Phân tích lý luận giá trị, giá cả hàng hoá trong các học thuyết kinh tế

MỤC LỤC Mục lục 1 Mở đầu 2 Nội dung 3 I Lý luận của chủ nghĩa Trọng thương 4 II Lý luận của chủ nghĩa Trọng nông 4 III Các lý luận giá trị, giá cả hàng hoá trong các học thuyết kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh 5 1 William Petty – Người đầu tiên đưa ra nguyên lý lao động quyết định giá trị trong kinh tế chính trị học tư sản 8 2 Adam Smith – Người đầu tiên trình bày một cách có hệ thống lý luận giá trị lao động và những yếu tố tầm thường còn tồn tại trong lý luận của ông 9

doc27 trang | Chia sẻ: huyen82 | Lượt xem: 2143 | Lượt tải: 2download
Tóm tắt tài liệu Phân tích lý luận giá trị, giá cả hàng hoá trong các học thuyết kinh tế, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
3 Lý luận về giá trị lao động của David Ricacdo đã đạt tới đỉnh cao của kinh tế chính trị học cổ điển của giai cấp tư sản 11 IV Những lý luận của kinh tế chính trị tư sản tầm thường 15 1 Tính tầm thường trong lý luận giá trị của Thomas Robert Malthus 16 2 Lý luận của Jean Baptisste Say 16 V Trường phái của các nhà tiểu tư sản 18 1 Những lý luận của Simonde de Sismondi 18 2 Những lý luận của Proudhon 19 VI Lý luận giá trị trong học thuyết kinh tế Marx - Lenin 21 VII Trường phái của các nhà kinh tế tư sản hiện đại: 24 Kết luận 25 MỞ ĐẦU Xã hội loài người đã và đang trải qua những hình thái kinh tế – xã hội khác nhau. Ở mỗi giai đoạn phát triển của lịch sử xã hội loài người đều có những hiểu biết và cách giải thích các hiện tượng kinh tế – xã hội nhất định. Việc giải thích các hiện tượng kinh tế – xã hội ngày càng trở nên hết sức cần thiết đối với đời sống kinh tế của xã hội loài người. Lúc đầu nó chỉ xuất hiện dưới những hình thức tư tưởng kinh tế, về sau mới trở thành những quan niệm, quan điểm kinh tế có tính hệ thống của các giai cấp khác nhau, đáp ứng cho nhu cầu lý luận và bảo vệ các lợi ích của các giai cấp đó. Mặt khác, các trường phái lý luận qua các giai đoạn lịch sử khác nhau mang tính kế thừa, phát triển, cũng như phê phán có tính lịch sử của các trường phái kinh tế học. Trường phái kinh tế chính trị học tư sản đầu tiên là chủ nghĩa Trọng thương. Nó ra đời trong thời kỳ tích luỹ nguyên thuỷ tư bản. Đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị học lúc này là lĩnh vực lưu thông và đánh giá cao vai trò tiền tệ trong việc tích luỹ của cải. Con đường làm tăng của cải là thương nghiệp, là ngoại thương. Họ đòi hỏi sự can thiệp của Nhà nước vào nền kinh tế để tạo điều kiện cho chủ nghĩa tư bản ra đơì. Theo đà thâm nhập của tư bản vào lĩnh vực sản xuất, những vấn đề kinh tế của sản xuất nảy sinh vượt quá khả năng lý giải của chủ nghĩa Trọng thương; Đòi hỏi phải có những lý thuyết mới – Kinh tế chính trị học tư sản cổ điển xuất hiện. Kinh tế chính trị học tư sản cổ điển lần đầu tiên chuyển đối tượng nghiên cứu từ lĩnh vực lưu thông sang lĩnh vực sản xuất. Các đại biểu xuất sẵc của trường phái cổ điển là W.Petty, F.Quesnay, A.Smith, D.Ricacdo. Các ông nghiên cứu những vấn đề cơ bản của lý luận kinh tế chính trị học như thuyết giá trị lao động, tiền lương, lợi nhuận, lợi túc, tư bản, tích luỹ, tái sản xuất. Từ đó xây dựng nên hệ thống các phạm trù, quy luật kinh tế. Trường phái này ủng hộ tư tưởng tự do kinh tế, dưới sự chi phối của bàn tay vô hình, Nhà nước không can thiệp vào kinh tế. Song thực tế đã bác bỏ tư tưởng tự do kinh tế của trường phái cổ điển. Đồng thời thể hiện sự bất lực của kinh tế chính trị học tư sản cổ điển trước những hiện thực kinh tế mới. Trước bố cảnh đó, nhiều trào lưu kinh tế chính trị học nổi lên mà cơ bản là 2 trào lưu: Một là những nhà kinh tế tiếp tục thuyết tư sản cổ điển đã đổi mới và phát triển, Trường phái Keynes, tự do mới, chính hiện đại. Hai là kinh tế chính trị học Marx – Lenin. Trong hệ thống các các lý luận cơ bản của từng trường phái cũng như của cả quá trình lịch sử phát triển, lý luận giá trị lao động đóng vai trò hạt nhân, là cơ sở của các lý luận khác; Nó cũng bắt đầu sơ khai từ những tư tưởng kinh tế và được phát triển thành những quan niệm, khái niệm và đến Marx đã khái quát hoá thành những phạm trù, những hệ thống lý luận hoàn chỉnh mà nhờ đó giải thích được các hiện tượng kinh tế trong xã hội. Với những kiến thức tiếp cận được qua các bài giảng của Thầy giáo, qua một số tài liệu nghiên cứu hiện hành, Trong phạm vi bản tiểu luận này, trên lập trường tư tưởng của chủ nghĩa Marx – Lenin, em xin chọn đề tài phân tích lý luận giá trị, giá cả hàng hoá trong các học thuyết kinh tế. NỘI DUNG I-/ LÝ LUẬN CỦA CHỦ NGHĨA TRỌNG THƯƠNG: Chủ nghĩa Trọng thương hay trường phái coi trọng thương mại là hệ thống tư tưởng kinh tế đầu tiên của giai cấp tư sản ra đời trong thời kỳ tan rã của phương thức sản xuất phong kiến, phát sinh phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa chuyển từ kinh tế hàng hoá giản đơn sang kinh tế thị trường. Nó ra đời vào khoảng những năm 1450, phát triển tới những năm 1650 và sau đó bị suy đồi. Về mặt lịch sử, đây là thời kỳ tích luỹ nguyên thuỷ của chủ nghĩa tư bản. Tư tưởng xuất phát của chủ nghĩa Trọng thương cho rằng, tiền là nội dung căn bản của của cải, là tài sản thật sự của một quốc gia. Một nước có càng nhiều vàng thì càng giàu có. Còn hàng hoá chỉ là phương tiện để tăng thêm khối lượng tiền tệ mà thôi. Trên quan điểm coi tiền là đại biểu duy nhất của của cải, là tiêu chuẩn đánh giá mọi hình thức hoạt động nghề nghiệp. Những hoạt động nào không dẫn đến tích luỹ tiền tệ là những hoạt động tiêu cực, không có lợi. Hoạt động công nghiệp không thể là nguồn gốc của của cải (trừ công nghiệp khai thác vàng và bạc) chỉ có hoạt động ngoại thương mới là nguồn gốc thật sự của của cải. Khối lượng tiền tệ chỉ có thể gia tăng bằng con đường ngoại thương. Trong hoạt động ngoại thương phải thực hiện chính sách xuất siêu (xuất nhiều, nhập ít). “Nội thương là một hệ thống ống dẫn, ngoại thương là máy bơm, muốn tăng của cải phải có ngoại thương nhập dần của cải qua nội thương”. Những người trọng thương cho rằng, lợi nhuận thương nghiệp là kết quả của sự trao đổi không ngang giá, là sự lừa gạt, như chiến tranh. Họ cho rằng, không một người nào thu được lợi mà lại không làm thiệt kẻ khác. Dân tộc này là giàu bằng cách hy sinh lợi ích của dân tộc khác. Trong trao đổi phải có một bên thua để bên kia được. Mặc dù còn hạn chế về tính lý luận nhưng hệ thống quan điểm học thuyết kinh tế Trọng thương đã taọ ra những tiền đề lý luận kinh tế xã hội cho các lý luận kinh tế thị trường sau này phát triển. Điều này thể hiện ở chỗ họ đưa ra quan điểm sự giàu có không phải là giá trị sử dụng mà là giá trị, là tiền. Mục đích hoạt động của kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường là lợi nhuận. Marx chỉ ra rằng chủ nghĩa Trọng thương thế kỷ XVI-XVII đã đi theo “cái hình thái chói lọi của giá trị trao đổi và đứng trên lĩnh vực thô sơ của lưu thông hàng hoá để xem xét nền sản xuất tư bản chủ nghĩa”. II-/ LÝ LUẬN CỦA CHỦ NGHĨA TRỌNG NÔNG: Cũng như chủ nghĩa Trọng thương, chủ nghĩa Trọng nông xuất hiện trong khuôn khổ thời kỳ quá độ phong kiến sang chế độ tư bản chủ nghĩa, nhưng ở giai đoạn phát triển kinh tế trưởng thành hơn. Vào giữa thế kỷ XVIII Tây Âu đã phát triển theo con đường tư bản chủ nghĩa và ở nước Anh, cuộc cách mạng công nghiệp đã bắt đầu. Ở nước Pháp chủ nghĩa tư bản công trường thủ công đã bén rễ ăn sâu một cách vững chắc. Điều đó đòi hỏi xét lại học thuyết của chủ nghĩa Trọng thương đã trở thành cấp thiết. Thời kỳ tích luỹ ban đầu đã chấm dứt và việc dùng thương mại để bóc lột các nước thuộc địa đã mất hết ý nghĩa đặc biệt của nó với tư cách là nguồn làm giàu cho giai cấp tư sản. Những người theo chủ nghĩa Trọng nông mà đại diện tiêu biểu là Keynes cho rằng, xã hội loài người phát triển theo những quy luật tự nhiên. Theo họ, nguồn gốc duy nhất của của cải là tự nhiên, là nông nghiệp vì nông nghiệp đem lại cho con người những kết quả của tự nhiên. Những người Trọng nông cho rằng, lợi nhuận thương nghiệp có được chẳng qua là nhờ tiết kiệm các khoản chi phí thương mại. Vì theo họ thương mại chỉ đơn thuần là “việc đổi những giá trị này lấy những giá trị khác ngang như thế” và trong quá trình trao đổi đó, nếu xét nó dưới hình thái thuần tuý thì cả người mua, lẫn người bán chẳng có gì để mất hay được cả. Thương nghiệp không sinh ra của cải. Trao đổi không sản xuất ra được gì cả”. Trao đổi không làm cho tài sản tăng lên, vì tài sản được tạo ra trong sản xuất, còn trong trao đổi thì chỉ có sự trao đổi giá trị sử dụng này lấy giá trị sử dụng khác mà thôi. K.Marx trong khi phê phán chủ nghĩa Trọng thương cũng viết: “Người ta trao đổi những hàng hoá với hàng hoá hay những hàng hoá với tiền tệ có cùng giá trị với hàng hoá đó, tức là trao đổi những vật ngang giá, rõ ràng là không ai rút ra được từ trong lưu thông ra nhiều giá trị hơn số giá trị đã bỏ vào trong đó. Vậy giá trị thặng dư tuyệt nhiên không thể hình thành ra được”. (TB.Q1.T1). Điều này chứng tỏ sự trưởng thành của các quan điểm kinh tế của phái trọng nông. K.Marx nhận xét: “Phái trọng nông đã chuyển việc nghiên cứu nguồn gốc của giá trị thặng dư từ lĩnh vực lưu thông vào lĩnh vực sản xuất trực tiếp, và do đó đã đặt cơ sở cho việc phân tích nền sản xuất Tư bản chủ nhĩa” (Tư bản Q4). Chủ nghĩa Trọng nông đưa ra học thuyết rất cơ bản, đóng vai trò trung tâm trong hệ thống lý luận chủ nghĩa tư bản - Đó là học thuyết về “sản phẩm ròng” (sản phẩm thuần tuý). Những người Trọng nông cho rằng sản phẩm thuần tuý chỉ được tạo ra trong nông nghiệp. F.Quesnay cho rằng của cải là vật chất, tức giá trị sử dụng. Ông nghiên cứu nền sản xuất xã hội từ mức chênh lêch giữa đầu vào và đầu ra của giá trị sử dụng trong quá trình sản xuất; ngành công nghiệp không có thể làm tăng thêm số lượng của giá trị sử dụng mà chỉ có thể làm thay đổi hình thái của giá trị sử dụng, còn thương nghiệp thì không thể làm thay đổi ngay cả đến hình thái của giá trị sử dụng. Ông kết luận, nông nghiệp là ngành kinh tế sản xuất duy nhất, còn công nghiệp thì “chỉ có tiêu dùng chứ hoàn toàn không có sản xuất”. Công nghiệp chẳng qua là chế biến lại nguyên liệu của nông nghiệp. Trong công nghệp người ta không tạo ra chất mới, chỉ là sự kết hợp nhiều nguyên tố của các chất khác nhau đã tồn tại từ trước. Trong nông nghiệp không có sự kết hợp mà chỉ có sự tăng thêm về chất, tạo ra sản phẩm thuần tuý mới. F.Quesnay tuyên bố: “Chỉ có của cải dân cư ở nông thôn mới để ra của cải quốc gia”, “nông dân nghèo thì xứ sở nghèo”. Như vậy, chủ nghĩa Trọng nông đã giải thích nguồn gốc của sản phẩm thuần tuý theo tinh thần của chủ nghĩa tự nhiên, tựa hồ như đất đai là nguồn gốc của sản phẩm thuần tuý. Trong học thuyết này, họ đã coi sản phẩm thuần tuý là sản phẩm lao động của người công nhân làm thuê, bộ phận này đã biến thành nguồn thu nhập của giai cấp tư sản và địa chủ. Tuy nhiên, phái Trọng nông đã tầm thường hoá khái niệm của cải, không thấy tính hai mặt của nó (hiện vật và giá trị). Ai cũng biết rằng việc làm tăng thêm giá trị của vật phẩm thường kèm theo việc làm giảm khối lượng thực thể chứa đựng trong các vật phẩm đó. Giá trị và khối lượng của vật phẩm có thể thay đổi theo chiều hướng hoàn toàn ngược nhau. III-/ CÁC LÝ LUẬN GIÁ TRỊ, GIÁ CẢ HÀNG HOÁ TRONG CÁC HỌC THUYẾT KINH TẾ CHÍNH TRỊ TƯ SẢN CỔ ĐIỂN ANH: Chủ nghĩa Trọng thương đã trở thành lỗi thời và bắt đầu tan rã ngay từ thế kỷ XVII, trước hết là Anh, một nước phát triển nhất về mặt kinh tế. Tiền đề của việc đó được tạo ra chủ yếu là do sự phát triển các công trường thủ công ở Anh, đặc biệt là trong nhành dệt, sau đó là công nghiệp khai thác. Giai cấp tư sản đã nhận thức được rằng: “muốn làm giàu phải bóc lột lao động, lao động làm thuê của những người nghèo là nguồn gốc làm giàu vô tận cho những người giàu”. Tất cả những điều kiện kinh tế, xã hội khoa học của cuối thế kỷ XVII đã chứng tỏ thời kỳ tích luỹ ban đầu của tư bản đã kết thúc và thời kỳ sản xuất tư bản chủ nghĩa bắt đầu. Tính chất phiến diện của học thuyết trọng thương trở nên quá rõ ràng, đòi hỏi phải có lý luận mới để đáp ứng với sự vận động và phát triển của sản xuất tư bản chủ nghĩa. Trên cơ sở đó, kinh tế chính trị học cổ điển Anh ra đời. Theo Marx, kinh tế chính trị học cổ điển Anh bắt đầu từ William Petty và kết thúc ở David Ricacdo. 1-/ William Petty – Người đầu tiên đưa ra nguyên lý lao động quyết định giá trị trong kinh tế chính trị học tư sản: William Petty (1623-1687) là một trong những người sáng lập ra học thuyết kinh tế cổ điển ở Anh. Ông sinh ra trong một gia đình thợ thủ công, có trinh độ tiến sĩ vật lý, là nhạc trưởng, là người phát minh ra máy chữ. Ông là người áp dụng phương pháp mới trong nghiên cứu khoa học, được gọi là phương pháp khoa học tự nhiên. Trong tác phẩm “Bàn về thuế khoá và lệ phí”, 1662 W.Petty nghiên cứu về giá cả, chia giá cả thành hai loại: Giá cả tự nhiên và giá cả chính trị. Theo ông giá cả chính trị (giá cả thị trường) phụ thuộc vào nhiều yếu tố ngẫu nhiên, nó thay đổi phụ thuộc vào giá cả tự nhiên và quan hệ cung cầu hàng hoá trên thị trường, do đó khó xác định; Còn giá cả tự nhiên (tức giá trị) là do thời gian lao động hao phí quyết định và năng suất lao động có ảnh hưởng đến mức hao phí đó. Như vậy, Petty là người đầu tiên đã tìm thấy cơ sở giá cả tự nhiên là lao động, thấy được quan hệ giữa lượng giá trị và năng suất lao động. Ông kết luận rằng: số lượng lao động bằng nhau bỏ vào sản xuất là cơ sở để so sánh giá trị hàng hoá. Giá cả tự nhiên (giá trị) tỷ lệ nghịch với năng suất lao động khai thác vàng và bạc. Ông có ý định đặt vấn đề lao động phức tạp và lao động giản đơn nhưng không thành. Như vậy, W.Petty chính là người đầu tiên trong lịch sử đặt nền móng cho lý thuyết giá trị lao động. Tuy lý thuyết giá trị - lao động của ông còn có những hạn chế chưa phân biệt được các phạm trù giá trị, giá trị trao đổi với giá cả. Ông tập trung nghiên cứu về giá cả một bên là hàng hoá, một bên là tiền, tức là ông mới chú ý nghiên cứu về mặt lượng. Ông nhận thức được rằng giá trị của tiền tệ cũng là do lượng lao động quyết định, từ đó khắc phục được các kiến giải không những không thể trừu tượng hoá được giá trị từ giá trị trao đổi, mà còn không trừu tượng hoá được giá trị trao đổi từ giá cả là biểu hiện bằng tiền của giá trị, mà ông đã lẫn lộn hai cái đó. Ông cũng chia lao động ra làm hai loại: một loại lao động sản xuất ra vàng và bạc, một loại khác là lao động sản xuất ra những hàng hoá bình thường. Ông cho rằng chỉ có lao động khai thác vàng và bạc mới có giá trị trao đổi, còn các lao động khác thì chỉ khi trao đổi hàng và tiền mới này sinh giá trị trao đổi. Theo ông, giá trị hàng hoá chính là sự phản ánh giá trị tiền tệ cũng như ánh sáng của mặt trăng là sự phản chiếu ánh sáng mặt trời vậy. Đó là ảnh hưởng tư tưởng chủ nghĩa Trọng thương rất nặng ở ông. Petty đã lẫn lộn lao động với tư cách là nguồn gốc của giá trị với lao động với tư cách là nguồn gốc của giá trị sử dụng, nghĩa là ông đã đồng nhất lao động trừu tượng với lao động cụ thể. Từ đó Petty có ý định đo giá trị bằng hai đơn vị lao động và đất đai. Ông nêu ra câu nói nổi tiếng: “Lao động là cha, còn đất là mẹ của của cải”. Về phương diện của cải nói như vậy là đúng, chỉ rõ nguồn gốc giá trị sử dụng. Nhưng cái mà ông muốn nói đến là giá trị, ông nói: việc xem xét giá trị của tất cả mọi hàng hoá đều phải xuất phát từ hai yếu tố tự nhiên, tức là đất đai và lao động. Nói như vậy ông đã đi ngược lại kết luận đúng đắn của chính mình là giá trị được quyết định bởi thời gian lao động hao phí trong quá trình sản xuất hàng hoá. 2-/ Adam Smith – Người đầu tiên trình bày một cách có hệ thống lý luận giá trị lao động và những yếu tố tầm thường còn tồn tại trong lý luận của ông: Adam Smith (1723-1790) là nhà kinh tế chính trị cổ điển nổi tiếng ở Anh và trên thế giới. Ông là nhà tư tưởng tiên tiến của giai cấp tư sản, ông muốn thủ tiêu tàn tích phong kiến, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển, kêu gọi tích luỹ và phát triển lực lượng sản xuất theo ý nghĩa tư bản, xem chế độ tư bản chủ nghĩa là hợp lý duy nhất. Marx coi A.Smith là nhà kinh tế học tổng hợp của công trường thủ công. A.Smith đã phân biệt rõ ràng giá trị sử dụng với giá trị trao đổi. Ông nói: “Giá trị có hai nghĩa khác nhau, có lúc nó biểu thị hiệu quả sử dụng như là một vật phẩm đặc biệt, có lúc biểu thị sức mua do chỗ chiếm hữu một vật nào đó mà có được đối với vật khác. Cái trước gọi là giá trị sử dụng, và cái sau gọi là giá trị trao đổi”. Ông còn chứng minh rõ quan hệ giữa giá trị sử dụng và giá trị trao đổi. Những thứ có giá trị sử dụng rất lớn thường có giá trị trao đổi cực nhỏ, thậm chí còn không có. Ví dụ: “Không có gì hữu ích bằng nước, nhưng với nó thì không thể mua được gì”. Ngược lại, những thứ có giá trị trao đổi rất lớn, thường có giá trị sử dụng cực nhỏ, thậm chí không có. Việc phân biệt rõ ràng hai khái niệm giá trị sử dụng và giá trị trao đổi này đồng thời giải thích rõ là giá trị trao đổi lớn hay nhỏ không liên quan gì đến giá trị sử dụng, đó là công lao của A.Smith. Nhưng ông cho rằng những thứ không có giá trị sử dụng có thể có giá trị trao đổi thì lại sai lầm. Theo A.Smith giá trị trao đổi là do lao động quyết định, giá trị trao đổi là do hao phí lao động để sản xuất ra hàng hoá quyết định. Đó là khái niệm đúng đắn về giá trị. Lao động là thước đo thật sự để xác định giá trị trao đổi của mọi thứ hàng hoá. Việc xác nhận lao động quyết định giá trị hàng hoá là công lao và thành tích khoa học của ông. Nhưng ông không hiểu được tính chất xã hội của loại lao động này. Vì thế, khi đi sâu tìm hiểu thêm xem lao động gì quyết định giá trị của hàng hoá , lao động xác định giá trị hàng hoá như thế nào thì ông rơi vào hỗn loạn. Một mặt ông cho rằng lao động quyết định giá trị hàng hoá là lao động tiêu hao để sản xuất ra hàng hoá. Lượng giá trị của hàng hoá tỷ lệ thuận với lượng thời gian lao động hao phí trong sản xuất. Đồng thời ông còn nghiên cứu sự phân biệt giữa lao động giản đơn và lao động phức tạp, ông cho rằng trong cùng một thời gian, lao động phức tạp tạo ra giá trị nhiều hơn là lao động đơn giản. Nhưng đồng thời ông lại cho rằng giá trị một hàng hóa bằng số lượng lao động mà người ta có thể mua được nhờ hàng hoá đó. Đây là điều luẩn quẩn và sai lầm của A.Smith, dùng giá trị quyết định giá trị. Ông đã lẫn lộn vấn đề giá trị đã được quyết định như thế nào trong sản xuất và giá trị đã biểu hiện như thế nào trong trao đổi. Về cấu thành giá trị của hàng hoá. Theo A.Smith trong sản xuất tư bản chủ nghĩa, tiền lương, lợi nhuận và địa tô là ba nguồn gốc đầu tiên của mọi thu nhập, cũng như mọi giá trị trao đổi. A.Smith coi tiền lương, lợi nhuận và địa tô là ba nguồn gốc đầu tiên của mọi thu nhập, đó là quan điểm đúng đắn. Song ông lại tầm thường ở chỗ coi các khoản thu nhập là nguồn gốc đầu tiên của mọi giá trị trao đổi. Ông đã lẫn lộn hai vấn đề hình thành giá trị và phân phối giá trị, giá trị của hàng hoá với giá trị mới sáng tạo ra của lao động; Hơn nữa, ông cũng đã xem thường tư bản bất biến, coi giá trị hàng hoá chỉ có (V+m). A.Smith nghiên cứu quy luật giá trị và tác dụng của nó. Ông đã phân biệt giá cả tự nhiên với giá cả thị trường. Ông khẳng định hàng hoá được bán theo giá cả tự nhiên, nếu giá cả đó ngang với mức cần thiết để trả cho tiền lương, lợi nhuận và địa tô. Theo ông, giá cả tự nhiên là trung tâm. Giá cả thị trường là giá bán thực tế của hàng hoá, giá cả này nhất trí với giá cả tự nhiên khi hàng hoá được đưa ra thị trường với số lượng đủ “thoả mãn lượng cầu thực tế”. Nhưng do sự biến động của cung cầu là cho giá cả thị trường chênh lệch với giá cả tự nhiên. Bản thân giá cả tự nhiên cũng thay đổi cùng với tỷ suất tự nhiên của mỗi bộ phận cấu thành nó. Ông đã nhận thấy giá cả trong chủ nghĩa tư bản được đặt ra khác với trước đây. Nhưng ông không thấy được trong chủ nghĩa tư bản quá trình thực hiện giá trị gắn liền với việc phân phối lại giá trị dưới hình thái lợi nhuận, địa tô và lợi tức. Ông đã vấp vào vấn đề giá cả sản xuất. Có thể thấy rằng, không những ông coi giá cả dao động xung quanh giá trị là một hiện tượng có tính quy luật, mà còn chứng minh rã tác dụng điều tiết của quy luật giá trị đối với sản xuất hàng hoá. Nhưng do chỗ không hiểu được mối liên hệ nối tại giữa giá trị và giá cả, ông không giải thích được sự xa rời giá cả khỏi giá trị chính là hình thức tác động của quy luật giá trị. Công lao chủ yếu của A.Smith về lý luận giá trị là đã phân biệt được giá trị sử dụng và giá trị trao đổi, hơn nữa, ông đã cho rằng lao động là “thước đo thực tế của giá trị”. Nhưng do hạn chế về lập trường, quan điểm và phương pháp nên lý luận giá trị của ông vừa có yếu tố khoa học lại vừa có yếu tố tầm thường. 3-/ Lý luận về giá trị lao động của David Ricacdo đã đạt tới đỉnh cao của kinh tế chính trị học cổ điển của giai cấp tư sản: David Ricacdo (1772-1823) sinh trong một gia đình giàu có làm nghề chứng khoán, một nhà tư bản có địa vị trong số các gia đình giàu có ở châu Âu. Ông hoạt động trong thời kỳ cuộc cách mạng công nghiệp đã hoàn thành; Phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa đã xác lập địa vị thống trị hoàn toàn và phát triển trên cơ sở chính nó, với hai giai cấp cơ bản: giai cấp tư sản và giai cấp vô sản đối lập nhau. Mâu thuẫn giữa hai giai cấp bọc lộ rõ ràng hơn. Ông cũng nhìn nhận được mâu thuẫn giai cấp trong xã hội tư bản chủ nghĩa, ông đã vạch ra được những cơ sở kinh tế của các mâu thuẫn đó. Ông công khai bảo vệ lợi ích cho giai cấp tư sản công nghiệp với ý thức để thúc đẩy sự phát triển của nước Anh. Tư tưởng kinh tế của ông có nhiều điểm tiến bộ, vì nó hình thành trong thời kỳ giai cấp tư sản đang lên (giai cấp tiến bộ chống lại chế độ phong kiến, chưa lộ rõ mặt phản động của nó), còn giai cấp vô sản chưa đủ mạnh, và sự giác ngộ về sứ mệnh lịch sử của mình chưa đầy đủ. Lý luận giá trị chiếm vị trí quan trọng trong hệ thống quan điểm của Ricacdo. Ông định nghĩa giá trị hàng hoá như sau: “Giá trị của hàng hoá hay số lượng của một hàng hoá nào khác mà hàng hoá đó trao đổi, là do số lượng lao động tương đối, cần thiết để sản xuất ra hàng hoá đó quyết định, chứ không phải do khoản thưởng lớn hay nhỏ trả cho lao động đó quyết định”. Cũng như A.Smith, Ricacdo đã phân biệt rõ hai thuộc tính của hàng hoá là giá trị sử dụng và giá trị trao đổi. Ông bác bỏ lý luận giá trị sử dụng quyết định giá trị hàng hoá, ông đã chứng minh rằng các nhân tố tự nhiên giúp con người tạo nên giá trị sử dụng, nhưng không thêm một phân tử gì vào giá trị hàng hoá cả. Ông có ý kiến kiệt xuất rằng: “Tính hữu ích không phải là thước đo giá trị trao đổi, mặc dù hàng hoá rất cần thiết giá trị này”. “Giá trị khác xa với của cải, giá trị không phụ thuộc vào việc có nhiều hay ít của cải, mà tuỳ thuộc vào điều kiện sản xuất khó khăn hay thuận lợi”. Theo ông sở dĩ có nhiều lầm lẫn trong khoa học kinh tế chính trị là do người ta coi “sự tăng của cải và tăng giá trị là một”, là do người ta quên rằng thước đo giá trị chưa phải là thước đo của cải vì của cải không phụ thuộc vào giá trị. Theo ông giá trị trao đổi hàng hoá được quy định bởi lượng lao động chứa đựng trong hàng hoá, lượng lao động đó tỷ lệ thuận với lao động tạo ra hàng hoá. “Tính hữu ích không tăng cùng nhịp độ với tăng giá trị”, “tính hữu ích là cần thiết vì vật không có ích, nó không có được giá trị trao đổi”. Ricacdo cho rằng hàng hoá hữu ích sở dĩ có giá trị trao đổi là do hai nguyên nhân: - Tính chất khan hiếm. - Lượng lao động cần thiết để sản xuất ra chúng. Như vậy là ông đã nhận thức được giá trị trao đổi được quyết định bởi lượng lao động đồng nhất của con người, chứ không phải là lượng lao động hao phí cá biệt. Về điểm này ông là người đầu tiên đã phân biệt được lao động cá biệt và lao động xã hội. Nhưng lầm lẫn của ông là cho rằng giá trị hàng hoá được điều tiết bởi lượng lao động lớn nhất hao phí trong những điều kiện xấu (Về điểm này thì Marx xác định trong điều kiện trung bình). Ricacdo phân biệt giá cả tự nhiên và giá cả thị trường. Ông cho rằng, không một hàng hoá nào mà giá cả không bị ảnh hưởng của biến động ngẫn nhiên hay tạm thời. Nhưng nguyện vọng của các nhà tư bản luôn có xu hướng muốn rút số vốn của mình ra khỏi một công việc kinh doanh ít lãi và đầu tư vào một công việc kinh doanh có lãi hơn, nguyện vọng đó không cho phép giá cả thị trường của các hàng hoá dừng lâu ở một mức nào đó cao hơn nhiều hay thấp hơn nhiều so với giá cả tự nhiên của chúng. Đề cập vấn đề tăng giá cả, Ricacdo viết rằng, việc tăng giá cả lên có thể là một nhân tố điều tiết một lượng cung không đủ so với một lượng cầu đang phát triển, điều tiết việc tiền tệ sụt giá, việc đánh thuế vào những vật phẩm thiết yếu, ông đã cố gắng tìm hiểu sự vận động của giá cả. Theo ông giá cả không phải do cung cầu quyết định, quyết định mức giá ở trong tay những người sản xuất, cung cầu chỉ ảnh hưởng đến giá cả. Ông viết: “Cái có tính chất điều tiết giá trị là hao phí lao động sản xuất, không phải quan hệ cung cầu và tâm trạng người mua”. Ông viết rõ hơn chỉ khi nào không có cạnh tranh thì tỷ lệ trao đổi có thể do “nhu cầu của người ta và do sự đánh giá tương đối của người ta đối với hàng hoá” quyết định. Còn trong điều kiện cạnh tranh thì giá cả “rốt cuộc sẽ do cạnh tranh giữa những người bán điều tiết”. Ricacdo chứng minh một cách tài tình rằng, giá trị hàng hoá giảm khi năng suất lao động tăng lên – Dự đoán thiên tài của Petty được ông luận chứng. Ông gạt bỏ sai lầm của A.Smith cho rằng lao động trong nông nghiệp có năng suất cao hơn và cho rằng sự tăng lên của của caỉ đi kèm với giá trị của nó giảm. Ricacdo đã trình bày lý luận giá trị của mình từ việc phê phán A.Smith. Ông đã gạt bỏ tính không triệt để, không nhất quán về cách xác định giá trị của A.Smith: Giá trị = Lao động mua được. Ricacdo kiên định với quan điểm: lao động là nguồn gốc của giá trị, công lao to lớn của ông là đã đứng trên quan điểm đó để xây dựng lý luận khoa học của mình. Đồng thời ông cũng phê phán A.Smith cho rằng giá trị là do các nguồn gốc thu nhập hợp thành. Theo ông giá trị hàng hoá không phải do các nguồn gốc thu nhập hợp thành, mà ngược lại được phân thành các nguồn thu nhập. Về cơ cấu giá trị hàng hoá, ông cũng có ý kiến khác với sai lầm giáo điều của A.Smith bỏ C ra ngoài giá trị hàng hoá. Ricacdo cho rằng: giá trị hàng hoá không chỉ do lao động trực tiếp tạo ra, mà còn là lao động cần thiết trước đó nữa như máy móc, nhà xưởng – Tức ông chỉ biết có C1, chỉ có đến Marx mới hoàn chỉnh được công thức giá trị hàng hoá = C+V+m. Mặt hạn chế trong lý luận giá trị của Ricacdo là ở chỗ ông chưa vượt qua được các cửa ải là không nhận được tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hoá. Mặc dù ông và A.Smith biết rằng lao động tạo ra giá trị là một thứ lao động không kể hình thái của nó. Khác với A.Smith, Ricacdo cho rằng quy luật giá trị vẫn hoạt động trong chủ nghĩa tư bản - đây là quan điểm đúng đắn của ông; Tuy nhiên, hoạt động như thế nào thì ông không chứng minh được vì ông không thể giải qưuyết được vấn đề giá cả sản xuất, ông đã đồng nhất hoá giá trị và giá cả sản xuất. Ông cũng chưa hiểu được giá trị trao đổi là hình thức của giá trị. Ricacdo nói riêng và các nhà kinh tế học tư sản nói chung chỉ chú ý phân tích mặt lượng giá trị, ít chú ý đến mặt chất và hoàn toàn không phân tích hình thái giá trị. Đây là một trong những nhược điểm chủ yếu của kinh tế chính trị cổ điển tư sản, khuyết điểm này là do thiếu quan điểm lịch sử, xem xét các hàng hoá, tiền tệ, tư bản là hình thái tự nhiên vĩnh viễn. Tóm lại, Ricacdo đã đứng vững trên cơ sở lý luận giá trị lao động. Marx đánh giá “Nếu A.Smith đã đưa khoa học kinh tế chính trị vào hệ thống, thì Ricacdo đã kết cấu toàn bộ khoa học kinh tế chính trị bằng một nguyên lý thống nhất, nguyên lý chủ yếu quyết định của ông là thời gian lao động quyết định giá trị”. IV-/ NHỮNG LÝ LUẬN CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ TƯ SẢN TẦM THƯỜNG: Đầu thế kỷ XIX, cuộc cách mạng công nghiệp đã hoàn thành, cuộc khủng hoảng kinh tế 1825 mở đầu cho các cuộc khủng hoảng có chu kỳ. Sau nước Anh, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa cũng được xác lập ở các nước khác. Từ năm 1930, sự thống trị về chính trị của giai cấp tư sản được xác lập ở Anh và Pháp, nhưng giai cấp vô sản cũng ngày càng lớn mạnh, phong trào công nhân chuyển từ tự phát sang tự giác, nay mang tính chất chính trị, đe doạ sự tồn tại của chủ nghĩa tư bản. Việc xuất hiện những hình thái khác nhau của CNXH không tưởng đã phê phán kịch liệt chế độ tư banr gây tiếng vang trong giai cấp công nhân. Giai cấp tư sản cần có một lý luận để chống lại CNXH không tưởng, bảo vệ chủ nghĩa tư bản. Trước bối cảnh đó, kinh tế chính trị tầm thường xuất hiện đã biểu hiện sự phản ứng của giai cấp tư sản đối với phong trào cách mạng và những tư tưởng của CNXH không tưởng. Các nhà kinh tế theo trường phái này không phát triển quan điểm kinh tế của trường phái cổ điển, đặc biệt là nguyên lý giá trị – lao động. Hơn thế nữa họ dần dần xã rời nguyên lý giá trị – lao động, phát triển mặt thứ hai trong học thuyết giá trị của các nhà Cổ điển, như ủng hộ thuyết giá trị – các nhân tố sản xuất, ủng họ nguyên lý giá trị – ích lợi, mà tiêu biểu là Thomas Robert Malthus và Jean Baptiste Say. 1-/ Tính tầm thường trong lý luận giá trị của Thomas Robert Malthus: Thomas Robert Malthus (1766 – 1844) sinh ra trong một gia đình quý tộc và làm nghề tu hành. Ông là người ủng hộ tầng lớp tư bản kinh doanh ruộng đất, đồng thời bảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản. Đặc điểm nổi bật trong phương pháp luận của ông là nặng về phân tích hiện tượng, thay thế các quy luật kinh tế bằng quy luật tự nhiên sinh học. Malthus đã nhận thấy những mâu thuẫn do sự hạn chế của Ricacdo và lợi dụng lầm lẫn của Ricacdo để bác bỏ lý luận giá trị. Malthus đã sử dụng yếu tố tầm thường trong học thuyết của A.Smith – tức là việc quy định giá trị lao động. Cái “mới” của Malthus là ở chỗ giải thích được thước đo giá trị. Theo Malthus, lao động có thể mua được hàng hoá là do chi phí để sản xuất ra hàng hoá đó quyết định. Chi phí đó bao gồm lượng lao động sống và lao động vật hoá đã chi phí để sản xuất ra hàng hoá cộng với lợi nhuận của tư bản ứng trước. Như vậy, Malthus đã phủ nhận vai trò của lao động là nguồn gốc tạo ra giá trị và coi lợi nhuận là yếu tố cấu thành khác của giá trị. Từ đó, ông giải thích lợi nhuận như là khoản thặng dư ngoài số lao động hao phí để sản xuất hàng hoá. Theo cách giải thích này, lưu thông là lĩnh vực trong đó lợi nhuận xuất hiện, nhờ bán hàng hoá đắt hơn khi mua. 2-/ Lý luận của Jean Baptisste Say: Jean Baptisste Say (1766-1832) sinh ra trong một gia đình thương nhân ở Lyon. Điểm nổi bật trong phương pháp luận của ông là áp dụng phương pháp chủ quan, tâm lý trong việc đánh giá các hiện tượng và quá trình kinh tế, phủ nhận các quy luật kinh tế khách quan. Lý thuyết giá trị của B.Say xa rời lý thuyết giá trị – lao động, ủng hộ lý thuyết giá trị – ích lợi hay giá trị – chủ quan. B.Say đã đem “Thuyết về tính hữu dụng” đối lập với lý luận giá trị của Ricacdo. Theo B.Say, sản xuất tạo ra giá trị hữu dụng (giá trị sử dụng), còn “tính hữu dụng lại truyền giá trị cho các vật”. Giá trị là thước đo tính hữu dụng. Nh._.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docU0275.doc
Tài liệu liên quan