Những biến động trong giá dầu thô trên thị trường thế giới thời gian vừa qua và tác động của nó đến nền kinh tế thế giới

Tài liệu Những biến động trong giá dầu thô trên thị trường thế giới thời gian vừa qua và tác động của nó đến nền kinh tế thế giới: ... Ebook Những biến động trong giá dầu thô trên thị trường thế giới thời gian vừa qua và tác động của nó đến nền kinh tế thế giới

doc77 trang | Chia sẻ: huyen82 | Lượt xem: 1132 | Lượt tải: 0download
Tóm tắt tài liệu Những biến động trong giá dầu thô trên thị trường thế giới thời gian vừa qua và tác động của nó đến nền kinh tế thế giới, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n nµy, em ®· nhËn ®­îc rÊt nhiÒu sù h­íng dÉn vµ gióp ®ì rÊt tËn t×nh cña c¸c thÇy c« gi¸o vµ c¸c b¹n. Em xin bµy tá lêi c¶m ¬n ch©n thµnh nhÊt ®Õn C« Ph¹m Song H¹nh cïng toµn thÓ c¸c thÇy c« gi¸o trong khoa Kinh TÕ Ngo¹i Th­¬ng - Tr­êng §¹i häc Ngo¹i Th­¬ng Hµ Néi. Lêi c¶m ¬n lêi më ®Çu Trong thêi gian võa qua, trªn thÞ tr­êng dÇu má thÕ giíi liªn tiÕp x¶y ra nh÷ng biÕn ®éng vÒ gi¸ theo chiÒu h­íng t¨ng lªn. Gi¸ dÇu má Trong bµi kho¸ luËn nµy gi¸ dÇu lµ gi¸ trung b×nh cña 3 thÞ tr­êng: New York, Dubai, London. TÝnh gi¸ b»ng ®ång USD. ®· nh¶y vät tõ 13 USD/thïng vµo n¨m 1999 lªn ®Õn møc 35- 36 USD/thïng vµo ®Çu n¨m 2003. C¸c biÕn ®éng nµy chñ yÕu lµ do t×nh h×nh ë Trung §«ng c¨ng th¼ng mµ ®iÓn h×nh vµ ®Æc tr­ng nhÊt lµ cuéc chiÕn tranh do Mü ph¸t ®éng nh»m lËt ®æ chÝnh quyÒn cña Tæng thèng Sadam Hussen. Do lo ng¹i nh÷ng nguy c¬ chiÕn tranh lµm ¶nh h­ëng ®Õn nguån cung dÇu má mµ gi¸ mÆt hµng nµy ®· leo thang ®Õn chãng mÆt vµ g©y ra nhiÒu t¸c ®éng xÊu ®Õn t×nh h×nh kinh tÕ chÝnh trÞ trªn thÕ giíi. DÇu má lµ mÆt hµng quan träng, lµ nguyªn liÖu ®Çu vµo cho nhiÒu ngµnh ®Ó s¶n xuÊt ra c¸c hµng ho¸ thiÕt yÕu cho cuéc sèng con ng­êi mµ kh«ng lo¹i nguyªn liÖu nµo thay thÕ ®­îc; do vËy nh÷ng biÕn ®éng cña gi¸ dÇu, dï lín hay nhá, còng ®Òu g©y t¸c ®éng s©u s¾c ®Õn ®êi sèng con ng­êi, kh«ng ph©n biÖt giµu nghÌo, mÇu da hay ®Þa vÞ x· héi. ChÝnh v× cã ®­îc vai trß trung t©m ®èi víi nÒn kinh tÕ nh­ vËy, nªn gi¸ c¶ cña dÇu má lu«n lu«n bÞ chi phèi bëi c¸c m­u tÝnh kinh tÕ - chÝnh trÞ cña c¸c thÕ lùc chñ chèt trªn thÞ tr­êng, sau ®ã míi ®Õn sù chi phèi cña c¸c quy luËt cung - cÇu cña thÞ tr­êng. XuÊt ph¸t tõ ý nghÜ cÇn ph¶i xem xÐt nh÷ng nguyªn nh©n nµo ®· ¶nh h­ëng ®Õn gi¸ dÇu má, c¸c quy luËt kinh tÕ hay nh÷ng m­u tÝnh chÝnh trÞ ®· chi phèi thÞ tr­êng nµy, gi¸ dÇu t¨ng cao cã ¶nh h­ëng nh­ nµo ®Õn nÒn kinh tÕ thÕ giíi, ai ®­îc lîi vµ ai bÞ tæn th­¬ng, cÇn nh÷ng gi¶i ph¸p g× ®Ó h¹n chÕ c¸c t¸c ®éng tiªu cùc ®ã mµ t«i ®· chän ®Ò tµi "Nh÷ng biÕn ®éng trong gi¸ dÇu th« trªn thÞ tr­êng thÕ giíi thêi gian võa qua vµ t¸c ®éng cña nã ®Õn nÒn kinh tÕ thÕ giíi". Môc ®Ých cña luËn v¨n nµy lµ qua viÖc nghiªn cøu lÞch sö biÕn ®éng cña gi¸ dÇu, ®Æc biÖt lµ trong gian ®o¹n 2000- 2003, ®Ó hiÓu ®­îc nh÷ng vÊn ®Ò mang tÝnh nÒn t¶ng cña thÞ tr­êng nµy, råi tõ ®ã nªu ra nh÷ng t¸c ®éng cña nã ®Õn nÒn kinh tÕ - th­¬ng m¹i toµn cÇu vµ ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p nh»m h¹n chÕ t¸c ®éng tiªu cùc tíi nÒn kinh tÕ thÕ giíi nãi chung vµ nÒn kinh tÕ cña c¸c quèc gia nãi riªng trong ®ã cã ViÖt Nam, ®ång thêi còng nªu lªn mét sè kiÕn nghÞ nh»m gióp ViÖt Nam tËn dông ®­îc triÖt ®Ó c¸c lîi thÕ tõ viÖc gi¸ dÇu t¨ng ®ã. §Ó thùc hiÖn môc ®Ých nµy, luËn v¨n ®­îc chia lµm ba ch­¬ng víi néi dung nh­ sau: Ch­¬ng I: Kh¸i qu¸t thÞ tr­êng dÇu má thÕ giíi. Ch­¬ng II: T¸c ®éng cña gi¸ dÇu má biÕn ®éng ®Õn nÒn kinh tÕ thÕ giíi. Ch­¬ng III: Dù ®o¸n gi¸ dÇu má trong thêi gian tíi vµ mét sè ®Ò xuÊt nh»m kh¾c phôc nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc ®Õn nÒn kinh tÕ thÕ giíi. ThÞ tr­êng dÇu má vèn lµ mét thÞ tr­êng ®å sé vµ phøc t¹p trong khi viÖc s­u tËp tµi liÖu b»ng tiÕng ViÖt l¹i rÊt khã kh¨n, tµi liÖu chñ yÕu lµ b»ng tiÕng Anh, thªm vµo ®ã lµ sù h¹n chÕ vÒ thêi gian vµ tr×nh ®é hiÓu biÕt cña b¶n th©n t«i nªn luËn v¨n kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng sai xãt, v× vËy t«i rÊt mong nhËn ®­îc sù gãp ý cña c¸c thÇy c« vµ c¸c b¹n. ch­¬ng i: t×nh h×nh thÞ tr­êng dÇu má thÕ giíi I. §Æc ®iÓm cña s¶n phÈm dÇu má 1. Mét sè c«ng dông cña dÇu má ®èi víi s¶n xuÊt vµ ®êi sèng con ng­êi: DÇu th« lµ mét mÆt hµng nguyªn liÖu quan träng ®· vµ ®ang ®­îc bu«n b¸n s«i ®éng trªn thÞ tr­êng thÕ giíi h¬n 100 n¨m qua. Do nh÷ng tÝnh chÊt lý -ho¸ häc ®Æc biÖt vµ d­íi t¸c ®éng cña khoa häc kü thuËt hiÖn ®¹i tõ dÇu th«, con ng­êi ®· t¹o ra rÊt nhiÒu s¶n phÈm h÷u Ých phôc vô ®êi sèng s¶n xuÊt vµ sinh ho¹t cña m×nh. Nh÷ng øng dông hÕt søc phong phó, ®a d¹ng cña dÇu má ®· biÕn nã trë thµnh mét nguyªn liÖu ®Çu vµo thiÕt yÕu cho hÇu hÕt c¸c ngµnh s¶n xuÊt. Tõ dÇu th« qua qu¸ tr×nh tinh läc vµ chÕ biÕn, ng­êi ta thu ®­îc c¸c s¶n phÈm chÝnh sau Theo "DÇu má vµ øng dông cho ®êi sèng con ng­êi" cña PGS- TS §inh thÞ Ngä, 2000. : ChÊt propan vµ chÊt butan (gäi lµ khÝ ho¸ láng ) ChÊt naphtan (x¨ng th«), x¨ng ch¹y ®éng c¬ (x¨ng kh«ng ch×, x¨ng cao cÊp, x¨ng th­êng ) ChÊt kerosen (dÇu ph¶n lùc), dÇu ho¶ ChÊt gas- oil ( dÇu diezen ®éng c¬, diezel ®èt lß), mazut nÆng, FO ( dÇu cÆn ) DÇu nhên, mì ChÊt dÎo Bitum ( nhùa ®­êng), s¸p cèc. Nh÷ng s¶n phÈm tõ dÇu th« nµy ®· vµ ®ang héi nhËp gÇn nh­ vµo tõng ho¹t ®éng hµng ngµy cña chóng ta, vµ ®Æc biÖt lµ g¾n liÒn víi phÇn lín c¸c ho¹t ®éng c«ng nghiÖp. Chóng t¹o ra gi¸ trÞ lín cña dÇu th«, khiÕn cho dÇu th« trë thµnh mét hµng ho¸ mang tÇm chiÕn l­îc ®èi víi nhiÒu quèc gia. M¶ng øng dông quan träng cÇn ®­îc nh¾c ®Õn tr­íc tiªn cña dÇu má lµ øng dông vÒ mÆt n¨ng l­îng. Khã mµ t­ëng t­îng næi giao th«ng vËn t¶i cã thÓ ph¸t triÓn ®Õn tr×nh ®é nh­ ngµy nay mµ l¹i kh«ng cã sù ®ãng gãp cña c¸c lo¹i nhiªn liÖu nh­ x¨ng, dÇu diezel v.v..., nh÷ng s¶n phÈm gÇn nh­ lµ lý t­ëng cho ho¹t ®éng cña c¸c lo¹i ®éng c¬, tiÒn ®Ò cho sù ra ®êi c¸c ph­¬ng tiÖn giao th«ng vËn t¶i vµ m¸y mãc c«ng nghiÖp hÕt søc ®a d¹ng vµ phong phó nh­ ngµy nay. øng dông vÒ mÆt n¨ng l­îng cña dÇu má kh«ng chØ ë chç dÇu má lµ nhiªn liÖu cung cÊp n¨ng l­îng cho c¸c lo¹i ®éng c¬, mµ nã cßn lµ mét nguån chÊt ®èt. Nh÷ng øng dông t¹o nhiÖt l­îng cña dÇu má ®· b¾t ®Çu tõ thÕ kû 19 qua viÖc con ng­êi sö dông dÇu ho¶ trong nÊu n­íng, chÊt gas- oil dïng trong s­ëi Êm nhµ cöa vµ dÇu cÆn (FO) ®Ó cung cÊp nhiÖt l­îng cÇn thiÕt cho c¸c lß sinh h¬i n­íc, c¸c lß c«ng nghiÖp (lß nung gèm, sø, xi m¨ng, g¹ch ngãi, nÊu thuû tinh, nÊu luyÖn gang thÐp, lß h¬i nhµ m¸y ®iÖn, v.v ..). Së dÜ dÇu má nhanh chãng ®­îc ®­a vµo øng dông trong môc tiªu ®èt nãng lµ v× so víi than/cñi, tiªu dïng dÇu má s¹ch sÏ, kh«ng cã tro, xØ, dÔ dïng, dÔ thao t¸c, dÔ b¶o qu¶n vµ vËn chuyÓn, ngoµi ra Ýt g©y « nhiÔm m«i tr­êng h¬n. Thªm vµo ®ã, n¨ng l­îng s¶n sinh ra tõ viÖc ®èt ch¸y dÇu má cao h¬n nhiÒu lÇn c¸c than ®¸. Tuy 80- 90% s¶n l­îng dÇu khÝ thÕ giíi khai th¸c ®­îc sö dông cho môc ®Ých n¨ng l­îng – m¶ng øng dông quan träng nhÊt cña dÇu má nh­ng øng dông phi n¨ng l­îng cña nã còng kh«ng hÒ thua kÐm nÕu xÐt vÒ tÝnh thiÕt yÕu. Chóng ta ai còng biÕt r»ng hÔ cã vËn ®éng lµ sÏ cã ma s¸t, sÏ cã mµi mßn gi÷a c¸c bé phËn tiÕp xóc víi nhau. §Ó gi¶m thiÓu vÊn ®Ò nµy, kh«ng cã c¸ch nµo hiÖu qu¶ h¬n lµ sö dông c¸c lo¹i dÇu mì b«i tr¬n. Ngoµi t¸c dông b«i tr¬n ®Ó gi¶m thiÓu tèi ®a viÖc mµi mßn do ma s¸t vµ lµm c¸c lo¹i m¸y mãc vËn hµnh tèt, dÇu mì b«i tr¬n cßn cã t¸c dông lµm m¸t m¸y, lµm kÝn vµ lµm s¹ch bÒ mÆt kim lo¹i tiÕp xóc khi lµm viÖc, gióp ®éng c¬ ho¹t ®éng ë hiÖu qu¶ tèi ­u nhÊt. ChÝnh øng dông nµy ®· më c¸nh cöa thø hai cho dÇu má vµo ngµnh vËn t¶i vµ cho phÐp nã dÇn dÇn x©m nhËp vµo tÊt c¶ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp, gÇn nh­ ë vµo tÊt c¶ c¸c giai ®o¹n biÕn ®æi cña vËt chÊt. Bªn c¹nh nh÷ng øng dông kinh ®iÓn nªu trªn cña dÇu má (nhiªn liÖu, chÊt ®èt, chÊt b«i tr¬n), chóng ta cßn ph¶i kÓ ®Õn mét øng dông n÷a mµ kÓ tõ sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, vÞ trÝ cña nã ®ang ngµy cµng trë nªn quan träng, ®ã lµ nguyªn liÖu cña c«ng nghiÖp ho¸ chÊt. Tõ chÊt naphta cña dÇu th«, khi xö lý trong c¸c bé phËn cracking- h¬i n­íc sÏ sinh ra c¸c lo¹i olefin (nh­ etylen, propylen, butadien). Tõ nh÷ng phÇn láng trong ph¶n øng nµy, ng­êi ta rót ra nh÷ng chÊt th¬m nh­ benzen, toluen, xylen. Olefin vµ c¸c chÊt th¬m lµ nh÷ng chÊt trung gian lín, vÒ sau qua mét lo¹t c¸c ph¶n øng sÏ sinh ra nh÷ng s¶n phÈm mµ tõ nay sÏ lµ nh÷ng chÊt cÇn thiÕt cho c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i nh­ chÊt dÎo, t¬ lôa tæng hîp, cao su tæng hîp, c¸c chÊt tÈy röa tæng hîp v.v... ChÝnh nh÷ng hçn hîp dÇu má kh¸c nhau còng ®­îc dïng ®Ó s¶n xuÊt amoniac, ®Ó tõ ®©y ng­êi ta chÕ t¹o ra c¸c lo¹i s¶n phÈm ph©n bãn nit¬ vµ c¸c lo¹i ph©n bãn kh¸c cÇn thiÕt cho n«ng nghiÖp hiÖn ®¹i. ChØ cÇn xÐt ®Õn tÝnh ®a d¹ng cña c¸c s¶n phÈm tæng hîp vµ nh÷ng c«ng dông rÊt phong phó cña nã trong ®êi sèng hµng ngµy cña chóng ta lµ cã thÓ ®¸nh gi¸ ®­îc tÇm quan träng cña nh÷ng khèi l­îng lín dÇu má dïng trong ho¸ dÇu (3 % sè l­îng tiªu thô t¹i Mü vµ 10 % tiªu thô t¹i ch©u ¢u). Ngoµi ra dÇu má cßn hµng chôc nh÷ng øng dông thø cÊp kh¸c cã liªn quan ®Õn ho¸ häc. DÇu má cung cÊp mét l­îng lín c¸c chÊt dung m«i, x¨ng tr¾ng hoÆc x¨ng ®Æc biÖt, dïng ®Ó chÕ t¹o c¸c lo¹i s¬n vµ vecni c«ng nghiÖp, ®Ó lÊy nh÷ng chÊt bÐo, ®Ó hoµ tan cao su, ®Ó tÈy v¶i vãc. Parafin cã trong mét sè dÇu th« cã hµm l­îng ®¸ng kÓ ®­îc dïng lµm nÕn, giÊy vµ b×a, diªm vµ ngay c¶ chÊt næ. NhiÒu lo¹i kem ®¸nh bãng hoÆc nh÷ng chÊt b¶o d­ìng, nhiÒu lo¹i s¶n phÈm chèng nÊm mèc, thuéc diÖt trõ s©u bä còng lµ nh÷ng s¶n phÈm cã nguån gèc tõ dÇu má. Nhê cã bitum lÊy tõ dÇu má mµ gÇn 50 n¨m nay, kü thuËt r¶i ®­êng ®· b­íc vµo nh÷ng b­íc ph¸t triÓn rÊt lín, cho phÐp chóng ta cã ®­îc hÖ thèng xa lé, giao th«ng ®« thÞ hoÆc c¸c s©n bay bÕn c¶ng hiÖn ®¹i nh­ ngµy nay. Bitum cßn dïng ®Ó b¶o vÖ c¸c m¸i nhµ, ®Ó tÈm giÊy b×a dïng lµm bao b× hoÆc ®Ó b¶o vÖ. Vµ cuèi cïng lµ cèc dÇu má, mét s¶n phÈm phô cña qu¸ tr×nh läc dÇu chñ yÕu dïng ®Ó s¶n xuÊt c¸c ®iÖn cùc ®­îc tiªu thô trong ngµnh ®iÖn, luyÖn kim vµ c«ng nghiÖp nh«m. 2. Quy luËt cung cÇu chi phèi trªn thÞ tr­êng dÇu má: Còng gièng nh­ c¸c hµng ho¸ kh¸c trªn thÞ tr­êng, dÇu má chÞu sù chi phèi bëi quy luËt cung- cÇu. Tuy nhiªn, khi nghiªn cøu vÒ dÇu má, ng­êi ta nhËn ra nh÷ng ®Æc ®iÓm ®Æc biÖt sau ®©y ®· ¶nh h­ëng rÊt nhiÒu ®Õn gi¸ c¶ mÆt hµng nµy: DÇu má lµ mÆt hµng ®­îc giao dÞch trªn thÞ tr­êng víi khèi l­îng lín vµ æn ®Þnh, gi¸ trÞ giao dÞch cao. DÇu má cã tÝnh thiÕt yÕu ®èi víi ®êi sèng con ng­êi, khã cã kh¶ n¨ng thay thÕ trong ng¾n h¹n. Gi¸ cña dÇu má lu«n bÞ chi phèi bëi c¸c m­u tÝnh kinh tÕ- chÝnh trÞ cña c¸c thÕ lùc chñ chèt trªn thÞ tr­êng, sau ®ã míi lµ sù ®iÒu tiÕt cña thÞ tr­êng. Do cã nh÷ng tÝnh chÊt ®Æc biÖt quan träng ®èi víi ®êi sèng con ng­êi nªn quy luËt cung cÇu "The Dynamic Effects of Aggregate Demand, Supply and Oil Price Shock" cña H.C.Bjornland, Manchester School, 11/2000. chi phèi nã còng mang nh÷ng nÐt ®Æc biÖt riªng cã cña nã. Tr­íc hÕt, xem xÐt mèi quan hÖ gi÷a nhu cÇu vµ gi¸ c¶ cña dÇu má: §èi víi c¸c hµng ho¸ th«ng th­êng, mét trong nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n ®Çu tiªn cña kinh tÕ häc lµ "T¨ng gi¸ mét hµng ho¸ th× kh¸ch hµng sÏ tiªu thô hµng ho¸ ®ã Ýt h¬n vµ ng­êi tiªu dïng sÏ cè g¾ng h¹n chÕ tiªu dïng mét c¸ch hiÖu qu¶ nhÊt. Hay nãi c¸ch kh¸c, nÕu gi¸ t¨ng th× l­îng cÇu sÏ gi¶m vµ nÕu gi¸ gi¶m th× l­îng cÇu sÏ t¨ng lªn.". Nh­ng ®èi víi mçi lo¹i hµng ho¸ l¹i bÞ quy luËt nµy chi phèi mét c¸ch kh¸c nhau. §èi víi mÆt hµng dÇu má, sù biÕn ®éng vÒ gi¸ ¶nh h­ëng rÊt Ýt ®Õn ®é biÕn ®éng vÒ l­îng cÇu trong ng¾n h¹n. Nãi c¸ch kh¸c, trong ng¾n h¹n, ®é co gi·n cña cÇu theo gi¸ lµ rÊt Ýt, vµ ng­êi tiªu dïng sÏ ph¶n øng rÊt chËm ®èi víi nh÷ng thay ®æi cña chi phÝ n¨ng l­îng. Ta cã ph­¬ng tr×nh vÒ ®é co gi·n cña l­îng cÇu so víi gi¸ (the price elasticity of demand) nh­ sau: §Ó gi¶i thÝch cho viÖc ®é co gi·n nhá (inelasticity) cña cÇu theo gi¸ ta cã nh÷ng luËn ®iÓm sau: Khi gi¸ t¨ng ng­êi tiªu dïng cã xu h­íng h¹n chÕ tiªu dïng lµm cho l­îng cÇu gi¶m xuèng, tuy nhiªn ®èi víi dÇu má th× xu h­íng h¹n chÕ tiªu dïng nµy cã x¶y ra nh­ng trong ng¾n h¹n lµ kh«ng râ rµng v× dÇu má lµ mét hµng ho¸ thiÕt yÕu cho nhiÒu ngµnh c«ng nghiÖp, lµ nguån cung cÊp n¨ng l­îng chÝnh cho ®êi sèng con ng­êi nh­ ®· tr×nh bµy ë môc 1. §èi víi nh÷ng øng dông mang tÝnh n¨ng l­îng khi gi¸ nhiªn liÖu t¨ng ng­êi ta t×m c¸ch sö dông c¸c nguån n¨ng l­îng kh¸c thay thÕ nh­ t¨ng c­êng viÖc sö dông than ®¸, n¨ng l­îng mÆt trêi, n¨ng l­îng giã, n¨ng l­îng n­íc, n¨ng l­îng h¹t nh©n v.v..Tuy nhiªn, viÖc t×m ra c¸c nguån n¨ng l­îng thay thÕ lµ rÊt tèn kÐm vµ ®ßi hái sù ®Çu t­ l©u dµi . Thªm vµo ®ã, tõ tr­íc ®Õn nay nguån nhiªn liÖu cung cÊp n¨ng l­îng chÝnh vÉn lµ tõ dÇu má, tû träng cña dÇu má trong tæng møc n¨ng l­îng cña thÕ giíi lµ kh¸ cao vµ c¸c nhµ khoa häc dù ®o¸n tû träng nµy vÉn tiÕp tôc duy tr× ë tû lÖ cao. Theo thèng kª cña c¬ quan n¨ng l­îng Hoa K×, n¨m 2002 dÇu má chiÕm tíi h¬n 40% nhu cÇu tiªu dïng cña toµn thÕ giíi. N¨m 2003, tû lÖ nµy vÉn ®­îc duy tr× ë møc æn ®Þnh lµ 41,5%. Trong hai thËp kØ tíi dù tÝnh nhu cÇu dÇu má dïng lµm n¨ng l­îng sÏ duy tr× nh­ b¶ng 1 sau: B¶ng 1: C¬ cÊu n¨ng l­îng tiªu dïng cña thÕ giíi §¬n vÞ: % 1998 2000 2010 2020 DÇu má 41,3 41,3 40,3 39,2 KhÝ gas tù nhiªn (LPG) 22,2 22,4 24,1 26,6 Nhiªn liÖu d¹ng r¾n 26,2 26,1 26,3 25,8 N¨ng l­îng nguyªn tö 10,4 10,3 10,3 8,5 Tæng sè 100,0 100,0 100,0 100,0 Nguån: B¸o c¸o cña OWEM th¸ng 9/2002. ViÖc sö dông dÇu má lµm nhiªn liÖu ®Æc biÖt lµ ®Ó lµm chÊt ®èt vµ dïng ®Ó s­ëi Êm ®· trë thµnh mét thãi quen tõ hµng tr¨m n¨m nay nªn viÖc thay ®æi thãi quen nµy lµ rÊt khã kh«ng thÓ trong mét thêi gian ng¾n ®­îc nªn khi gi¸ dÇu má t¨ng th× ng­êi ta kh«ng dÔ g× gi¶m ®­îc l­îng cÇu xuèng nhanh b»ng c¸ch thay ®æi c¸c thãi quen tiªu dïng. ViÖc gi¶m møc tiªu thô n¨ng l­îng cßn cã thÓ thùc hiÖn b»ng c¸ch thay thÕ c¸c thiÕt bÞ tiªu thô n¨ng l­îng tèn kÐm b»ng viÖc sö dông c¸c thiÕt bÞ tiÕt kiÖm n¨ng l­îng hoÆc c¸c vËt dông tiªu thô Ýt n¨ng l­îng, tuy vËy gi¶i ph¸p nµy trong ng¾n h¹n còng kh«ng kh¶ thi l¾m hoÆc cã thÓ thùc hiÖn ®­îc th× tû lÖ n¨ng l­îng tiÕt kiÖm ®­îc còng kh«ng ®¸ng kÓ mµ viÖc thay ®æi toµn bé thiÕt bÞ ®ang dïng b»ng c¸c thiÕt bÞ kh¸c lµ rÊt tèn kÐm vµ kh«ng mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao trong ng¾n h¹n. VÒ mÆt øng dông phi n¨ng l­îng vµ dïng lµm nguyªn liÖu cho c¸c ngµnh c«ng nghiÖp ho¸ chÊt th× nh­ ®· tr×nh bµy trong môc 1 gÇn nh­ kh«ng cã g× thay thÕ cho c¸c s¶n phÈm chÕ xuÊt tõ dÇu má ®­îc do cÊu t¹o lý ho¸ ®Æc biÖt cña c¸c chÊt cã trong dÇu má. Tãm l¹i gi¸ dÇu t¨ng cã thÓ lµm l­îng cÇu gi¶m ®i nh­ng kh«ng ®¸ng kÓ. Khi gi¸ dÇu má gi¶m th× l­îng cÇu còng kh«ng t¨ng lªn mét c¸ch ®¸ng kÓ ®­îc v× khi ®ã chÝnh phñ c¸c n­íc nhËp khÈu chÝnh sÏ t¨ng thuÕ nhËp khÈu ®¸nh vµo mÆt hµng dÇu má vµ c¸c s¶n phÈm cã nguån gèc tõ nã nh»m phôc vô chÝnh s¸ch tiÕt kiÖm n¨ng l­îng vµ khuyÕn khÝch c¸c dù ¸n nghiªn cøu ph¸t hiÖn c¸c nguån n¨ng l­îng míi thay thÕ. Khi gi¸ dÇu t¨ng, ng­êi tiªu dïng sÏ nhanh chãng h¹n chÕ møc tiªu thô nh­ng khi gi¸ dÇu gi¶m xuèng ng­êi tiªu dïng kh«ng lµm ®iÒu ng­îc l¹i. Gi¸ dÇu gi¶m xuèng sÏ dÉn tíi viÖc sö dông c¸c nguån n¨ng l­îng kh¸c thay thÕ Ýt h¬n chø kh«ng lo¹i bá chóng hoµn toµn vµ kh«ng thÓ lµm cho ng­êi tiªu dïng thay ®æi ngay nh÷ng thiÕt bÞ tiÕt kiÖm n¨ng l­îng hoÆc bá thãi quen sö dông n¨ng l­îng mét c¸ch tiÕt kiÖm. Mµ khi gi¸ dÇu thÊp l¹i ¶nh h­ëng trùc tiÕp tíi møc thu nhËp tõ dÇu cña c¸c n­íc xuÊt khÈu vèn ®· bÞ thÊp ®i rÊt nhiÒu do l¹m ph¸t trong n­íc vµ do sù mÊt gi¸ cña ®ång USD Mü. Nh­ vËy, gi¸ dÇu gi¶m cã thÓ lµm nhu cÇu vÒ dÇu t¨ng nh­ng t¨ng kh«ng ®¸ng kÓ. Tãm l¹i, trong ng¾n h¹n ®é co gi·n cña cÇu theo gi¸ lµ rÊt nhá. XÐt vÒ mèi quan hÖ gi÷a l­îng cung vµ gi¸: Khi nhµ s¶n xuÊt xem xÐt mét thÞ tr­êng, nÕu thÊy gi¸ hµng ho¸ ®ã cã chiÒu h­íng t¨ng lªn th× ng­êi ta sÏ cung cÊp nhiÒu hµng ho¸ h¬n ra thÞ tr­êng, cßn khi gi¸ hµng ho¸ cã xu h­íng gi¶m xuèng nhµ cung cÊp sÏ cã xu h­íng c¾t gi¶m l­îng cung nh»m ®iÒu tiÕt kÐo gi¸ lªn vÒ møc c©n b»ng. Khi xem xÐt vÒ quan hÖ gi÷a l­îng cung vµ gi¸ cña dÇu má th× thÊy cã hiÖn t­îng: Khi gi¸ dÇu má t¨ng cao, l­îng cung kh«ng t¨ng ®¸ng kÓ Khi gi¸ dÇu má thÊp, l­îng cung kh«ng gi¶m ®¸ng kÓ Hay ta cã ph­¬ng tr×nh sau: Cã hiÖn t­îng ®é co gi·n cña cung theo gi¸ (the price elasticity of supply) nhá nh­ vËy lµ do chØ sè nµy chÞu ¶nh h­ëng cña c¸c nh©n tè sau: Nguån cung: Nguån cung dÇu má cña thÕ giíi bÞ giíi h¹n bëi sù ph©n bè nguån tµi nguyªn nµy. ChØ ë mét sè n­íc thuéc khèi OPEC vµ mét sè n­íc kh¸c ngoµi khèi, mµ OPEC l¹i chiÕm ­u thÕ lín vÒ c¶ tr÷ l­îng lÉn s¶n l­îng nªn nguån cung cña thÕ giíi bÞ phô thuéc nhiÒu vµo tæ chøc nµy. Tõ n¨m 1986, c¸c n­íc OPEC ®· quyÕt ®Þnh duy tr× h¹n ng¹ch (quota) song song víi møc cÇu trªn thÞ tr­êng nh»m duy tr× chÝnh s¸ch gi¸ cao cña m×nh. Tõ ®ã ®Õn nay, tæ chøc nµy th­êng xuyªn cã nh÷ng ®ît c¾t gi¶m s¶n l­îng ®Ó æn ®Þnh gi¸ dÇu ë møc cao. XÐt khi gi¸ dÇu lªn cao, do quy luËt cung cÇu chi phèi, l­îng cung cµng Ýt th× gi¸ cµng leo thang, do vËy khi gi¸ t¨ng th× s¶n l­îng cña OPEC t¨ng lªn kh«ng ®¸ng kÓ. Mét nguyªn nh©n kh¸ch quan n÷a mµ ta còng cÇn xem xÐt lµ khi gi¸ t¨ng lªn cao th× møc cung cña toµn thÕ giíi nãi chung vµ cña OPEC OPEC lµ tæ chøc c¸c n­íc xuÊt khÈu dÇu má, viÕt t¾t cña Organisation of Petroleum Exporting Countries, lµ mét cartel dÇu má thµnh lËp n¨m 1960. HiÖn nay cã 11 n­íc thµnh viªn gåm: Algieria, Indonesia, Iran, Iraq, Libya, Nigieria, Qatar, Saudi Arabia, UEA, Venezuela. nãi riªng còng kh«ng t¨ng lªn ®­îc nhiÒu do c«ng suÊt khai th¸c cña c¸c n­íc xuÊt khÈu ®· gÇn nh­ ®¹t møc tèi ®a vµ viÖc ph¸t hiÖn ra c¸c má míi ®ßi hái mÊt nhiÒu thêi gian vµ tiÒn cña. §iÒu nµy ®­îc thÓ hiÖn ë phô lôc 6 . Theo dù tÝnh cña C¬ quan n¨ng l­îng quèc tÕ (IEA) th× chØ cã Nga vµ Arab Saudi lµ cã thÓ t¨ng s¶n l­îng thªm ®¸ng kÓ, nh­ng Arab Saudi l¹i lµ thµnh viªn quan träng nhÊt trong OPEC, hä kh«ng thÓ vÞ lîi Ých tr­íc m¾t cña riªng quèc gia m×nh mµ lê ®i lîi Ých cña c¶ mét tæ chøc ®»ng sau. Cho nªn khi gi¸ cao th× l­îng cung kh«ng t¨ng ®¸ng kÓ. XÐt khi gi¸ gi¶m, l­îng cung còng kh«ng gi¶m ®i ®­îc v× khi ®ã doanh thu cña c¸c n­íc xuÊt khÈu sÏ bÞ t¸c ®éng trùc tiÕp. §©y lµ mét vÊn ®Ò rÊt nh¹y c¶m víi c¸c n­íc nµy, nã sÏ lµm cho ng©n s¸ch cña hä thiÕu hôt, thu nhËp tõ dÇu má vèn ®· thÊp do l¹m ph¸t trong n­íc vµ do sù mÊt gi¸ cña ®ång §«la Mü nay l¹i cµng trÇm träng h¬n, do ®ã dï thÕ nµo ®i n÷a hä còng kh«ng thÓ thu hÑp s¶n xuÊt vµ gi¶m bít l­îng cung. Tãm l¹i, do dÇu má lµ mét hµng ho¸ ®Æc biÖt, cã ®é co gi·n cung cÇu cña nã theo gi¸ rÊt nhá, nªn khi gi¸ dÇu t¨ng m¹nh th× l­îng cung vµ cÇu vÉn duy tr× ë møc æn ®Þnh. 3. §Æc tÝnh chÝnh trÞ x· héi vµ ¶nh h­ëng cña dÇu má ®Õn c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ "The Political Economy of International Oil" cña G. Phillip, 1995 vµ "The Political Economy of World Energy: A twentieth century Perspective" cña J.G. Clark,1991. S¶n xuÊt dÇu má lµ mét ngµnh cã ®é rñi ro cao nh­ng l¹i mang l¹i lîi nhuËn lín nÕu khai th¸c thµnh c«ng. §ã lµ nguån "vµng ®en" cña quèc gia nµo cã nã. Víi chi phÝ s¶n xuÊt chØ kho¶ng 2 –3 USD/thïng ë khu vùc Trung §«ng vµ chØ kho¶ng 8- 9 USD/thïng ë khu vùc B¾c Mü trong khi gi¸ b¸n trªn thÞ tr­êng thÕ giíi l¹i th­êng xuyªn ë møc cao trªn 20 USD/thïng, tõ n¨m 2000 trë l¹i ®©y gi¸ th­êng xuyªn ®­îc duy tr× ë møc 22 – 28 USD/thïng nªn lîi nhuËn thu ®­îc lµ khæng lå vµ lµ kh«ng t­ëng ®èi víi c¸c ngµnh c«ng nghiÖp kh¸c. XuÊt ph¸t tõ nguån lîi nhuËn khæng lå ®ã mµ c¸c c«ng ty t­ b¶n tranh nhau c¸c khu vùc s¶n xuÊt trªn thÕ giíi, c¸c quèc gia kiªn quyÕt ®Êu tranh giµnh l¹i quyÒn kiÓm so¸t nguån tµi nguyªn dÇu khÝ cña m×nh, c¸c n­íc lín lu«n lu«n t×m cí ®Ó can thiÖp vµo c¸c khu vùc cã nguån tµi nguyªn nµy. Còng tõ ®ã n¶y sinh ra c¸c vÊn ®Ò mang t×nh chÝnh trÞ ¶nh h­ëng ®Õn thÞ tr­êng dÇu má nh­ c¸c vÊn ®Ò vÒ chÝnh s¸ch duy tr× gi¸ cao cña OPEC, c¸c chÝnh s¸ch cÊm vËn ®èi víi Iraq, c¸c cuéc ®×nh c«ng x¶y ra ë Vªnªzuªla, ë Nigiªria ®Çu n¨m 2003 vµ ®Æc biÖt nhÊt lµ cuéc chiÕn ë Iraq ®· g©y nªn nhiÒu sãng giã trªn thÞ tr­êng dÇu má thÕ giíi. Cã hai vÊn ®Ò chÝnh trÞ râ rÖt ¶nh h­ëng ®Õn thÞ tr­êng dÇu má cÇn ®Ò cËp ë ®©y lµ: ChÝnh s¸ch ®Þnh gi¸ mang tÝnh chÝnh trÞ cña OPEC vµ cuéc chiÕn tranh nh»m vµo Iraq thêi gian võa qua do Mü ph¸t ®éng. Thø nhÊt, xem xÐt vÊn ®Ò ®Þnh gi¸ dÇu má cña c¸c n­íc xuÊt khÈu dÇu má (Organisation of Petroleum Exporting Countries) gäi t¾t lµ OPEC OPEC lµ mét cartel dÇu má thµnh lËp n¨m 1960. HiÖn nay cã 11 n­íc thµnh viªn gåm: Algieria, Indonesia, Iran, Iraq, Libya, Nigieria, Qatar, Saudi Arabia, UEA, Venezuela. . §©y lµ mét chÝnh s¸ch ®Þnh gi¸ mang ®Ëm mµu s¾c chÝnh trÞ, Èn sau nã lµ c¸c m­u tÝnh kinh tÕ - chÝnh trÞ cña c¸c quèc gia nµy. §Ó trang tr¶i cho c¸c kho¶n chi tiªu cña quèc gia mµ c¸c n­íc OPEC lu«n duy tr× møc gi¸ cao theo kiÓu: Tæng chi phÝ th­êng xuyªn cña Arab Saudi lµ: 46,9 triÖu USD; tæng chi phÝ vÒ vèn lµ 7,0 triÖu USD nªn tæng chi phÝ lµ 53,9 triÖu USD, tæng thu nhËp tõ xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm kh«ng ph¶i lµ dÇu má lµ 11 triÖu USD, doanh thu tõ dÇu má ­íc tÝnh theo gi¸ thÞ tr­êng hiÖn t¹i lµ 30,9 triÖu USD ë møc s¶n l­îng 7,5 triÖu thïng/ngµy nh­ vËy th× th©m hôt chi tiªu lªn tíi 12 triÖu USD, ®Ó tr¸nh nh÷ng th©m hôt ®ã n­íc nµy ph¶i n©ng gi¸ lªn Ýt nhÊt ë møc 22 USD/thïng. HoÆc ®Ó tr¶ nî kho¶ng 2 triÖu USD hµng n¨m th× gi¸ ph¶i ë møc 26 USD/thïng. §ã lµ c¸ch ®Þnh gi¸ cña OPEC trong khi gi¸ tÝnh theo chi phÝ (B¶ng chi phi s¶n xuÊt vµ gi¸ b¸n d­íi ®©y) nÕu ®iÒu kiÖn thÞ tr­êng c¹nh tranh tù do chØ lµ 5- 6 USD/thïng. Nh­ vËy gi¸ dÇu kh«ng do quy luËt cung cÇu chi phèi mµ l¹i do chÝnh s¸ch cña c¸c quèc gia cã nã quy ®Þnh theo h­íng phi thÞ tr­êng. H×nh 1: Tæng chi phÝ cung cÊp dÇu má cña c¸c n­íc Trung §«ng Nguån: World Energy Outlook, 2001, Insights. Mét vÝ dô kh¸c rÊt ®iÓn h×nh vµ ®Æc tr­ng ®ã lµ cuéc chiÕn tranh Mü ®­a ra lêi ®e do¹ tÊn c«ng Iraq vµo th¸ng 10/2002. Th¸ng 11/2002, c¸c thanh s¸t viªn vò khÝ cña Liªn Hîp Quèc quay l¹i Iraq lµm thÞ tr­êng dÇu má leo thang chãng mÆt. do Mü ph¸t ®éng nh»m vµo Iraq trong thêi gian cuèi 2002 – ®Çu 2003. Gi¸ dÇu ®· leo thang khñng khiÕp tõ 22 USD/thïng lªn 35 – 36 USD v× lo sî nguy c¬ nguån cung cña thÕ giíi gi¸n ®o¹n do chiÕn tranh. Nh­ng vÊn ®Ò cÇn nãi ë ®©y lµ viÖc Mü dïng chiªu bµi chÝnh trÞ ®Ó can thiÖp vµo khu vùc vïng VÞnh nh»m kiÓm so¸t nguån cung dÇu cña thÕ giíi. ViÖn cí Iraq tµng tr÷ vµ ph¸t triÓn vò khÝ giÕt ng­êi hµng lo¹t mµ Mü, Anh ®· tÊn c«ng B¸t®a. Thùc chÊt lµ nh»m lËt ®æ chÝnh quyÒn cña Tæng thèng Sadam Hussein, x©y dùng nªn mét chÝnh quyÒn míi th©n Mü do Mü hËu thuÉn nh»m më ®­êng cho nh÷ng tËp ®oµn dÇu má hµng ®Çu Theo "The Oil Companies in the International System" cña L.Tuner trªn Bussiness Week, 23/9/2002. cña Mü gåm: ExxonMobil, Chevron-Texaco, Amoco-Phillips, Arco tiÕp cËn c¸c hîp ®ång dÇu má bÐo bë mµ tr­íc ®©y kh«ng dµnh cho Mü. ChÝnh c¸c c«ng ty nµy ®· ®øng ®»ng sau tµi trî cho chÝnh quyÒn Bush tÊn c«ng Iraq vµ hiÖn nay ®ang t×m cí g©y ¸p lùc víi Iran. Khi Mü tÊn c«ng vµo Iraq, ®iÒu ®Çu tiªn hä b¶o vÖ kh«ng ph¶i lµ nh÷ng ng­êi d©n v« téi mµ lµ nh÷ng giÕng dÇu. ¢m m­u muèn th«n tÝnh vµ n¾m quyÒn b¸ chñ nguån cung dÇu má cña thÕ giíi cña c¸c c«ng ty dÇu má cña Mü ®· rÊt râ rµng, chÝnh hä ®· lµ c¸c thÕ lùc ®Ó dùng nªn tæng thèng Bush vµ chÝnh hä còng ®· kh«ng tiÕc tiÒn cña ®Ó tµi trî cho cuéc chiÕn tranh phi nghÜa nµy. LiÖu c¸c tû phó dÇu má cßn ®ang ©m m­u g× ®èi víi Iran khi mµ Iran vµ Iraq ®Òu bÞ xÕp vµo tam gi¸c ma quû cña Mü, l¹i mét m­u tÝnh kinh tÕ Èn d­íi chiªu bµi chÝnh trÞ cña c¸c thÕ lùc chñ chèt trªn thÞ tr­êng dÇu má ch¨ng? DÇu má lµ nh©n tè kh«ng nhá ¶nh h­ëng ®Õn c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ.Tr­íc hÕt, dÇu má lµ sîi d©y nèi c¸c n­íc xuÊt khÈu dÇu má OPEC thµnh mét tæ chøc kinh tÕ quèc tÕ hïng m¹nh nhÊt vµ thµnh c«ng nhÊt trªn thÕ giíi tõ tr­íc ®Õn nay. Môc ®Ých cña tæ chøc nµy lµ phèi hîp vµ thèng nhÊt gi÷a c¸c thµnh viªn ®Ó ®¶m b¶o gi¸ dÇu c«ng b»ng vµ æn ®Þnh cung cÊp dÇu ®Çy ®ñ. Do cã chung lîi Ých tõ nguån dÇu má mµ 11 n­íc gåm Iran, Iraq, Arab Saudi, Indonesia, Vªnªzuªla, Kuwait, Nigiªria, Liby, Quata, Algieria, vµ C¸c tiÓu v­¬ng quèc Arab (UEA) ®· liªn kÕt nhau l¹i ®Ó ®¶m b¶o lîi Ých cña tæ chøc ®­îc tèi ­u nhÊt. Tuy nhiªn, chÝnh lîi Ých tõ dÇu má l¹i lµm cho nhiÒu mèi quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ bÞ r¹n nøt vµ ®æ vì. Ch¼ng h¹n c¸c cuéc chiÕn tranh Iran - Iraq nh÷ng n¨m 1980, hay cuéc chiÕn tranh Iraq- Kuwait vµo nh÷ng n¨m 1990. GÇn ®©y nhÊt lµ cuéc chiÕn tranh ë Iraq ®· lµm cho c¸c mèi quan hÖ Nga - Mü, Ph¸p - Mü cã nhiÒu r¹n nøt. Tãm l¹i, dÇu má lµ mét mÆt hµng cã tÝnh chÝnh trÞ s©u s¾c, nã bÞ chi phèi m¹nh mÏ bëi c¸c chÝnh s¸ch ®èi néi còng nh­ ®èi ngo¹i cña c¸c quèc gia, nã võa lµ sîi d©y liªn kÕt c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ bÒn v÷ng l¹i võa lµ ngßi næ cho c¸c cuéc xung ®ét, c¸c cuéc nh»m kiÓm so¸t vµ lòng ®o¹n thÞ tr­êng nµy. II.ThÞ tr­êng dÇu má thÕ giíi 1. §Æc ®iÓm vÒ nhu cÇu dÇu má trªn thÕ giíi 1.1 C¸c yÕu tè t¸c ®éng ®Õn møc tiªu thô dÇu má trªn thÕ giíi: DÇu má lµ nguyªn liÖu ®Çu vµo cho ngµnh c«ng nghiÖp läc dÇu. Tuy nhiªn, ë quy m« thÕ giíi, tæng nhu cÇu tiªu thô vÒ dÇu má lu«n biÕn ®éng cïng nhÞp víi tæng nhu cÇu tiªu thô c¸c s¶n phÈm dÇu. ChÝnh v× vËy mµ c¸c yÕu tè ¶nh h­ëng ®Õn tæng cÇu vÒ dÇu má chÝnh lµ c¸c yÕu tè t¸c ®éng ®Õn møc tiªu thô c¸c s¶n phÈm dÇu. C¸c yÕu tè ®ã gåm Theo "Forecasting Crude Oil Spot Price, Demand and Using OECD Petroleum Inventory Levels" cña Michael YE, John Zyren, Joanne Shore, 11/2002. : T×nh h×nh t¨ng tr­ëng kinh tÕ: Lµ mét yÕu tè gÇn nh­ mang tÝnh quyÕt ®Þnh tíi nhu cÇu vÒ dÇu má.Víi c¸c n­íc míi b­íc vµo hoÆc ®ang trong giai ®o¹n c«ng nghiÖp ho¸ th× nhu cÇu vÒ dÇu má cho c¸c ngµnh nh­ giao th«ng vËn t¶i, c«ng nghiÖp, x©y dùng, vµ c¶ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp t¨ng víi tèc ®é cao. Cßn ë c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn th× vÊn ®Ò tù ®éng ho¸ cao trong c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt còng nh­ trong sinh ho¹t x· héi ®ßi hái ph¶i tiªu thô rÊt nhiÒu n¨ng l­îng. Mµ nh­ phÇn tr­íc chóng ta ®· biÕt, dÇu má vµ c¸c s¶n phÈm tõ nã tham gia s©u réng vµo ®êi sèng vµ s¶n xuÊt cña con ng­êi, do ®ã nhu cÇu vÒ n¨ng l­îng t¨ng th× tÊt yÕu nhu cÇu vÒ dÇu má t¨ng. §iÒu nµy gi¶i thÝch t¹i sao cã hiÖn t­îng nhu cÇu dÇu má cña c¸c n­íc OECD l¹i cao nh­ vËy, t¹i sao nã l¹i trë thµnh mét thÞ tr­êng tiªu thô truyÒn thèng còng nh­ xu h­íng thÞ tr­êng tiªu thô chÝnh vÒ dÇu má sang c¸c n­íc Ch©u ¸ - Th¸i B×nh D­¬ng nh­ hiÖn nay. §iÒu ®ã ®­îc thÓ hiÖn ë t×nh h×nh tiªu thô dÇu má theo hai nhãm n­íc OCED vµ Non-OECD C¸c n­íc kh«ng thuéc tæ chøc hîp t¸c ph¸t triÓn kinh tÕ. d­íi ®©y: B¶ng 2: Nhu cÇu tiªu thô cña c¸c nhãm n­íc §¬n vÞ: triÖu thïng/ngµy Nhu cÇu 2001 2002 Q1/02 Q2/02 Q3/02 Q4/02 OECD OECD lµ c¸c n­íc trong tæ chøc hîp t¸c ph¸t triÓn kinh tÕ, hiÖn nay bao gåm c¶ Hµn Quèc, Mexico, Balan vµ céng hoµ SÐc. 47,7 47,7 48,0 46,4 47,8 48,7 Non-OECD 28,3 29,3 28,7 29,4 29,3 29,9 Tæng 76,0 76,4 76,3 75,1 76,4 77,7 Nguån: EIA vµ CGES D©n sè: Lµ yÕu tè c¬ b¶n thø hai quyÕt ®Þnh l­îng cÇu vÒ c¸c s¶n phÈm dÇu theo mét n­íc. Mét n­íc cã thÓ tiªu thô dÇu tÝnh theo ®Çu ng­êi nhá h¬n rÊt nhiÒu so víi c¸c n­íc kh¸c nh­ng tæng l­îng tiªu thô hµng n¨m cña nã vÉn cã thÓ lín h¬n nÕu nã cã quy m« d©n sè lín vÝ dô nh­ tr­êng hîp cña Trung Quèc vµ Ên §é. Gi¸ dÇu còng lµ yÕu tè g©y nh÷ng ¶nh h­ëng nhÊt ®Þnh ®Õn viÖc tiªu thô dÇu má. Nh×n chung, khi gi¸ dÇu má t¨ng vµ/hoÆc gi¸ c¸c s¶n phÈm dÇu t¨ng cao sÏ dÉn tíi xu h­íng c¸c quèc gia h¹n chÕ møc tiªu dïng cña m×nh b»ng c¸ch ®­a ra nh÷ng chÝnh s¸ch tiÕt kiÖm n¨ng l­îng vµ chuyÓn h­íng sang tiªu thô c¸c s¶n phÈm kh¸c thay thÕ cho dÇu má nh­ than ®¸, n¨ng l­îng giã, n¨ng l­îng mÆt trêi, n¨ng l­îng tõ n­íc, n¨ng l­îng nguyªn tö. §iÒu nµy ®· ®­îc minh chøng trong lÞch sö nh÷ng n¨m 1973 – 1974 hay nh÷ng n¨m 1979- 1980. KÕt qu¶ lµ l­îng dÇu tiªu thô ®· gi¶m h¼n, hay lµm gi¸ dÇu h¹ xuèng nh­ n¨m 1986. Tuy vËy trong ng¾n h¹n th× gi¸ dÇu t¨ng hay gi¶m m¹nh th× nhu cÇu vÉn t­¬ng ®èi æn ®Þnh v× dÇu má lµ mÆt hµng thiÕt yÕu vµ khã thay thÕ. Møc tiªu thô cßn bÞ ¶nh h­ëng bëi chÝnh s¸ch n¨ng l­îng cña c¸c n­íc. ChÝnh s¸ch nµy th­êng ®­îc cô thÓ ho¸ qua chÝnh s¸ch thuÕ quan ®¸nh vµo mÆt hµng dÇu má vµ/hoÆc c¸c s¶n phÈm cã nguån gèc dÇu má hoÆc qua viÖc thùc hiÖn c¸c dù ¸n ph¸t triÓn c¸c nguån n¨ng l­îng kh¸c, hay nh÷ng ph¸t minh ra c¸c thiÕt bÞ m¸y mãc tiÕt kiÖm n¨ng l­îng v.v. Ngoµi ra còng ph¶i kÓ tíi mét yÕu tè kh¸ch quan t¸c ®éng ®Õn møc tiªu thô dÇu má lµ t×nh h×nh thêi tiÕt. Vµo mïa ®«ng, møc tiªu thô dÇu ë c¸c n­íc nãi chung ®Òu t¨ng ®Ó phôc vô nhu cÇu s­ëi Êm. Nh÷ng ®ît rÐt kÐo dµi vµ bÊt th­êng trªn thÕ giíi lu«n ®­îc xem lµ "®ång minh" cña c¸c n­íc xuÊt khÈu dÇu v× khi ®ã nhu cÇu lªn cao. T×nh h×nh biÕn ®éng trong møc dù tr÷ chiÕn l­îc cña c¸c n­íc lín (xem phô lôc 13) nh­ Mü, NhËt B¶n, Nga còng ¶nh h­ëng ®Õn nhu cÇu vÒ dÇu má. Ch¼ng h¹n nh­ hiÖn nay c¸c kho dù tr÷ chiÕn l­îc cña Mü ®ang ë møc thÊp nhÊt trong lÞch sö nh­ vËy nhu cÇu lµm ®Çy c¸c kho nµy lµ rÊt cao do ®ã nhu cÇu s¾p tíi cho dÇu th« lµ rÊt lín. 1.2 Nhu cÇu dÇu má thÕ giíi §èi víi ®êi sèng con ng­êi, dÇu má lµ mét trong 5 lo¹i n¨ng l­îng thiÕt yÕu bªn c¹nh than ®¸, khÝ thiªn nhiªn, n¨ng l­îng nguyªn tö vµ thuû ®iÖn. NÕu nh­ trong suèt thÕ kû 19, than ®¸ chiÕm vÞ trÝ ®éc t«n trong c¸n c©n n¨ng l­îng thÕ giíi th× sang thÕ kû 20, vÞ trÝ nµy ®· ph¶i nh­êng cho dÇu má lªn ng«i (Xem b¶ng 1). TØ träng cña dÇu má ®· kh«ng ngõng gia t¨ng trong c¸n c©n n¨ng l­îng cña tõng quèc gia còng nh­ toµn thÕ giíi. Tõ chç chØ chiÕm ch­a tíi 5% tæng tiªu thô n¨ng l­îng thÕ giíi vµo n¨m 1900, th× ®Õn thËp kû 60 nã ®· lªn tíi 65%, n¨m 1974 lµ 57,5%, n¨m 1988 lµ 56% vµ tõ ®ã ®Õn nay tû träng nµy th­êng xuyªn duy tr× ë møc 40%; trong khi ®ã tû träng cña than trong c¸n c©n n¨ng l­îng gi¶m ®i tõ 90 - 95% xuèng cßn 32% råi cßn 28,5% trong cïng thêi gian ®ã. §iÒu ®ã còng thÓ hiÖn møc t¨ng nhanh vµ ®Òu ®Æn møc tiªu thô dÇu má trªn thÕ giíi. N¨m 1900 nhu cÇu tiªu thô cña toµn thÕ giíi chØ kho¶ng 20 triÖu tÊn th× sau 70 n¨m con sè nµy ®· lªn tíi 1851 triÖu tÊn gÊp h¬n 90 lÇn; n¨m 1983 lµ 2764,9 triÖu tÊn; n¨m 1993 lµ 3121,4 triÖu tÊn vµ n¨m 2003 dù tÝnh møc tiªu thô trªn toµn thÕ giíi sÏ ®¹t tíi 3827,1 triÖu tÊn. Theo tÝnh to¸n cña Ban th«ng tin cña C¬ Quan N¨ng L­îng Quèc TÕ (Energy Information Administration/ International Energy Agency) th× nhu cÇu dÇu má cña thÕ giíi t¨ng hµng n¨m lµ 2,2%. TÝnh møc tiªu thô theo thïng (barrel) th× vµo n¨m 1999 thÕ giíi tiªu thô 74,9 triÖu thïng mét ngµy; vµo n¨m 2000 møc nµy ë con sè 76,03 triÖu thïng, n¨m 2001 lµ 75,55 triÖu thïng, n¨m 2003 dù tÝnh con sè nµy lµ 75,63 triÖu thïng/ngµy. T×nh h×nh tiªu thô cña c¸c n­íc trªn thÕ giíi ®­îc thÓ hiÖn ë phô lôc 7. Nhu cÇu dÇu má t¨ng cao nhÊt lµ ë khu vùc c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ë Ch©u ¸, kho¶ng 3,7% hµng n¨m vµ chiÕm tíi 35% trong tæng møc tiªu thô t¨ng cña thÕ giíi. C¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn do nhu cÇu dÇu má cho c¸c ngµnh phôc vô qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ nªn nhu cÇu t¨ng cao (Xem phô lôc 7). Nhu cÇu dÇu má thÕ giíi t¨ng kh¸ khiªm tèn trong n¨m 2001, chØ t¨ng thªm kho¶ng 100.000 thïng/ ngµy. N¨m 2002 vµ 2003 l­îng t¨ng nµy còng kh¸ nhiÒu kho¶ng 900.000 thïng/ ngµy do gi¸ dÇu cao. XÐt vÒ khu vùc tiªu thô th× ngµnh giao th«ng vËn t¶i cã nhu cÇu dÇu má cao nhÊt, tiªu thô kho¶ng 40% tæng nhu cÇu cña c¶ thÕ giíi vµ theo dù tÝnh th× tû lÖ nµy cßn cã xu h­íng cao lªn tíi 55% vµo n¨m 2010. XÐt theo nhu cÇu cña c¸c khu vùc trªn thÕ giíi th× t×nh h×nh nh­ sau: Theo "World Energy Outlook, 2002" vµ theo sè liÖu trong b¸o c¸o hµng n¨m cña C¬ quan n¨ng l­îng quèc tÕ ((EIA) th¸ng 1/2003.._. Khu vùc B¾c Mü: Nhu cÇu dÇu má cña khu vùc nµy t¨ng ®Òu ®Æn hµng n¨m kho¶ng 1,03 triÖu thïng/ngµy. §©y lµ khu vùc cã nhu cÇu t¨ng lín nhÊt trong sè c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. §èi víi Mü n­íc tiªu thô dÇu má lín nhÊt thÕ giíi th× nhu cÇu hµng n¨m t¨ng lµ 1,5% trong nh÷ng n¨m 1999 – 2003, vµ tû träng dÇu má trong c¸n c©n n¨ng l­îng cña Mü t¨ng tõ 39,4 % n¨m 1999 lªn kho¶ng 39,7 vµo n¨m 2004 theo dù ®o¸n cña C¬ quan N¨ng L­îng nguyªn tö quèc tÕ. Møc tiªu thô dÇu th« cña Mü n¨m 2002 lµ 19,7 triÖu thïng/ngµy. L­îng dÇu th« vµ c¸c s¶n phÈm tõ dÇu th« ph¶i nhËp khÈu vµo n¨m 2002 lµ 11,4 triÖu thïng/ngµy t­¬ng ®­¬ng 58% nhu cÇu. N¨m 2003 nhu cÇu nµy sÏ t¨ng thªm kho¶ng 500.000 thïng/ngµy ®¹t con sè 20,22 triÖu thïng/ngµy. §èi víi Canada nhu cÇu dÇu th« t¨ng 0,5 triÖu thïng/ngµy trong n¨m 1999 –2003, vµ chñ yÕu lµ phôc vô ngµnh giao th«ng vËn t¶i. Cßn ë Mªhic«, nhu cÇu hµng n¨m t¨ng 4.1%. Nhu cÇu tiªu thô cña c­íc nµy hiÖn nay lµ 2,0- 2,6 triÖu thïng/ngµy. Khu vùc c¸c n­íc T©y ¢u: DÇu má lµ nguån n¨ng l­îng chñ yÕu ë c¸c n­íc nµy, tuy nhiªn tèc ®é gia t¨ng cña nhu cÇu vÒ mÆt hµng nµy l¹i lµ thÊp nhÊt chØ kho¶ng 0,6% n¨m. N¨m 1999 nhu cÇu dÇu má cña c¸c n­íc trong khu vùc nµy lµ 13,9 triÖu thïng/ngµy, n¨m 2001 con sè nµy 14,8 triÖu thïng/ngµy, n¨m 2002 lµ 15,01 triÖu thïng/ngµy, n¨m 2003 dù tÝnh nhu cÇu lµ h¬n 15 triÖu thïng/ngµy. Khu vùc c¸c n­íc c«ng nghiÖp Ch©u ¸: C¸c n­íc c«ng nghiÖp ë Ch©u ¸ gåm: NhËt B¶n, New Zealand vµ Australia. NhËt B¶n lµ n­íc cã nhu cÇu tiªu thô dÇu má lín nhÊt khu vùc chiÕm tíi 80% tæng nhu cÇu trong vïng. Nhu cÇu cña c¸c n­íc nµy n¨m 1999 lµ 6,9 triÖu thïng/ngµy, n¨m 2000 lµ 7,2 triÖu thïng/ngµy, n¨m 2002 con sè nµy lµ 7,12 triÖu thïng/ngµy vµ dù tÝnh vµo n¨m 2003 nhu cÇu cña khu vùc sÏ lµ 7,52 triÖu thïng (theo sè liÖu cña IEA –3/2003). C¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ë Ch©u ¸: Trung Quèc lµ n­íc tiªu thô nhiÒu nhÊt trong khu vùc, v­ît qua c¶ NhËt B¶n trë thµnh n­íc tiªu thô lín thø hai thÕ giíi chØ sau Mü. Víi nhu cÇu cho ngµnh giao th«ng vËn t¶i t¨ng nhanh nhu cÇu dÇu má n­íc nµy t¨ng hµng n¨m 4,3% t¨ng tõ 4,3 triÖu thïng n¨m 1999 lªn 6,5 triÖu thïng/ngµy n¨m 2002 vµ nhu cÇu nµy cßn t¨ng lªn kho¶ng 10,5 triÖu thïng/ngµy vµo n¨m 2020. Sau Trung Quèc lµ ®Õn Ên §é n­íc cã nhu cÇu nhËp khÈu kho¶ng 1,3 triÖu thïng/ngµy kho¶ng 1/3 nhu cÇu tiªu dïng trong n­íc. Khu vùc c¸c n­íc thuéc Liªn X« tr­íc ®©y (the Former Soviet Union): Sau khi Liªn Bang X« ViÕt sôp ®æ vµo n¨m 1991, nhu cÇu dÇu má cña khu vùc nµy gi¶m tõ 8,3 triÖu thïng/ngµy cßn 3,7 triÖu thïng/ ngµy vµo n¨m 1999. Tuy nhiªn tõ sau khi phôc håi nÒn kinh tÕ sau n¨m 2000 nhu cÇu vÒ dÇu má cña c¸c n­íc nµy ®· t¨ng m¹nh ë møc ®é 3,7% hµng n¨m. Nhu cÇu hiÖn nay vµo kho¶ng 6,5 triÖu thïng/ngµy. 2.§Æc ®iÓm vÒ nguån cung dÇu má trªn thÞ tr­êng thÕ giíi 2.1 C¸c yÕu tè ¶nh h­ëng ®Õn nguån cung dÇu má Theo "The Political Economy of International Oil" cña G..Phillip, 1994, trÝch ch­¬ng 10 " Oil Money and Oil-Exporting countries" : Nh­ ch­¬ng I ta thÊy, nguån cung dÇu má cã nh÷ng nÐt ®Æc biÖt riªng cã nªn nã th­êng xuyªn bÞ biÕn ®éng. Nguån cung chÞu t¸c ®éng cña c¸c nh©n tè sau: Nh©n tè chÝnh trÞ: Tõ tr­íc ®Õn nay chÝnh trÞ lu«n lu«n lµ nh©n tè cã t¸c ®éng c¬ b¶n nhÊt vµ s©u s¾c nhÊt tíi møc cung dÇu má. §ã cã thÓ lµ chÝnh s¸ch t¨ng gi¶m h¹n møc s¶n xuÊt cña OPEC, chÝnh s¸ch ®Þnh gi¸ cña OPEC, chÝnh s¸ch h¹n chÕ n¨ng l­îng cña c¸c n­íc nhËp khÈu th«ng qua chÝnh s¸ch thuÕ quan hay c¸c chÝnh s¸ch cÊm vËn, t×nh tr¹ng chiÕn tranh v.v. Gi¸ dÇu: Gi¸ dÇu lµ ®éng c¬ cho c¸c nhµ s¶n xuÊt. NÕu gi¸ dÇu gi¶m th× kh«ng khuyÕn khÝch c¸c nhµ s¶n xuÊt ®Çu t­ vµo th¨m dß khai th¸c míi chø kh«ng lµm gi¶m cung m¹nh mÏ. Do ®ã gi¸ dÇu trªn thÞ tr­êng kh«ng t¸c ®éng nhiÒu ®Õn møc cung trong ng¾n h¹n. Kü thuËt vµ chi phÝ: Trong s¶n xuÊt vµ khai th¸c dÇu má yÕu tè kü thuËt lµ mét yÕu tè quan träng. ViÖc ph¸t hiÖn ra c¸c kü thuËt míi tiÕt kiÖm chi phÝ sÏ lµm cho s¶n l­îng khai th¸c t¨ng lªn. Tuy nhiªn do chi phÝ ®Çu t­ cao nªn ®é rñi ro trong khai th¸c sÏ t¨ng cao lµm nhiÒu má ph¶i ®ãng cöa ngõng khai th¸c g©y ra t×nh tr¹ng nguån cung bÞ gi¶m xuèng. 2.2 T×nh h×nh cung cÊp dÇu cña mét sè n­íc vµ tæ chøc chÝnh trªn thÞ tr­êng thÕ giíi vµ chÝnh s¸ch gi¸ cña OPEC "Managing the Oil Wealth: OPEC's windfalls and pitfalls" cña J. Amuzegar, 1999 trÝch ch­¬ng 4 "Windfall Allocation and Adjustment Policies" trang 48-115. : DÇu má ph©n bè kh«ng ®ång ®Òu trªn tr¸i ®Êt. VÒ ®iÓm nµy thiªn nhiªn ®· ­u ®·i mét sè vïng cña lôc ®Þa ch©u Mü, phøc hÖ Nga – Sibia, vïng Trung ®«ng vµ mét sè vïng ë ch©u Phi, T©y - B¾c ¢u vµ §«ng Nam ¸. Trong ®ã khu vùc Trung §«ng lµ n¬i cã tr÷ l­îng cao nhÊt, kho¶ng 75% s¶n l­îng khai th¸c cña vïng ®­îc dµnh cho viÖc xuÊt khÈu, nh×n chung l­îng dÇu th« cña vïng nµy chiÕm 40 - 45% tæng l­îng dÇu th« xuÊt khÈu thÕ giíi. Tèc ®é t¨ng s¶n l­îng cña khu vùc nµy còng rÊt ®¸ng quan t©m, ®­a vïng nµy lªn hµng thø nhÊt thÕ giíi vÒ møc s¶n l­îng kÓ tõ n¨m 1988. VÒ t×nh h×nh cung cÊp dÇu th« cho thÕ giíi t­¬ng øng víi l­îng cÇu theo c¸c n¨m diÔn biÕn xem phô lôc 1. Nãi chung lµ l­îng cung t¨ng chËm vµ kh¸ s¸t víi l­îng cÇu. Së dÜ cã hiÖn t­îng nh­ vËy lµ do sù cã mÆt cña mét sè thÕ lùc chñ ch«t trªn thÞ tr­êng. T¸c nh©n lín nhÊt t¸c ®éng ®Õn l­îng cung cña thÞ tr­êng dÇu má lµ sù ra ®êi cña tæ chøc c¸c n­íc xuÊt khÈu dÇu má – tªn viÕt t¾t lµ OPEC. Ho¹t ®éng cña tæ chøc nµy g¾n bã hÕt søc mËt thiÕt víi diÔn biÕn cña thÞ tr­êng dÇu thÕ giíi. Ng­êi ta thËm chÝ cã thÓ nãi r»ng nh÷ng ®éng th¸i cña thÞ tr­êng dÇu hÇu nh­ lµ kÕt qu¶ cña viÖc ¸p dông nh÷ng chÝnh s¸ch vÒ x¸c ®Þnh gi¸, vÒ qu¶n lý s¶n xuÊt (quota) cña OPEC ®èi víi c¸c thµnh viªn. Trong lÞch sö OPEC ®· ®­a ra 3 chÝnh s¸ch gi¸ c¶ – ®ã lµ: hÖ thèng ®Þnh gi¸ thèng nhÊt, hÖ thèng "netback", vµ hÖ thèng "basket". Th«ng qua c¸c hÖ thèng gi¸ nµy mµ OPEC ®· duy tr× tèt tæ chøc cña m×nh nh­ mét C¸c-ten hïng m¹nh nhÊt vµ thµnh c«ng nhÊt trong lÞch sö thÕ giíi tõ tr­íc ®Õn nay. Tõ n¨m 1960, n¨m tæ chøc OPEC ra ®êi thÞ côc diÖn thÞ tr­êng ®· cã nhiÒu thay ®æi, C¸c-ten c¸c c«ng ty dÇu má quèc tÕ kh«ng cßn cã thÓ tù ý ®Ò ra nh÷ng ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt, tuú ý n©ng gi¸ hay h¹ gi¸. Mµ giê ®©y ®· xuÊt hiÖn mét C¸c-ten c¸c nhµ n­íc khæng lå víi môc tiªu tr­íc m¾t lµ n©ng gi¸ dÇu lªn, l©u dµi lµ giµnh l¹i vÒ tay m×nh quyÒn kiÓm so¸t ®èi víi nguån dÇu má cña hä. Sau ®©y chóng ta sÏ xem xÐt c¸c chÝnh s¸ch gi¸ cña OPEC "OPEC: Instrument of change" cña I. Seymour,1999. nh»m lòng ®o¹n thÞ tr­êng dÇu má trong suèt nh÷ng n¨m qua: Trong thêi gian 1970 – 1985 : ChÝnh s¸ch hÖ thèng gi¸ chÝnh thøc (Official Pricing System) ®­îc ®­a ra dùa trªn hÖ thèng gi¸ niªm yÕt l­u hµnh bëi c¸c c«ng ty dÇu thÕ giíi, nh­ng cã ®iÒu chØnh vµ söa ®æi. Ph­¬ng thøc ho¹t ®éng cña hÖ thèng nµy lµ ®Þnh gi¸ dÇu nhÑ A RËp sau ®ã lÊy nã lµm chuÈn ®Ó x¸c ®Þnh gi¸ cña tÊt c¶ c¸c lo¹i dÇu kh¸c. Tuy nhiªn khi ®­a ra chÝnh s¸ch gi¸ nµy th× OPEC l¹i vÊp ph¶i mét vÊn ®Ò lµ khã thèng nhÊt møc chªnh lÖch gi÷a gi¸ cña c¸c lo¹i dÇu. KÓ tõ n¨m 70, OPEC ®· n©ng gi¸ dÇu lªn cao ®Ó tËn dông møc tiªu thô cao, t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c n­íc thµnh viªn thu ®­îc mét nguån lîi lín tõ viÖc b¸n dÇu. Tuy vËy, møc gi¸ cao còng mang l¹i cho OPEC mét kÕt côc kh«ng mong ®îi ®ã lµ viÖc thÞ phÇn cña tæ chøc nµy thôt gi¶m nhanh chãng tõ 56% n¨m 73 xuèng cßn 29% n¨m 85. §iÒu nµy lµm cho doanh thu còng gi¶m xuèng tõ 131 tû USD cßn 15,5 tû trong cïng thêi gian. Vµo n¨m 82, ®Ó ®èi phã víi t×nh h×nh nµy lÇn ®Çu tiªn OPEC ®· quyÕt ®Þnh ®­a ra h¹n ng¹ch xuÊt khÈu (quota) cho mçi n­íc thµnh viªn, ®ång thêi mét lÇn n÷a ®Èy gi¸ lªn møc 34 USD/thïng.C¸c nhµ l·nh ®¹o OPEC lËp luËn r»ng: §é co gi·n cña cÇu ®èi víi gi¸ lµ rÊt nhá, nªn gi¸ cã lªn cao mét chót th× l­îng cÇu còng kh«ng gi¶m ®¸ng kÓ; h¬n n÷a, b»ng viÖc lµm cho l­îng cung trªn thÞ tr­êng thiÕu hôt ®i chót Ýt th× thu nhËp cña c¸c n­íc thµnh viªn sÏ t¨ng tíi møc tèi ®a, vµ ngoµi ra sÏ vÉn gi÷ nguyªn ®­îc gi¸ ë møc cao mµ OPEC võa ®­a ra. Víi quyÕt ®Þnh nµy OPEC ®· tù ý c¾t gi¶m s¶n l­îng cßn 18 triÖu thïng/ngµy trong khi vµo n¨m 79 s¶n l­îng lµ 30 triÖu thïng ngµy. Tuy nhiªn viÖc ®­a ra h¹n ng¹ch ®· kh«ng ®em l¹i kÕt qu¶ nh­ ý muèn, gi¸ dÇu ®· gi¶m vµ thÞ phÇn cña OPEC thÞ vÉn bÞ sãi mßn. Giai ®o¹n 1985 – 1986: Nh»m n©ng cao thÞ phÇn trªn thÕ giíi OPEC ®· ¸p dông hÖ thèng gi¸ "netback". Gi¸ dÇu th« ®­îc tÝnh theo gi¸ b¸n c¸c s¶n phÈm läc dÇu trõ ®i c¸c chi phÝ vÒ vèn, vËn chuyÓn, chi phÝ b¶o hiÓm, chi phÝ ®iÒu hµnh v.v. vµ lîi nhuËn biªn cña c¸c c«ng ty läc dÇu. OPEC ®­a ra hÖ thèng gi¸ nµy víi ý muèn khuyÕn khÝch c¸c nhµ m¸y läc dÇu mua nhiÒu dÇu th« h¬n n÷a v× víi c¸ch tÝnh gi¸ nµy th× c¸c nhµ s¶n xuÊt ph¶i chÞu mäi ¶nh h­ëng do gi¸ biÕn ®éng. Cïng víi chÝnh s¸ch nµy, OPEC n©ng s¶n l­îng khai th¸c lªn tõ møc 15,7 triÖu thïng/ngµy lªn 18,45 triÖu thïng/ngµy vµ tÝnh r»ng bÊt cø sù th©m hôt nµo vÒ doanh thu cña c¸c n­íc thµnh viªn do gi¸ dÇu h¹ g©y ra sÏ ®­îc bï ®¾p b»ng thÞ phÇn trªn thÞ tr­êng t¨ng. Tuy nhiªn, vµo 1986 gi¸ dÇu ®· sôt gi¶m m¹nh g©y nªn sù thÊt b¹i hoµn toµn cña hÖ thèng gi¸ nµy. Giai ®o¹n 12/1986 ®Õn nay: HÖ thèng gi¸ "basket" ®­îc ®­a ra trong Héi nghÞ cña OPEC häp t¹i Gi¬nev¬ th¸ng 12/1986. §©y lµ mét hÖ thèng gi¸ míi ®­îc x©y dùng dùa vµo 7 lo¹i dÇu má lµm chuÈn trªn nh÷ng thÞ tr­êng chÝnh – trong ®ã cã 6 lo¹i cña OPEC, 1 lo¹i ngoµi OPEC. HÖ thèng nµy ph¶i ®­îc hç trî bëi viÖc c¾t gi¶m møc s¶n l­îng. §ã còng chÝnh lµ hÖ thèng gi¸ ®­îc OPEC tiÕp tôc sö dông ®Õn h«m nay víi møc gi¸ tõ 22 – 28 USD/ thïng. §©y lµ mét hÖ thèng gi¸ cè ®Þnh song l¹i rÊt linh ho¹t v×: dùa trªn nhiÒu lo¹i dÇu chuÈn ®¹i diÖn cho c¸c thÞ tr­êng chÝnh do ®ã gi¸ dÇu lµ do c¸c n­íc tù thiÕt lËp, gi¸ bµn tÝnh b»ng gi¸ CIF nªn ®¶m b¶o quyÒn lîi cho ng­êi mua, thÞ tr­êng ®­îc ph©n chia theo khu vùc tiªu thô chÝnh. HÖ thèng gi¸ nµy ®· ®i vµo ho¹t ®éng ®­îc h¬n 10 n¨m nh­ng ng­êi ta ch­a thÓ nhËn ®Þnh ®­îc nã lµ thµnh c«ng hay thÊt b¹i v× ch­a cã b»ng chøng thùc tÕ ®Ó minh ho¹. Qua thùc tÕ tån t¹i cña OPEC cïng víi c¸c chÝnh s¸ch gi¸ cña nã, t«i cã vµi nhËn ®Þnh sau: KÓ tõ khi OPEC ra ®êi cho ®Õn nay, côc diÖn thÞ tr­êng dÇu ®· cã nhiÒu thay ®æi. OPEC ®· kh¼ng ®Þnh ®­îc vai trß quyÕt ®Þnh cña nã nh­ mét nhµ cung cÊp khæng lå cã ¶nh h­ëng m¹nh mÏ nhÊt trªn thÞ tr­êng. Sù ra ®êi cña nã ®¸nh dÊu sù suy yÕu hoµn toµn cña c¸c c«ng ty dÇu má quèc tÕ tr­íc ®©y vèn lòng ®o¹n thÞ tr­êng. §©y lµ mét c¸c- ten c¸c nhµ n­íc hïng m¹nh nhÊt vµ thµnh c«ng nhÊt trong lÞch sö víi viÖc kiÓm so¸t tíi 33% thÞ phÇn hiÖn nay vµ cã l­îng dù tr÷ chiÕm tíi 70% l­îng dù tr÷ cña toµn thÕ giíi. Víi môc tiªu tr­íc m¾t lµ n©ng cao gi¸ dÇu vµ l©u dµi lµ kiÓm so¸t nguån cung cña toµn thÕ giíi, OPEC ®· tõng b­íc n©ng gi¸ dÇu tõ møc 8- 9 USD/thïng lªn møc 22- 28 USD/thïng vµ thiÕt lËp mét hÖ thèng thÞ tr­êng t­¬ng ®èi æn ®Þnh. Bªn c¹nh nh÷ng thµnh c«ng trªn th× OPEC ®· vµ ®ang ph¶i ®­¬ng ®Çu víi c¸c nh­îc ®iÓm lín tõ c¸c chÝnh s¸ch ®ã.Thø nhÊt, mÆc dï ®­îc coi lµ mét c¸c-ten thµnh c«ng nh­ng nhiÒu nhµ kinh tÕ häc l¹i cho r»ng ®ã chØ lµ mét sù may m¾n Theo nhËn ®Þnh trÝch trong "OPEC & the Oil Markets" cña Trung t©m nghiªn cøu n¨ng l­îng toµn cÇu (Centre for Global Energy Studies – CGES ), 23/9/2002 trªn ®Þa chØ www.cges.co.uk . Hä lËp luËn r»ng mét c¸c-ten ®­îc coi lµ thµnh c«ng cÇn cã 1 trong 2 ®iÒu kiÒn kiªn quyÕt: hoÆc lµ nã cã møc ®é tËp trung lín (HH HH – The Herfindahl Hershman index lµ chØ sè chØ kh¶ n¨ng kiÓm so¸t thÞ tr­êng cña mét cac-ten.HH cña OPEC chØ lµ 1095 n¨m 1970 vµ hiÖn nay lµ 581. > 2000); hoÆc nã ph¶i cã thÞ phÇn ThÞ phÇn cña OPEC n¨m 1970 lµ 51%,n¨m 2001 lµ 37%, hiÖn nay lµ 33%. cao th«ng qua s¶n l­îng hoÆc doanh thu lín. Trong khi ®ã OPEC ®Òu kh«ng tho¶ m·n ®iÒu kiÖn nµo.Thªm vµo ®ã, chÝnh s¸ch ®Þnh gi¸ cao th«ng qua viÖc c¾t gi¶m h¹n ng¹ch s¶n xuÊt l¹i vÊp ph¶i 2 vÊn ®Ò khã kh¨n: OPEC buéc ph¶i c¾t gi¶m s¶n l­îng ®Ó duy tr× gi¸ cao ®iÒu nµy lµm doanh thu vµ thÞ phÇn cña nã gi¶m m¹nh trªn thÞ tr­êng. Trong 2 thËp kû qua, doanh thu xuÊt khÈu dÇu cña tæ chøc nµy gi¶m m¹nh do s¶n l­îng xuÊt khÈu gi¶m m¹nh céng thªm tû lÖ l¹m ph¸t trong n­íc cao vµ ®ång USD mÊt gi¸. Tû träng tham gia thÞ tr­êng tõ 51% n¨m 1970 tôt xuèng th¶m h¹i chØ cßn 33% hiÖn nay. T×nh h×nh ®ã ®­îc thÓ hiÖn qua biÓu sau. B¶ng 4: T×nh h×nh doanh thu xuÊt khÈu dÇu gi¶m cña OPEC Giai ®o¹n Gi¸ dÇu OPECb Gi¸ dÇu th­c tÕ tÝnh trung b×nh trong c¶ giai ®oan, gi¸ cña OPEC (OPEC basket price).§¬n vÞ: USD/ thïng trung b×nh OPEC Doanh thu xuÊt khÈu dÇu má (Tû USD) S¶n l­îng (mbpd) tiªu thô (mbpd)a §¬n vÞ triÖu thïng/ngµy XuÊt khÈu (mbpd) 1973-1980 42 30 2 28 422 1981-1986 48 18 3 15 265 1987-2001 22 24 4 20 162 Nguån: BP, OPEC & CGES §Ó duy tr× møc gi¸ cao ®ã còng lµ mét vÊn ®Ò khã ®èi víi OPEC khi mµ nã gÆp ph¶i nh÷ng trë ng¹i c¶ trong néi bé tæ chøc lÉn ë bªn ngoµi. Trong néi bé OPEC do gi¸ dÇu t¨ng cao mµ h¹n ng¹ch l¹i ë møc thÊp so víi kh¶ n¨ng s¶n xuÊt nªn th­êng xuyªn cã hiÖn t­îng vi ph¹m h¹n ng¹ch C¸c n­íc thµnh viªn cè t×nh gi¶i thÝch c¸c quy ®Þnh vÒ h¹n ng¹ch theo h­íng cã lîi cho m×nh hoÆc tù ý ph¸ vì quy ®Þnh cña OPEC. ®Ó tËn thu cho ®Êt n­íc hä. Khã kh¨n tõ bªn ngoµi mµ OPEC vÊp ph¶i lµ l­îng cung tõ c¸c n­íc ngoµi OPEC nh­ tõ Nga, Mªxico, hay Nauy t¨ng vät. Do ®ã s¶n l­îng mµ OPEC gi¶m ®i nh»m gi÷ gi¸ cao l¹i ®­îc bï l¹i dÔ dµng bëi c¸c n­íc ngoµi khèi.§Æc biÖt lµ t×nh h×nh t¨ng s¶n l­îng liªn tôc cña Nga trong nh÷ng n¨m qua ®· c¶n trë OPEC rÊt nhiÒu trong viÖc thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch n©ng gi¸ cña m×nh. Sau ®©y lµ t×nh h×nh s¶n xuÊt cña Nga trong thêi gian qua: H×nh 2 L­îng s¶n xuÊt vµ tiªu dïng cña Nga: Nguån:Bé c«ng nghiÖp Nga, th¸ng 10/2002. Nh×n trªn h×nh vÏ ta thÊy, l­îng s¶n xuÊt cña Nga ngµy cµng t¨ng, trong khi l­îng tiªu dïng ngµy cµng gi¶m, kÐo theo l­îng cung ra thÞ tr­êng thÕ giíi ngµy cµng gia t¨ng. Trªn thùc tÕ, ®ã ®· lµ trë ng¹i lín nhÊt khi OPEC thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch n©ng gi¸ cña m×nh. Tõ ®ã lµm cho OPEC r¬i vµo vßng luÈn quÈn sau: ë s¶n l­¬ng 7,5 triÖu thïng/ngµy, Saudi Arabia cÇn duy tr× gi¸ ë møc 25USD/thïng ë S¶n l­îng cña OPEC bÞ h¹n chÕ vµ gi¸ dÇu má t¨ng Gi¸ dÇu t¨ng cao ®Ó ®¸p øng nhu cÇu doanh thu t¨ng v× s¶n l­îng gi¶m OPEC mÊt thÞ phÇn vµ doanh thu gi¶m Tèc ®é t¨ng cña nhu cÇu gi¶m vµ s¶n l­îng cña c¸c n­íc ngoµi OPEC t¨ng Gi¸ dÇu gi¶m xuèng §é chªnh lÖch doanh thu theo gi¸ = 1 – [w/b] Trong ®ã w: thÞ phÇn cña OPEC trªn thÕ giíi b : ®é co gi·n cña cÇu dÇu má theo gi¸ Vµ c¸c nhµ kinh tÕ c¶nh b¸o r»ng chÝnh s¸ch ®Þnh gi¸ cao th«ng qua viÖc c¾t gi¶m s¶n l­îng cña OPEC chØ cã hiÖu qu¶ trong ng¾n h¹n vµ gi¶i thÝch hiÖn t­îng nµy b»ng ph­¬ng tr×nh sau: TrÝch dÉn trong "OPEC & the Oil markets" cña CGES , 23/9/2002. Trong ng¾n h¹n, b cã thÓ nhá h¬n w nh­ng trong dµi h¹n b tiÕn tíi 1 nªn ph­¬ng tr×nh trªn lu«n nhËn gi¸ trÞ d­¬ng; nªn bÊt cø mét sù c¾t gi¶m nµo vÒ s¶n l­îng còng dÉn tíi viÖc doanh thu gi¶m. Do ®ã nÕu OPEC vÉn tiÕp tôc chÝnh s¸ch nµy th× sÏ dÉn ®Õn hai hËu qu¶ kh«ng mong muèn lµ: tæng cÇu thÊp ®i, vµ nguån cung tõ ngoµi khèi sÏ t¨ng lªn. §iÒu nµy ®ång nghÜa víi nguy c¬ d¹n nøt trong mèi liªn kÕt gi÷a c¸c thµnh viªn lµm cho C¸c-ten suy yÕu dÇn tiÕp tay cho mét sè thµnh viªn ®ßi t¸ch ra vµ kÕt côc lµ C¸c-ten bÞ sôp ®æ nhanh chãng. Cuèi 1994, Héi nghÞ th­îng ®Ønh OPEC häp t¹i Indonesia ®· hoµn chØnh thªm nhËn thøc cña tæ chøc nµy vÒ thÞ tr­êng dÇu thÕ giíi hiÖn nay. Ng­êi ta nhËn ra r»ng gi¸ dÇu gi¶m kh«ng lµm cho tiªu thô t¨ng lªn ®¸ng kÓ v× chÝnh phñ c¸c n­íc nhËp khÈu chÝnh sÏ ®¸nh thuÕ nhËp khÈu cao. Mµ gi¸ dÇu gi¶m l¹i ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn møc thu nhËp tõ dÇu cña c¸c n­íc xuÊt khÈu vèn ®· bÞ thÊp ®i rÊt nhiÒu so víi tr­íc ®©y do l¹m ph¸t trong n­íc vµ do ®ång §«la Mü mÊt gi¸. MÆt kh¸c, c¸c khu vùc Trung ¸, Ch©u ¸ - Th¸i B×nh D­¬ng, Ch©u Phi vµ Mü La Tinh ®ang ®Èy nhanh tiÕn ®é khai th¸c lµm cho nguån cung ngoµi OPEC t¨ng m¹nh mÏ ®Æt OPEC tr­íc mét sù c¹nh tranh. Trong bèi c¶nh ®ã OPEC ®· dÇn dÇn mÊt ®i vÞ thÕ ®iÒu tiÕt thÞ tr­êng. OPEC quyÕt ®Þnh t¹m thêi tõ nay sÏ ho¹t ®éng theo sù ®iÒu tiÕt cña thÞ tr­êng, viÖc x¸c ®Þnh h¹n møc s¶n xuÊt cho c¸c n­íc thµnh viªn trong tæ chøc sÏ ®iÒu chØnh theo tõng n¨m sao cho s¸t víi thùc tÕ thÞ tr­êng, gi¶m bít sù m©u thuÉn gi÷a lîi Ých quèc gia vµ lîi Ých chung cña toµn khèi ®èi víi c¸c n­íc thµnh viªn. 2.3 T×nh h×nh biÕn ®éng cña gi¸ dÇu má trªn thÞ tr­êng Gi¸ c¶ vèn dÜ lµ mét yÕu tè lu«n ®­îc quan t©m trªn thÞ tr­êng mäi lo¹i hµng ho¸, nh­ng ®èi víi dÇu má ý nghÜa cña gi¸ cµng ®Æc biÖt quan träng v× nã t¸c ®éng trùc tiÕp tíi ®êi sèng chÝnh trÞ – kinh tÕ thÕ giíi. Trong lÞch sö, nh÷ng có sèc gi¸ dÇu x¶y ra trong giai ®o¹n 1973 – 1980 ®Èy c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn r¬i vµo t×nh tr¹ng khñng ho¶ng kinh tÕ trÇm träng, hay sù sôt gi¸ xuèng møc qu¸ thÊp n¨m 1986 ®· gi¸ng mét ®ßn chÝ m¹ng vµo OPEC ®· lµm cho thÞ tr­êng nµy cµng ®­îc chó ý nhiÒu h¬n. Sau ®©y chóng ta cïng ®i vµo xem xÐt t×nh h×nh biÕn ®éng gi¸ dÇu qua c¸c giai ®o¹n sau: 1.Giai ®o¹n tr­íc n¨m 2000: Trong giai ®o¹n nµy thÕ giíi chøng kiÕn 2 có sèc lín g©y ra nhiÒu t¸c ®éng tiªu cùc ®Õn nÒn kinh tÕ thÕ giíi. ThËp kû 70 thÕ giíi víi hµng lo¹t c¸c sù kiÖn chÝnh trÞ ë Trung §«ng ®· lµm cho gi¸ dÇu t¨ng vät tõ 3 USD/thïng n¨m 1972 lªn 12 USD/thïng cuèi n¨m 1974. L­îng cung trªn thÞ tr­êng gi¶m m¹nh 5 triÖu thïng/ngµy. Nguyªn nh©n lµ do cuéc chiÕn tranh Yom Kippur ChiÕn tranh Yom Kippur x¶y ra vµo n¨m 1973 ch©m ngßi cho cuéc khñng ho¶ng dÇu má ®Çu tiªn trong lÞch sö hiÖn ®¹i giai ®o¹n 1973-1974. . Gi¸ dÇu dao ®éng ë møc 12-14 USD/thïng vµo c¸c n¨m 1974 – 1978. B­íc vµo n¨m 1979 ®Õn n¨m 1981, gi¸ dÇu má t¨ng vät tõ 13 USD/thïng lªn 34 USD/thïng ®· g©y ra có sèc dÇu má lÇn thø nhÊt. Nguyªn nh©n lµ do mét lo¹t c¸c biÕn cè chÝnh trÞ C¸c biÕn cè chÝnh trÞ x¶y ra vµo giai ®o¹n nµy gåm cã: Cuéc chiÕn tranh Iran- Iraq ®Çu nh÷ng n¨m 80, OPEC b¾t ®Çu thùc hiÖn h¹n ng¹ch (quota) 1982. x¶y ra vµo giai ®o¹n nµy lµm l­îng cung gi¶m m¹nh vÝ dô s¶n l­îng Iraq gi¶m 2,7 triÖu thïng/ngµy, cña Iran gi¶m 600.000 thïng/ngµy. §Ó duy tr× møc gi¸ cao th× lÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö cña m×nh OPEC ®· ®­a ra h¹n ng¹ch. Nh­ng ®Õn 20/1/1986 th× gi¸ dÇu Brent Gi¸ dÇu chÝnh trªn thÞ tr­êng London ®­îc chän lµm mét trong nh÷ng gi¸ chuÈn cña quèc tÕ. gi¶m xuèng cßn 20 USD/thïng, vµ chØ 3 ngµy sau ®ã cßn 17 USD/thïng. Sù kiÖn Iran c«ng bè nh÷ng ph¸t hiÖn míi vÒ dÇu vµ ®ßi t¨ng h¹n ng¹ch lªn 6 triÖu thïng/ngµy vµ ®ang cã vÎ th¾ng thÕ trong cuéc chiÕn tranh víi Iraq cµng t¨ng thªm khã kh¨n cho OPEC trong viÖc duy tr× gi¸ cao. HËu qu¶ lµ th¸ng 2/1986, gi¸ dÇu sôt gi¶m nhanh chãng xuèng cßn 12,7 USD/thïng. Trong thêi gian ®ã c¸c nhµ l·nh ®¹o OPEC ®· liªn tôc gÆp nhau nh»m t×m gi¶i ph¸p ®Ó quay l¹i thùc hiÖn quota nh­ tr­íc ®©y nh­ng thùc tÕ hä kh«ng ®¹t ®­îc ®iÒu ®ã. Cã thÓ nãi vµo th¸ng 3/1986 chiÕn l­îc phôc håi thÞ tr­êng coi nh­ ®· thÊt b¹i hoµn toµn, lµm gi¸ dÇu gi¶m xuèng møc 11 råi 9,8 USD/thïng. Cuèi th¸ng 4 ®Çu th¸ng 5/1986 l¹i x¶y ra hµng lo¹t c¸c sù kiÖn kh¸c nh­: Mü nÐm bom Liby, th¶m ho¹ nhµ m¸y ®iÖn nguyªn tö Chernobyl, Phã tæng thèng Mü G.Bush tuyªn bè ý ®Þnh thuyÕt phôc c¸c n­íc xuÊt khÈu dÇu má c¾t gi¶m s¶n l­îng vµ æn ®Þnh gi¸ trong chuyÕn th¨m Trung §«ng, nhiÒu c«ng ty dÇu ë BiÓn B¾c vµ B¾c Mü tuyªn bè c¾t gi¶m ng©n s¸ch th¨m dß t×m kiÕm v× t×nh tr¹ng d­ thõa dÇu. MÆc dï nh÷ng sù kiÖn kÓ trªn lµ nh÷ng nh©n tè tÝch cùc ®èi víi thÞ tr­êng nµy nh­ng t¸c ®éng cña nã chØ kÐo dµi trong mét thêi gian ng¾n. B»ng chøng lµ cuéc häp cña OPEC cuèi th¸ng 4/86 kh«ng thµnh c«ng vµ gi¸ dÇu th¸ng 7/86 ®· gi¶m xuèng møc kû lôc 8 USD/thïng, møc v« cïng thÊp so víi c¸c nguyªn liÖu thay thÕ kh¸c nh­ than ®¸, khÝ thiªn nhiªn v.v. B­íc vµo ®Çu thËp kû 90 víi hai sù kiÖn chÝnh trÞ næi bËt t¸c ®éng ®Õn gi¸ dÇu lµ: Cuéc chiÕn tranh Vïng VÞnh vµ sù sôp ®æ cña nhµ n­íc Liªn Bang X« ViÕt lµm l­îng cung trªn thÞ tr­êng gi¶m m¹nh n©ng gi¸ dÇu t¨ng vät tõ 18 usd lªn 25 USD/thïng. Sau chiÕn tranh vïng VÞnh gi¸ dÇu vÉn dao ®éng ë møc 15 – 23 USD/thïng. Vµo n¨m 1997 –1998, trªn thÕ giíi l¹i x¶y ra 5 sù kiÖn kinh tÕ chÝnh trÞ ®iÓn h×nh Trong giai ®o¹n nµy cã 5 sù kiÖn chÝnh sau: Qatar trë thµnh n­íc xuÊt khÈu khÝ ho¸ láng nhiÒu nhÊt thÕ giíi (1997), HiÖp ®Þnh c¾t gi¶m khÝ th¶i c«ng nghiÖp Kyoto (1997), Khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ ë Ch©u ¸ (1997-1998), TËp ®oµn dÇu khÝ lín nhÊt Anh quèc BP mua l¹i Amoco cña Mü víi gi¸ 48,2 tû USD (5/1998), TËp ®oµn Exxon mua l¹i Mobil trÞ gi¸ 75,4 tû USD vµ s¸t nhËp thµnh ExxonMobil, tËp ®oµn dÇu khÝ hïng m¹nh nhÊt toµn cÇu (1998). ¶nh h­ëng ®Õn møc tiªu thô dÇu gi¶m m¹nh.Gi¸ dÇu tôt xuèng d­íi 12 USD/thïng vµo th¸ng 11/1998. Trong mét nç lùc nh»m kÐo gi¸ dÇu cao trë l¹i th× 12/1998 c¸c nhµ l·nh ®¹o OPEC ®· nhÊt trÝ c¾t gi¶m s¶n l­îng trë l¹i vµ ®Çu n¨m 1999 OPEC ®· kÝ ®­îc hiÖp ®Þnh song ph­¬ng víi 2 n­íc xuÊt khÈu dÇu lín ngoµi OPEC lµ Mªxico vµ Nauy nh»m phèi hîp thùc hiÖn chÝnh s¸ch duy tr× gi¸ cao. Vµo quý 2/1999 s¶n l­îng cña c¸c n­íc nµy ®· gi¶m ®ång lo¹t kÐo gi¸ dÇu lªn gÊp ®«i so víi cïng k× n¨m tøc n»m ë møc 24 – 25 USD/thïng. Tæng kÕt t×nh h×nh biÕn ®éng cña gi¸ dÇu ®i kÌm víi c¸c biÕn cè chÝnh trÞ x· héi trªn thÕ giíi tr­íc n¨m 2000 ë biÓu ®å sau: Gi¸ dÇu vµ c¸c sù kiÖn chÝnh trÞ trªn thÕ giíi 2. Giai ®o¹n 2000- 2003 : Gi¸ dÇu má giai ®o¹n 2000 – 2003 lµ mét nguyªn nh©n trùc tiÕp g©y nªn sù suy gi¶m kinh tÕ thÕ giíi hiÖn nay, ®ång thêi nã ®· g©y nªn mét sè x¸o ®éng trªn thÞ tr­êng tµi chÝnh quèc tÕ. Tæng kÕt t×nh h×nh biÕn ®éng cña gi¸ dÇu má trong thêi gian nµy ë b¶ng d­íi ®©y: B¶ng 5: DiÔn biÕn gi¸ dÇu WTI WTI – West Texas Intermediate: lµ gi¸ dÇu chuÈn trªn thÞ tr­êng Mü. giao ngay n¨m 2000-2003 §¬n vÞ: USD/thïng 2000 2001 2002 2003 Th¸ng 1 27,18 29,58 19,67 32,94 Th¸ng 2 29,35 29,61 20,74 35,87 Th¸ng 3 29,89 27,41 24,42 33,55 Th¸ng 4 25,74 28,64 26,27 28,50 Th¸ng 5 28,78 27,60 27,02 28,14 Th¸ng 6 31,83 26,45 25,52 30,72 Th¸ng 7 29,77 27,47 29,40 30,76 Th¸ng 8 31,22 27,45 28,38 31,59 Th¸ng 9 33,88 25,88 29,67 28,29 Th¸ng 10 33,08 22,21 28,85 Th¸ng 11 34,40 19,67 26,27 Th¸ng 12 28,46 19,33 29,42 Nguån: the Dow Jones Energy Service B¾t ®Çu n¨m 2000, ®Ó lµm dÞu ®i c¸c ¸p lùc vÒ gi¸, OPEC ®· dÇn dÇn t¨ng s¶n l­îng cña m×nh lªn. Th¸ng 3/2000, OPEC t¨ng s¶n l­îng lªn thªm 1,7 triÖu thïng/ngµy t­¬ng ®­¬ng víi 2% s¶n l­îng thÕ giíi. Thªm vµo ®ã mét phÇn ®Ó chÊn an tinh thÇn ®èi víi c¸c lo ng¹i cña mét vµi thµnh viªn OPEC vÒ t¸c h¹i cña chÝnh s¸ch gi¸ cao trong dµi h¹n, c¸c quan chøc OPEC ®· kh«ng chÝnh thøc ®iÒu chØnh møc gi¸ khung 22 – 28 USD/thïng vµ quy ®Þnh t¨ng hoÆc gi¶m s¶n l­îng kho¶ng 500.000 thïng/ngµy ®Ó ®iÒu chØnh møc gi¸ trë vÒ khung gi¸ nÕu gi¸ thùc tÕ dao ®éng ngoµi møc khung nµy trong vßng 20 ngµy liªn tôc. KÕt qu¶ lµ OPEC ®· t¨ng s¶n l­îng lªn 1,5 triÖu thïng/ngµy vµo gi÷a 21/6 vµ ®Çu th¸ng 9. Tuy nhiªn, trong n¨m 2000, gi¸ dÇu t¨ng rÊt nhanh lªn 35 USD/thïng vµo tuÇn ®Çu tiªn cña th¸ng 9 do nhu cÇu t¨ng m¹nh. Nguyªn nh©n cña l­îng cÇu t¨ng m¹nh lµ do nÒn kinh tÕ toµn cÇu phôc håi víi tèc ®é ph¸t triÓn cao nhÊt trong vßng 3 n¨m gÇn ®©y ë møc 4,7% (so víi møc 2,6% n¨m 1998 vµ 3,4% n¨m 1999). Vµo ngµy 6/3/2000, gi¸ dÇu th« cña c¸c hîp ®ång giao k× h¹n th¸ng 4 trªn thÞ tr­êng New York ®· ®¹t møc cao nhÊt trong vßng 9 n¨m qua lµ 34,13 USD. Vµo 20/9/2000 gi¸ nµy ®· nh¶y lªn ®Õn møc 37,2 USD/thïng, vµ ngay trong phiªn giao dÞch sau gi¸ nh¶y lªn 37,8 USD/thïng møc kû lôc trong vßng 10 n¨m. Nguyªn nh©n cña ®ît leo thang nµy lµ do nh÷ng c¨ng th¼ng trong quan hÖ Iraq vµ C«-et. §Çu th¸ng 10/2000 gi¸ dÇu cã gi¶m nhÑ nh­ng vÉn duy tr× ë møc gi¸ cao 36 USD/thïng. Gi¸ dÇu giao th¸ng 11 ë NYMEX New York Exchange Merchandise lµ mét trong nh÷ng thÞ tr­êng giao dÞch lín nhÊt cña mÆt hµng dÇu má trªn thÕ giíi. vÉn æn ®Þnh ë møc gi¸ cao. Tuy nhiªn, th¸ng 11 gi¸ dÇu ®· sôp gi¶m nhanh chãng do kinh tÕ Mü suy tho¸i vµ l­îng cung cña OPEC trªn thÞ tr­êng qu¸ nhiÒu. ë Mü, c¬ quan n¨ng l­îng n­íc nµy th«ng b¸o møc dù tr÷ chiÕn l­îc cña n­íc nµy ®· xuèng møc thÊp nhÊt kÓ tõ n¨m 1976 nªn thÞ tr­êng nµy rÊt nh¹y c¶m víi nh÷ng biÕn ®éng cña nguån cung trong ng¾n h¹n. Trong khi ®ã, ngµy 26/6 t¹i Viªn, c¸c bé tr­ëng OPEC ®· nhÊt trÝ t¨ng h¹n ng¹ch lªn møc 25,4 triÖu thïng/ngµy vµo ngµy 01/7/2000. Vµ sau ®ã cßn thèng nhÊt t¨ng thªm 800.000 thïng/ngµy vµo ngµy 1/10 (tøc lµ lªn møc 26,2 triÖu thïng/ngµy) ®Ó kÐo møc gi¸ xuèng 28 USD/thïng. Vµ 500.000 thïng/ngµy n÷a ®­îc t¨ng thªm vµo ngµy 1/11. Vµo 31/12 OPEC l¹i quyÕt ®Þnh c¾t gi¶m s¶n l­îng vµo 17/1/2001 v× gi¸ thùc tÕ b©y giê chØ cßn 21,5 USD/thïng, tøc gi¶m 1/3 so víi gi¸ th¸ng 10. MÆc dï vµo cuèi n¨m gi¸ dÇu ®· gi¶m nhÑ nh­ng nh×n chung gi¸ dÇu trong n¨m 2000 ®· t¨ng lªn møc cao nhÊt trong vßng 17 n¨m qua. Vµo ®Çu n¨m 2001, t×nh h×nh thÞ tr­êng nµy vÉn kh¸ c¨ng th¼ng. Gi¸ vÉn duy tr× ë møc cao do lo ng¹i nguån cung tõ OPEC gi¶m ®i. Trong héi nghÞ t¹i Viªn h«m 17/1 c¸c bé tr­ëng cña OPEC ®· nhÊt trÝ gi¶m s¶n l­îng ®i 1,5 triÖu thïng/ngµy do lo ng¹i gi¸ dÇu cã xu h­íng gi¶m. Sau ®ã, ngµy 17/3 OPEC l¹i c¾t gi¶m s¶n l­îng ®i 4% tøc lµ 1 triÖu thïng/ngµy cã hiÖu lùc vµo 1/4 ®Ó kÐo gi¸ lªn 25 USD/thïng. Nh­ng sau quyÕt ®Þnh nµy gi¸ dÇu ®· t¨ng lªn møc 26,78 USD/thïng. Sau sù kiÖn 11/9, gi¸ dÇu ®· gi¶m nhanh xuèng møc thÊp nhÊt trong 2 n¨m võa qua ë møc 22,01 USD/thïng. Cã 3 nguyªn nh©n lµm gi¸ dÇu xuèng dèc nh­ vËy ®ã lµ: Thø nhÊt, nÒn kinh tÕ thÕ giíi ®ang suy gi¶m m¹nh lµm l­îng cÇu dÇu má thÊp ®i. Thø hai lµ kh«ng cã tÝn hiÖu nµo OPEC sÏ c¾t gi¶m s¶n l­îng. Thø ba, c¸c n­íc ngoµi OPEC còng kh«ng cã ý ®Þnh gi¶m s¶n l­îng. Do ®ã gi¸ dÇu ®· liªn tôc gi¶m tõ 21,31 USD/thïng xuèng 20,36 råi cßn 19,92 USD/thïng vµo ngµy 5/11/2001. Vµo 26/12 th× gi¸ dÇu l¹i t¨ng lªn 20,27 USD/thïng khi OPEC c¾t gi¶m s¶n l­îng, tøc lµ t¨ng thªm 1,65 USD hay 8,4% so víi gi¸ ngµy 21/12/2001. Gi¸ dÇu l¹i tiÕp tôc t¨ng nhanh vµo ®Çu n¨m 2002. Trªn thÞ tr­êng New York h«m 7/3, gi¸ dÇu nhÑ giao ngay ë møc 23,72 USD/thïng - møc cao nhÊt kÓ tõ sau vô khñng bè 11/9. Gi¸ dÇu cã chiÒu h­íng t¨ng lªn do OPEC vµ c¸c n­íc ngoµi OPEC gi¶m s¶n l­îng, nÒn kinh tÕ Mü cã dÊu hiÖu phôc håi vµ nh÷ng c¨ng th¼ng mµ Mü h­íng vÒ Iraq. Trong khi ®ã h«m 1/1, OPEC ®· c¾t gi¶m 1,5 triÖu thïng/ngµy (sè l­îng mµ OPEC ®· chÝnh thøc ®­a ra h«m 29/12/2001). Vµ s¶n l­îng dÇu th« cña 5 n­íc ngoµi OPEC còng ®· gi¶m ®i 462,500 thïng/ngµy. Thªm vµo ®ã trong héi nghÞ c¸c bé tr­ëng cña c¸c n­íc xuÊt khÈu ngoµi khèi th× hai n­íc Mªxico vµ Nauy ®· tuyªn bè tiÕp tôc c¾t gi¶m s¶n l­îng trong suèt quý 2/2002. Còng trong buæi häp ®ã, Oman tuyªn bè c¾t sÏ duy tr× s¶n l­îng ë møc thÊp nhÊt. Nh­ng ®¸ng chó ý h¬n c¶ lµ viÖc Nga – n­íc xuÊt khÈu dÇu má lín nhÊt ngoµi OPEC ®· tù nguyÖn c¾t gi¶m 150.000 thïng/ngµy vµo cuèi quý 2/2002 nh­ mét ®éng th¸i quan träng thÓ hiÖn sù hîp t¸c ®Çy thiÖn ý víi c¸c n­íc trong khèi OPEC. Nh÷ng c¨ng th¼ng trong t×nh h×nh Iraq Th¸ng 10/2002, Tæng thèng Bush ®­a ra lêi ®e do¹ tÊn c«ng Iraq ®Ó ng¨n chÆn viÖc ph¸t triÓn vò khÝ giÕt ng­êi hµng lo¹t (Weapons of Mass Destruction) còng lµm cho gi¸ dÇu t¨ng cao do ®©y lµ mét trong nh÷ng rèn dÇu quan träng cña thÕ giíi. Kinh tÕ thÕ giíi quý II/2002 ®· phôc håi rÊt kh¶ quan lµm nhu cÇu dÇu má t¨ng 1% so víi quý I. Vµo hai quý cuèi n¨m 2002, gi¸ dÇu tiÕp tôc leo thang do cuéc ®×nh c«ng ë Vªnªzuela Cuéc ®×nh c«ng ë Vªnezuela b¾t ®Çu næ ra vµo 12/2002. vµ nguy c¬ x¶y ra chiÕn sù ë Iraq. Trong suèt 9 th¸ng ®Çu n¨m 2002, s¶n l­îng cña Vªnªzuªla gi¶m 170.000 thïng/ngµy dõng l¹i ë con sè 2,9 triÖu thïng/ngµy. Mµ trong sè 2,9 triÖu thïng ®ã th× ®· tiªu dïng mÊt 466.000 thïng chØ cßn kho¶ng 2,4 triÖu thïng ®Ó xuÊt khÈu. Trong khi ®ã t×nh h×nh chÝnh trÞ x· héi ë n­íc nµy vÉn tiÕp tôc rèi ren. KÕt qu¶ lµ gi¸ dÇu trªn thÞ tr­êng New York nh¶y lªn møc 30 USD/thïng - møc gi¸ cao nhÊt kÓ tõ th¸ng 1/2002. C¸c vÊn ®Ò xung quanh viÖc Iraq ph¸t triÓn vò khÝ h¹t nh©n giÕt ng­êi hµng lo¹t vµ nghÞ quyÕt 1441 cña Liªn hîp quèc NghÞ quyÕt 1441 cña Liªn Hîp Quèc buéc Iraq ph¶i lµm b¸o c¸o ®Çy ®ñ vÒ t×nh h×nh vò khÝ h¹t nh©n cña m×nh trong vßng 3 th¸ng ®Ó ®Ö tr×nh lªn c¬ quan n¨ng l­îng quèc tÕ xem xÐt. ®èi víi n­íc nµy lµm thÞ tr­êng dÇu má cµng nãng lªn. Mét cuéc chiÕn cã thÓ x¶y ra ë Iraq ®· lµm gi¸ dÇu t¨ng thªm 40% so víi møc gi¸ ®Çu n¨m 2002. Gi÷a th¸ng 8/2002, gi¸ dÇu gi¶m nhÑ tõ 28,47 xuèng cßn 28,35 USD/thïng vµ trong suèt tuÇn tiÕp theo gi¶m cßn 27,93 USD sau khi c¸c thanh s¸t viªn cña Liªn hîp quèc tíi Iraq. Vµ gi¸ tiÕp tôc gi¶m cßn 25,91 USD/thïng vµo 26/10 vµ cßn 23,55 USD/thïng vµo ®Çu th¸ng 11 khi vÊn ®Ò cña Iraq t¹m thêi l¾ng xuèng. Kh«ng l©u sau ®ã gi¸ dÇu l¹i t¨ng lªn khi c¸c thanh tra cña Liªn hîp quèc quay trë l¹i Iraq céng thªm t×nh h×nh c¨ng th¼ng ë d¶i Gara gi÷a Israel vµ Palestin lµm gi¸n ®o¹n nguån cung. Ngµy 14/12/2002 gi¸ dÇu nhay tõ møc 25,92 USD/thïng lªn 27,79 USD/thïng v× c¸c n­íc OPEC c¾t gi¶m s¶n l­îng xuèng cßn 21,7 triÖu thïng/ngµy ®Ó ph¶n ®èi cuéc Mü tÊn c«ng vµo Iraq. Sau ®ã còng trong th¸ng nµy h«m 27, gi¸ dÇu th« l¹i t¨ng lªn 32,72 USD/thïng – møc cao nhÊt kÓ tõ th¸ng 11 v× cuéc ®×nh c«ng ë Vªnªzuela ®· b­íc sang th¸ng thø 2 vµ nguy c¬ cuéc chiÕn do Mü cÇm ®Çu nh»m vµo Iraq ®ang ®Õn nhanh. Sang ®Çu n¨m 2003, thÕ giíi ®· chøng kiÕn t×nh h×nh rèi lo¹n trªn thÞ tr­êng dÇu má víi viÖc gi¸ leo thang nhanh chãng. H«m 3/1 gi¸ ë møc 33,06 th× h«m 21/1 ®· nh¶y lªn 34,61 USD/thïng. Gi¸ dÇu th¸ng 1/2003 ®· nh¶y lªn cao h¬n møc dù tÝnh do nguy c¬ chiÕn tranh ë Iraq, t×nh h×nh dù tr÷ chiÕn l­îc cña Mü xuèng thÊp nhÊt vµ cuéc ®×nh c«ng ch­a døt ë Vªnªzuªla. Gi¸ dÇu WTI WTI- West Texas Intermediate lµ Gi¸ dÇu trªn thÞ tr­êng Mü giao sau vµo th¸ng 1 ®· nh¶y lªn 36 USD/thïng. Gi¸ th¸ng 2 cao h¬n th¸ng 1 lµ 3 USD/thïng. Gi¸ WTi giao ngay lµ 35,83 USD/thïng sau ®ã nh¶y lªn 36,04 USD/thïng. Gi¸ dÇu Brent giao ngay còng t¨ng tõ 1,3- 1,6 USD/thïng vµo th¸ng 2. H«m 28/2, gi¸ dÇu th« nhÑ cña Mü ®· nh¶y vät lªn møc 38,74 USD/thïng do nguy c¬ chiÕn tranh Iraq ®Õn rÊt gÇn. §Çu th¸ng 3, gi¸ dÇu vÉn duy tr× ë møc cao nh­ng cã xu h­íng gi¶m xuèng mÆc dï Mü chuÈn bÞ tÊn c«ng Iraq vµ cã x¶y ra ®×nh c«ng ë Nigiªria.Tr­íc chiÕn tranh Iraq, gi¸ dÇu l¹i gi¶m ®i 10% - v× dù ®o¸n r»ng chiÕn tranh sÏ kÕt thóc nhanh chãng vµ Iraq l¹i cã thÓ xuÊt khÈu ®­îc dÇu má ngay sau ®ã. Gi¸ dÇu Brent giao th¸ng 5 ®· gi¶m 3,08 USD/thïng xuèng cßn 29,88 USD/thïng trªn thÞ tr­êng London – tøc lµ gi¶m 13% - møc gi¶m cao nhÊt kÓ tõ th¸ng 12._.Morgan Stanley, 1/2003 T¸c ®éng cña gi¸ dÇu t¨ng ®Õn Trung Quèc Theo t¹p chÝ "ThÞ tr­êng_ gi¸ c¶ vËt t­" cña Trung t©m th«ng tin, Bé Th­¬ng m¹i sè 35 ra ngµy 3/3/2003 vµ sè 29 ra ngµy 20/2/2003. : Gi¸ dÇu t¨ng trªn thÞ tr­êng thÕ giíi cã nh÷ng ¶nh h­ëng nhÊt ®Þnh ®Õn viÖc xuÊt nhËp khÈu nãi chung vµ chi phÝ nhËp khÈu dÇu nãi riªng. Chi phÝ nhËp khÈu dÇu má cña n­íc nµy t¨ng cao kÐo theo c¸n c©n th­¬ng m¹i th©m hôt. ChØ tÝnh riªng th¸ng 1/2003, th©m hôt c¸n c©n th­¬ng m¹i ®· lªn tíi h¬n 1,2 tû USD. Theo ­íc tÝnh cña IMF, gi¸ dÇu t¨ng riªng trong n¨m 2002, ®· lµm l¹m ph¸t t¨ng 0,4%, c¸n c©n v·ng lai th©m hôt kho¶ng 0,4%, tèc ®é t¨ng tr­ëng gi¶m 0,2%. Trong n¨m 2003, gi¸ dÇu vÉn tiÕp tôc duy tr× ë møc cao tuy cã gi¶m xuèng nh­ng dù tÝnh c¶ n¨m nay, chi phÝ nhËp khÈu dÇu má cña n­íc nµy sÏ t¨ng thªm 35 tû USD vµ cßn tiÕp tôc lµm c¸n c©n v·ng lai th©m hôt thªm 0,1% n÷a. §Ó ®èi phã víi t×nh h×nh nµy, Trung Quèc ®ang t¨ng c­êng mua dÇu cña c¸c n­íc nh­ Nga, Kazakhstan, Sudan vµ Nigiªria víi môc tiªu gi¶m bít sù phô thuéc dÇu vµo khu vùc Trung §«ng.Vµ ®Ó ®¶m b¶o nguån cung l©u dµi, Trung Quèc cho biÕt hä sÏ b¾t tay vµo viÖc dù tr÷ chiÕn l­îc 20 triÖu tÊn dÇu th« ngay trong n¨m nay, chÝnh phñ n­íc nµy còng ®· th«ng qua kÕ ho¹ch chiÕn l­îc n¨ng l­îng dµi h¹n ®Ó h¹n chÕ t¸c ®éng xÊu cña biÕn ®éng gi¸ dÇu. T¸c ®éng cña gi¸ dÇu t¨ng ®Òn nÒn kinh tÕ Hµn Quèc Theo t¹p chÝ "ThÞ tr­êng_ gi¸ c¶ VËt t­ " cña Trung t©m th«ng tin, Bé Th­¬ng m¹i ra, sè 35 ngµy 3/3/2003 vµ sè 29 ra ngµy 3/3/2003. : Hµn Quèc lµ nguån nhËp khÈu dÇu má lín thø 4 thÕ giíi, hµng n¨m n­íc nµy ph¶i nhËp khÈu 90% nhu cÇu tiªu dïng trong n­íc. Theo ­íc tÝnh cña Bé Tµi chÝnh n­íc nµy th× gi¸ dÇu cø t¨ng lªn 1 USD l¹i lµm tèn cña Hµn Quèc 750 triÖu USD/n¨m, gi¶m t¨ng tr­ëng kinh tÕ 0,1% ®iÓm vµ t¨ng l¹m ph¸t tiªu dïng 0,15% ®iÓm. Trong bèi c¶nh gi¸ dÇu leo thang trong 3 n¨m qua vµ hiÖn vÉn duy tr× ë møc cao khiÕn cho Hµn Quèc ®ang vÊp ph¶i mét lo¹t vÊn ®Ò Theo tuÇn tin"C«ng nghiÖp & Th­¬ng m¹i ViÖt Nam" cña Bé C«ng nghiÖp, sè 27 th¸ng 7/2003. cã thÓ dÉn tíi suy gi¶m kinh tÕ trong n­íc ë møc ®é lín nhÊt kÓ tõ sau khñng ho¶ng kinh tÕ n¨m 1997. Gi¸ dÇu trªn thÞ tr­êng thÕ giíi t¨ng cao lµm cho c¸n c©n thanh to¸n cña n­íc nµy th©m hôt, t×nh h×nh nhu cÇu néi ®Þa gi¶m sót m¹nh, ®Æc biÖt lµ c¸c vô bª bèi liªn quan ®Õn c¸c b¸o c¸o tµi chÝnh cña c¸c tËp ®oµn lín- tÊt c¶ c¸c ®iÒu nµy ®ang g©y mÊt æn ®Þnh nÒn kinh tÕ Hµn Quèc. §Ó ®èi phã víi t×nh h×nh gi¸ dÇu th« t¨ng cao, ChÝnh phñ Hµn Quèc ®· ph¶i tiÕn hµnh c¸c biÖn ph¸p cô thÓ nh»m h¹n chÕ t¸c h¹i. Håi ®Çu th¸ng 2/2003, ChÝnh phñ n­íc nµy ®· cã nh÷ng biÖn ph¸p thËn träng th«ng qua viÖc th«ng b¸o gi¶m thuÕ nhËp khÈu dÇu 50% cßn 4 won (0,3cent/lÝt) tõ th¸ng 4/2003, gi¶m thuÕ nhËp khÈu dÇu th« vµ c¸c s¶n phÈm dÇu 2% ®iÓm cßn 3% vµ 5%. Sau ®ã ChÝnh phñ n­íc nµy l¹i tiÕp tôc gi¶m thuÕ cña c¸c s¶n phÈm dÇu nhËp khÈu vµo trong n­íc cßn 0%. Ngoµi ra ChÝnh phñ n­íc nµy cßn thùc hiÖn mét sè biÖn ph¸p cøng r¾n buéc c«ng d©n ph¶i gi¶m tiªu thô, trong ®ã cã viÖc cÊm c¸c quan chøc chÝnh phñ vµ nh©n viªn nhµ n­íc l¸i xe trong mét sè ngµy nhÊt ®Þnh, h¹n chÕ viÖc sö dông ®iÖn cña c¸c ngµnh gi¶i trÝ, vµ h¹n chÕ ®Ó ®iÖn ®ªm. Nh÷ng biÖn ph¸p giai ®o¹n I tËp trung vµo viÖc gi¸m s¸t cña ChÝnh phñ vµ tù nguyÖn b¶o qu¶n n¨ng l­îng, nh÷ng biÖn ph¸p giai ®o¹n II, IIi lµ nh÷ng biÖn ph¸p m¹nh h¬n nh»m kiÒm chÕ nhu cÇu tiªu thô n¨ng l­îng. ChÝnh phñ n­íc nµy cßn cã kÕ ho¹ch sÏ ®­a ra nguån dù tr÷ chiÕn l­îc (møc ®¶m b¶o an toµn cho nÒn kinh tÕ trong 90 ngµy, kÓ c¶ cña khu vùc t­ nh©n th× cã kho¶ng 147 triÖu thïng - ®ñ cho 101 ngµy nhËp khÈu) nÕu nh­ gi¸ dÇu th« Dubai v­ît qua møc 33USD/thïng vµ sÏ ®­a thªm nÕu gi¸ ch¹m møc 35USD. 4.T¸c ®éng cña gi¸ dÇu cao ®Õn tæ chøc c¸c n­íc xuÊt khÈu dÇu má- OPEC OPEC lµ tæ chøc cña c¸c n­íc xuÊt khÈu dÇu má gåm 11 n­íc kiÓm so¸t kho¶ng 40% s¶n l­îng vµ kho¶ng 70% l­îng dù tr÷ cã thÓ chøng minh ®­îc cña thÕ giíi. Víi ph­¬ng ch©m tõ khi ra ®êi lµ duy tr× thÞ tr­êng dÇu má æn ®Þnh vµ ®em l¹i lîi Ých tèi ®a cho c¸c n­íc thµnh viªn, OPEC ®· lu«n ®iÒu chØnh s¶n l­îng ®Ó theo ®uæi chÝnh s¸ch gi¸ cao. T×nh tr¹ng gi¸ dÇu liªn tôc leo thang trªn thÞ tr­êng thêi gian qua cã sù ®ãng gãp lín cña tæ chøc nµy. Trong khi hÇu hÕt c¸c n­íc ph¶i ®au ®Çu ®Ó ®èi phã víi c¸n c©n th­¬ng m¹i th©m hôt hay t×nh tr¹ng nî n­íc ngoµi gia t¨ng th× c¸c n­íc OPEC l¹i thu ®­îc nhiÒu lîi Ých tõ viÖc ®ã. Doanh thu cña hÇu hÕt c¸c n­íc trong tæ chøc nµy nµy ®Òu t¨ng vät trong khi s¶n l­îng thËm chÝ cßn th­êng xuyªn gi¶m xuèng. Gi¸ dÇu cao lµ ®ång minh cña c¸c n­íc nµy trong viÖc c¶i c¸ch kinh tÕ, thóc ®Èy tèc ®é kinh tÕ t¨ng tr­ëng cao, lµm cho ng©n s¸ch chÝnh phñ béi thu vµ c¸n c©n thanh to¸n víi n­íc ngoµi thÆng d­. Nh×n chung, doanh thu tõ mÆt hµng nµy cña c¸c n­íc ®Òu t¨ng thªm 4-5% trong n¨m 2003 so víi n¨m 2002. VÒ t×nh h×nh doanh thu cña c¸c n­íc trong khèi OPEC Nguån "OPEC Revenues Fact Sheet" cña EIA c«ng bè th¸ng 12/2002. nãi chung vµ tõng n­íc nãi riªng trong n¨m 2002 vµ dù tÝnh n¨m 2003 ®­îc thÓ hiÖn trong b¶ng sau: B¶ng 19: Doanh thu xuÊt khÈu dÇu cña OPEC TÝnh theo danh nghÜa (tû USD) Theo gi¸ n¨m 2000 (tû USD) 2002 2003E Thay ®æi 1972 1980 1986 2003E Algiªria 11,8 13,1 11 5,5 27,5 7,2 12,3 Indonesia 2,7 2,4 - 13 3,7 31,8 7,7 2,2 Iran 18,0 18,7 4 17,1 28,0 9,1 17,5 Iraq 12,3 15,5 26 6,0 57,8 10,5 14,6 C« -Ðt 11,5 11,8 3 11,5 40,1 10,0 11,1 Libya 11,0 11,4 4 12,2 47,6 7,4 10,7 Nigiªria 17,2 18,0 5 8,7 51,0 10,2 16,9 Qatar 6,7 7,1 6 1,8 11,4 2,3 6,6 Saudi Arabia 52,6 53,8 2 19,3 223,2 31,2 50,4 UAE 17,3 17,7 2 4,3 40,3 10,5 16,5 Vªnªzuªla 18,5 21,9 18 12,7 38,9 11,1 20,5 Tæng sè 179,6 191,5 7 102,8 579,5 117,2 179,6 Nguån: OPEC Fact Sheet, 12/2002. NÕu nh­ vµo n¨m 1972, trong ®ît khñng ho¶ng dÇu má ®Çu tiªn cña thÕ giíi doanh thu cña tæ chøc nµy lµ 102,8 tû USD, hay n¨m 1986 doanh thu lµ 117,2 tûUSD th× trong n¨m 2002 doanh thu cña tæ chøc nµy ®· lªn tíi 179,6 tûUSD, dù tÝnh n¨m 2003 doanh thu cña toµn OPEC sÏ lµ 195,5 tû USD. So víi n¨m 2001, doanh thu toµn khèi nµy cã gi¶m ®i 5% nh­ng lµ do t×nh tr¹ng nguån cung ë Vªnªzuªla, vµ Nigiªra bÞ gi¸n ®o¹n, chø kh«ng ph¶i do gi¸ t¨ng. N¨m 2003, dù tÝnh doanh thu toµn khèi sÏ t¨ng 7% so víi n¨m 2002, vµ 2% so víi n¨m 2001. Trong nh÷ng n¨m qua, doanh thu danh nghÜa cña c¸c n­íc OPEC rÊt æn ®Þnh, trong khi s¶n l­îng vÉn duy tr× ë møc thÊp, nh­ng v× tû lÖ l¹m ph¸t trong n­íc cao vµ hiÖn t­îng ®ång USD mÊt gi¸ ®· lµm doanh thu thùc tÕ gi¶m ®¸ng kÓ. Doanh thu ®­îc ®iÓu chØnh theo l¹m ph¸t, lÊy mèc tÝnh n¨m 2000, th× n¨m 2002 doanh thu cña tæ chøc nµy ®¹t 117.2 tû USD, n¨m 2003 dù tÝnh thu ®­îc 179,3 tû USD trong khi n¨m 1980 doanh thu lªn tíi 597,5 tû USD. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y doanh thu cña OPEC rÊt æn ®Þnh, dï gi¸ t¨ng hay gi¶m th× còng lµm cho doanh thu thay ®æi rÊt chËm do tæ chøc nµy th­êng xuyªn ®iÒu chØnh s¶n l­îng vµ duy tr× chÝnh s¸ch gi¸ cao. MÆc dï gi¸ dÇu trong giai ®o¹n 2000-2003, cã thêi ®iÓm nh¶y lªn møc 40 USD/thïng nh­ng tÝnh doanh thu thu nhËp tõ dÇu trªn ®Çu ng­êi th× vÉn kh«ng ë møc cao. N¨m 2003, ­íc tÝnh GDP lµ 338 USD/ng­êi, t¨ng 2% so víi n¨m 2002, nh­ng chØ b»ng 1/10 cña n¨m 1980 – lóc ®ã chØ sè nµy ë møc 1.816 USD. Do tû träng s¶n l­îng cña mçi n­íc trong OPEC kh¸c nhau nªn doanh thu tõ thu xuÊt khÈu cña c¸c n­íc còng cã sù kh¸c biÖt lín, lµm cho tèc ®é t¨ng doanh thu do gi¸ t¨ng cña c¸c n­íc nµy còng kh¸c nhau. Xem xÐt ®å thÞ doanh thu tõ dÇu má cña c¸c n­íc OPEC d­íi ®©y, ta thÊy Saudi Arabia lµ n­íc næi lªn víi doanh thu lín nhÊt, chiÕm tíi 29% tæng doanh thu cña c¶ khèi trong khi ®ã c¸c n­íc kh¸c l¹i cã tû träng nhá h¬n rÊt nhiÒu. Vµ t¸c ®éng Nguån "OPEC revenues: Country Details" cña EIA c«ng bè th¸ng12/2002 vµ phiªn b¶n míi nhÊt c«ng bè th¸ng 6/2003. cña gi¸ dÇu má t¨ng ®Õn tõng n­íc trong khèi OPEC nh­ sau: Tr­íc hÕt, ta xem xÐt t¸c ®éng cña gi¸ dÇu t¨ng ®Õn Saudi Arabia. §©y lµ n­íc cã vai trß quan träng nhÊt trong tæ chøc OPEC víi s¶n l­îng trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y lµ 9-10 triÖu thïng/ngµy, chiÕm 29% s¶n l­îng cña OPEC. Trong suèt n¨m 2002, n­íc nµy th­êng xuyªn ph¶i gi¶m s¶n l­îng ®Ó æn ®Þnh gi¸ cao trªn thÞ tr­êng nªn s¶n l­îng trung b×nh chØ ë møc 6,7 triÖu thïng/ngµy. N¨m 2003, do t×nh h×nh c¨ng th¼ng ë Vªnªzuªla, ë Nigiªria, vµ chiÕn tranh Iraq nªn n­íc nµy ®· n©ng s¶n l­îng lªn 9 triÖu thïng/ngµy. Doanh thu n¨m 2002 cña Saudi Arabia lµ 52,6 tû USD, n¨m 2003 dù tÝnh doanh thu t¨ng lªn møc 53,8 tû USD- tøc t¨ng 2%. Gi¸ dÇu t¨ng ®· mang vÒ cho n­íc nµy hµng tû USD vµ lµm ®ßn bÈy cho nÒn kinh tÕ vèn dùa chñ yÕu vµo dÇu má nµy. N¨m 2002, tèc ®é t¨ng tr­ëng lµ 2%. Nh­ng n¨m 2003, tèc ®é t¨ng tr­ëng dù b¸o lµ sÏ t¨ng thªm 2% n÷a do gi¸ dÇu tiÕp tôc duy tr× ë møc cao. C¸n c©n thanh to¸n cña n­íc nµy tiÕp tôc thÆng d­, c¸c chÝnh s¸ch c¶i c¸ch kinh tÕ- x· héi ®­îc hç trî tÝch cùc tõ gi¸ dÇu cao. Tuy vËy ®êi sèng nh©n d©n kh«ng c¶i thiÖn ®­îc nhiÒu v× tû lÖ l¹m ph¸t trong n­íc cao vµ ®ång USD ®ang ngµy cµng mÊt gi¸. GDP tÝnh theo ®Çu ng­êi gi¶m xuèng chØ b»ng 1/10 n¨m 1980. Tû lÖ thÊt nghiÖp vÉn tiÕp tôc t¨ng kho¶ng 10-15%, møc cao nhÊt cña thÕ giíi. Algiªria cã doanh thu xuÊt khÈu dÇu má vµ khÝ ga chiÕm tíi 95% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu vµ møc ®ãng gãp chiÕm 3/4 ng©n s¸ch quèc gia. Trong thêi gian qua gi¸ dÇu leo thang ®· t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho doanh thu tõ mÆt hµng nµy t¨ng cao. N¨m 2002, n­íc nµy thu ®­îc 11,8 tû USD tõ xuÊt khÈu dÇu, dù tÝnh n¨m 2003 sÏ thu t¨ng thªm ®­îc 11%, t­¬ng ®­¬ng møc thu lµ 13,1 tû USD. Doanh thu tõ dÇu má cña Algieria ®· t¨ng lªn ®¸ng kÓ trong nh÷ng n¨m qua: NÕu nh­ n¨m 1999, doanh thu tõ mÆt hµng nµy lµ 8,0 tû USD – cao gÇn gÊp ®«i doanh thu n¨m 1998 (4,9 tû USD) th× n¨m 2002 møc nµy t¨ng thªm 58%. Doanh thu t¨ng lµm cho bé mÆt kinh tÕ x· héi cña n­íc nµy thay ®æi ®¸ng kÓ. Ng©n s¸ch chÝnh phñ ®· t¨ng thªm 4,9% trong n¨m 2002, dù tÝnh n¨m 2003 t¨ng thªm 5% do gi¸ dÇu cao. Ng©n s¸ch t¨ng gióp chÝnh phñ m¹nh d¹n trong viÖc c¶i c¸ch kinh tÕ, thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch tµi chÝnh, ®Æc biÖt doanh thu tõ dÇu má t¨ng ®· gióp n­íc nµy thanh to¸n ®­îc kho¶n nî nuíc ngoµi trÞ gi¸ 45 tû USD vµo n¨m 2002. Kinh tÕ Iran lµ mét nÒn kinh tÕ chñ yÕu dùa vµo doanh thu xuÊt khÈu dÇu má, mçi 1 USD t¨ng thªm/thïng còng lµm doanh thu xuÊt khÈu dÇu n­íc nµy t¨ng thªm 800 triÖu USD. Víi ®ãng gãp kho¶ng 80% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu vµ 40-50% ng©n s¸ch chÝnh phñ, trong nh÷ng n¨m qua nÒn kinh tÕ n­íc nµy ®­îc hç trî tÝch cùc tõ viÖc gi¸ dÇu trªn thÞ tr­êng thÕ giíi leo thang. Gi¸ dÇu t¨ng m¹nh ®· gióp kinh tÕ n­íc nµy t¨ng tr­ëng t­¬ng ®èi cao.Trong khi c¸c n­íc kh¸c trªn thÕ giíi cßn ®ang ph¶i ®au ®Çu vÒ bµi to¸n t¨ng tr­ëng kinh tÕ th× n¨m 2002, tèc ®é t¨ng GDP cña Iran lµ 4%, vµ n¨m 2003 nÒn kinh tÕ nµy cßn tiÕp tôc t¨ng tr­ëng tèt ë møc dù tÝnh lµ 4,4%. Doanh thu tõ xuÊt khÈu dÇu trong n¨m 2003 dù tÝnh lµ 23,1 tû USD - tøc lµ t¨ng thªm 23% so víi n¨m 2002 – ë møc 18,7 tû USD. C«-et thu ®­îc tõ xuÊt khÈu dÇu n¨m 2002 lµ 9,7 tû USD, n¨m 2003 n­íc nµy dù tÝnh thu thªm ®­îc 5,7 tû USD n÷a do gi¸ dÇu tiÕp tôc duy tr× ë møc cao. Tæng thu tõ dÇu má n¨m 2003 ­íc ®¹t 15,4 tû USD. Gi¸ dÇu t¨ng lµm doanh thu xuÊt khÈu t¨ng vät lµ ®ßn bÈy kinh tÕ quan trong gióp tèc ®é t¨ng tr­ëng kinh tÕ cña n­íc nµy kh¸ æn ®Þnh trong 3 n¨m qua. Sau cuéc suy tho¸i kinh tÕ trÇm träng n¨m 1997-1998 do gi¸ dÇu gi¶m m¹nh, n¨m 2002 tèc ®é t¨ng GDP ®· phôc håi trë l¹i ë møc 1,8% vµ sÏ tiÕp tôc ph¸t triÓn tèt ë møc t¨ng tr­ëng 2,7% n¨m 2003. Lybia ­íc tÝnh n¨m 2003 sÏ thu ®­îc 12,9 tû USD tøc lµ t¨ng 20% so víi n¨m 2002. MÆc dï vÉn bÞ ¶nh h­ëng bëi lÖnh cÊm vËn cña Liªn Hîp Quèc LÖnh cÊm vËn cña Liªn Hîp Quèc ®èi víi Lybia lµ do n­íc nµy ®· ®Æt bom ph¸ chiÕc m¸y bay Pan Am 103 khi chiÕc m¸y bay nµy bay qua Läckerbie, Scotland lµm 270 hµnh kh¸ch bÞ thiÖt mang. Ngµy 27/7/2001, Th­îng viÖn Mü ®· bá phiÓu th«ng qua viÖc Mü b·i bá cÊm vËn víi n­íc nµy. tõ mÊy n¨m tr­íc, nh­ng nÒn kinh tÕ dùa chñ yÕu vµo dÇu má nµy vÉn thu ®­îc nhiÒu lîi Ých tõ viÖc dÇu má t¨ng gi¸. Gi¸ dÇu t¨ng ®· kÝch thÝch nÒn kinh tÕ vèn ph¸t triÓn rÊt khiªm tèn nµy t¨ng thªm 0,6% so víi n¨m 2001 vµ ®¹t 1,2% n¨m 2002. N¨m 2003, tèc ®é t¨ng tr­ëng kinh tÕ l¹i tiÕp tôc ®­îc hç trî tèt bëi gi¸ dÇu t¨ng víi tèc ®é 3%. §Æc biÖt trong 2 n¨m 2001 – 2002, nguån thu tõ dÇu má t¨ng lªn ®· gióp n­íc nµy thùc hiÖn mét dù ¸n n­íc s¹ch trÞ gi¸ 25 tû USD. Tuy nhiªn do vÉn chÞu h¹n chÕ tõ lÖnh cÊm vËn cña Liªn Hîp Quèc nªn t×nh h×nh kinh tÕ n­íc nµy vÉn cßn khã kh¨n do l­îng dÇu xuÊt khÈu bÞ h¹n chÕ. Doanh thu cña Qatar dù tÝnh n¨m 2003 sÏ t¨ng thªm 19% so víi n¨m tr­íc. N¨m 2002, n­íc nµy thu ®­îc 7,1 tû USD tõ xuÊt khÈu dÇu má. N¨m 2003 sÏ thu ®­îc kho¶ng 8,4 tû USD. Nguån thu tõ dÇu má t¨ng gióp kinh tÕ n­íc nµy t¨ng tr­ëng t­¬ng ®èi kh¸ - n¨m 2002 tèc ®é t¨ng GDP thùc tÕ lµ 3,8%, cßn n¨m 2003 dù tÝnh con sè nµy sÏ lµ 4,2%. T×nh h×nh kinh tÕ x· héi nãi chung lµ æn ®Þnh, c¸n c©n thanh to¸n thÆng d­, nî n­íc ngoµi trong nh÷ng n¨m qua ®· gi¶m ®­îc 10 tû USD. C¸c tiÓu v­¬ng quèc Arab: Víi møc xuÊt khÈu dÇu n¨m 2003 t¨ng 11% so víi n¨m tr­íc, l­îng xuÊt khÈu hµng ngµy cña n­íc nµy lµ 2,3 triÖu thïng/ngµy ®em l¹i kho¶ng 23,1 tû USD. Gi¸ dÇu t¨ng céng víi s¶n l­îng t¨ng 11% ®· lµm cho doanh thu 2003 dù tÝnh sÏ t¨ng thªm tíi 23% so víi 2002. NÒn kinh tÕ 2003 ®­îc kÝch thÝch víi møc t¨ng tr­ëng 3,4%- t¨ng 0,8% so víi 2002 vµ t¨ng 2,4% so víi n¨m 2001. Ng©n s¸ch quèc gia còng t¨ng ®¸ng kÓ, chi tiªu tõ ng©n s¸ch dù ®o¸n sÏ t¨ng thªm 3% trong n¨m 2003 – tøc chiÕm kho¶ng 3% tæng doanh thu tõ xuÊt khÈu dÇu. Nigiªria, tuy vµo ®Çu 2003 ë n­íc nµy cã cuéc ®×nh c«ng cña c«ng nh©n ngµnh dÇu khÝ nh­ng nh×n chung t×nh h×nh ®· l¨ng xuèng vµ ®i vµo æn ®Þnh. N¨m 2002, doanh thu tõ dÇu má cña n­íc nµy ®¹t 17,1 tû USD - chiÕm 90-95% tæng sè ngo¹i tÖ thu vÒ tõ xuÊt khÈu, ®· ®ãng gãp 80% ng©n s¸ch quèc gia. Dù tÝnh n¨m 2003 sÏ thu ®­îc 20,4 tû USD– tøc lµ t¨ng 19% so víi n¨m tr­íc. Do cuéc ®×nh c«ng vµo th¸ng 3/2003 võa qua ®· lµm ¶nh h­ëng lín ®Õn t×nh h×nh kinh tÕ – tµi chÝnh cña n­íc nµy, tèc ®é t¨ng tr­ëng kinh tÕ ch÷ng l¹i gi¶m cßn 2,5% so víi n¨m 2002 lµ 3,2%. C¸c n­íc kh¸c thuéc khèi OPEC ®Òu thu ®­îc lîi Ých lín tõ viÖc gi¸ dÇu t¨ng. §èi víi Iraq, do t×nh h×nh chiÕn sù vÉn tiÕp diÔn nªn doanh thu cã gi¶m ®i nh­ng lµ do s¶n l­îng cña n­íc nµy thÊp ®i. Hay lµ tr­êng hîp t­¬ng tù cña Venezuela gi¶m 2% doanh thu trong n¨m 2003 v× håi ®Çu n¨m n­íc nµy cã cuéc ®×nh c«ng cña c«ng nh©n ngµnh dÇu khÝ lµm gi¸n ®o¹n c«ng viÖc khai th¸c. Tuy vËy, theo c¸c nhµ kinh tÕ th× c¸c n­íc nµy còng ®· thu vÒ nh÷ng nguån lîi khæng lå tõ viÖc gi¸ dÇu t¨ng, vµ trong n¨m 2004 khi c¸c n­íc nµy phôc håi l¹i ®­îc tèc ®é s¶n xuÊt b×nh th­êng th× doanh thu cña hä sÏ t¨ng ®¸ng kÓ v× gi¸ dÇu sÏ tiÕp tôc ®­îc c¸c n­íc kh¸c trong khèi duy tr× ë møc cao b»ng c¸ch gi¶m s¶n l­îng cña hä ®óng b»ng s¶n l­îng mµ hai n­íc nµy cung cÊp ra thÞ tr­êng. 5. T¸c ®éng cña gi¸ dÇu t¨ng ®Õn c¸c n­íc xuÊt khÈu dÇu má ngoµi OPEC Trong khi gi¸ dÇu trªn thÕ giíi t¨ng ®· g©y ra nhiÒu t¸c ®éng tiªu cùc ®Õn nÒn kinh tÕ thÕ giíi nãi chung vµ ®¹i bé phËn c¸c quèc gia nãi riªng th× mét bé phËn nhá c¸c quèc gia cã dÇu th« xuÊt khÈu ngoµi khèi OPEC l¹i thu ®­îc nhiÒu lîi Ých. C¸c n­íc nµy gåm cã: Nga, Nauy, Mªhico vµ mét sè n­íc kh¸c. Gi¸ dÇu th« t¨ng cao lµm cho doanh thu xuÊt khÈu mÆt hµng nµy t¨ng vät, gióp c¶i thiÖn c¸n c©n thanh to¸n, t¹o ®iÒu kiÖn tèt cho c¸c ChÝnh phñ nµy c¶i c¸ch kinh tÕ, nhiÒu mãn nî kÕch xï n­íc ngoµi ®­îc thanh to¸n, tèc ®é t¨ng tr­ëng kinh tÕ ®­îc ®Èy nhanh. §Ó thÊy ®­îc t¸c ®éng cña gi¸ dÇu t¨ng cô thÓ ®Õn tõng n­íc, ta theo dâi b¶ng doanh thu cña c¸c n­íc nµy d­íi ®©y: B¶ng 20: Doanh thu xuÊt khÈu dÇu má cña c¸c n­íc xuÊt khÈu ngoµi OPEC TÝnh theo gi¸ danh nghÜa (tû USD) TÝnh theo gi¸ n¨m 2000 (tû USD) 2002 2003E ¦íc tÝnh doanh thu2,0 ë møc gi¸ 28 USD/thïng. Thay ®æi(%) 1980 1986 2003E Angola 6,9 7,2 5 3,0 1,9 6,8 Colombia 2,0 1,7 - 15 - 0,5 0,9 1,6 Ai CËp 1,5 1,3 - 13 7,4 3,0 1,2 Mªhico 13,0 14,0 9 22,1 9,9 13,1 Nauy 29,6 29,7 1 10,0 6,0 27,8 Oman 8,7 9,4 9 6,7 4,3 8,8 Nga 44,7 51,2 15 126,6 41,7 48,0 Sudan 1,8 2,0 14 - 0,5 - 0,2 1,9 Syria 1,8 1,8 0 1,4 0,2 1,7 Anh 8,7 9,0 4 -0,5 9,8 8,5 Nguån: Non-OPEC Fact Sheet, 12/2002. Tr­íc hÕt chóng ta xem xÐt tr­êng hîp cña Mªhico, víi s¶n l­îng cung ra thÕ giíi c¸c n¨m qua æn ®Þnh ë møc 2,39 triÖu thïng/ngµy, n­íc nµy ®· thu vÒ nh÷ng kho¶n lîi lín do gi¸ dÇu leo thang trong thêi gian qua. Doanh thu cña n¨m 2003 ­íc tÝnh lµ 14 tû USD, n¨m 2002 lµ 13 tû USD. Nh­ vËy chØ trong 1 n¨m, gi¸ dÇu t¨ng lµm cho thu nhËp tõ xuÊt khÈu dÇu má t¨ng thªm 1 tû USD, t­¬ng ®­¬ng 9% so víi n¨m tr­íc (Xem b¶ng trªn). MÆc dï dÇu th« chØ chiÕm 7% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu nh­ng nã l¹i ®ãng gãp 1/3 ng©n s¸ch chÝnh phñ, hay nãi mét c¸ch kh¸c lÜnh vùc s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu dÇu má cã vai trß lín trong viÖc thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ. Khi gi¸ dÇu th« t¨ng cã xu h­íng ®Èy l¹m ph¸t vµ l·i suÊt lªn cao nh­ng l¹i lµm gi¶m c¸c ¸p lùc ®èi víi c¸c ch­¬ng tr×nh c¶i c¸ch kinh tÕ cña ChÝnh phñ. Vµo th¸ng 3/2002, Bé tr­ëng Bé Tµi chÝnh Mªhic« tuyªn bè chÝnh s¸ch th¾t l­ng buéc bông cña n­íc nµy sÏ phô thuéc vµo doanh thu xuÊt khÈu dÇu quý 2/2002. Vµo 11/2001 gi¸ dÇu cã gi¶m ®«i chót ®· lµm cho ng©n s¸ch cña Mªhico th©m hôt, theo ­íc tÝnh gi¸ dÇu cø gi¶m 1USD th× l¹i lµm cho ng©n s¸ch chÝnh phñ thÊt thu 10 triÖu pesos. Nh­ng do gi¸ dÇu t¨ng gi¸ liªn tôc, nÒn kinh tÕ cña Mªhico ph¸t triÓn tèt víi møc t¨ng tr­ëng n¨m 2003 lµ 2,5% cao h¬n rÊt nhiÒu so víi dù ®o¸n 1,2% tõ n¨m 2002 khi gi¸ dÇu ­íc tÝnh chØ lµ 17,5 USD/thïng. Nga lµ n­íc xuÊt khÈu dÇu lín thø hai trªn thÕ giíi víi s¶n l­îng lªn tíi 7,75 triÖu thïng/ngµy chØ ®øng sau Saudi Arabia. Trong nh÷ng n¨m qua nÒn kinh tÕ Nga cã nhiÒu khëi s¾c, tèc ®é t¨ng tr­ëng kinh tÕ æn ®Þnh, c¸c kho¶n nî n­íc ngoµi kÕch xï lÇn l­ît ®­îc thanh to¸n. Cã ®­îc nh÷ng ®iÒu ®ã chñ yÕu lµ do Nga thu ®­îc nhiÓu doanh thu tõ xuÊt khÈu dÇu má. §èi víi n­íc nµy, thu nhËp tõ dÇu má chiÕm tû träng lín trong tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu, ®ång thêi còng lµ kho¶n ®ãng gãp lín nhÊt vµo ng©n s¸ch quèc gia. TÝnh tõ n¨m 2001 ®Õn 9 th¸ng ®Çu n¨m 2003, nguån thu tõ dÇu má ®· gióp cho Nga tr¶ ®­îc 154 tû USD tiÒn nî n­íc ngoµi. §Æc biÖt sau khi tr¶i qua nhiÒu khã kh¨n vµo c¸c n¨m 1998-1999, ®Õn n¨m 2000 ®Õn nay gi¸ dÇu leo thang ®· lµm cho ngµnh dÇu khÝ nãi riªng vµ nÒn kinh tÕ Nga nãi chung cã mét bé mÆt hoµn toµn míi. NÕu nh­ gi¸ dÇu leo thang tõng ngµy lµm c¸c n­íc kh¸c ph¶i ®au ®Çu ®èi phã th× ®èi víi Nga ®©y thùc sù lµ mét tin tèt lµnh. Nh÷ng kho¶n tiÒn "trêi cho" khæng lå tõ gi¸ dÇu t¨ng ®· lµm ng©n s¸ch n­íc nµy t¨ng thªm c¶ tû USD tõ tiÒn thuÕ ®¸nh vµo doanh thu xuÊt khÈu dÇu. Gi¸ dÇu t¨ng céng thªm víi s¶n l­îng khai th¸c t¨ng liªn tôc (Tõ n¨m 2000 s¶n l­îng khai th¸c t¨ng 31% so víi n¨m 1998, vµ duy tr× suèt ®Õn nay) ®· kÝch thÝch kinh tÕ Nga t¨ng tr­ëng m¹nh víi tèc ®é lªn tíi 8% n¨m 2000. N¨m 2001, tèc ®é t¨ng tr­ëng cã gi¶m ®«i chót cßn 5,1% do gi¸ dÇu cuèi n¨m nµy gi¶m m¹nh sau cuéc khñng bè ë Mü h«m 11/9. N¨m 2002, tèc ®é t¨ng tr­ëng kinh tÕ lµ 4,1% cao h¬n rÊt nhiÒu so víi c¸c n­íc nhãm G-7. Doanh thu tõ dÇu má t¨ng gióp Nga thùc hiÖn nhiÒu chÝnh s¸ch c¶i c¸ch nÒn kinh tÕ, c¬ cÊu ®Çu t­ tèi ­u h¬n, g¸nh nÆng nî n­íc ngoµi gi¶m bít. Trong 3 n¨m gÇn ®©y, c¸n c©n th­¬ng m¹i cña Nga lu«n lu«n thÆng d­. N¨m 2002, c¸n c©n th­¬ng m¹i cña n­íc nµy thÆng d­ 43 tû USD, trong khi c¸n c©n v·ng lai thÆng d­ 27 tû USD. Doanh thu do dÇu má mang l¹i n¨m 2002 lªn tíi 44,7 tû USD, ­íc tÝnh n¨m 2003 Nga sÏ thu ®­îc 51,2 tû USD, Nh­ vËy doanh thu tõ mÆt hµng nµy sÏ t¨ng 15% so víi n¨m tr­íc, toµn bé phÇn t¨ng thªm nµy lµ do gi¸ dÇu t¨ng. MÆc dï thu ®­îc nhiÒu lîi nhuËn tõ gi¸ dÇu t¨ng nh­ng c¸c nhµ kinh tÕ ®· c¶nh b¸o r»ng hiÖn nay n­íc Nga ®ang dùa qu¸ nhiÒu vµo viÖc xuÊt khÈu dÇu, t¨ng tr­ëng kinh tÕ chñ yÕu cã ®­îc lµ do gi¸ dÇu t¨ng, nh­ vËy khi gi¸ dÇu "tôt dèc" th× sÏ rÊt tai h¹i cho n­íc nµy, hä còng khuyÕn c¸o Nga nªn tiÕn hµnh c¶i c¸ch kinh tÕ s©u réng h¬n , ®a d¹ng ho¸ ngµnh nghÒ ®Ó tr¸ch nh÷ng t¸c ®éng xÊu khi gi¸ dÇu tôt xuèng. Nauy víi s¶n l­îng dÇu cung cÊp ra thÞ tr­êng thÕ giíi kho¶ng 3,2 triÖu thïng/ngµy còng lµ n­íc thu ®­îc lîi tõ viÖc gi¸ dÇu t¨ng. Trong n¨m 2002, n­íc nµy ®· thu ®­îc gÇn 30 tû USD tõ dÇu má, cao gÊp h¬n 2 lÇn so víi doanh thu n¨m 1998 – 14 tû USD, nguyªn nh©n chñ yÕu lµ do gi¸ dÇu t¨ng m¹nh trong 3 n¨m qua. Trong 9 th¸ng ®Çu n¨m 2003, doanh thu tõ xuÊt khÈu dÇu ®· lªn tíi 21,58 tû USD, ­íc tÝnh c¶ n¨m lµ 29,76 tû USD, cao h¬n n¨m tr­íc lµ 1%. Nhê doanh thu tõ dÇu má t¨ng mµ chÝnh phñ n­íc nµy ®· th«ng qua ng©n s¸ch t¨ng tiÒn ®Çu t­ cho y tÕ, gi¸o dôc, c¸c dÞch vô x· héi kh¸c, thùc hiÖn viÖc c¾t gi¶m thuÕ vµ t¨ng tiÒn trong Quü b×nh æn dÇu má quèc gia lªn con sè 80 tû USD. Cßn mét sè c¸c quèc gia kh¸c xuÊt khÈu dÇu má ngoµi OPEC còng ®­îc lîi tõ viÖc gi¸ dÇu leo thang nh­: Angola t¨ng thu thªm 0,3 tû USD, Oman thu t¨ng ®­îc 0,7 tû USD tøc lµ t¨ng thªm 9%. Cßn c¸c n­íc kh¸c ngoµi OPEC kh«ng thu ®­îc g× tõ viÖc gi¸ dÇu t¨ng mang cßn bÞ thiÖt h¹i nÆng nÒ nh­ tr­êng hîp cña Colombia, Ai CËp do nhu cÇu trong n­íc t¨ng. §Ó thÊy râ ®iÒu nµy, h·y theo dâi b¶ng sè liÖu trªn. Tãm l¹i, khi gi¸ dÇu t¨ng thÞ chØ cã mét bé phËn nhá c¸c n­íc trªn thÕ giíi nãi chung vµ c¸c n­íc xuÊt khÈu dÇu ngoµi OPEC nãi riªng lµ thu ®­îc lîi nhuËn. Tuy nhiªn, viÖc ®ã còng kh«ng h¼n ®· hoµn toµn lµ tèt v× nh÷ng kho¶n thu tõ dÇu má t¨ng thªm ®ã c¸c n­íc nµy l¹i ph¶i bá ra ®Ó nhËp khÈu c¸c hµng ho¸ kh¸c, nªn cã thuËt ng÷ "petroldollars". Khi gi¸ dÇu má t¨ng cao kÐo theo sù t¨ng gi¸ ®ång lo¹t cña c¸c hµng ho¸ kh¸c, ®ång thêi lµm cho nhu cÇu nhËp khÈu c¸c hµng ho¸ kh¸c cña n­íc ngoµi gi¶m ®i, nh­ vËy mét mÆt chi phÝ nhËp khÈu c¸c hµng ho¸ kh¸c t¨ng lªn, mÆt kh¸c viÖc xuÊt khÈu c¸c hµng ho¸ kh«ng ph¶i lµ dÇu má l¹i gÆp khã kh¨n. Nªn xÐt vÒ ng¾n h¹n, viÖc gi¸ dÇu t¨ng lµ cã lîi cho nhãm n­íc nµy, cßn vÒ l©u dµi th× kh«ng h¼n thÕ v× kim ng¹ch xuÊt khÈu cña c¸c n­íc nµy kh«ng phô thuéc chñ yÕu vµo dÇu má nh­ c¸c n­íc OPEC. 6. T¸c ®éng cña gi¸ dÇu má t¨ng ®Õn nÒn kinh tÕ ViÖt Nam Trong vßng 3 n¨m qua, gi¸ x¨ng dÇu trªn thÞ tr­êng thÕ giíi lu«n cã xu h­íng t¨ng, nhÊt lµ tõ cuèi th¸ng 9/2002 ®Õn tr­íc cuéc chiÕn tranh Iraq, c¸c n­íc s¶n xuÊt dÇu má trong vµ ngoµi khèi OPEC ®· phèi hîp gi¶m s¶n l­îng vµ n©ng gi¸ lªn cao th­êng xuyªn n»m ë møc trªn 30 USD/thïng vµo thêi gian nµy. C¸c n­íc OPEC th­êng xuyªn cung cÊp kho¶ng 1/3 s¶n l­îng dÇu thÕ giíi nªn nÕu tæ chøc nµy tiÕp tôc duy tr× s¶n l­îng nh­ hiªn nay céng thªm víi viÖc Mü ®ang sa lÇy ë Iraq ®· lµm t¨ng lªn nh÷ng lo ng¹i vÒ viÖc gi¸ mÆt hµng nµy sÏ tiÕp tôc duy tr× ë møc cao. Tr­íc nh÷ng biÕn ®éng liªn tôc cña gi¸ dÇu th« vµ c¸c s¶n phÈm x¨ng dÇu trªn thÞ tr­êng thÕ giíi, tõ ®Çu n¨m 2002 ®Õn nay, viÖc kinh doanh x¨ng dÇu cña n­íc ta ®· thua lç rÊt nhiÒu. ChØ tÝnh riªng n¨m 2002, ViÖt Nam ®· ph¶i 9 lÇn ®iÒu chØnh thuÕ suÊt nhËp khÈu mÆt hµng nµy theo h­íng gi¶m vµ bï lç cho ngµnh x¨ng dÇu hµng chôc tû ®ång, song trªn thùc tÕ nh÷ng gi¶i ph¸p nµy vÉn kh«ng kÞp thêi vµ thÝch øng víi nh÷ng diÔn biÕn phøc t¹p vµ bÊt ngê cña thÞ tr­êng. Trong th¸ng 9 vµ 10 n¨m 2002, gi¸ dÇu th« ®· bÞ ®Èy lªn møc ®Ønh ®iÓm do Mü ®ang r¸o riÕt chuÈn bÞ kÕ ho¹ch tÊn c«ng Iraq vµ OPEC tuyªn bè kh«ng t¨ng s¶n l­îng khai th¸c ®Ó gi÷ gi¸ dÇu ë møc cao. ChØ tÝnh riªng trong 25 ngµy ®Çu th¸ng 9/2002, gi¸ dÇu ®· lªn tíi 30 USD/thïng tai Brent BiÓn B¾c t¨ng 45% so víi ®Çu n¨m. Gi¸ c¸c lo¹i s¶n phÈm x¨ng dÇu nhËp khÈu vµo ViÖt Nam theo ®ã còng t¨ng. X¨ng Mogas 92: 256,344 USD/tÊn, x¨ng Mogas 83/90: 241,824 USD/tÊn, dÇu ho¶ 262,72 USD/tÊn, dÇu Mazut 170,32 USD/tÊn. Theo c¸c quy ®inh hiÖn hµnh th× c¸c mÆt hµng x¨ng dÇu kinh doanh trong n­íc ®Òu bÞ thua lç trÇm träng. §Õn th¸ng 12/2002, c¸c kinh doanh nghiÖp ®Òu ®· b¸n ®Õn gi¸ kÞch trÇn (møc gi¸ Nhµ n­íc quy ®Þnh), song vÉn thua lç lín.Theo tÝnh to¸n gi¸ thµnh do Bé Th­¬ng M¹i thÈm ®Þnh, hiÖn nay x¨ng 92 lç 204 ®ång/lÝt, dÇu ho¶ lç 331®ång/lÝt, diesel lç 177 ®ång/lÝt. Riªng mÆt hµng Mazut bÞ lç nÆng nhÊt (mÆc dï thuÕ nhËp khÈu ®· ®­îc ®iÒu chØnh xuèng 0% vµo th¸ng 3/2002) nh­ng vÉn bÞ lç 388 ®ång/lÝt. Theo Bé Th­¬ng m¹i, kÓ tõ n¨m 1998 – lµ thêi kú gi¸ dÇu thÕ giíi gi¶m vµ duy tr× ë møc thÊp – cho ®Õn th¸ng 9/2002 gi¸ FOB Singapore dÇu Mazut ®· t¨ng tõ 63 USD/tÊn lªn 167 USD/tÊn t¨ng 143%, nh­ng gi¸ dÇu b¸n trong n­íc chØ t¨ng 50%. V× vËy, Nhµ n­íc ®· ph¶i bï lç cho ho¹t ®éng kinh doanh x¨ng dÇu lªn tíi hµng ngµn tû ®ång, trong ®ã, møc ®é lç ph¸t sinh chñ yÕu do mÆt hµng dÇu mazut. C¸c c«ng ty ®Çu mèi nhËp khÈu x¨ng dÇu ViÖt nam cho biÕt, vµo thêi ®iÓm th¸ng 9/2002, gi¸ nhËp khÈu x¨ng dÇu ®ang ë møc trªn 30 USD/thïng, dÇu DO trªn 31 USD/thïng, dÇu löa trªn 33 USD/thïng. Trong khi ®ã gi¸ dÇu b¸n néi ®Þa kh«ng thÓ t¨ng cao lµm c¸c doanh nghiÖp nµy ph¶i bï lç rÊt nhiÒu, vÝ dô nh­ gi¸ x¨ng nhËp khÈu cao h¬n gi¸ trÇn lµ 50 ®ång/lÝt. gi¸ dÇu löa lµ 400 ®ång/lÝt. Do gi¸ dÇu trªn thÕ giíi diÔn biÕn bÊt th­êng nªn c«ng t¸c ®iÒu hµnh nhËp khÈu x¨ng dÇu gÆp nhiÒu khã kh¨n do nhu cÇu nhËp khÈu lu«n biÕn ®éng, khã dù b¸o nªn phÇn lín c¸c c«ng ty kh«ng d¸m nhËp khÈu hµng nhiÒu sî bÞ lç. Theo Tæng c«ng ty x¨ng dÇu ViÖt Nam, riªng mÆt hµng dÇu Mazut tõ n¨m 2000 ®Õn nay chØ cã kho¶ng 2-3 th¸ng gi¸ nhËp d­íi gi¸ trÇn cßn hÇu nh­ cao h¬n gi¸ trÇn, do vËy trong 8 th¸ng ®Çu n¨m 2003, Tæng c«ng ty ®· bÞ lç 76 Tû ®ång v× mÆt hµng nµy. Tr­íc ®©y, mÆt hµng nµy th­êng ®­îc bï lç b»ng c¸c mÆt hµng kh¸c nh­ng hiÖn nay do hÇu hÕt c¸c mÆt hµng trªn ®Òu kh«ng cã lîi nhuËn. Theo c«ng ty Th­¬ng m¹i kü thuËt & ®Çu t­ Petec, mét ®Çu mèi nhËp khÈu cña Bé Th­¬ng m¹i còng kh«ng tho¸t khái t×nh tr¹ng trªn, sè lç chØ tÝnh riªng 9 th¸ng ®Çu n¨m 2002 ®· v­ît con sè 20 tû ®ång. §Ó ®¶m b¶o ho¹t ®éng kinh doanh b×nh th­êng, æn ®Þnh gi¸ c¶ x¨ng dÇu trªn thÞ tr­êng néi ®Þa, Bé Tµi chÝnh ®· ®iÒu chØnh 9 lÇn gi¶m thuÕ suÊt thuÕ nhËp khÈu ë c¸c møc nh­ sau: X¨ng c¸c lo¹i 25%, diesel c¸c lo¹i 5%, dÇu ho¶ 10% vµ Mazut 0%. Nh­ng ngay c¶ ë møc thuÕ thÊp nh­ thÕ nµy, t×nh tr¹ng thua lç vÉn trÇm träng. Trong khi ®ã, nhu cÇu vÒ dÇu Mazut n¨m 2003 lµ 2,4 triÖu tÊn, chñ yÕu sö dông trong c¸c ngµnh c«ng nghiÖp träng yÕu nh­ ®iÖn, xi-m¨ng, s¶n xuÊt thÐp ... vµ ®­îc nhµ n­íc bao cÊp gi¸ th× nhµ n­íc ®· ph¶i bï lç lªn tíi c¶ ngµn tû ®ång. Trong 6 th¸ng ®Çu n¨m 2003, n­íc ta ®· nhËp khÈu 5 triÖu tÊn/m3 ®¹t 49% kÕ ho¹ch c¶ n¨m, tiªu dïng trong n­íc kho¶ng 4,6 triÖu tÊn/m3 t¸i xuÊt kho¶ng 400.000 tÊn/m3 . Tiªu thô x¨ng dÇu nãi chung gi¶m xuèng so víi cïng k× n¨m tr­íc do ¶nh h­ëng cña dÞch SARS (tiªu thô x¨ng dÇu cho ngµnh hµng kh«ng gi¶m 50% so víi kÕ ho¹ch, gi¶m nhu cÇu vËn chuyÓn phôc vô kh¸ch du lÞch ..). Theo B¸o c¸o t×nh h×nh c«ng nghiÖp 9 th¸ng ®Çu n¨m 2003 cña Bé c«ng nghiÖp cho biÕt " KÕ ho¹ch nhËp khÈu x¨ng dÇu trong n¨m 2003 lµ 10,5 triÖu tÊn, t­¬ng ®­¬ng 2.125 triÖu USD, 9 th¸ng qua chóng ta nhËp ®­îc 7.441 tÊn t­¬ng ®­¬ng 1.460 triÖu USD, míi ®¹t kho¶ng 69,9% so víi kÕ ho¹ch ban ®Çu." Së dÜ cã hiÖn t­îng nh­ vËy lµ do gi¸ dÇu trªn thÞ tr­êng thÕ giíi t¨ng cao vµ dao ®éng liªn tôc lµm c¸c doanh nghiÖp ViÖt nam kh«ng d¸m nhËp sè l­îng lín sî bÞ thua lç nÆng h¬n. Gi¸ dÇu t¨ng lµm chi phÝ ®Çu vµo cña mét sè ngµnh chñ chèt trong nÒn kinh tÕ t¨ng nh­: ®iªn, thÐp, ph©n bãn vµ ho¸ chÊt, nhùa hay ngµnh giÊy g©y ra mét sè t¸c ®éng t¨ng gi¸, tuy nhiªn biÓu hiÖn kh«ng râ rÖt l¾m. Nh×n chung trong 9 th¸ng ®Çu n¨m 2003, thÞ tr­êng x¨ng dÇu néi ®Þa æn ®Þnh, ®¸p øng nhu cÇu cña s¶n xuÊt vµ ®êi sèng, gi¸ c¶ ®iÒu chØnh ®­îc sù chÊp nhËn cña ng­êi tiªu dïng. Theo Trung t©m th«ng tin cña Bé Th­¬ng M¹i c«ng bè ngµy 3/7/2003: HiÖn nay Nhµ n­íc ®· bï lç cho kinh doanh x¨ng dÇu ®­îc 280 tû ®ång/572 tû ®ång lç c¶ quý I/2003. Tuy nhiªn, trong kinh doanh x¨ng dÇu cßn kh¸ phæ biÕn t×nh tr¹ng c¸c cöa hµng x¨ng dÇu b¸n lÎ thiÕu l­îng vµ kh«ng ®¶m b¶o chÊt l­îng; mét vµi n¬i ë vïng xa cßn b¸n cao h¬n møc gi¸ trÇn quy ®Þnh. Bªn c¹nh nh÷ng khã kh¨n do gi¸ dÇu má nhËp khÈu t¨ng g©y ra cho nÒn kinh tÕ th× hiÖn t­îng nµy còng mang l¹i cho ViÖt Nam nhiÒu lîi thÕ. §øng trªn gãc ®é toµn bé nÒn kinh tÕ quèc gia th× gi¸ dÇu t¨ng kh«ng lµm cho nÒn kinh tÕ suy gi¶m. MÆc dï ®· g©y ra nhiÒu x¸o trén trong ®êi sèng x· héi nh­ng v× ViÖt Nam lµ n­íc cã l­îng dÇu th« xuÊt khÈu t­¬ng ®­¬ng víi l­îng dÇu thµnh phÈm nhËp vÒ nªn gi¸ dÇu th« t¨ng kh«ng g©y ra c¸c t¸c ®éng tiªu cùc ®Õn c¸c chØ sè kinh tÕ vÜ m« nhiÒu nh­ c¸c n­íc kh¸c trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi. Theo nguån tin cña Bé Th­¬ng m¹i TrÝch trªn t¹p chÝ "ThÞ tr­êng _ gi¸ c¶ VËt t­" cña Trung t©m th«ng tin Bé Th­¬ng m¹i sè 105 ra ngµy 3/7/2003 , chØ tÝnh riªng 4 th¸ng ®Çu n¨m 2003, Tæng c«ng ty DÇu khÝ ViÖt Nam (Petro Vietnam) ®· xuÊt khÈu ®­îc 5,7 triÖu tÊn dÇu th«, ®¹t 33,5% kÕ ho¹ch c¶ n¨m, kim ng¹ch xuÊt khÈu ®¹t 1,32 tû USD, t¨ng 49% so víi cïng k× n¨m 2002. Trong thêi gian ®ã, Petro Vietnam cßn khai th¸c ®­îc 123.000 tÊn khÝ ho¸ láng LPG, t¨ng 14% so víi cïng k× n¨m tr­íc, ®¸p õng tèt nhu cÇu tiªu thô n¨ng l­îng cho tiªu dïng cña hé gia ®×nh. Còng theo thèng kª cña Bé Th­¬ng m¹i TrÝch trªn t¹p chÝ "ThÞ tr­êng _ gi¸ c¶ VËt t­" cña Trung t©m th«ng tin Bé Th­¬ng m¹i sè 113 ra ngµy 17/7/2003. , trong 6 th¸ng ®Çu n¨m 2003, l­îng dÇu th« xuÊt khÈu cña ViÖt Nam ®¹t 8,588 triÖu tÊn, b»ng 5% so víi kÕ ho¹ch c¶ n¨m, t¨ng 3% so víi cïng k× n¨m 2002. Tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu dÇu th« trong 6 th¸ng ®Çu n¨m ®¹t 1,967 tû USD, b»ng 59,1% kÕ ho¹ch c¶ n¨m vµ t¨ng h¬n so víi 2002 lªn tíi con sè 35,7%. Theo b¸o c¸o cña Bé C«ng nghiÖp vÒ t×nh h×nh ho¹t ®éng cña ngµnh 9 th¸ng ®Çu n¨m 2003 cho biÕt: N¨m 2003, ViÖt Nam dù tÝnh sÏ xuÊt ®­îc 17 triÖu tÊn dÇu th« thu vÒ 3.290 triÖu USD, trong 9 th¸ng ®Çu n¨m 2003 ®· xuÊt 12,817 triÖu tÊn thu vÒ 2.817 triÖu USD. So víi 9 th¸ng ®Çu n¨m 2002, l­îng xuÊt khÈu t¨ng 102,8%, vÒ gi¸ trÞ t¨ng tíi 123,7%. Víi s¶n l­îng xuÊt nh­ vËy, ®· ®¹t ®­îc 75,4% so víi kÕ ho¹ch c¶ n¨m 2003, vÒ gi¸ trÞ ®¹t ®­îc 85,6%. Nh­ vËy xÐt trªn tæng thÓ th× nhu cÇu tiªu thô dÇu trong n­íc do nhËp khÈu vÉn ®­îc bï b»ng l­îng dÇu th« xuÊt khÈu, mµ thùc tÕ cho thÊy gi¸ dÇu th« t¨ng nhanh h¬n nhiÒu so víi viÖc t¨ng gi¸ cña c¸c s¶n phÈm dÇu sau chÕ biÕn nªn ViÖt Nam vÉn thu ®­îc nhiÒu lîi Ých h¬n tõ viÖc leo thang cña gi¸ dÇu th«. ._.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docc1+2.doc
  • docBia Hanh.Doc
  • docch3.Doc
Tài liệu liên quan