Đánh giá thực hiện chính sách, đường lối, giải pháp phát triển nông nghiệp nông thôn trong tương lai

Lời mở đầu Trong chiến lược phát triển nền kinh tế quốc dân Việt Nam, nông nghiệp và nông thôn là mối quan tâm thường xuyên trong chính sách của Chính phủ. Trong các thời kỳ khác nhau, tỷ trọng nông nghiệp trong GDP và cơ cấu đầu tư của nền kinh tế có khác nhau, nhưng nông nghiệp luôn được xác định là chỗ dựa vững chắc để giải quyết các vấn đề chung của xã hội như: an ninh lương thực quốc gia, thu hẹp hoặc tiến tới xoá bỏ nghèo đói, cung cấp nguồn nhân lực, tạo việc làm và thu hút lao động the

doc39 trang | Chia sẻ: huyen82 | Ngày: 03/10/2013 | Lượt xem: 1232 | Lượt tải: 1download
Tóm tắt tài liệu Đánh giá thực hiện chính sách, đường lối, giải pháp phát triển nông nghiệp nông thôn trong tương lai, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
o hướng “ly nông bất ly lương”, góp phần ổn định xã hội, tạo tiền đề để thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá. Ngày nay khi thế giới bước sang thời hiện đại, Việt Nam với nhiều thành tựu khoa học và công nghệ có hàm lượng kinh tế cao thúc đẩy nền kinh tế nhiều nước tăng trưởng và chuyển động gia tốc. Việt Nam một quốc gia 76 triệu dân với 80% dân cư sống ở nông thôn, tỷ lệ nghèo đói cao, nguồn vốn tích luỹ đầu tư thấp. Vậy nên Việt Nam ngưỡng mộ và đón chờ công cuộc chuyển đổi từ lâu nay với ý thức sẵn sàng tìm cơ hội để học tập và tham gia từng phần vào công cuộc cách mạng mới này của nhân loại, trước hết tập trung vào phát triển nông nghiệp và kinh tế xuất khẩu. Do vậy quá trình thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá, có quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông nghiệp và kinh tế xuất khẩu. Nội dung đề tài bao gồm: Phần I - Cơ sở lý luận về các chính sách kinh tế I - Vai trò của Chính phủ trong nền kinh tế thị trường 1. Vai trò và các công cụ quản lý của Chính phủ 2. Vai trò của chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp nông thôn. II - Các chính sách kinh tế đã được áp dụng một số nước. 1. Các chính sách kinh tế đã được áp dụng một số nước. 2. Một số bài học kinh nghiệm Phần II - Các chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp nông thôn Việt Nam I - Đặc điểm nông nghiệp Việt Nam II - Các chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp nông thôn Việt Nam 1. Chính sách ruộng đất 2. Chính sách khuyến khích phát triển 3. Các chính sách và chương trình đầu tư. 4. Chính sách KHCN, khuyến nông 5. Chính sách hỗ trợ đầu vào, đầu ra cho sản xuất. 6. Chính sách an toàn lương thực - một hành động cân bằng tinh tế. Phần III- Đánh giá thực hiện chính sách, đường lối, giải pháp phát triển nông nghiệp nông thôn trong tương lai. I-/ Đánh giá việc thực hiện chính sách phát triển nông nghiệp nông thôn ở Việt Nam. 1-/ Thành tựu. 2-/ Hạn chế. II-/ Đường lối phát triển nông nghiệp nông thôn ở Việt Nam. III-/ Các giải pháp và chính sách phát triển nông nghiệp nông thôn trong tương lai. 1-/ Các chương trình phát triển nông nghiệpvà nông thôn 2-/ Các giải pháp chính sách chủ yếu. Do thời gian và khả năng có hạn nên thiếu xót, sai lầm là điều không thể tránh khỏi. Vì vậy rất mong nhận được những lời chỉ bảo, góp ý của cô giáo và bạn đọc để đề tài được tiếp tục hoàn thiện. Qua đây em xin chân thành cảm ơn cô giáo Nguyễn Thị Kim Dung đã hướng dẫn tận tình cho em hoàn thành đề tài nghiên cứu này. Phần I cơ sở lý luận về các chính sách kinh tế I-/ Vai trò của Chính phủ trong nền kinh tế thị trường: 1-/ Vai trò và các công cụ quản lý của Chính phủ: 1.1. Vai trò của Chính phủ: Trong quản lý Nhà nước, quản lý Nhà nước về kinh tế giữ vị trí đặc biệt quan trọng, bởi vì lịch sử phát triển kinh tế thế giới đã khẳng định rằng không khi nào và không ở đâu có Nhà nước phi kinh tế, đứng bên trên hay bên ngoài kinh tế. Các hoạt động của Nhà nước (người đại diện trực tiếp là Chính phủ) đều hoặc là tác động thúc đẩy hoặc là kìm hãm sự vận động của nền kinh tế; mặt khác bất cứ Nhà nước nào cũng đều có vai trò quản lý nền kinh tế quốc dân, thông qua các công cụ quản lý và can thiệp bằng hệ thống thể chế, chính sách để điều khiển nền kinh tế sao cho nền kinh tế tự thân vận động nhằm đạt tới mục tiêu mong muốn và thúc đẩy quỹ đạo đã lựa chọn. Điều khác nhau cơ bản giữa các quốc gia là Nhà nước quản lý nền kinh tế như thế nào, hình thức, mức độ can thiệp, điều tiết ra sao và đến đâu là hợp lý và thoả mãn được các yêu cầu để đạt tới các mục tiêu đã đặt ra. Thực tiễn cũng đã chứng minh mỗi quốc gia phải căn cứ vào các điều kiện cụ thể về kinh tế, chính trị xã hội, điều kiện cụ thể về các nguồn lực để lựa chọn các giải pháp phát triển hữu hiệu nhất cho quốc gia của mình. Học thuyết kinh tế hỗn hợp chủ trương phát triển kinh tế dựa vào cả vai trò thị trường và Nhà nước. Theo Paul A.Samuelson thì cả thị trường và Chính phủ đều quan trọng đối với phát triển kinh tế. Trong mối tương quan đó vai trò của Chính phủ là: a. Thiết lập một khung khổ luật pháp thống nhất để tạo môi trường chung cho các lực lượng thị trường hoạt động. b. Sửa chữa các khuyết tật của thị trường để đảm bảo cho nó hoạt động có hiệu quả thông qua việc Chính phủ đề ra các chính sách kinh tế vĩ mô, xây dựng các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. c. Đảm bảo sự công bằng trong xã hội, thông qua việc Chính phủ can thiệp vào các quá trình phân bổ nguồn lực, phân phối thu nhập giữa các tầng lớp trong xã hội. d. ổn định kinh tế vĩ mô: Nhiệm vụ của Chính phủ là ngăn ngừa và hạn chế tình trạng lạm phát, thất nghiệp để đảm bảo những điều kiện cần thiết cho các nhà kinh doanh hoạt động có hiệu quả. Chính phủ thực hiện các vai trò trên đây thông qua việc kiểm soát, giám sát các khoản chi tiêu của Chính phủ, sử dụng các công cụ về thuế,... 1.2. Các công cụ can thiệp của Chính phủ: - Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội là một phương thức quản lý của Nhà nước. Nó hoạt động có ý thức của Nhà nước trên cơ sở nhật thức khách quan nhằm định hướng phát triển toàn bộ nền kinh tế quốc dân cũng như xác định các giải pháp lớn để thực hiện định hướng đó với hiệu quả kinh tế xã hội lớn nhất. - Luật pháp: là tổng thể các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành và thừa nhận, thể hiện ý chí của giai cấp công nhân và nhân dân lao động nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tổ chức, quản lý và hoạt động sản xuất - kinh doanh giữa các doanh nghiệp với nhau và các cơ quan quản lý Nhà nước.Bằng luật kinh tế, Nhà nước quy định cơ quan tài phán trong kinh doanh, hình thành cơ chế giải quyết các tranh chấp - kinh doanh; Nhà nước quy định điều kiện thủ tục phá sản của doanh nghiệp; Nhà nước điều chỉnh hành vi kinh doanh, xác định hành vi nào là hành vi kinh doanh hợp pháp và hành vi nào là hành vi kinh doanh phi pháp; Nhà nước xác định địa vị pháp lý cho các tổ chức và đơn vị kinh tế. Trên cơ sở đó tạo lập cơ sở pháp lý cho hoạt động và Nhà nước thực hiện sự quản lý của mình đối với hoạt động đó. - Các chính sách kinh tế là một trong những công cụ chủ yếu để Nhà nước thực hiện vai trò quản lý kinh tế trong các giai đoạn phát triển nhất định là tổng thể các phương thức, biện pháp phương tiện nhất định được Nhà nước sử dụng nhằm tác động đến cá nhân nhóm người , xã hội để đạt tới các mục tiêu bộ phận trong quá trình thực hiện các định hướng mục tiêu phát triển của xã hội. Một số chính sách kinh tế: Chính sách cơ cấu kinh tế; Chính sách tài chính; Chính sách tiền tệ tín dụng; Chính sách về các chuyên ngành kinh tế; Chính sách kinh tế đối ngoại; Chính sách dân số việc làm. - Các đòn bẩy kinh tế: Những biện pháp làm tăng hiệu quả của ngành được chú trọng. Ví dụ như: giảm thuế hàng xuất khẩu để khuyến khích xuất khẩu, tăng thuế hàng hoá đặc biệt (thuốc lá, rượu, bia) để hạn chế tiêu dùng. - Lực lượng kinh tế của Nhà nước: Đầu tư vào các doanh nghiệp Nhà nước góp phần tạo nên các tế bào nền kinh tế để chi phối đến hoạt động các doanh nghiệp khác, nó là doanh nghiệp hoạt động như bao doanh nghiệp khác nhưng có sự hỗ trợ của Nhà nước, Chính phủ. Đầu tư công cộng: là bộ phận rất quan trọng của hệ thống kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, tạo nền tảng cho các doanh nghiệp quốc doanh và ngoài quốc doanh, cũng như hệ thống tổ chức, giáo dục, y tế, văn hoá, khoa học kỹ thuật,... có điều kiện phát triển thuận lợi. 2-/ Vai trò của chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp nông thôn: 2.1. Vai trò chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp nông thôn: Chính sách là tư tưởng điển hình về các kiểu can thiệp của Nhà nước vào kinh tế thị trường. Ví dụ: một người nghĩ về “Chính sách tín dụng” thì sẽ gợi lên một sự tưởng tượng về sự can thiệp của Chính phủ trong việc cung cấp tín dụng cho nông dân. Chính phủ làm việc đó nhằm thay thế và điều chỉnh cách thức nông dân nhận tín dụng khi không có sự can thiệp của Nhà nước. Bức tranh phát hoạ một khái niệm về các chính sách. Chính sách phát triển kinh tế nông nghiệp (chính sách nông nghiệp) là các biện pháp tác động, can thiệp của Chính phủ vào lĩnh vực sản xuất nông nghiệp nhằm đạt tớ mục tiêu đã lựa chọn hay là tổng thể các biện pháp kinh tế và phi kinh tế có liên quan đến Nhà nước và các ngành có liên quan nhằm tác động vào Nhà nước theo những mục tiêu cụ thể trong thời gian nhất định. Trong hai thập kỷ qua, đường lối phát triển kinh tế của nước ta tập trung chủ yếu vào nông nghiệp, phát triển nông nghiệp là nhiệm vụ hàng đầu, trong khi đối tượng của các chính sách nông nghiệp là ngành nông nghiệp. Để thấy rõ vai trò của chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp, phân tích vai trò của nông nghiệp với phát triển kinh tế là điều tất yếu, cần thiết. Vai trò đó thể hiện: - Nông nghiệp giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, đặc biệt các nước đang phát triển. Bởi vì ở các nước này đa số người dân sống dựa vào nghề nông. Để phát triển kinh tế nâng cao phúc lợi cho nhân dân Chính phủ cần có chính sách tác động vào khu vực nông nghiệp nhằm nâng cao năng xuất cây trồng và tạo nhiều việc làm nông thôn. - Khu vực nông nghiệp cũng có thể là một nguồn cung cấp vốn cho phát triển kinh tế, có ý nghĩa lớn là vốn tích luỹ ban đầu cho công nghiệp hoá. - Dân số nông thôn ở các nước phát triển là thị trường quan trọng để tiêu thụ sản phẩm công nghiệp như tư liệu sản xuất và hàng tiêu dùng. - Ngành nông nghiệp góp phần cung cấp nguyên liệu đầu vào cho ngành công nghiệp nhất là công nghiệp chế biến. - Ngành nông nghiệp ở các nước đang phát triển chứa một lượng lao động nhàn rỗi khác lớn, nhưng sẵn sàng đáp ứng cho ngành công nghiệp nếu cần thiết và đồng thời cũng là nơi nâng đỡ khi công nghiệp sa sút. * Chính sách nông nghiệp, một lĩnh vực phức tạp, hết sức rộng bao gồm: Chính sách ruộng đất, chính sách đầu tư, chính sách tín dụng, chính sách thị trường tiêu thụ nông sản phẩm, chính sách thuế nông nghiệp, chính sách khoa học công nghiệp và khuyến nông, mở rộng các hình thức kinh tế hợp tác, đổi mới chính sách xã hội nông thôn, chính sách đào tạo, sử dụng đội ngũ và đãi ngộ cán bộ nông nghiệp nông thôn,...nhưng vai trò thể hiện ở ba hướng sau: - Các chính sách có vai trò tác động trực tiếp vào nguồn sản xuất, làm thay đổi quy mô cũng như phương hướng sản xuất kinh doanh trong những điều kiện cụ thể và với thời gian nhất định. Các chính sách cụ thể: chính sách tỷ giá đầu ra, chính sách tín dụng cho đầu vào, chính sách đầu tư phát triển, cơ sở hạ tầng cần cho sản xuất, chính sách ruộng đất, chính sách khuyến nông, triển khai.Người sản xuất thường rất nhạy cảm đối với các loại chính sách này do chúng tác động trực tiếp và mạnh mẽ tới lợi ích vật chất của họ. Bởi vậy Chính phủ thường phải rất cẩn thận khi sử dụng chúng trong ứng xử với nông dân, nhằm đạt tới mục tiêu chung của xã hội. - Các chính sách vĩ mô tác động trong phạm vi kinh tế nội địa, có tác động điều chỉnh một hoạt động hoặc một tập hợp các hoạt động kinh tế nhất định bao gồm các chính sách: chính sách thuế, chính sách trợ cấp, chính sách đầu tư giáo dục, nếu kế hoạch, đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất, đời sống nông thôn.Các chính sách này có vai trò tác động gián tiếp đến người sản xuất nông nghiệp, nhằm hiệu chỉnh các mối quan hệ giữa nông nghiệp với các khu vực khác trong toàn nền kinh tế, giữa người sản xuất nông nghiệp với người tiêu dùng nông sản trong xã hội. - Các chính sách tác động hiệu chỉnh mối quan hệ kinh tế nội địa với kinh tế quốc tế bao gồm: Chính sách thuế nhập khẩu nhằm hạn chế hoặc khuyến khích nhập khẩu một loạt sản phẩm hoặc vật tư nào đó; Chính sách trợ cấp hoặc đánh thuế xuất khẩu: điều tiết khối lượng sản phẩm xuất khẩu khi muốn khuyến khích hoặc hạn chế xuất khẩu; Chính sách hạn ngạch nhập khẩu, thuế nhập khẩu: hạn chế khối lượng sản phẩm nhập khẩu; Sử dụng hàng rào phi thuế quan, bằng nhiều văn bản quy định ngặt nghèo về tổ chức y tế, chất lượng sản phẩm, gây trở ngại cho nhập khẩu; Chính sách tỷ giá: để điều chỉnh quan hệ xuất nhập khẩu giữa các nhóm hàng tham gia xuất nhập. 2.2. Tác dụng của một số chính sách cụ thể: - Chính sách trợ cấp đầu vào cho sản xuất: Đó là: cung cấp với giá rẻ, thậm chí trong một số trường hợp cho không các loại vật tư như: phân hoá học, thuốc trừ sâu bệnh, hạt gống mới và nước tưới cây trồng giúp nông dân chủ động, thuận lợi trong sản xuất đặc biệt là đối với những nông dân nghèo, gặp nhiều khó khăn trong việc mua phân bón cho sản xuất, việc trợ cấp phân bón sẽ tạo điều kiện hạ thấp chi phí cận biên của người sản xuất đồng thời làm tăng sản lượng. Mức tăng của sản lượng tỷ lệ thuận lợ với mức gia tăng sử dụng phân bón, như vậy hiệu quả của trợ cấp đầu vào không làm ảnh hưởng đến giá cả thị trường nông sản nội địa vì nền kinh tế là mở cửa, giá nông sản chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi giá quốc tế. Người sản xuất được hưởng lợi từ chính sách trợ cấp đầu vào một giá trị thu nhập bằng giá trị trợ cấp cộng với thặng dư được tạo ra từ sản lượng gia tăng bổ sung thu được mà thị trường phải thanh toán cho người sản xuất với giá nhất định. Trong trường hợp chính sách được áp dụng lâu dài, lợi ích thu được sẽ khuyến khích nông dân sử dụng phân hoá học để thâm canh sản xuất, và đến chừng mực nào đó nếu cắt giảm hoặc thôi trợ cấp nông dân vẫn tiếp tục tăng sử dụng phân bón để tăng sản lượng, đây là kết quả rất tích cực của chính sách hỗ trợ phân bón. Đặc biệt đối với nền kinh tế tiểu nông nghèo nàn, chính sách hỗ trợ phân bón có ý nghĩa to lớn và tác động nhanh đến việc gia tăng sản lượng giúp nông dân chuyển sang sản xuất hàng hoá, thích ứng với thị trường. - Chính sách trợ giá đầu ra:Chính phủ chi ra khoản trợ cấp biến đổi bằng tổng giá trị cần bù đắp chênh lệch giữa giá đảm bảo được trợ cấp và giá thị trường hạ thấp. Chính sách trợ giá đầu ra làm người sản xuất hoàn toàn yên tâm vì dù trong hoàn cảnh nào họ vẫn bán được sản phẩm với giá đảm bảo mức thu nhập, kích thích họ duy trì và phát triển sản xuất. Trái lại chính sách trợ giá đầu ra gây thiệt hại cho ngân sách Chính phủ giá trị thiệt hại được tính bằng cách đem chi phí đầu vào trừ đi phần thu lợi về ngoại tệ do không phải nhập khẩu sản phẩm được trợ giá. - Chính sách trợ cấp lương thực, thực phẩm cho người tiêu dùng: tác động cơ bản của chính sách trợ cấp tiêu dùng là tăng khối lượng cầu nội địa, không làm tăng cung (khu vực sản xuất). Người tiêu dùng được hưởng lợi từ chính sách một giá trị thu nhập bằng mức trợ cấp theo đơn vị sản phẩm nhân với tổng số đơn vị tiêu dùng, còn người sản xuất nông nghiệp không được hưởng lợi gì từ chính sách nên không gia tăng sản xuất. Thực hiện chính sách này người chịu thiệt hại là người đóng thuế. Do đó có thể nói rằng chính sách trợ cấp tiêu dùng về lương thực, thực phẩm ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp. II-/ Các chính sách kinh tế đã được áp dụng ở một số nước: 1-/ Các chính sách kinh tế đã được áp dụng ở một số nước: a-/ Chính sách ruộng đất: Tổ chức sản xuất lấy hộ nông dân làm chủ thể sản xuất đã định hướng chính sách ruộng đất nông nghiệp ở các nước là: ruộng đất phải được sử dụng, chi phối theo quyền tự do phát triển sản xuất - kinh doanh của hộ nông dân nói chung. Chính phủ các nước tạo điều kiện cho nông dân được quyền “sở hữu tương đối” về đất đai canh tác bằng nhiều cách như: chia đất công, bán rẻ trả dần, khai hoang đất mới,... nông dân được quyền mua - bán và luân chuyển ruộng đất theo nhu cầu của cuộc sống và sản xuất, từ đó đất sản xuất được hình thành giá cả rõ ràng, tạo nên thị trường ruộng đất nói riêng và đất đai nói chung rất phổ biến ở Châu á như: Thái Lan, Philippin, Malaysia,... Chính sách ruộng đất kích thích sử dụng có hiệu quả ruộng đất, nhanh chóng phát triển sản xuất hàng hoá theo cơ chế thị trường, với giá trị gia tăng cao, đảm bảo điều kiện để nông dân phát huy hết khả năng kinh doanh nông nghiệp của từng hộ gia đình. Song mặt trái của quá trình mua - bán luân chuyển tự do ruộng đất đã dẫn đến sự tích tụ không hợp lý ruộng đất vào tay một số tư nhân không trực tiếp tham gia vào kinh doanh sản xuất nông nghiệp (chỉ thuần tuý kinh doanh đất đai). Trả giá cho sự tích tụ này là có hàng triệu hộ nông dân do bán đất canh tác để lấy tiền sinh sống trước mắt, dẫn tới rơi vào tình trạng cùng quẫn không còn đất sản xuất trong khi các khu vực sản xuất công nghiệp và dịch vụ chưa đủ sức thu nhận họ, dẫn đến tình hình xã hội nông thôn và toàn xã hội nói chung thiếu ổn định như ở Philippin. ở Thái Lan đang diễn ra tình trạng nông dân nghèo phải bán ruộng đất tốt cho các khách sạn, các chủ doanh nghiệp công nghiệp và du lịch, trở thành người lang thang đi kiếm sống ở thành phố và tự di chuyển lên các vùng đất mới để khai thác tài nguyên. Điều đó gây ra rất nhiều khó khăn cho Chính phủ và toàn xã hội, là mặt trái của chính sách tự do hoá mua - bán ruộng đất ở nông thôn. b-/ Chính sách tín dụng: Các khoản tín dụng cần thiết cung cấp cho hộ nông dân được thực hiện qua hệ thống tín dụng Nhà nước, các tổ chức kinh tế (hợp tác xã, trung tâm tín dụng - kỹ thuật) và các tổ chức tự nguyện của nông dân trong nông thôn. Phần lớn những khoản tín dụng này được thực hiện với lãi suất vay ưu đãi. Rất nhiều nước và lãnh thổ đã và đang áp dụng chế độ cho nông dân vay vốn với lãi suất ưu đãi (vài ba phần trăm một năm) như: Bănglađet, Thái Lan, Philippin, Inđônêxia, Malaysia, Hàn Quốc, Đài Loan,... Việc cung cấp tín dụng ưu đãi cho hộ nông dân, đặc biệt là các hộ nghèo, thiếu vốn sản xuất hoàn toàn có ý nghĩa to lớn trong việc giúp họ vươn lên thoát khỏi cảnh nghèo nàn. Nhờ hỗ trợ vốn, họ có thể khai thác được nhiều hơn các nguồn tài nguyên và nguồn lực sẵn có trong gia đình. Có thể nói, chính sách tạo vốn qua tín dụng ưu đãi là một chính sách có hiệu quả cả về mặt kinh tế và xã hội. Đây chính là lý do mà nhiều Chính phủ đã theo đuổi chính sách này trong chiến lược phát triển sản xuất nông nghiệp và quan hệ với nông dân, ngư dân và những người sản xuất nhỏ (tiểu thủ công nghiệp) ở các vùng nông thôn rộng lớn vốn còn nghèo nàn, lạc hậu. c-/ Chính sách hỗ trợ phân bón, thuốc trừ sâu: Chính sách hỗ trợ phân bón, thuốc trừ sâu giúp nông dân tăng năng suất cây trồng và giảm thiểu sự tàn phá của dịch bệnh là một định hướng tích cực trong chính sách chung đối với nông nghiệp và nông thôn. Sự tài trợ giá cả phân bón và thuốc trừ sâu cho nông dân được nhiều Chính phủ ở các nước Châu á quan tâm, coi đây là vấn đề có tính chiến lược. ở Inđônêxia, trước năm 1984 Chính phủ chỉ đạo việc bán phân bón cho nông dân thống nhất theo giá bằng 40% giá thành sản xuất phân bón. Nhà nước đã đầu tư xây dựng các xí nghiệp công nghiệp sản xuất phân bón khá phát triển trong nước. Ngoài ra, Chính phủ còn trợ cấp giá thuốc trừ sâu tới 60% giá sản xuất. ở Malaysia Nhà nước quyết định cho không các hộ nông dân nghèo 80 kg Urê/năm, cấp không thuốc trừ sâu khi có sâu bệnh nặng. ở Nhật Bản, Hàn Quốc, chính sách ổn định giá cả và cung cấp thuận lợi phân bón và thuốc trừ sâu đã kích thích nông dân thâm canh đồng ruộng đạt tới mức kỷ lục của thế giới. d-/ Chính sách nghiên cứu triển khai nông nghiệp, nhằm giúp nông dân các kiến thức sản xuất và tiếp cận thị trường nông sản trong và ngoài nước. Trong số các nước đang phát triển, Thái Lan là một điển hình tốt về chính sách này. Nhà nước chú trọng xây dựng các trạm trại nghiên cứu nông nghiệp. Chính phủ đã chi cho công tác nghiên cứu triển khai nông nghiệp lớn hơn 1,7 lần so với công tác nghiên cứu và sử dụng quỹ này một cách tập trung có hiệu quả vào các cây trồng phục vụ xuất khẩu có giá trị và có vị trí chiến lược đối với nền kinh tế. Cục triển khai nông nghiệp Thái Lan (DOAE) là cơ quan khuyến nông rất có hiệu quả của Nhà nước. Nhà nước thông qua hoạt động triển khai để thực hiện chính sách đa dạng hoá sản xuất nông nghiệp DOAE không chỉ triển khai các kỹ thuật thông qua tham quan, đào tạo mà còn sản xuất một khối lượng lớn các loại hạt giống mới cho nông dẩn trong hầu hết các vụ chính.Chính sách nghiên cứu và triển khai nông nghiệp ở Thái Lan có tác động lâu dài đến sự thay đổi về năng suất nông nghiệp. Một trong những kinh nghiệm hay của Thái Lan là Chính phủn đã lôi kéo, thu hút được đông đảo tư nhân tham gia vào các chương trình khuyến nông nhằm đào tạo ra các mô hình trồng trọt hỗn hợp, canh tác đa dạng. e-/ Chính sách hỗ trợ đầu ra của sản xuất Chính sách tác dụng bảo trợ sản xuất cho nông dân qua việc mua và ổn định giá đầu ra các mặt hàng quan trọng nhằm giảm thua thiệt cho nông dân khi giá trị thị trường hạ dưới chi phí sản xuất. Điển hình trong sử dụng chính sách này là Inđônêxia, Nhật Bản, Trung Quốc. Thái Lan đã cấp nửa tỷ bạt (tương đương 20 triệu USD) để thực hiện chính sách này. Chính phủ Trung Quốc thực hiện ký hợp đồng mua ổn định lúa gạo cho nông dân, tăng giá thóc mua vào, khuyến khích nông dân bán lúa gạo cho Nhà nước. f-/ Chính sách đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cho kinh tế nông thôn Xây dưng cơ sở hạ tầng hiện đại, gồm có: công trình tưới, tiêu, đường xá, điện, phương tiện giao thông; Nhập khẩu các kỹ thuật nhất định từ nước ngoài và tăng cường khả năng nghiên cứu triển khai trong nước; Phát triển nguồn nhân lực; Phát triển và bảo vệ các nguồn tài nguyên và môi trường; Động viên tiết kiệm từ nông sản dư thừa và chuyển chúng đến nơi cần thiết; Giảm thất nghiệp và đói nghèo; Chăm sóc sức khoẻ, dinh dưỡng cho dân cư; Đổi mới các thể chế và tổ chức như hợp tác xã nông dân, ngân hàng, hiệp hội. Như vậy, chức năng lớn nhất mà Chính phủ phải đảm nhận là đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cho nông thôn. Gánh nặng về phát triển cơ sở hạ tầng chỉ có thể giảm nhẹ khi khu vực tư nhân ở nông thôn phát triển mạnh mẽ đủ sức để hỗ trợ Chính phủ một phần trong việc thoả mãn nhu cầu chung về phát triển cơ sở hạ tầng. 2-/ Một số bài học kinh nghiệm Một là, kinh tế nông nghiệp và nông thôn là một bộ phận quan trọng của mọi hệ thống kinh tế, nó chứa đựng nhiều yếu tố khó khăn, kém phát triển, người nghèo đông so với khu vực khác vì vậy chính sách kinh tế của Chính phủ phải thể hiện: coi trọng phát triển sản xuất, tạo cơ sở đảm bảo nguồn lương thực cho chính dân cư nông thôn và toàn xã hội, trên cơ sở đó phát triển toàn nền kinh tế - sự nâng đỡ ưu đãi cần thiết, đặc biệt trong giai đoạn đầu phát triển kinh tế đất nước, khi nông nghiệp nông thôn còn yếu kém và trong hoàn cảnh lạc hậu, trợ giúp nông dân nghèo ở nông thôn được xem là tư tưởng chung trong chính sách đối với nông nghiệp và nông thôn. Hai là, cùng với khuyến khích phát triển sản xuất nông nghiệp, chính sách phải hướng vào tái tạo các nguồn lực đầu vào và bảo vệ môi trường sinh thái bảo đảm sự phát triển lâu bền. Đó là sự tiến bộ và tích cực của chính sách kinh tế trong các điều kiện khác nhau. Ba là, sự lựa chọn chính sách phù hợp cho từng giai đoạn phát triển, đối với từng khu vực nông thôn khác nhau đóng vai trò quyết định sự thành công của quá trình vận hành, không chính sách nào có thể tác động trực tiếp với các chính sách tác động gián tiếp là một yêu cầu rất quan trọng. Bốn là, cải cách và đổi mới chính sách kinh tế đối với nông nghiệp, nông thôn là quá trình liên tục, không có khuôn mẫu định sẵn cho bất kỳ một hệ thống hay một kiểu hệ thống cụ thể nào: Kinh tế nông thôn chỉ có thể phát triển thành công trong kinh tế thị trường khi các thể chế kinh tế đối với nông thôn hoạt động đồng bộ, có mục tiêu tác động cùng chiều và hiệu ứng cao. Năm là, tất cả các chính sách mà chính phủ áp dụng đều rất cần thiết. Song các chính sách chủ yếu tập trung hỗ trợ đầu vào, hỗ trợ vào chính sách giá cả, thị trường, chính sách đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, chính sách bảo trợ sản xuất nông nghiệp, giảm nhẹ điều tiết thu nhập từ nông dân. Sự khác nhau chỉ là ở sự lựa chọn về liều lượng thời gian và sự phối hợp giữa các chính sách. Phần II Các chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp nông thôn Việt Nam I-/ Đặc điểm nông nghiệp Việt Nam - Nông nghiệp là ngành có lịch sử phát triển lâu đời, các hoạt động nông nghiệp đã có từ hàng nghìn năm nay kể từ khi con người từ bỏ nghề săn bắn và hái lượm. Do lịch sử lâu đời nên dù khoa học kỹ thuật phát triển với nhiều máy móc hiện đại, người nông dân vẫn áp dụng các kỹ thuật truyền thống để canh tác, trồng trọt. - Nông nghiệp là ngành tạo ra sản phẩm thiết yếu nhất của con người, lương thực là sản phẩm chỉ có ngành công nghiệp sản xuất ra, con người có thể sống không cần sắt thép, than, điện nhưng không thể thiếu lương thực. Do đó nước nào cũng phải sản xuất hoặc nhập khẩu lương thực. - Hoạt động sản xuất nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên. Thời tiết, gần nước, độ màu mỡ cấu tạo thể nhưỡng của đất đai mỗi nơi một khác nên việc lựa chọn cơ cấu cây trồng, vật nuôi, và cả kỹ thuật canh tác cũng khác nhau. - Tỷ trọng lao động và sản phẩm nông nghiệp trong nền kinh tế có xu hướng giảm. Việt Nam lao động nông thôn chiếm 75% tạo ra sản phẩm chiếm 30 - 60%. Sự biến động này chịu sự tác động của quy luật tiêu dùng sản phẩm và quy luật người lao động. II-/ Các chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp nông thôn Việt Nam 1-/ Chính sách ruộng đất Ruộng đất là mối quan tâm hàng đầu của người nông dân. Sự phát triển nông nghiệp nông thôn của đất nước, trước hết phụ thuộc vào mối quan hệ của nông dân với ruộng đất và việc sử dụng có hiệu quả ruộng đất của họ trong phạm vi cả nước. Vì vậy giải quyết mối quan hệ ruộng đất có ý nghĩa cực kỳ quan trọng cho sự phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá. Chính sách đầu tiên phải kể đến là việc bảo đảm quyền sử dụng đất cho người nông dân. Sự gắn bó những người tiểu nông đối với mảnh đất của mình là rất sâu sắc. Nó gắn chặt với suy nghĩ của người nông dân về quyền tự do không bị áp bức và khả năng cải thiện đời sống cho gia đình. Do đó nếu bị tước đoạt mảnh đất của mình, họ sẽ có nguy cơ bị bần cùng hoá. Chính vì vậy cải cách ruộng đất thường được coi là điều kiện cần đầu tiên để phát triển nông nghiệp ở nước đang phát triển. Cải tiến quản lý đất đai, đảm bảo quyền sử dụng đất lâu dài một điều kiện tiên quyết quan trọng để cải thiện các ưu tiên, ưu đãi đối với người dân đầu tư cải tạo đất. Trong khuôn khổ cải cách ruộng đất gần đây, đất đai được phân bổ cho các cá nhân, sẽ được đăng ký không chính thức tại các đơn vị địa chính cấp xã. Việc đăng ký này sẽ được xác nhận thông qua cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp (Sổ đỏ). “Đất nông nghiệp” là đất được xếp vào hạng có thể phù hợp cho nông nghiệp, chủ yếu là do lịch sử sử dụng đất từ trước, đã được chứng kiến các tiến bộ hợp lý xét về tốc độ phân đất và việc cấp giấy chứng nhận sử dụng đất. Tuy nhiên đã có nhiều lo ngại về vấn đề liệu “quyền canh tác trên đất” đã đủ cung cấp các động lực, đủ để cho người dân đầu tư cải tạo đất dài hạn. Các đánh giá ban đầu cho thấy, điều này chưa phải là hạn chế nghiêm trọng so với những tác động của việc thả nổi môi trường thị trường đất đai như trường hợp của Thái Lan (ví dụ như đầu tư vào canh tác cây lâu năm tại các khu vực đất đồi không cần phải có giấy chứng nhận). Tuy nhiên, điều này không hề có nghĩa là việc cấp chính thức giấy chứng nhận sử dụng đất lại có thể đi chậm lại. Một khoảng trống quan trọng hơn nữa có liên quan tới việc cấp đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với “đất rừng”, mặc dù phù hợp với nông nghiệp, theo đó việc cấp lần sau các chứng nhận sử dụng đất và các tác động được, mất về môi trường sẽ gặp phải. Cùng với cải cách ruộng đất, việc xác định hình thức sở hữu và sử dụng đất đai là cơ sở hình thành phương thức tổ chức sản xuất và phân phối sản phẩm nông nghiệp. Vì vậy giải quyết tốt quan hệ sở hữu, sử dụng ruộng đất hợp quy luật, hợp lòng người là chiếc chìa khoá tập thể các biện pháp nhằm giải quyết những vấn đề kinh tế xã hội đối với nông dân - nông nghiệp - nông thôn. Nhà nước giao đất cho hộ gia đình có quyền tự do kinh doanh trên đất của mình nhưng sở hữu chỉ là khái niệm tương đối. Quyền sở hữu ruộng đất thuộc về Nhà nước, do Nhà nước quản lý theo luật pháp. Điều đó là hợp lý, nhưng cần có sự phân biệt giữa các loại đất, các vùng khác nhau về mức độ sở hữu. Đất rừng, sông, biển, thềm lục địa, những vùng có tài nguyên quý hiếm trong lòng đất, đất canh tác được hình thành trong nhiều năm nay, đất chuyên dùng... phải hoàn toàn do Nhà nước sở hữu. Điều đó sẽ có lợi cho việc quản lý và khai thác các tiềm năng của đất. Còn đất hoang, đồi núi trọc... hiện tại vô chủ, không có người quản lý và sử dụng, Nhà nước không có vốn đầu tư khai phá... thì chấp nhận hình thức đồng sở hữu giữa Nhà nước và nhân dân. Quyền sở hữu tối cao của Nhà nước được thể hiện thông qua các luật liên quan đến đất đai như thuế đất, luật đầu tư, chính sách điều tiết vĩ mô (quy hoạch, phân vùng, đầu tư vốn, xác định phương hướng sản xuất). Nhà nước không tham gia quản lý cụ thể từng khu đất, loại đất, không điều hoà đất giữa các tổ chức, tập thể hoặc cá nhân đã đầu tư khai phá các loại đất này. Các tổ chức và cá nhân nói trên không chỉ có quyền sử dụng mà còn có quyền mua, bán, chuyển, nhượng đất đai do họ khai phá theo quy hoạch và định hướng chung của Nhà nước. Đó là hình thức “bán sở hữu” đối với ruộng đất do họ khai phá, một hình thức chiếm hữu cá thể có điều kiện, còn quyền sở hữu tối cao vẫn thuộc về Nhà nước. Thời hạn quyền sở hữu ruộng đất, Nhà nước giao ruộng đất cho nông dân sử dụng là lâu dài. Nghị quyết 10 quy định thời gian giao khoán là 15 năm, sản lượng khoán ổn định 5 năm, những các hợp tác xã, các địa phương lại thực hiện sai nguyên tắc làm cho nông dân không yên tâm đầu tư vào ruộng khoán, không muốn nhận đất đấu thầu. Kết quả điều tra xã hội học năm 1990 cho thấy 59,47% nông dân không muốn đấu thầu, 3,8% muốn trả ruộng khoán, 25,92% cho rằng khoán ruộng đất chưa hợp lý, chỉ có 43,64% muốn tiếp tục củng cố hợp tác xã... còn ở Nam Bộ thực hiện khoán “nguyên canh” khó phân biệt quyền sở hữu và quyền sử dụng ruộng đất. Dự báo mức tăng dân số ở Việt Nam cao (1,7%) ruộng đất canh tác nông nghiệp thì có hạn chế đã gây nên một mâu thuẫn cần giải quyết để phát triển nông nghiệp và nông thôn Việt Nam. Trong hoàn cảnh thiếu đất canh tác nông nghiệp, chính sách và các ưu tiên, ưu đãi đối với việc sử dụng đất có tác động không chỉ đối với vấn đề môi trường và sự xuống cấp của các nguồn tài nguyên thiên nhiên, nhưng đồng thời cũng sẽ có tác động tới đa dạng hoá canh tác. Ví dụ, việc mở rộng canh tác trồng cao su trên ._.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docG0081.doc
Tài liệu liên quan