Cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng Xã hội chủ nghĩa

Tài liệu Cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng Xã hội chủ nghĩa: ... Ebook Cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng Xã hội chủ nghĩa

doc29 trang | Chia sẻ: huyen82 | Ngày: 02/05/2013 | Lượt xem: 944 | Lượt tải: 2download
Tóm tắt tài liệu Cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng Xã hội chủ nghĩa, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
a.phÇn më ®Çu ViÖc nghiªn cøu lý thuyÕt cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin vÒ nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lµ cÇn thiÕt kh«ng chØ ®èi víi nh÷ng ng­êi nghiªn cøu khoa häc kinh tÕ, ®èi víi c¸n bé qu¶n lý kinh doanh, víi nh÷ng ng­êi cã nhiÖm vô ho¹ch ®Þnh ®­êng lèi ph¸t triÓn kinh tÕ cña ®Êt n­íc, mµ nã rÊt cÇn thiÕt ®èi víi mçi con ng­êi, mçi gia ®×nh trong x· héi. Lý thuyÕt vÒ nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng cña chñ nghÜa M¸c Lªnin lµ mét néi dung hÕt søc to lín vµ rÊt quan träng trong häc thuyÕt cña chñ nghÜa M¸c Lªnin. Trong ®iÕu v¨n ®äc tr­íc mé M¸c-¨ng ghen ®· kh¼ng ®Þnh, cïng víi lý luËn vÒ gi¸ trÞ thÆng d­, häc thuyÕt h×nh th¸i kinh tÕ x· héi, th× lý thuyÕt vÒ nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lµ mét ph¸t kiÕn vÜ ®¹i cña M¸c mµ sau nµy ®· ®­îc Lªnin ph¸t triÓn vµ hoµn thiÖn, nã lµ hßn ®¸ t¶ng cña chñ nghÜa M¸c Lªnin, lý thuyÕt nµy vÉn ngêi s¸ng, cho ®Õn c¶ ngµy h«m nay vµ mai sau. Trong bèi c¶nh ®Çy biÕn ®éng cña thÞ tr­êng thÕ giíi nãi chung còng nh­ thÞ tr­êng ViÖt Nam nãi riªng. §¶ng ta vÉn kiªn ®Þnh môc tiªu ®é lËp d©n téc vµ chñ nghÜa x· héi mµ §¶ng vµ B¸c Hå ®· lùa chän. §Ó cã c¬ së hiÓu h¬n lý thuyÕt cña M¸c-Lªnin, cã c¬ së cho thèng nhÊt cao h¬n ®­êng lèi cña §¶ng ta, vÊn ®Ò nghiªn cøu, n¾m v÷ng lý thuyÕt vÒ nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng cña chñ nghÜa M¸c Lªnin lµ hÕt søc cÇn thiÕt. Em chän ®Ò tµi: C¬ chÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Víi ®Ò tµi nµy, b­íc ®Çu nghiªn cøu mét sè vÊn ®Ò lý thuyÕt nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng qua ®ã lµm râ h¬n x©y dùng thªm lßng tin vÒ ®­êng lèi míi cña §¶ng ta. B.PhÇn néi dung I.LÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ thÞ tr­êng Qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ tõ kinh tÕ tù nhiªn lªn kinh tÕ hµng ho¸ Nh÷ng kh¸i qu¸t chung vÒ kinh tÕ tù nhiªn vµ kinh tÕ hµng ho¸ Trong lÞch sö nÒn kinh tÕ tù nhiªn vµ nÒn kinh tÕ hµng ho¸ lµ hai h×nh thøc tæ chøc kinh tÕ - x· héi ®· tån t¹i tõ l©u. Hai h×nh thøc nµy ®­îc h×nh thµnh trªn c¬ së tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt x· héi, tr×nh ®é ph©n c«ng lao ®éng x· héi, tr×nh ®é ph¸t triÓn vµ ph¹m vi cña quan hÖ trao ®æi. Víi nÒn kinh tÕ tù nhiªn, ng­êi s¶n xuÊt còng ®ång thêi lµ ng­êi tiªu dïng. Tõ s¶n xuÊt tù tiªu dïng lµ ®Æc ®iÓm næi bËt nhÊt cña nÒn kinh tÕ tù nhiªn. Môc ®Ých cña lµ t¹o ra nh÷ng gi¸ trÞ sö dông nh»m tho¶ m·n nhu cÇu tiªu dïng cña chÝnh b¶n th©n ng­êi s¶n xuÊt, chÝnh v× thÕ cã thÓ nãi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt cña nÒn kinh tÕ tù nhiªn chØ gåm 2 kh©u. §ã chÝnh lµ kh©u tù nhiªn ®Òu mang chung mét h×nh th¸i hiÖn vËt. *Nh÷ng ­u ®iÓm cña kinh tÕ hµng ho¸ so víi kinh tÕ tù nhiªn. Trong nÒn kinh tÕ hµng ho¸ do sù ph¸t triÓn cña ph©n c«ng lao ®éng thÞ tr­êng th× ngµy cµng ®­îc më réng. ChÝnh ®iÒu ®ã t¹o ®iÒu kiÖn ph¸t huy lîi thÕ so s¸nh cña mçi vïng, mçi ®¬n vÞ s¶n xuÊt kinh doanh, thóc ®Èy viÖc c¶i tiÕn c«ng cô lao ®éng, n©ng cao tr×nh ®é kü thuËt, häc hái, ¸p dông kÕt qu¶ khoa häc kü thuËt, më réng ph¹m vi s¶n xuÊt; thóc ®Èy s¶n xuÊt ph¸t triÓn. Trong nÒn kinh tÕ hµng ho¸, môc ®Ých cña s¶n xuÊt kh«ng ph¶i lµ ®Ó tiªu dïng cho chÝnh b¶n th©n ng­êi s¶n xuÊt mµ lµ ®Ó tho¶ m·n nhu cÇu cµng t¨ng cña thÞ tr­êng ®· t¹o nªn ®éng lùc m¹nh mÏ cho sù ph¸t triÓn cña s¶n xuÊt hµng ho¸. §èi víi s¶n xuÊt hµng ho¸ th× ng­êi tiªu dïng ®­îc coi lµ “Th­îng ®Õ” ®­îc quyÒn tù do lùa chän nh÷ng hµng ho¸ phï hîp víi nhu cÇu vµ cã kh¶ n¨ng thanh to¸n vµ thÞ hiÕu cña m×nh trªn c¬ së lµ chÊt l­îng vµ gi¸ c¶ cña hµng ho¸. Nhu cÇu tiªu dïng ngµy cµng cao th× kÝch thÝch s¶n xuÊt ph¸t triÓn c¶ chiÒu réng lÉn chiÒu s©u. Kinh tÕ hµng ho¸ c¹nh tranh ngµy cµng gay g¾t. yªu cÇu cña c¹nh tranh ®ßi hái nh÷ng ®¬n vÞ s¶n xuÊt hµng ho¸ ph¶i th­êng xuyªn quan t©m tíi t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, n©ng cao chÊt l­îng s¶n phÈm ®Ó h¹ gi¸ thµnh... môc ®Ých thu lîi nhuËn ®­îc nhiÒu h¬n. còng chÝnh tõ c¹nh tranh, ch¹y theo lîi nhuËn sÏ lµm cho lùc l­îng s¶n xuÊt cã nh÷ng b­íc tiÕn bé l©u dµi vµ v÷ng ch¾c trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Còng trong nÒn kinh tÕ hµng ho¸, do s¶n xuÊt x· héi ngµy cµng ph¸t triÓn, quan hÖ hµng ho¸ tiÒn tÖ ngµy cµng më réng, cho nªn s¶n phÈm hµng ho¸ ngµy cµng phong phó vµ ®a d¹ng, viÖc giao l­u v¨n ho¸, kinh tÕ gi÷a c¸c vïng, c¸c ®Þa ph­¬ng, c¸c ®¬n vÞ kinh tÕ vµ c¸c quèc gia ngµy cµng ph¸t triÓn. §êi sèng vËt chÊt, tinh thÇn vµ v¨n ho¸ cña nh©n d©n ngµy mét ®­îc n©ng cao. Nh÷ng tiÒn ®Ò t¹o c¬ së cho qu¸ tr×nh chuyÓn tõ nÒn kinh tÕ tù nhiªn lªn kinh tÕ hµng ho¸ Qua nh÷ng ­u ®iÓm cña nÒn kinh tÕ hµng ho¸ ta thÊy sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ hµng ho¸ lµ qu¸ tr×nh kinh tÕ kh¸ch quan. Nã b¾t ®Çu khi kinh tÕ tù nhiªn ph¸t triÓn ®Õn tr×nh ®é lµ xuÊt hiÖn nh÷ng tiÒn ®Ó cña kinh tÕ hµng ho¸. Trong lÞch sö, nh÷ng quan hÖ hiÖn vËt, tù nhiªn vµ quan hÖ hµng ho¸ -tiÒn tÖ tån t¹i ®an xen vµ m©u thuÉn víi nhau. Sù xuÊt hiÖn cña kinh tÕ hµng ho¸ còng chÝnh lµ sù xuÊt hiÖn nh÷ng tiÒn ®Ò phñ ®Þnh kinh tÕ tù nhiªn vµ kh¼ng ®Þnh kinh tÕ hµng ho¸. Mçi b­íc nh¶y vät cña kinh tÕ hµng ho¸ lµ mét b­íc ®Èy lïi kinh tÕ tù nhiªn. Nh­ vËy, trong qu¸ tr×nh vËn ®éng vµ ph¸t triÓn, kinh tÕ hµng ho¸ ®· phñ ®Þnh dÇn kinh tÕ tù nhiªn va kh¼ng ®Þnh m×nh lµ mét kiÓu tæ chøc kinh tÕ - x· héi ®éc lËp. Qu¸ tr×nh xuÊt hiÖn, vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ hµng ho¸ diÔn ra víi sù t¸c ®éng m¹nh mÏ cña nh÷ng tiÒn ®Ò sau: +Ph©n c«ng lao ®éng x· héi. +Sù ®éc lËp t­¬ng ®èi vÒ kinh tÕ gi÷a nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt +L­u th«ng hµng ho¸ vµ l­u th«ng tiÒn tÖ. +HÖ thèng th«ng tin vµ giao th«ng vËn t¶i Ph©n c«ng lao ®éng x· héi ®· t¹o ra nh÷ng ngµnh nghÒ s¶n xuÊt kh¸c nhau. Do ph©n c«ng lao ®éng x· héi cho nªn mçi ng­êi chuyªn lµm mét viÖc trong mét ngµnh nghÒ nhÊt ®Þnh vµ chuyªn s¶n xuÊt ra mét hoÆc mét sè s¶n phÈm nhÊt ®Þnh. Nh÷ng nhu cÇu tiªu dïng cña hä l¹i cÇn nhiÒu lo¹i s¶n phÈm kh¸c nhau cho cuéc sèng. §Ó tho¶ m·n nhu cÇu cña m×nh, nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt ph¶i n­¬ng tùa vµo nhau, trao ®æi vµ quan hÖ víi nhau. Ph©n c«ng lao ®éng x· héi lµm n¶y sinh nh÷ng mèi quan hÖ kinh tÕ gi÷a nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt víi nhau. Do cã ph©n c«ng lao ®éng x· héi vµ sù ®éc lËp t­¬ng ®èi vÒ kinh tÕ gi÷a nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt, cho nªn quan hÖ gi÷a nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt lµ quan hÖ m©u thuÉn, hä võa liªn hÖ, phô thuéc vµo nhau võa ®éc lËp víi nhau. §Ó gi¶i quyÕt nh÷ng m©u thuÉn nµy buéc hä ph¶i trao ®æi dùa trªn c¬ së gi¸ trÞ, nghÜa lµ dùa trªn c¬ së trao ®æi ngang gi¸. S¶n xuÊt hµng ho¸ ra ®íi khi trao ®æi trë thµnh tËp qu¸n vµ lµ môc ®Ých cña s¶n xuÊt. Nh­ ta thÊy ph©n c«ng lao ®éng x· héi ph¸t triÓn tõng nµo th× quan hÖ trao ®æi còng ®­îc më réng vµ ngµy cµng phong phó, phøc t¹p h¬n nhiÒu. Ph©n c«ng lao ®éng x· héi ph¸t triÓn còng hÊp dÉn tíi sù ra ®êi cña ngµnh th­¬ng nghiÖp, ®«i khi th­¬ng nghiÖp ra ®êi th× ph©n c«ng lao ®éng x· héi vµ quan hÖ trao ®æi cã s¾c th¸i míi. Còng chÝnh nhê th­¬ng nghiÖp ph¸t triÓn lµm cho s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸ cïng víi l­u th«ng tiÒn tÖ ®­îc ph¸t triÓn nhanh chãng. §ã lµ nguyªn nh©n cña sù më réng quan hÖ trao ®æi gi÷a c¸c vïng, ®ång thêi liªn kÕt nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt l¹i víi nhau, tËp trung hä ch¹y theo sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña kinh tÕ hµng ho¸. Quan hÖ trao ®æi ®­îc më réng vµ ph¸t triÓn ®ßi hái hÖ thèng giao th«ng vËn t¶i, c¬ së h¹ tÇng vµ kiÕn tróc th­îng tÇng còng ph¶i më réng vµ ph¸t triÓn. §©y chÝnh lµ c¬ së vËt chÊt lµm t¨ng thªm c¸c ph­¬ng tiÖn trao ®æi, më réng thÞ tr­êng. 2.Nh÷ng b­íc chuyÓn biÕn tõ kinh tÕ hµng ho¸ gi¶n ®¬n sang kinh tÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc. a.Kinh tÕ thÞ tr­êng lµ h×nh thøc ph¸t triÓn cao cña kinh tÕ hµng ho¸. Sù kh¸c nhau gi÷a kinh tÕ thÞ tr­êng vµ kinh tÕ hµng ho¸ ë tr×nh ®é ph¸t triÓn. kinh tÕ thÞ tr­êng chÝnh lµ h×nh thøc ph¸t triÓn cao cña kinh tÕ hµng ho¸. Khi kinh tÕ hµng ho¸ ph¸t triÓn ®iÒu ®ã cã nghÜa lµ ph¹m trï hµng ho¸, ph¹m trï tiÒn tÖ vµ thÞ tr­êng ®­îc ph¸t triÓn vµ ®­îc më réng. Hµng ho¸ kh«ng chØ bao gåm nh÷ng s¶n phÈm ®Çu ra cña s¶n xuÊt mµ cßn bao hµm c¸c yÕu tè ®Çu vµo cña s¶n xuÊt. Søc chøa cña thÞ tr­êng vµ c¬ cÊu cña thÞ tr­êng ®­îc më réng vµ ngµy cµng hoµn h¶o h¬n. mäi quan hÖ kinh tÕ trong x· héi ®Òu ®­îc tiÒn tÖ ho¸. §Õn khi ®ã th× kinh tÕ hµng ho¸ míi ®­îc coi lµ kinh tÕ thÞ tr­êng. b.Kinh tÕ thÞ tr­êng h×nh thµnh trªn nh÷ng ®iÒu kiÖn sau ®©y Kinh tÕ thÞ tr­êng h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn ®­îc lµ nhê vµo nh÷ng ®iÒu kiÖn c¬ b¶n sau ®©y. -Sù xuÊt hiÖn cña hµng ho¸ søc lao ®éng vµ thÞ tr­êng søc lao ®éng. Chóng ta ph¶i kh¼ng ®Þnh r»ng sù xuÊt hiÖn cña hµng ho¸ søc lao ®éng lµ mét sù tiÕn bé lÞch sö. Con ng­êi lao ®éng ®­îc tù do, ng­êi lao ®éng cã quyÒn lµm chñ kh¶ n¨ng lao ®éng cña m×nh vµ lµ mét chñ thÓ b×nh ®¼ng trong c¸c mèi quan hÖ lµm ¨n, s¶n xuÊt víi ng­êi kh¸c. Sù ho¹t ®éng cña quy luËt gi¸ trÞ ®· tõng dÉn tíi sù ph©n ho¸ nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt thµnh kÎ giµu ng­êi nghÌo. Sù ph©n ho¸ nµy diÔn ra chËm ch¹p, cho nªn cÇn ph¶i cã sù can thiÖp b¹o lùc cña Nhµ n­íc ®Ó thóc ®Èy sù ph©n ho¸ nµy diÔn ra nhanh h¬n. Còng chÝnh tõ sù ph©n ho¸ giµu nghÌo tíi mét giíi h¹n nhÊt ®Þnh ®· lµm n¶y sinh hµng ho¸ lao ®éng vµ thÞ tr­êng søc lao ®éng. Nhê sù xuÊt hÖn cña hµng ho¸ lao ®éng vµ thÞ tr­êng søc lao ®éng mµ tiÒn tÖ kh«ng chØ ®¬n thuÇn lµ ph­¬ng tiÖn l­u th«ng mµ cßn trë thµnh ph­¬ng tiÖn lµm t¨ng gi¸ trÞ, n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh, thóc ®Èy sù t¨ng tr­ëng vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ x· héi. Cïng víi sù xuÊt hiÖn cña hµng ho¸ søc lao ®éng dÉn tíi sù h×nh thµnh thÞ tr­êng c¸c yÕu tè s¶n xuÊt mét c¸ch hoµn chØnh. Khi ®ã kinh tÕ thÞ tr­êng ra ®êi. Ph¶i tÝch luü ®­îc mét sè tiÒn nhÊt ®Þnh vµ sè tiÒn ®ã ph¶i trë thµnh vèn ®Ò tiÕn hµnh s¶n xuÊt kinh doanh nh»m môc ®Ých cã lîi nhuËn. Khi cã lîi nhuËn th× míi kÝch thÝch sù s¶n xuÊt ph¸t triÓn, nã míi trë thµnh ®éng lùc thùc sù Nh­ ta ®· b¾t kinh tÕ thÞ tr­êng lµ kinh tÕ cña tiÒn tÖ, cho nªn vai trß cña ®ång tiÒn v« cïng quan träng. Nh­ng ®Ó h×nh thµnh ®­îc nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng cÇn ph¶i cã hÖ thèng tµi chÝnh, tÝn dông, ng©n hµng t­¬ng ®èi ph¸t triÓn. Kh«ng thÓ cã ®­îc kinh tÕ thÞ tr­êng nÕu nh­ hÖ thèng tµi chÝnh, tÝn dông cïng ng©n hµng cßn qu¸ yÕu ít vµ ®¬n gi¶n. Kh«ng ®¸p øng ®­îc nhu cÇu s¶n xuÊt kinh doanh. Sù h×nh thµnh nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®ßi hái ph¶i cã hÖ thèng kÕt cÊu h¹ tÇng t­¬ng ®èi ph¸t triÓn, trªn c¬ së ®ã míi ®¶m b¶o ®­îc l­u th«ng hµng ho¸ vµ l­u th«ng tiÒn tÖ ®­îc thuËn lîi dÔ dµng, míi t¨ng ®­îc ph­¬ng tiÖn vËt chÊt nh»m më réng quan hÖ trao ®æi. T¨ng c­êng vai trß kinh tÕ cña Nhµ n­íc. Riªng ®èi víi n­íc ta ®©y lµ ®iÒu kiÖn cã tÝnh quyÕt ®Þnh ®Ó h×nh thµnh nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng. Nhê cã ng©n hµng vµ hµng hÖ thèng ph¸p luËt ®· t¹o ra m«i tr­êng vµ hµnh lang cho thÞ tr­êng ph¸t triÓn lµnh m¹nh. ®ång thêi Nhµ n­íc sö dông biÖn ph¸p hµnh chÝnh cÇn thiÕt ®Ó ph¸t huy nh÷ng ­u thÕ vµ h¹n chÕ nh÷ng mÆt tÝch cùc cña thÞ tr­êng. Nhµ n­íc thùc hiÖn chÝnh s¸ch ph©n phèi vµ ®iÒu tiÕt theo nguyªn t¾c kÕt hîp c«ng b»ng x· héi víi hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi. Nhµ n­íc cßn thùc hiÖn sù ®iÒu tiÕt nh»m gi¶i quyÕt hµi hoµ quan hÖ gi÷a t¨ng tr­¬ngr kinh tÕ vµ c«ng b»ng x· héi. Víi sù t¸c ®éng cña nh÷ng tiªu ®Ò trªn, nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®­îc x· héi ho¸ cao, c¸c quan hÖ kinh tÕ mang h×nh th¸i phæ biÕn lµ quan hÖ hµng ho¸ tiÒn tÖ vµ nã ®­îc tiÒn tÖ ho¸. ChÝnh v× vËy mµ nh÷ng quy luËt cña kinh tÕ thÞ tr­êng ®­îc ph¸t huy t¸c dông mét c¸ch ®Çy ®ñ. Nh÷ng ®Æc tr­ng cña kinh tÕ thÞ tr­êng. 3.Nh÷ng ®Æc tr­ng chung cña kinh tÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Khi chuyÓn nÒn kinh tÕ n­íc ta sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa lµ mét yÕu cÇu kh¸ch quan, nh»m ph¸t triÓn lùc l­îng s¶n xuÊt x· héi. Qu¸ tr×nh ®ã phï hîp víi xu thÕ cña thêi ®¹i vµ xu thÕ cña nh©n d©n ta. Trong qu¸ tr×nh chuyÓn nÒn kinh tÕ n­íc ta sang kinh tÕ thÞ tr­êng th­o ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa tÊt yÕu ph¶i ®ßi hái nh÷ng ®Æc ®iÓm cña m« h×nh kinh tÕ h­íng tíi. §· cã nhiÒu quèc gia ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ cña m×nh theo m« h×nh kinh tÕ thÞ tr­êng. Ch¼ng h¹n, m« h×nh kinh tÕ thÞ tr­êng x· héi cña céng hoµ liªn bang §øc, kinh tÕ thÞ tr­êng mang mµu s¾c Trung quèc... khi xxÐt ®Òu kinh tÕ thÞ tr­êng, nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng c¸c n­íc ®ang vµ ®· tr¶i qua ®Òu mang nh÷ng ®Æc tr­ng sau ®©y. Mét lµ: TÝnh tù chñ cña c¸c chñ thÓ kinh tÕ rÊt cao. c¸c chñ thÓ kinh tÕ tù bï ®¾p nh÷ng chi phÝ vµ tù chÞu tr¸ch nhiÖm ®èi víi kÕt qu¶ s¶n xuÊt vµ kinh doanh cña m×nh. C¸c chñ thÓ ®­îc tù do liªn kÕt, liªn doanh, tù do tæ chøc qu¸ tr×nh s¶n xuÊt theo luËt ®Þnh. ®©y lµ mét ®Æc tr­ng rÊt quan träng cña kinh tÕ thÞ truêng. ®Æc tr­ng nµy xuÊt ph¸t tõ nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸ch quan cña viÖc tån t¹i kinh tÕ hµng ho¸. ®ång thêi còng lµ biÓu hiÖn vµ lµ yªu cÇu m«ij t¹i cña nÒn kinh tÕ hµng ho¸. Kinh tÕ hµng ho¸ kh«ng bao dung hµnh vi bao cÊp. Nã ®èi lËp víi bao cÊp vµ ®ång nghÜa víi tù chñ, n¨ng ®éng. Hai lµ: trªn thÞ tr­êng hµng ho¸ rÊt phong phó. Nguêi ta tù do mua, b¸n hµng ho¸. Trong ®ã ng­êi mua chän ng­êi b¸n. ng­êi b¸n t×m ng­êi mua. Hä gÆp nhau ë gi¸ c¶ thÞ tr­êng. ®Æc tr­ng nµy ph¶n ¸nh tÝnh ­ viÖt h¬n h¼n cña kinh tÕ thÞ tr­êng so víi kinh tÕ tù nhiªn. Ba lµ: gi¸ c¶ ®­îc h×nh thµnh ngay trªn thÞ tr­êng. Gi¸ c¶ thÞ tr­êng võa lµ sù biÓu hiÖn thµnh tiÒn cña gi¸ trÞ thÞ tr­êng, võa chÞu sù t¸c ®éng cña quan hÖ c¹nh tranh vµ quan hÖ cung cÇu hµng ho¸ dÞch vô. Trªn c¬ së gi¸ trÞ thÞ tr­êng, gi¸ c¶ lµ kÕt qu¶ cña sù th­¬ng l­îng vµ tho¶ thuËn gi÷a ng­êi mua vµ ng­êi b¸n. ®Æc tr­ng nµy ph¶n ¸nh yªu cÇu cña quy luËt l­u th«ng hµng ho¸. Trong qu¸ tr×nh trao ®æi mua b¸n hµng ho¸, ng­êi b¸n lu«n b¸n víi gi¸ cao, ng­êi mua l¹i lu«n muèn mua víi gi¸ thÊp. ®èi víi ng­êi b¸n, gi¸ c¶ ph¶i bï ®¾p ®­îc chi phÝ vµ cã doanh lîi. Chi phÝ s¶n xuÊt lµ giíi h¹n d­íi, lµ phÇn cøng cña gi¸ c¶, cãn danh lîi cµng nhiÒu cµng tèt. §èi víi ng­êi b¸n, gi¸ c¶ ph¶i phï hîp íi lîi Ých giíi h¹n cña hä. Bèn lµ: c¹nh tranh lµ mét tÊt yÕu cuÈ kinh tÕ thÞ tr­êng. Nã tån t¹i trªn c¬ së nh÷ng ®­on vÞ s¶n xuÊt hµng ho¸ ®éc lËp vµ kh¸c nhau vÒ lîi Ých kinh tÕ. Theo yªu cÇu cña quy luËt gi¸ trÞ, tÊt c¶ c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt hµng ho¸ ®Òu ph¶i s¶n xuÊt vµ kinh doanh trªn c¬ së hao phÝ lao ®éng x· héi cÇn thiÕt. Trong ®iÒu kiÖn ®ã, muèn cã nhiÒu lîi nhuËn c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt kinh doanh ph¶i ®ua nhau c¶i tiÕn kü thuËt, ¸p dông kü thuËt míi vµo s¶n xuÊt ®Ó nh»m thu lîi nhuËn s­u ng¹ch. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng c¹nh tranh diÔn ra mét c¸ch phæ biÕn trong c¶ lÜnh vùc s¶n xuÊt vµ trong c¶ lÜnh vùc l­u th«ng. N¨m lµ: kinh tÕ thÞ tr­êng lµ hÖ thèng kinh tÕ më. Nã rÊt ®a d¹ng, phøc t¹p vµ ®­îc ®iÒu hµnh bëi hÖ thèng tiÒn tÖ vµ hÖ thèng ph¸p luËt cña Nhµ n­íc. Mçi ®Æc tr­ng trªn ®©y ph¶n ¸nh mét khÝa c¹nh cña m« h×nh kinh tÕ thÞ tr­êng. II. ThÞ truêng vµ c¬ chÕ thÞ tr­êng 1.ThÞ tr­êng vµ c¹nh tranh thÞ tr­êng. a.ThÞ tr­êng: ThÞ tr­êng g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸, nã ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸. Do ®ã mµ cã nhiÒu c¸ch thøc ®Þnh nghÜa vÒ thÞ tr­êng. Theo nghÜa ban ®Çu th× thÞ tr­êng g¾n liÒn víi mét ®Þa ®iÓm nhÊt ®Þnh. Nã lµ n¬i diÔnn rra quÊ tr×nh trao ®æi, mua b¸n hµng ho¸. ThÞ tr­êng cã tÝnh kh«ng gian vµthêi gian. Theo nghÜa nµy, thÞ tr­êng cã thhÓ lµ héi chî c¸c ®Þa d­ hoÆc c¸c khu tiªu thô ph©n theo c¸c mÆt hµng, ngµnh hµng. S¶n xuÊt hµng ho¸ ngµy cµng ph¸t triÓn, l­îng s¶n phÈm hµng ho¸ l­u th«ng trªn thÞ tr­êng ngµy cµng dåi dµo vµ phong phó; thÞ tr­êng ®­îc më réng. NÕu hiÓu theo nghÜa ®Çy ®ñ h¬n. nã lµ lÜnh vùc trao ®æi hµng ho¸ th«ng qua tiÒn tÖ lµm méi giíi. T¹i ®©y ng­êi mua vµ ng­êi b¸n t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau ®Ó x¸c ®Þnh gi¸ c¶ vµ sè l­îng hµng ho¸ l­u th«ng trªn thÞ tr­êng. Khi nãi tíi thÞ tr­êng chóng ta ph¶i nãi tíi c¸c yÕu tè cÊu thµnh thÞ tr­êng ®ã lµ hµng vµ tiÒn (H vµ T) ng­êi mua vµ ng­êi b¸n t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau. Tõ ®ã h×nh thµnh c¸c quan hÖ hµng ho¸ tiÒn tÖ, mua b¸n, cung cÇu vµ gi¸ c¶ hµng ho¸. Nãi tíi thÞ tr­êng lµ nãi tíi tù do kinh doanh, tù do mua b¸n, thuËn mua võa b¸n, tù do giao dÞch. Quan hÖ gi÷a c¸c chñ thÓ kinh tÕ b×nh ®¼ng. Nh­ng trong thùc tÕ th× cã nhiÒu thuËt ng÷ ®Ó biÓu hiÖn khaÝ niÖm thÞ tr­êng nh­: thÞ tr­êng b¸n bu«n, thÞ tr­êng b¸n lÎ, thÞ tr­êng hµng tieu dïng, thÞ tr­êng t­ liÖu s¶n xuÊt, thÞ tr­êng søc lao ®éng ... Ngoµi ra mçi lo¹i hµng ho¸ l¹i cã thÞ tr­êng riªng cña nã: nh­ thÞ tr­êng g¹o, thÞ tr­êng muèi, thÞ tr­êng l·i ... së dÜ nh­ vËy lµ v× trao ®æi trë nªn th­êng xuyªn, ph¹m vi vµ quy m« ngµy cµng më réng. Mäi hµng ho¸ ®Òu ph¶i th«ng qua trao ®æi míi ®Õn ®­îc tiªu dïng. Cã trao ®æi, cã cung, cÇu lµ cã thÞ tr­êng. Mçi lo¹i hµng ho¸ hoÆc dÞch vô ®Òu Cã mét thÞ tr­êng t­¬ng øng. ë mçi thÞ tr­êng nµy ng­êi ta cã thÓ ®­a ra c¸c sè liÖu thèng kª vÒ tæng cung, tæng cÇu vµ gi¸ c¶ thÞ tr­êng. Trong lÞch sö ®· xuÊt hiÖn nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i thÞ tr­êng kh¸c nhau. Ch¼ng h¹n, dùa vµo c¸c h×nh thøc l­u th«ng hµng ho¸, ng­êi ta ®· ph©n chia thÞ tr­êng thµnh: thÞ tr­êng vËt t­ cung øng kü thuËt, thÞ tr­êng hµng tiªu dïng. Dùa vµo quan hÖ së h÷u, ng­êi ta chia thÞ tr­êng thµnh thÞ tr­êng cã tæ chøc vµ thÞ tr­êng tù do. Chóng ta cã thÓ s¬ l­îc vÒ c¸ch ph©n chia thÞ tr­êng nh­ sau: ThÞ tr­êng thø nhÊt lµ thÞ tr­êng hµng tiªu dïng vµ dÞch vô: ë thÞ tr­êng nµy ng­êi ta mua b¸n nh÷ng t­ liÖu sinh ho¹t nh­ l­¬ng thùc, thùc phÈm, v¶i vãc, quÇn ¸o, c¸c ph­¬ng tiÖn sinh ho¹t trong gia ®×nh...Nh÷ng hµng ho¸ tiªu dïng ngµy cµng chiÒu theo ®µ ph¸t triÓn cña kinh tÕ hµng ho¸. Ngoµi nh÷ng hµng ho¸ h÷u h×nh cßn cã nh÷ng hµng ho¸ v« h×nh ®­îc coi lµ dÞch vô nh­: söa ch÷a, may v¸. Nh×n chung, ë thÞ tr­êng hµng ho¸ vµ dÞch vô ng­êi ta mua b¸n nh÷ng s¶n phÈm lµ kÕt qu¶ cña s¶n xuÊt, nªn thÞ tr­êng nµy ®­îc gäi lµ thÞ tr­êng ®Çu ra. ThÞ tr­êng thø hai lµ thÞ tr­êng c¸c yÕu tè s¶n xuÊt. Trªn thÞ tr­êng nµy ng­êi ta mua, b¸n c¸c yÕu tè cÇn thiÕt cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt nh­ c¸c lo¹i nguyªn vËt liÖu, thiÕt bÞ m¸y mãc, søc lao ®éng... ThÞ tr­êng nµy ®­îc gäi lµ thÞ tr­êng ®Çu vµo. §Ó ph©n chia ®­îc nh­ trªn lµ dùa trªn c¬ së chñng lo¹i hµng ho¸ ®­a ra trao ®æi trªn thÞ tr­êng, dùa vµo sù ph¸t triÓn cña ph¹m trï hµng ho¸. Hµng ho¸ ph¸t triÓn vµ më réng ®Õn ®©u th× thÞ tr­êng ph¸t triÓn vµ më réng ®Õn ®Õn ®ã. Khi nãi ®Õn thÞ tr­êng th× chóng ta ph¶i nãi ®Õn vai trß cña nã. Nh­ phÇn trªn ®· nghiªn cøu th× kinh tÕ hµng ho¸ g¾n liÒn víi thÞ tr­êng, s¶n xuÊt cho thÞ tr­êng, tiªu dïng ph¶i th«ng qua thÞ tr­êng. ThÞ tr­êng lµ trung t©m cña qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt. S¶n xuÊt lµ sù kÕt hîp gi÷a t­ liÖu s¶n xuÊt vµ søc lao ®éng theo quan hÖ tØ lÖ nhÊt ®Þnh. Quan hÖ tØ lÖ nµy tuú thuéc vµo tr×nh ®é kü thuËt cña s¶n xuÊt. NÕu kü thuËt tiÕn bé th× mét l­îng søc lao ®éng nhÊt ®Þnh sÏ vËn hµnh ®­îc nhiÒu t­ liÖu s¶n xuÊt h¬n, s¶n xuÊt ra nhiÒu s¶n phÈm h¬n. §Ó s¶n xuÊt cÇn cã c¸c yÕu tè s¶n xuÊt. ThÞ tr­êng chÝnh lµ n¬i cung cÊp c¸c yÕu tè ®ã ®¶m b¶o cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®­îc tiÕn hµnh b×nh th­êng. S¶n xuÊt hµng ho¸ lµ s¶n xuÊt ®Ó trao ®æi, ®Ó b¸n. ThÞ tr­êng l¹i lµ n¬i tiªu thô c¸c hµng ho¸ cho c¸c doanh nghiÖp. Th«ng qua thÞ tr­êng gi¸ trÞ hµng ho¸ ®­îc thùc hiÖn vµ c¸c doanh nghiÖp thu håi ®­îc vèn. b. Sù c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, c¹nh tranh diÔn ra mét c¸ch phæ biÕn trong c¶ lÜnh vùc s¶n xuÊt vµ trong c¶ lÜnh vùc l­u th«ng. C¹nh tranh trong lÜnh vùc s¶n xuÊt bao gåm: c¹nh tranh néi bé ngµnh vµ c¹nh tranh gi÷a c¸c ngµnh víi nhau. C¹nh tranh trong lÜnh vùc l­u th«ng bao gåm. C¹nh tranh gi÷a nh÷ng ng­êi tham gia trao ®æi hµng ho¸ vµ dÞch vô trªn thÞ tr­êng, ng­êi b¸n víi nh÷ng ng­êi b¸n, ng­êi mua víi nh÷ng ng­êi mua. H×nh thøc vµ biÖn ph¸p cña c¹nh tranh cã thÓ rÊt phong phó nh­ng ®éng lùc vµ môc ®Ých cuèi cïng cña c¹nh tranh chÝnhh lµ lîi nhuËn. Sù ganh ®ua gi÷a c¸c chñ thÓ kinh tÕ nh»m dµnh phÇn s¶n xuÊt vµ tiªu thô hµng ho¸ cã lîi cho m×nh ®Ó thu lîi nhuËn cao. C¹nh tranh lµ m«i tr­êng tån t¹i cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng. Nã ®ßi hái chñ thÓ kinh tÕ ph¶i chuÈn bÞ cho m×nh kh¶ n¨ng th¾ng lîi trªn thÞ tr­êng. §èi víi n­íc ta viÖc c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng lµ hÕt søc quan träng, cã c¹nh tranh thÞ tr­êng míi lµm cho quan hÖ s¶n xuÊt vµ lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn nhanh chãng ®Èy lïi nh÷ng nh­îc ®iÓm, c¸i l¹c hËu cæ hò trong nÒn s¶n xuÊt kinh tÕ. Nhê c¹nh tranh thÞ tr­êng mµ chÊt l­îng, sè l­îng hµng ho¸ ®­îc n©ng cao râ rÖt, tr×nh ®é kü thuËt ph¸t triÓn cao, nhanh chãng ¸p dông tiÕn bé khoa häc kü thuËt. Nh­ng trong c¬ chÕ thÞ tr­êng ph¶i cã sù qu¶n lý vÜ m« cña ng©n hµng míi lµm cho c¹nh tranh mang tÝnh lµnh m¹nh, d÷ ®­îc b¶n s¾c v¨n ho¸ cña d©n téc ta. 2.C¬ chÕ thÞ tr­êng Kh¸i niÖm vÒ c¬ chÕ thÞ tr­êng Khi nãi tíi c¬ chÕ thÞ tr­êng lµ nãi tíi bé m¸y tù ®iÒu tiÕt qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸, ®iÒu tiÕt sù vËn ®éng cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng. C¬ chÕ thÞ tr­êng lµ mét kh¸i niÖm réng sau ®©y lµ mét sè kh¸i niÖm vÒ c¬ chÕ thÞ tr­êng dùa trªn kinh tÕ chÝnh trÞ häc M¸c-Lªnin “C¬ chÕ thÞ tr­êng lµ tæng thÓ c¸c nh©n tè, quan hÖ, m«i tr­êng, ®éng lùc vµ quy luËt ph©n phèi sù vËn ®éng cña thÞ tr­êng” (Kinh tÕ chÝnh trÞ häc. NXB Sù thËt, Hµ Néi 1993, trang 65). “C¬ chÕ thÞ tr­êng lµ thiÕt chÕ kinh tÕ chi phèi ý chÝ vµ hµnh ®éng cña ng­êi s¶n xuÊt vµ ng­êi tiªu dïng, ng­êi b¸n vµ ng­êi mua th«ng qua thÞ tr­êng vµ gi¸ c¶”( Nghiªn cøu lý luËt sè 4, 1991, trang 34) “ C¬ chÕ thÞ tr­êng lµ mét h×nh thøc tæ chøc kinh tÕ trong ®ã c¸ nh©n ng­êi tiªu dïng vµ c¸c doanh nghiÖp t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau trªn thÞ tr­êng ®Ó x¸c ®Þnh vÊn ®Ò trung t©m cña tæ chøc kinh tÕ lµ: s¶n xuÊt c¸i g×? s¶n xuÊt nh­ thÕ nµo? vµ s¶n xuÊt cho ai?”(Lý luËn hiÖn ®¹i vÒ kinh tÕ thÞ tr­êng. NXB Hµ Néi 1992 trang 88). Còng cã thÓ kh¸i qu¸t c¬ chÕ thÞ tr­êng chÝnh lµ “bé m¸y” kinh tÕ ®iÒu tiÕt toµn bé sù vËn ®éng cña kinh tÕ thÞ tr­êng, ®iÒu tiÕt qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸ th«ng qua sù t¸c ®éng cña c¸c quy luËt kinh tÕ cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, ®Æc biÖt lµ quy luËt gi¸ trÞ-quy luËt kinh tÕ c¨n b¶n cña s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸. Sù ho¹t ®éng cña quy luËt gi¸ trÞ cã biÓu hiÖn: gi¸ c¶ thÞ tr­êng lªn xuèng xoay quanh gi¸ trÞ thÞ tr­êng cña hµng ho¸. NghÜa lµ sù h×nh thµnh gi¸ c¶ trªn thÞ tr­êng ph¶i dùa trªn c¬ së gi¸ trÞ thÞ tr­êng. Ngoµi gi¸ trÞ thÞ tr­êng, sù h×nh thµnh gi¸ c¶ thÞ tr­êng cßn ph¶i chÞu t¸c ®éng cña quan hÖ cung cÇu hµng ho¸. TÝnh quy luËt cña quan hÖ gi÷a gi¸ c¶ thÞ tr­êng víi gi¸ trÞ trong t¸c ®éng cña quan hÖ cung cÇu ®­îc biÓu hiÖn. Cung cÇu trong c¬ chÕ thÞ tr­êng NÕu cung lín h¬n cÇu th× gi¸ c¶ thÞ tr­êng sÏ nhá h¬n gi¸ trÞ thÞ tr­êng cßn nÕu cung nhá h¬n cÇu th× gi¸ c¶ thÞ tr­êng sÏ lín h¬n gi¸ trÞ thÞ tr­êng. Sù vËn ®éng cña gi¸ c¶ thÞ tr­êng còng cã t¸c ®éng tíi quan hÖ cung cÇu hµng ho¸. NÕu gi¸ c¶ cña mét lo¹i hµng ho¸ nµo ®ã gi¶m xuèng, nã sÏ kÝch thÝch møc cÇu, lµm cho møc cÇu thÞ tr­êng cña lo¹i hµng ho¸ nµy t¨ng lªn. §ång thêi gi¸ c¶ gi¶m xuèng. Ng­îc l¹i, nÕu gi¸ c¶ cña mét lo¹i hµng ho¸ nµo ®ã t¨ng lªn, nã sÏ kÝch thÝch møc cung lµm cho møc cung gi¶m xuèng. Ng­îc l¹i nÕu gi¸ c¶ cña mét lo¹i hµng ho¸ nµo ®ã t¨ng lªn, ®ång thêi h¹n chÕ møc cÇu lµm cho møc cÇu gi¶m xuèng. Nh­ vËy cã thÓ nhËn biÕt ®­îc quan hÖ cung cÇu qua gi¸ c¶ thÞ tr­êng. Quan hÖ cung cÇu hµng ho¸ trªn thÞ tr­êng lµ nh÷ng biÓu hiÖn cña nh÷ng ng­êi b¸n vµ nh÷ng ng­êi mua còng nh­ quan hÖ gi­· nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt vµ nh÷ng ng­êi tiªu dïng. Trªn thÞ tr­êng ng­êi b¸n lu«n b¸n hµng ho¸ cña m×nh víi gi¸ cao, cßn ng­êi mua th× l¹i lu«n lu«n muèn mua hµng ho¸ víi gi¸ thÊp. Trªn c¬ së gi¸ trÞ thÞ tr­êng, gi¸ c¶ thÞ tr­êng lµ kÕt qu¶ cña sù tho¶ thuËn gi÷a ng­êi mua víi ng­êi b¸n. Còng th«ng qua sù biÕn ®éng cña gi¸ c¶ thÞ tr­êng, quy luËt gi¸ trÞ cã t¸c dông ®iÒu tiÕt s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸. §iÒu tiÕt s¶n xuÊt hµng ho¸ ®­îc hiÓu theo nghÜa lµ ®iÒu tiÕt t­ liÖu s¶n xuÊt vµ søc lao ®éng vµo tõng ngµnh kinh tÕ. NÕu gi¸ c¶ cña hµng ho¸ trong mét ngµnh kinh tÕ nµo ®ã t¨ng lªn th× ngµnh ®ã sÏ thu hót lao ®éng x· héi, lµm cho quy m« s¶n xuÊt cña ngµnh nµy t¨ng lªn. Ng­îc l¹i, nÕu gi¸ c¶ cña hµng ho¸ cã xu h­íng t¨ng lªn sÏ lµm cho nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt hµng ho¸ thu ®­îc nhiÒu lîi nhuËn h¬n. §iÒu nµy t¹o ra ®éng lùc thóc ®Èy nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt hµng ho¸ khai th¸c nh÷ng kh¶ n¨ng tiÒm tµng, tranh thñ gi¸ c¶ cao, më réng quy m« s¶n xuÊt cã xu h­íng ng­îc l¹i, nghÜa lµ gi¸ c¶ gi¶m xuèng sÏ lµm cho quy m« s¶n xuÊt thu hÑp l¹i. Nh­ vËy, lîi nhuËn lµ ®éng lùc thóc ®Èy ho¹t ®éng cña c¬ chÕ thÞ tr­êng. Theo C.M¸c, nh÷ng nhµ kinh doanh d­íi CNTB “ ghÐt cay ghÐt ®¾ng t×nh tr¹ng kh«ng cã lîi nhuËn hay lîi nhuËn qu¸ Ýt, ch¼ng kh¸c g× giíi tù nhiªn ghª sî ch©n kh«ng”. Gi¸ c¶ trong c¬ chÕ thÞ tr­êng Th«ng qua sù biÕn ®éng cña gi¸ c¶ thÞ tr­êng, quy luËt gi¸ trÞ cßn cã t¸c dông ®iÒu tiÕt l­u th«ng hµng ho¸, nghÜa lµ chi phèi luång vËn ®éng cña hµng ho¸. Hµng ho¸ sÏ ®­îc vËn chuyÓn tõ nh÷ng thÞ tr­êng cã gi¸ thÊp ®Õn thÞ tr­êng cã gi¸ c¶ cao. Kh¶ n¨ng t¸ch rêi gi¸ trÞ cña gi¸ c¶ kh«ng ph¶i lµ nh­îc ®iÓm cña quy luËt gi¸ trÞ mµ tr¸i l¹i nã lµ vÏ ®Ñp riªng biÖt cña quy luËt gi¸ trÞ: lµ c¬ chÕ ho¹t ®éng cña quy luËt gi¸ trÞ. NÕu gi¸ c¶ cña hµng ho¸ lu«n ngang b»ng víi gi¸ trÞ cña nã th× kh«ng cã sù ho¹t ®éng cña quy luËt gi¸ trÞ, nãi kh¸c ®i ®iÒu ®ã còng cã nghÜa lµ phñ ®Þnh cña quy luËt gi¸ trÞ. Trong giai ®o¹n tù do c¹nh tranh, v× gi¸ trÞ hµng ho¸ chuyÓn ho¸ thµnh gi¸ c¶ s¶n xuÊt (gi¸ c¶ s¶n xuÊt = chi phÝ s¶n xuÊt + lîi nhuËn b×nh qu©n) cho nªn ho¹t ®éng cña quy luËt gi¸ trÞ trong giai ®o¹n nµy cã thÓ biÓu hiÖn: gi¸ c¶ thÞ tr­êng lªn xuèng xoay quanh gi¸ c¶ s¶n xuÊt. Cßn ®èi víi giai ®o¹n ®éc quyÒn, sù ho¹t ®éng cña quy luËt gi¸ trÞ cã biÓu hiÖn míi gi¸ c¶ thÞ tr­êng lªn xuèng xung quanh gi¸ c¶ ®éc quyÒn. Giíi h¹n thÊp nhÊt cña gi¸ c¶ thÞ tr­êng lµ chi phÝ s¶n xuÊt (C+V) gi¸ c¶ ph¶i bï ®¾p ®­îc chi phÝ s¶n xuÊt. Giíi h¹n trªn cña gi¸ c¶ tuú thuéc vµo hoµn c¶nh thÞ tr­êng. Ng­êi b¸n ph¶i biÕt b¸n víi gi¸ cao, nh­ng gi¸ cao qu¸ sÏ cã lîi cho ®èi thñ c¹nh tranh v× ng­êi mua lu«n muèn mua víi gi¸ thÊp. Gi¸ b¸n cao qu¸ sÏ mÊt kh¸ch hµng, hµng ho¸ khã tiªu thô, b­íc chuyÓn ho¸ thµnh tiÒn kh«ng thùc hiÖn ®­îc. V× vËy giíi h¹n trªn cña gi¸ c¶ chÝnh lµ nhu cÇu cã kh¶ n¨ng thanh to¸n cña ng­êi mua. Qua ®ã ta cã thÓ s¬ l­îc vÒ chøc n¨ng cña gi¸ c¶ thÞ tr­êng nh­ sau: -Chøc n¨ng th«ng tin: gi¸ c¶ lµ ph­¬ng tiÖn ph¸t tÝn hiÖu th«ng qua ®ã c¸c doanh nghiÖp biÕt ®­îc m×nh cÇn ph¶i s¶n xuÊt nh÷ng lo¹i hµng ho¸ g× ®Ó thu ®­îc lîi nhuËn cao, gi¸ c¶ thÊp sÏ kh«ng hÊp dÉn c¸c nhµ kinh doanh. -Gi¸ c¶ lµm c©n b»ng cung cÇu nÕu c¸c nguån lùc ®­îc sö dông hîp lý. -Gi¸ c¶ lµm chøc n¨ng ph©n phèi vµ ph©n phèi l¹i cña c¸c tÊng líp d©n c­ trong x· héi -Gi¸ c¶ lµ ph­¬ng tiÖn nèi liÒn hµng ho¸ víi tiÒn tÖ, ng­êi s¶n xuÊt víi ng­êi tiªu dïng. nãi tíi c¬ chÕ thÞ tr­êng lµ nãi tíi c¬ chÕ tù vËn ®éng cña thÞ tr­êng theo nh÷ng quy luËt néi t¹i cña nã: quy luËt néi t¹i, quy luËt cung cÇu, quy luËt l­u th«ng tiÒn tÖ. Quy luËt l­u th«ng tiÒn tÖ x¸c ®Þnh khèi l­îng tiÒn tÖ trong l­u th«ng nh»m ®¶m b¶o sù ho¹t ®éng nhÞp nhµng cña c¬ chÕ thÞ tr­êng. ViÖc thõa hoÆc thiÕu ®Òu dÉn tíi t¸c ®éng tiªu cùc. NÕu thiÕu tiÒn, hµng ho¸ kh«ng l­u th«ng ®­îc. NÕu thõa tiÒn sÏ g©y nªn t×nh tr¹ng l¹m ph¸t, gi¸ c¶ hµng ho¸ t¨ng vät. ThÞ tr­êng bÊt æn ®Þnh. VËy chóng ta cã thÓ nãi sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña c¬ chÕ thÞ tr­êng lµ yªu cÇu kh¸ch quan ®èi víi nh÷ng x· héi cßn tån t¹i nÒn kinh tÕ hµng ho¸. Coi nhÑ hay bá qua vai trß cña kinh tÕ thÞ tr­êng lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n s©u xa thÊt b¹i trªn lÜnh vùc kinh tÕ. ChÝnh v× vËy mµ c¬ chÕ thÞ tr­êng ®­îc ph¸t hiÖn kh¸ sím. C¬ chÕ thÞ tr­êng ®­îc coi lµ “ bµn tay v« h×nh” ®iÒu tiÕt sù vËn ®éng cña nÒn kinh tÕ hµng ho¸. 3.Nh÷ng ­u ®iÓm vµ khuyÕt ®iÓm cña c¬ chÕ thÞ tr­êng vµ sù cÇn thiÕt ph¶i cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc. Nh÷ng ­u ®iÓm cña c¬ chÕ thÞ tr­êng -Khi c¬ chÕ thÞ tr­êng ph¸t triÓn th× kÝch thÝch m¹nh viÖc ¸p dông tiÕn bé khoa häc kü thuËt, t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, n©ng cao tr×nh ®é x· héi ho¸ s¶n xuÊt. Kinh tÕ thÞ tr­êng lÊy lîi nhuËn siªu ng¹ch lµm ®éng lùc ho¹t ®éng. §éng lùc nµy ®ßi hái c¸c doanh nghiÖp th­êng xuyªn h¹ thÊp chi phÝ lao ®éng c¸ biÖt xuèng thÊp h¬n chi phÝ lao ®éng x· héi cÇn thiÕt. §iÒu nµy ®ßi hái ph¶i n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng trªn c¬ së ¸p dông nh÷ng thµnh tùu míi cña khoa häc kü thuËt c«ng nghÖ. C¬ chÕ thÞ tr­êng cã tÝnh n¨ng ®éng vµ kh¶ n¨ng thÝch nghi nhanh chãng. Së dÜ nh­ vËy lµ v×: trong kinh tÕ thÞ tr­êng tån t¹i mét nguyªn t¾c ai ®­a ra thÞ tr­êng mét lo¹i hµng ho¸ míi vµ ®­a ta sím nhÊt sÏ thu ®­îc lîi nhuËn nhiÒu nhÊt. §iÒu ®ã tÊt yÕu ®ßi ho¶i ph¶i n¨ng ®éng th­êng xuyªn. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng hµng ho¸ rÊt phong phó ®a d¹ng. Do vËy, nã t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi choviÖc tho¶ m·n ngµy cµng tèt h¬n nh÷ng nhu cÇu vËt chÊt, v¨n ho¸ vµ sù ph¸t triÓn toµn diÖn cña mäi thµnh viªn x· héi. b, Nh÷ng nh­îc ®iÓm cña c¬ chÕ thÞ tr­êng. Ngoµi nh÷ng ­u ®iÓm cña cã chÕ tf th× nã còng kh«ng Ýt nh÷ng nh­îc ®iÓm h¹n chÕ nh­ sau. * Tr­íc hÕt ph¶i nãi tíi nh÷ng bÖnh g¾n liÒn víi sù ho¹t ®éng cña c¬ chÕ thÞ tr­êng ®ã lµ: khñng ho¶ng kinh tÕ, thÊt nghiÖp, l¹m ph¸t, ph©n ho¸ giÇu nghÌo vµ g©y « nhiÔm m«i tr­êng sèng nghiªm träng. Khñng ho¶ng s¶n xuÊt “thõa” lµ c¨n bÖnh cè h÷u cña c¸c nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ph¸t triÓn. ë ®©y do møc cung hµng ho¸ v­ît møc cÇu cã kh¶ n¨ng thanh to¸n cho nªn dÉu ®Õn t×nh tr¹ng d­ thõa hµng ho¸. Nguyªn nh©n cña t×nh tr¹ng ®ã lµ do m©u thuÉn c¬ b¶n cña ph­¬ng thøc s¶n xuÊt t­ b¶n chñ nghÜa. M©u thuÈn nµy ®­îc thÓ hiÖn ë tÝnh cao ®é trong tõng doanh nghiÖp víi tÝnh v« chÝnh phñ trªn toµn bé nÒn s¶n xuÊt x· héi. Xu h­íng më réng s¶n xuÊt v« h¹n m©u thuÈn v¬i ssøc mua cã h¹nm cña quÇn chóng. M©u thuÈn ®èi kh¸ng gi÷a giai cÊp t­ s¶n vµ giai cÊp v« s¶n. G¾n liÒn víi khñng ho¶ng kinh tÕ lµ n¹n thÊt nghiÖp cña ng­êi lao ®äng, ®©y lµ mét c¨n bÖnh nan gi¶i cña kinh tÕ thÞ tr­êng. Kinh tÕ thÞ tr­êng t¹o ra sù ph©n ho¸ giai cÊp, do ®ã nã còng lµm t¨ng thªm m©u thuÈn giai cÊp. T¸c ®éng cña kinh tÕ thÞ tr­êng ®· dÉn ®Õn t×nh tr¹ng mét sè ng­êi ph¸t tµi giÇu cã, cßn mét sè ng­êi kh¸c bÞ ph¸ s¶n trë thµnh nh÷ng ng­êi lµm thuª. Sù ®èi kh¸ng vÒ kinh tÕ lµ c¬ së cña ®Êu tranh giai cÊp. Mét khuyÕt tËt cña c¬ chÕ thÞ tr­êng cÇn thiÕt ph¶i kÓ ®Õn lµ g©y « nhiÓm m«i tr­êng sinh t¸i, tµn ph¸ ®Êt ®ai, rõng ®Çu nguån, khÝ th¶i c«ng nghiªp lµm cho nhiÖt ®é cña tr¸i ®Êt ngµy cµng nãng lªn. ChØ do ch¹y theo lîi nhuËn tr­íc m¾t mµ kh«ng tÝnh to¸n ®Õn hiÓm ho¹ ®ang ®e do¹ toµn nh©n lo¹i. Tãm l¹i, c¬ chÕ thÞ tr­êng t¸c ®éng ®iÒu tiÕt s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸. Chi phèi sù vËn ®éng cña c¬ chÕ thÞ tr­êng. Nh÷ng sù ®iÒu tiÕt ®ã mang tÝnh chÊt mï qu¸ng. H¬n n÷a c¸c chr thÓ tham gia thÞ tr­êng ho¹t ®éng v× lîi Ých riªng cña m×nh, cho nªn sù vËn ®éng cña c¬ chÕ hÞ tr­êng tÊt yÕu dÉn tíi nh÷ng m©u thuÈn vµ xung ®ét cã ng­êi giÇu lªn l¹i cã ng­êi ngjÌo ®i. C¹nh tranh khã tr¸nh kkhái sù lõa g¹t, ph¨ s¶n vµ thÊt nghiÖp ... thÞ tr­êng tÊt c¶ ®· g©y nªn t×nh tr¹ng kh«ng b×nh th­êng trong quan hÖ kinh tÕ vµ dÉn tíi sù mÊt æn ®Þnh x· héi. V× vËy, x· héi ®ßi hái ph¶i cã sù kiÓm tra, ®iÒu tiÕt, ®Þnh h­íng mét c¸ch cã ý thøc ®è v¬i ssù vËn ®éng cña c¬ chÕ thÞ._.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • doc10244.doc
Tài liệu liên quan