Nghiên cứu việc triển khai kiểm toán nội bộ đối với các doanh nghiệp nhà nước

Tài liệu Nghiên cứu việc triển khai kiểm toán nội bộ đối với các doanh nghiệp nhà nước: ... Ebook Nghiên cứu việc triển khai kiểm toán nội bộ đối với các doanh nghiệp nhà nước

doc30 trang | Chia sẻ: huyen82 | Ngày: 15/06/2013 | Lượt xem: 1657 | Lượt tải: 2download
Tóm tắt tài liệu Nghiên cứu việc triển khai kiểm toán nội bộ đối với các doanh nghiệp nhà nước, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi nãi ®Çu Cã thÓ nãi doanh nghiÖp lµ “tÕ bµo” trong “c¬ thÓ” nÒn kinh tÕ quèc d©n. ë ®ã hµng ngµy, hµng giê lu«n diÔn ra c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh t¹o ra cña c¶i vËt chÊt lµm tho¶ m·n nhu cÇu cña mçi c¸ nh©n còng nh­ cña toµn bé x· héi. Víi t­ c¸ch lµ thµnh viªn chÝnh trong nÒn kinh tÕ quèc doanh, c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc (DNNN) ®· vµ ®ang cã vai trß rÊt quan träng trong viÖc ®iÒu tiÕt vµ ph¸t triÓn kinh tÕ. §Ó n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh cña m×nh mét trong nh÷ng yÕu tè ®Ó c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc sö dông lµ x©y dùng vµ ph¸t triÓn hÖ thèng kiÓm to¸n néi bé. Tuy nhiªn trong thùc tÕ hiÖn nay, ho¹t ®éng kiÓm to¸n néi bé t¹o c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc diÔn ra kh«ng ®ång bé vµ ch­a cã hiÖu qña do trong c«ng t¸c triÓn khai cßn gÆp mét sè khã kh¨n nhÊt ®Þnh. ChÝnh v× lý do trªn, em ®· chän ®Ò tµi: “Nghiªn cøu viÖc triÓn khai kiÓm to¸n néi bé ®èi víi c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc” ®Ó lµm ®Ò ¸n m«n häc cña m×nh. Víi ®Ò tµi nµy, em xin chØ ra nh÷ng t¸c dông, lîi Ých mµ hÖ thèng kiÓm to¸n néi bé ®em l¹i cho c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc ®ång thêi t×m hiÓu vµ ph©n tÝch nh÷ng thuËn lîi còng nh­ nh÷ng khã kh¨n trong viÖc triÓn khai kiÓm to¸n néi bé ®èi víi c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc hiÖn nay. §Ò tµi cña em ®­îc chia lµm ba phÇn víi c¸c néi dung sau: PhÇn I: TriÓn khai kiÓm to¸n néi bé – Mét ph­¬ng ph¸p h÷u hiÖu ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc. PhÇn II: Nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n trong viÖc triÓn khai kiÓm to¸n néi bé t¹o c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc. PhÇn III: Mét sè kiÕn nghÞ vµ gi¶i ph¸p kh¾c phôc. PhÇn I. TriÓn khai kiÓm to¸n néi bé – Mét ph­¬ng ph¸p h÷u hiÖu ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc 1. Sù cÇn thiÕt cña viÖc triÓn khai kiÓm to¸n néi bé t¹i c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc Trong nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung, c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc gi÷ vai trß ®éc t«n nh­ng ho¹t ®éng thiÕu hiÖu qu¶ thËm chÝ cßn g©y ra nh÷ng t¸c ®éng xÊu ®Õn nÒn kinh tÕ. Khi nhËn thøc ®­îc r»ng ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lµ nh©n tè ®Ó ®­a nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn, c¸c nhµ l·nh ®¹o n­íc ta ®· thùc hiÖn mét cuéc chuyÓn ®æi tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng víi sù cã mÆt cña nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ theo ®Þnh h­íng XHCN. MÆc dï cã mÆt cña nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ nh­ng thµnh phÇn kinh tÕ quèc doanh mµ thµnh viªn chÝnh lµ c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc vÉn ®­îc §¶ng vµ Nhµ n­íc ta coi träng. Sù thµnh lËp cña c¸c tæng c«ng ty 90, 91 mét lÇn n÷a ®· kh¼ng ®Þnh vÞ thÕ to lín cña c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc trong tiÕn tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ cña ®Êt n­íc ta. Víi vai trß quan träng nh­ vËy, c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc lu«n ®­îc sù quan t©m cña c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n­íc. C¸c c¬ quan nµy ®ßi hái c¸c doanh nghiÖp ph¶i cung cÊp nh÷ng th«ng tin chÝnh x¸c vÒ t×nh h×nh tµi chÝnh, vÒ hiÖu qu¶ vµ hiÖu n¨ng qu¶n lý ho¹t ®éng kinh doanh trong ®ã hiÖu n¨ng dïng ®Ó chØ viÖc hoµn thµnh c¸c môc tiªu ®Ò ra cßn hiÖu qu¶ ®Ò cËp ®Õn viÖc tèi thiÓu ho¸ nh÷ng chi phÝ ®Ó thùc hiÖn c¸c môc tiªu ®ã. Thi hµnh nghÞ ®Þnh sè 59/CP ngµy 03 th¸ng 10 n¨m 1996 cña ChÝnh phñ ban hµnh “Quy chÕ qu¶n lý tµi chÝnh vµ h¹ch to¸n kinh doanh ®èi víi c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc” ngµy 12 th¸ng 11 n¨m 1996 Bé tr­ëng Bé Tµi chÝnh ®· ban hµnh th«ng t­ sè 73 TC/TCDN quy ®Þnh vµ h­íng dÉn c«ng t¸c b¸o c¸o tµi chÝnh, c«ng khai b¸o c¸o tµi chÝnh vµ kiÓm tra c«ng t¸c kÕ to¸n hµng n¨m t¹i c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc. Theo v¨n b¶n nµy th× kÓ tõ ngµy 01/01/1997, nhµ n­íc sÏ kh«ng thùc hiÖn xÐt duyÖt quyÕt to¸n hµng n¨m cña c¸c doanh nghiÖp. Gi¸m ®èc doanh nghiÖp cã nhiÖm vô lËp b¸o c¸o tµi chÝnh chÝnh x¸c, kÞp thêi, ®Çy ®ñ theo ®óng quy ®Þnh cña Nhµ n­íc vµ ph¶i tù chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ sù trung thùc, chÝnh x¸c cña b¸o c¸o ®ã. B¸o c¸o tµi chÝnh cña doanh nghiÖp nhµ n­íc ph¶i ®­îc kiÓm to¸n cña kiÓm to¸n viªn néi bé hoÆc kiÓm to¸n viªn ®éc lËp vµ chØ ®­îc coi lµ hîp ph¸p, hîp lÖ khi cã ®ñ ch÷ ký cña ng­êi lËp, ng­êi kiÓm to¸n, kÕ to¸n tr­ëng, gi¸m ®èc vµ ®ãng dÊu cñadoanh nghiÖp. NÕu c¸c b¸o c¸o tµi chÝnh kh«ng ®óng sù thËt, kh«ng ®ñ c¸c chøng cø hîp ph¸p hoÆc kh«ng kÞp thêi th× ng­êi lËp vµ nh÷ng ng­êi ký b¸o c¸o tµi chÝnh ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm tr­íc ph¸p luËt. H¬n n÷a, trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, mçi c¸ nh©n, mçi thµnh viªn trong doanh nghiÖp lu«n ®Æt lîi Ých cña b¶n th©n m×nh lªn ®Çu, hä lu«n t×m c¸ch ®¹t ®­îc nh÷ng lîi Ých lín nhÊt cho dï ®Ó ®¹t ®­îc lîi Ých nµy hä sÏ cã nh÷ng hµnh vi sai tr¸i ®i ng­îc l¹i víi nh÷ng chÕ ®é, quy ®Þnh cña nhµ n­íc còng nh­ cña doanh nghiÖp. Ngoµi ra, do nh÷ng nguyªn nh©n kh¸c nhau nh­ tÝnh chÊt phøc t¹p cña c«ng viÖc, tr×nh ®é n¨ng lùc cña b¶n th©n mµ c¸c thµnh viªn trong doanh nghiÖp cã thÓ nh÷ng sai sãt trong c«ng viÖc cña m×nh. TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu trªn sÏ g©y ¶nh h­ëng ®Õn hiÖu qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp. §Ó ng¨n ngõa nh÷ng hµnh vi sai tr¸i vµ ph¸t hiÖn mét c¸ch nhanh chãng kÞp thêi nh÷ng sai sãt trªn th× mçi doanh nghiÖp ph¶i cã mét hÖ chuyªn thùc hiÖn c«ng t¸c kiÓm tra, gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña toµn bé doanh nghiÖp. Nh­ vËy mét hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé h÷u hiÖu trong m«i tr­êng kiÓm so¸t néi bé m¹nh lµ ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó ban gi¸m ®èc ®iÒu khiÓn, qu¶n lý kinh doanh mét c¸ch cã hiÖu qu¶ còng nh­ mang l¹i sù ®¶m b¶o ch¾c ch¾n, ®¸ng tin cËy cho c¸c quyÕt ®Þnh vµ chÕ ®é qu¶n lý. KiÓm to¸n néi bé lµ mét bé phËn c¬ b¶n vµ quan träng trong hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé, nã cung cÊp nh÷ng th«ng tin vÒ gi¸m s¸t vµ ®¸nh gi¸ th­êng xuyªn toµn bé ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp (trong ®ã cã b¸o c¸o tµi chÝnh). Do vËy ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc hiÖn nay còng nh­ trong t­¬ng lai ph¶i lu«n g¾n liÒn víi ho¹t ®éng kiÓm to¸n néi bé. KiÓm to¸n néi bé cã ý nghÜa rÊt quan träng vµ tån t¹i mét c¸ch tÊt yÕu trong c¸c doanh nghiÖp ®Æc biÖt lµ trong ®iÒu kiÖn m«i tr­êng, ®èi t¸c kinh doanh ®­îc më réng vµ quy luËt c¹nh tranh kh¾t khe cña thÞ tr­êng. Trong ®iÒu kiÖn c¸c b¸o c¸o tµi chÝnh cña doanh nghiÖp chØ cã ý nghÜa c«ng khai ®èi víi c¸c ®èi t­îng bªn ngoµi doanh nghiÖp khi cã x¸c nhËn cña kiÓm to¸n ®éc lËp th× kiÓm to¸n néi bé còng rÊt cã ý nghÜa vµ cÇn thiÕt ®èi víi ng­êi qu¶n lý vµ ®iÒu hµnh doanh nghiÖp còng nh­ ®èi víi tæ chøc kiÓm to¸n ®éc lËp khi xem xÐt vµ kiÓm to¸n b¸o c¸o tµi chÝnh doanh. 2. Tiªu chuÈn ®Ó tæ chøc kiÓm to¸n néi bé trong c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc. Nh­ ë trªn ®· ph©n tÝch, c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc cÇn thiÕt ph¶i triÓn khai kiÓm to¸n néi bé ®Ó thùc hiÖn c«ng t¸c kiÓm to¸n trong néi bé doanh nghiÖp m×nh. Kh«n cã nh÷ng tiªu chuÈn tuyÖt ®èi ®Ó quyÕt ®Þnh viÖc thµnh lËp bé phËn kiÓm to¸n néi bé nh­ng theo em viÖc thiÕt lËp bé phËn kiÓm to¸n néi bé cÇn xem xÐt mét sè yÕu tè ®ã lµ: 2.1. Quy m« cña doanh nghiÖp. Quy m« cña doanh nghiÖp lµ tiªu chuÈn tiªn quyÕt ®Ó mét doanh nghiÖp tiÕn hµnh triÓn khai kiÓm to¸n néi bé trong ®¬n vÞ m×nh. Trong thùc tÕ hiÖn nay, rÊt Ýt doanh nghiÖp nhá cã bé phËn kiÓm to¸n néi bé vµ bé phËn nµy chØ cã c¸c tæng c«ng ty víi tæng gi¸ trÞ tµi s¶n vµ sè vèn ho¹t ®éng lín. Nguyªn nh©n lµ do c¸c tæng c«ng ty th­êng cã nhiÒu ®¬n vÞ thµnh viªn v× vËy sÏ cã mét kho¶ng c¸ch gi÷a tæng gi¸m ®èc víi c¸c nhµ qu¶n lý ë c¸c ®¬n vÞ thµnh viªn. Kho¶ng c¸ch nµy cã thÓ g©y ra sù biÕn d¹ng, sai lÖch cña nh÷ng quy ®Þnh chØ thÞ ®­îc truyÒn tõ ban gi¸m ®èc tæng c«ng ty. Do vËy mét bé phËn kiÓm to¸n néi bé xuÊt hiÖn sÏ gi¶i quyÕt ®­îc vÊn ®Ò nµy trong c¸c ®¬n vÞ lín. 2.2. Ph¹m vi ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. Ph¹m vi ho¹t ®éng hay sù ph©n t¸n vÒ mÆt ®Þa lý cña c¸c bé phËn còng lµ mét tiªu chuÈn ®Ó mét doanh nghiÖp tiÕn hµnh tæ chøc bé phËn kiÓm to¸n néi bé. NhiÒu doanh nghiÖp nhµ n­íc cã thÓ cã trô së chÝnh ë 2 thµnh phè lín lµ Hµ Néi vµ TP. Hå ChÝ Minh nh­ng l¹i cã nhiÒu ®¬n vÞ trùc thuéc t¹i c¸c tØnh, thµnh phè kh¸c trong c¶ n­íc. KhiÕn cho ®«i khi viÖc n¾m b¾t t×nh h×nh ho¹t ®éng t¹i c¸c ®¬n vÞ thµnh viªn gÆp khã kh¨n do sù xa c¸ch vÒ mÆt ®Þa lý. Do vËy c¸c doanh nghiÖp nµy cÇn cã kiÓm to¸n néi bé ®Ó ®¸nh gi¸ t×nh h×nh hiÖu qu¶, hiÖu n¨ng cña c¸c ®¬n vÞ thµnh viªn ®Ó nh÷ng nhµ qu¶n lý doanh nghiÖp cã thÓ n¾m b¾t vµ ra nh÷ng quyÕt ®Þnh kÞp thêi. 2.3. LÜnh vùc ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. ë nh÷ng doanh nghiÖp cã nhiÒu lÜnh vùc ho¹t ®éng kinh doanh th­êng cã nh÷ng sai sãt, rñi ro trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng bëi v× c¸c nhµ qu¶n lý th­êng chØ ra nh÷ng thñ tôc, quy t¾c thèng nhÊt cho tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc ho¹t ®éng trong khi ®ã cã thÓ nh÷ng quy t¾c thñ tôc nµy lµ chÆt chÏ víi lÜnh vùc ho¹t ®éng nµy nh­ng l¹i láng lÎo, thiÕu hiÖu qu¶ víi lÜnh vùc ho¹t ®éng kh¸c, vµ t¹i nh÷ng lÜnh vùc ho¹t ®éng trªn th­êng tån t¹i nh÷ng sai sãt, gian lËn mµ c¸c nhµ qu¶n lý kh«ng ph¸t hiÖn ®­îc. Mét bé phËn kiÓm to¸n néi bé ®­îc thµnh lËp sÏ gióp c¸c nhµ qu¶n lý ®­a ra c¸c thñ tôc quy tr×nh kiÓm so¸t riªng cho tõng lÜnh vùc ho¹t ®éng ®Ó h¹n chÕ ®Õn møc thÊp nhÊt nh÷ng sai sãt vµ gian lËn cã thÓ cã. 2.4. N¨ng lùc, tr×nh ®é cña nh©n viªn. Ngay ë nh÷ng doanh nghiÖp cã quy m«, ph¹m vi ho¹t ®éng lín vµ cã nhiÒu lÜnh vùc ho¹t ®éng th× tÊt c¶ c¸c th«ng tin ®Òu cã thÓ tin cËy nÕu nh­ doanh nghiÖp cã mét ®éi ngò c¸n bé nh©n viªn cã tr×nh ®é chuyªn m«n cao, t­ c¸ch ®¹o ®øc tèt. Tuy nhiªn kh«ng ph¶i doanh nghiÖp nµo còng cã ®éi ngò c¸n bé nh©n viªn cã ®ñ nh÷ng ®iÒu kiÖn trªn. §èi víi c¸c doanh nghiÖp nµy th× c¸c th«ng tin vÒ qu¸ tr×nh ho¹t ®éng lu«n Èn chøa nh÷ng sai sãt rñi ro do tr×nh ®é n¨ng lùc còng nh­ ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp yÕu kÐm cña c¸c nh©n viªn g©y ra. Bé phËn kiÓm to¸n néi bé trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cã thÓ ph¸t hiÖn ra c¸c sai sãt vµ rñi ro nµy vµ cã nh÷ng kiÕn nghÞ, gi¶i ph¸p nh»m ng¨n ngõa nh÷ng sai ph¹m trªn. 3. Chøc n¨ng vµ nhiÖm vô cña kiÓm to¸n néi bé Chøc n¨ng cña kiÓm to¸n néi bé lµ kiÓm tra ®¸nh gi¸ tÝnh liªn tôc, tÝnh hiÖu qu¶ cña hÖ thèng kÕ to¸n vµ hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé còng nh­ chÊt l­îng thùc thi cña c¸c ho¹t ®éng trong doanh nghiÖp. NhiÖm vô cña kiÓm to¸n néi bé lµ: - KiÓm tra tÝnh hîp ph¸p, hîp lÖ cña c¸c chøng tõ, tµi liÖu, sè liÖu kÕ to¸n, viÖc chÊp hµnh chÕ ®é, thÓ lÖ kÕ to¸n tµi chÝnh cña nhµ n­íc. - KiÓm tra vµ x¸c nhËn møc ®é trung thùc, hîp lý cña b¸o c¸o quyÕt to¸n do kÕ to¸n vµ c¸c bé phËn kh¸c trong doanh nghiÖp lËp ra. - KiÓm tra vµ x¸c nhËn gi¸ trÞ vèn gãp cña doanh nghiÖp vµ c¸c ®èi t¸c tham gia liªn doanh víi doanh nghiÖp. KiÓm tra x¸c nhËn tÝnh trung thùc hîp lý ®Çy ®ñ cña sè liÖu kÕ to¸n vµ b¸o c¸o quyÕt to¸n cña ®¬n vÞ liªn doanh. - KiÓm tra tÝnh hiÖu qu¶ vµ tÝnh ph¸p lý cña hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé trong ®ã cã hÖ thèng kÕ to¸n, gi¸m s¸t sù ho¹t ®éng vµ tham gia hoµn thiÖn chóng. - KiÓm tra tÝnh hiÖu qu¶ vµ tÝnh ph¸p lý cña c¸c quy chÕ kiÓm so¸t néi bé ®ång thêi cã kiÕn nghÞ hoµn thiÖn c¸c quy chÕ nµy. - Th«ng qua viÖc thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô trªn, kiÓm to¸n néi bé cã tr¸ch nhiÖm h­íng dÉn nghiÖp vô cho c¸n bé kÕ to¸n vµ c¸c c¸n bé nghiÖp vô kh¸c cã liªn quan, ®Ò xuÊt c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n lý, xö lý vÒ tµi chÝnh kÕ to¸n vµ c¸c néi dung kh¸c. Nh­ vËy lÜnh vùc chñ yÕu cña kiÓm to¸n néi bé lµ kiÓm to¸n ho¹t ®éng vµ kiÓm to¸n tu©n thñ chø kh«ng ph¶i lµ kiÓm to¸n b¸o c¸o tµi chÝnh doanh nghiÖp. KiÓm to¸n néi bé chØ so¸t xÐt, kiÓm tra c¸c th«ng tin tµi chÝnh gióp chñ doanh nghiÖp ký duyÖt b¸o c¸o tµi chÝnh mµ kh«ng thùc hiÖn kiÓm to¸n b¸o c¸o tµi chÝnh theo ®óng nghÜa cña tõ nµy (gåm kiÓm tra vµ x¸c nhËn b¸o c¸o tµi chÝnh). KiÓm to¸n néi bé vÒ nguyªn t¾c chØ chÞu tr¸ch nhiÖm ®èi víi chñ doanh nghiÖp mµ kh«ng cã tr¸ch nhiÖm ®èi víi c¸c ®èi t­îng sö dông th«ng tin ë bªn ngoµi doanh nghiÖp. V× vËy ®èi víi doanh nghiÖp nhµ n­íc víi chñ së h÷u lµ nhµ n­íc, kiÓm to¸n néi bé chÞu tr¸ch nhiÖm tr­íc gi¸m ®èc còng cã nghÜa lµ chÞu tr¸ch nhiÖm víi nhµ n­íc. V× lÏ nµy c¸c kiÓm to¸n viªn néi bé tiÕn hµnh kiÓm tra b¸o c¸o tµi chÝnh gióp ban gi¸m ®èc tù chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ tÝnh trung thùc, hîp lý cña b¸o c¸o tµi chÝnh ®èi víi nhµ n­íc nh­ quy ®Þnh trong NghÞ ®Þnh 59/CP vµ th«ng t­ 73/TC/TCDN lµ hoµn toµn hîp lý. Ngoµi ra khi xem xÐt chøc n¨ng, nhiÖm vô cña kiÓm to¸n néi bé, c¸c ®Æc tr­ng sau ®©y cña kiÓm to¸n néi bé cÇn ®­îc qu¸n triÖt s©u s¾c ®Ó h­íng dÉn c¸c hµnh ®éng trong thùc tiÔn. Mét lµ: KiÓm to¸n néi bé cã tÝnh chÊt b¾t buéc vµ c­ìng chÕ theo yªu cÇu cña ban gi¸m ®èc ®èi víi c¸c ®¬n vÞ, c¸c ho¹t ®éng thuéc quyÒn. KiÓm to¸n néi bé cã thÈm quyÒn kiÓm tra ®èi víi c¸c ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ chÝnh còng nh­ ®¬n vÞ phô thuéc. ThÈm quyÒn nµy kh«ng chØ ®èi víi lÜnh vùc kÕ to¸n – tµi chÝnh mµ bao gåm mäi lÜnh vùc trong ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. §©y lµ tiªu chÝ c¬ b¶n ®Ó nãi r»ng kiÓm to¸n néi bé kh¸c víi kiÓm tra kÕ to¸n néi bé hay nãi c¸ch kh¸c kiÓm to¸n néi bé cã ph¹m vi réng lín h¬n rÊt nhiÒu so víi kiÓm tra kÕ to¸n néi bé. Hai lµ: Theo yªu cÇu qu¶n lý cña ban gi¸m ®èc, kiÓm to¸n néi bé lµ ho¹t ®éng kh«ng thu phÝ ®èi víi c¸c ®¬n vÞ, bé phËn trùc thuéc ®­îc kiÓm to¸n. Ba lµ: Còng gièng nh­ kiÓm to¸n nhµ n­íc, kiÓm to¸n néi bé cã môc ®Ých lín lµ th«ng qua kiÓm to¸n ®Ó c¶i tiÕn vµ hoµn thiÖn c¸c ho¹t ®éng ë doanh nghiÖp, gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng, hiÖu qu¶ sö dông vèn vµ hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh, kh¾c phôc nh÷ng kh©u yÕu, gióp ban gi¸m ®èc ph¸t hiÖn, ng¨n chÆn vµ xö lý c¸c gian lËn, sai sãt trong ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. Bèn lµ: Tuy kiÓm to¸n néi bé ®­îc tæ chøc ®éc lËp víi nh÷ng bé phËn ®­îc kiÓm tra nh­ng kiÓm to¸n néi bé lµ mét bé phËn cña ®¬n vÞ, kh«ng thÓ ®éc lËp hoµn toµn víi ®¬n vÞ ®ã ®­îc. V× vËy c¸c b¸o c¸o cña kiÓm to¸n néi bé mÆc dï ®­îc ban gi¸m ®èc doanh nghiÖp tin t­ëng nh­ng kh«ng cã hoÆc Ýt cã gi¸ trÞ hîp lý ë bªn ngoµi. 4. C¬ cÊu cña bé phËn kiÓm to¸n néi bé. Bé m¸y kiÓm to¸n néi bé t¹i c¸c doanh nghiÖp cã quy m« lín (th­êng lµ tæng c«ng ty) ®­îc x©y dùng bao gåm: - Tr­ëng phßng kiÓm to¸n - Phã tr­ëng phßng kiÓm to¸n (cã thÓ cã hoÆc kh«ng) - Nhãm tr­ëng kiÓm to¸n - C¸c kiÓm to¸n viªn néi bé. a. Tr­ëng phßng kiÓm to¸n néi bé. Tr­ëng phßng kiÓm to¸n néi bé lµ ng­êi ®øng ®Çu phßng kiÓm to¸n néi bé doanh nghiÖp. ë c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc, tr­ëng phßng kiÓm to¸n néi bé do tæng gi¸m ®èc bæ nhiÖm sau khi cã ý kiÕn b»ng v¨n b¶n cña bé chñ qu¶n doanh nghiÖp. NhiÖm vô vµ quyÒn h¹n cña tr­ëng phßng kiÓm to¸n néi bé: - Chñ ®éng x©y dùng kÕ ho¹ch vµ lËp ch­¬ng tr×nh kiÓm to¸n hµng n¨m. - Tæ chøc c¸c cuéc kiÓm to¸n trong néi bé doanh nghiÖp theo nhiÖm vô, kÕ ho¹ch vµ ch­¬ng tr×nh dù ¸n ®· ®­îc tæng gi¸m ®èc phª duyÖt. - Qu¶n lý, bè trÝ ph©n c«ng c«ng viÖc cho kiÓm to¸n viªn vµ thùc hiÖn c¸c biÖn ph¸p ®µo t¹o, huÊn luyÖn kiÓm to¸n viªn, ®¶m b¶o kh«ng ngõng n©ng cao tr×nh ®é vµ n¨ng lùc cña c¸c kiÓm to¸n viªn còng nh­ bé m¸y kiÓm to¸n néi bé. - §Ò xuÊt víi tæng gi¸m ®èc vÒ viÖc ®Ò b¹t, bæ nhiÖm, khen th­ëng kû luËt ®èi víi kiÓm to¸n viªn néi bé. - KiÕn nghÞ c¸c thay ®æi vÒ chÝnh s¸ch, ®­êng lèi nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ trong c«ng t¸c qu¶n lý vµ ®iÒu hµnh ho¹t ®éng kinh doanh t¹i doanh nghiÖp. - Khi ph¸t hiÖn cã hiÖn t­îng vi ph¹m ph¸p luËt hoÆc nh÷ng quyÕt ®Þnh tr¸i víi chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch chÕ ®é cña doanh nghiÖp ph¶i cã tr¸ch nhiÖm b¸o c¸o c¸c cÊp cã thÈm quyÒn ®ång thêi nghiªn cøu ®­a ra c¸c gi¶i ph¸p ®Ó gi¶i quyÕt kÞp thêi. b. Nhãm tr­ëng kiÓm to¸n Nhãm tr­ëng kiÓm to¸n lµ cÊp trªn cña c¸c kiÓm to¸n viªn th­êng cã nhiÖm vô trî lý, gi¸m s¸t qu¸ tr×nh tiÕn hµnh c¸c cuéc kiÓm to¸n, l·nh ®¹o mét nhãm c¸c nh©n viªn kiÓm to¸n, xem xÐt l¹i c«ng viÖc cña c¸c thµnh viªn trong nhãm, lµ ng­êi gi÷ liªn l¹c gi÷a bé phËn ®­îc kiÓm to¸n vµ bé phËn kiÓm to¸n, gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh kiÓm to¸n. c. KiÓm to¸n viªn néi bé. C¸c kiÓm to¸n viªn néi bé lµ nh÷ng thµnh viªn kh«ng thÓ thiÕu trong bé phËn kiÓm to¸n. Theo quy ®Þnh t¹i Q§ 832/TC/C§KT ngµy 28 th¸ng 10 n¨m 1997 cña Bé tµi chÝnh, ng­êi ®­îc bæ nhiÖm hoÆc giao nhiÖm vô lµm kiÓm to¸n viªn néi bé t¹i c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc ph¶i cã ®ñ c¸c tiªu chuÈn sau: Mét lµ: cã phÈm chÊt trung thùc, kh¸ch quan ch­a cã tiÒn ¸n tiÒn sù, ch­a bÞ kû luËt tõ møc c¶nh c¸o trë lªn do cã c¸c sai ph¹m trong qu¶n lý kinh tÕ, tµi chÝnh, kÕ to¸n. Hai lµ: §· tèt nghiÖp chuyªn ngµnh kinh tÕ, tµi chÝnh kÕ to¸n hoÆc qu¶n trÞ kinh doanh. Ba lµ: §· c«ng t¸c thùc tÕ trong lÜnh vùc qu¶n lý tµi chÝnh kÕ to¸n tõ n¨m n¨m trë lªn trong ®ã cã Ýt nhÊt ba n¨m lµm viÖc t¹i doanh nghiÖp n¬i ®­îc giao nhiÖm vô kiÓm to¸n viªn. Ban gi¸m ®èc cã quyÒn ®¸nh gi¸ vµ lùa chän kiÓm to¸n viªn néi bé cho doanh nghiÖp dùa trªn phÈm chÊt ®¹o ®øc vµ n¨ng lùc chuyªn m«n cña kiÓm to¸n viªn. Tr¸ch nhiÖm cña kiÓm to¸n viªn néi bé: - KiÓm to¸n viªn néi bé thùc hiÖn nhiÖm vô theo kÕ ho¹ch kiÓm to¸n ®· ®­îc tæng gi¸m ®èc phª duyÖt vµ chÞu tr¸ch nhiÖm tr­íc tæng gi¸m ®èc vÒ chÊt l­îng, vÒ tÝnh trung thùc hîp lý cña b¸o c¸o kiÓm to¸n vµ nh÷ng th«ng tin tµi chÝnh kÕ to¸n ®· ®­îc kiÓm to¸n. - Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn c«ng viÖc, kiÓm to¸n viªn néi bé ph¶i tu©n thñ luËt ph¸p, tu©n thñ c¸c nguyªn t¾c chuÈn mùc nghÒ nghiÖp vµ kiÓm to¸n vµ c¸c chÝnh s¸ch chÕ ®é cña nhµ n­íc. - KiÓm to¸n viªn néi bé ph¶i ®¶m b¶o tÝnh kh¸ch quan, ®Ò cao tÝnh ®éc lËp trong ho¹t ®éng kiÓm to¸n, kh«ng ngõng n©ng cao n¨ng lùc chuyªn m«n, cËp nhËt kiÕn thøc, gi÷ g×n ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp. - Tu©n thñ nguyªn t¾c b¶o mËt sè liÖu, tµi liÖu ®· ®­îc kiÓm to¸n. QuyÒn h¹n cña kiÓm to¸n viªn néi bé: - §­îc ®éc lËp vÒ chuyªn m«n nghiÖp vô, kh«ng bÞ chi phÝ hoÆc can thiÖp khi thùc hiÖn ho¹t ®éng kiÓm to¸n vµ tr×nh bµy ý kiÕn trong b¸o c¸o kiÓm to¸n. - Cã quyÒn yªu cÇu c¸c bé phËn c¸ nh©n ®­îc kiÓm to¸n vµ c¸c bé phËn liªn quan cung cÊp th«ng tin, tµi liÖu phôc vô cho c«ng t¸c kiÓm to¸n. - §­îc ký x¸c nhËn trªn b¸o c¸o kiÓm to¸n néi bé do c¸ nh©n tiÕn hµnh hoÆc chÞu tr¸ch nhiÖm thùc hiÖn theo nhiÖm vô kiÓm to¸n ®­îc giao. - Nªu c¸c ý kiÕn ®Ò xuÊt, c¸c gi¶i ph¸p, kiÕn nghÞ cho viÖc c¶i tiÕn, hoµn thiÖn c«ng t¸c qu¶n lý, ®iÒu hµnh ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, ng¨n ngõa c¸c sai sãt, gian lËn vµ c¸c viÖc lµm sai tr¸i trong doanh nghiÖp. - §­îc b¶o l­u ý kiÕn ®· tr×nh bµy trong b¸o c¸o kiÓm to¸n néi bé, ®­îc quyÒn ®Ò nghÞ c¬ quan chøc n¨ng cña nhµ n­íc xem xÐt l¹i quyÕt ®Þnh cña tæng gi¸m ®èc vÒ viÖc b·i nhiÔm kiÓm to¸n viªn. 5. M« h×nh tæ chøc cña kiÓm to¸n néi bé. §Ó thùc hiÖn chøc n¨ng, nhiÖm vô mét c¸ch h÷u hiÖu, bé phËn kiÓm to¸n néi bé ph¶i trùc thuéc cÊp cao nhÊt trong doanh nghiÖp. ë c¸c doanh nghiÖp kh«ng cã héi ®ång qu¶n trÞ, bé phËn kiÓm to¸n néi bé th­êng ®­îc tæ chøc trùc thuéc ban gi¸m ®èc. ë c¸c n­íc Ch©u ©u trong c¸c c«ng ty lín, bé phËn kiÓm to¸n néi bé trùc thuéc uû ban kiÓm to¸n héi ®ång qu¶n trÞ. Uû ban nµy gåm mét sè thµnh viªn cña héi ®ång qu¶n trÞ nh­ng kh«ng gi÷ chøc vô hay ®¶m nhËn mét c«ng viÖc nµo trong c«ng ty. TÝnh chÊt ®éc lËp gióp cho uû ban kiÓm to¸n thùc hiÖn tèt chøc n¨ng gi¸m s¸t cña m×nh ®èi víi mäi ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. M« h×nh ho¹t ®éng ë c¸c tæng c«ng ty ®­îc thµnh lËp theo nghÞ ®Þnh 90/CP vµ 91/CP cña n­íc ta kh¸c so víi c¸c n­íc trªn. Trong mçi tæng c«ng ty cßn cã ban kiÓm so¸t trùc thuéc héi ®ång qu¶n trÞ. Ngoµi c¸c thµnh viªn chuyªn tr¸ch, héi ®ång qu¶n trÞ cßn cã mét sè thµnh viªn kiªm nhiÖm, trong bµn so¸t ngoµi tr­ëng ban kiÓm so¸t th× phÇn lín c¸c uû viªn lµ thµnh viªn kiªm nhiÖm trong ®ã cã thµnh viªn kh«ng thuéc tæng c«ng ty. Víi bé m¸y nh­ vËy ban kiÓm so¸t khã lßng thùc hiÖn tèt c¸c nhiÖm vô vµ tr¸ch nhiÖm theo quy ®Þnh cña nhµ n­íc ®­îc ban hµnh theo ®iÒu lÖ mÉu cña tæng c«ng ty nhµ n­íc. V× vËy theo em ë c¸c tæng c«ng ty ®­îc thµnh lËp theo nghÞ ®Þnh 90/CP vµ 91/CP, bé phËn kiÓm to¸n néi bé ph¶i trùc thuéc héi ®ång qu¶n trÞ mµ trùc tiÕp lµ ban kiÓm so¸t. D­íi ®©y em xin ®­a ra m« h×nh bé phËn kiÓm to¸n néi bé t¹i c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc. Tr­ëng nhãm kiÓm to¸n Tr­ëng bé phËn kiÓm to¸n Gi¸m ®èc hoÆc héi ®ång qu¶n trÞ KiÓm to¸n viªn néi bé KiÓm to¸n viªn néi bé KiÓm to¸n viªn néi bé n Ngoµi ra ®Ó thùc hiÖn mét cuéc kiÓm to¸n ®¹t hiÖu qu¶ cao nhÊt th× viÖc x¸c ®Þnh sè l­îng c¸c nh©n viªn kiÓm to¸n lµ rÊt quan träng, sè l­îng nh©n viªn kiÓm to¸n cã thÓ ®­îc x¸c ®Þnh qua c«ng thøc sau ®©y: i = 1 = å ai x t + b Trong ®ã: + ai: Thêi gian cÇn thiÕt ®Ó tiÕn hµnh kiÓm to¸n mét ho¹t ®éng hoÆc mét bé phËn cña doanh nghiÖp bao gåm c¶ thêi gian kiÓm to¸n dù tÝnh, thêi gian ®i l¹i (nÕu cã). + t: TÇn suÊt kiÓm to¸n c¸c bé phËn hoÆc ho¹t ®éng t­¬ng øng/n¨m. + b: Thêi gian dù kiÕn ph¸t sinh cho c¸c ho¹t ®éng ®µo t¹o, nghØ èm, nghØ phÐp, héi häp... + k: Thêi gian lµm viÖc trung b×nh cña mét kiÓm to¸n viªn/n¨m + n: Tæng sè bé phËn hoÆc ho¹t ®éng cÇn kiÓm to¸n 6. Mèi quan hÖ gi÷a kiÓm to¸n néi bé víi c¸c c¬ quan qu¶n lý chøc n¨ng cña nhµ n­íc. Kh¸c víi c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp kh¸c, ë c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc bé phËn kiÓm to¸n néi bé sÏ cã quan hÖ mËt thiÕt víi c¸c c¬ quan tµi chÝnh cña nhµ n­íc. ë V­¬ng quèc Anh, ho¹t ®éng cña kiÓm to¸n viªn néi bé t¹i c¸c ®¬n vÞ tµi chÝnh sö dông chi tiªu vèn vµ kinh phÝ cu¶ ng©n s¸ch nhµ n­íc do Bé tµi chÝnh qu¶n lý. Bé tµi chÝnh cña V­¬ng quèc Anh cßn biªn so¹n c¶ c¸c tµi liÖu h­íng dÉn nghiÖp vô chuyªn m«n cho kiÓm to¸n viªn néi bé thuéc lÜnh vùc nhµ n­íc qu¶n lý. T­¬ng tù nh­ vËy, Bé tµi chÝnh ViÖt Nam còng cã vai trß tr¸ch nhiÖm rÊt lín ®èi víi viÖc tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña kiÓm to¸n néi bé trong c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc, cã thÓ coi kiÓm to¸n néi bé lµ “ch©n rÕt” cña Bé tµi chÝnh ®Ó qu¶n lý hÖ thèng ngay t¹i c¸c ®¬n vÞ c¬ së. PhÇn II. Nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n mµ c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc gÆp ph¶i khi tiÕn hµnh triÓn khai kiÓm to¸n néi bé So víi hai lo¹i h×nh kiÓm to¸n nhµ n­íc vµ kiÓm to¸n ®éc lËp th× kiÓm to¸n néi bé ra ®êi muén h¬n. Tuy míi ra ®êi nh­ng ho¹t ®éng kiÓm to¸n néi bé ®· ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu kh«ng thÓ phñ nhËn, ®ãng gãp rÊt lín vµo sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc trong c¬ chÕ thÞ tr­êng. T¸c dông ®Çu tiªn ph¶i kÓ ®Õn ®ã lµ sù ra ®êi cña kiÓm to¸n néi bé ®· gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña hÖ thèng kÕ to¸n vÒ hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé doanh nghiÖp. Trong ®iÒu kiÖn n­íc ta hiÖn nay, sè c¸n bé lµm viÖc víi t­ c¸ch lµ c¸c kÕ to¸n viªn cã b»ng ®¹i häc chÝnh quy cßn thÊp vµ ch­a ®­îc chuÈn ho¸, h¬n n÷a do n­íc ta cã sù chuyÓn ®æi c¬ chÕ kinh tÕ khiÕn cho c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ, chÕ ®é kÕ to¸n thay ®æi nhiÒu lÇn cô thÓ lµ vµo th¸ng 12/1995 nhµ n­íc ta ban hµnh hÖ thèng kÕ to¸n – tµi chÝnh doanh nghiÖp míi, ®¶m b¶o yªu cÇu qu¶n lý vÜ m« cña nhµ n­íc, hoµ nhËp víi th«ng lÖ kÕ to¸n phæ biÕn trªn thÕ giíi trong ®ã cã tÝnh ®Õn ®iÒu kiÖn cô thÓ cña ViÖt Nam, trong khi ®ã ho¹t ®éng kiÓm tra kiÓm so¸t ch­a chuyÓn h­íng kÞp thêi dÉn ®Õn t×nh tr¹ng ho¹t ®éng kÕ to¸n trong c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc cßn nhiÒu lén xén. ChÝnh sù ra ®êi cña kiÓm to¸n mµ trùc tiÕp lµ kiÓm to¸n néi bé ®· gãp phÇn ®­a c«ng t¸c kÕ to¸n tµi chÝnh cña c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc vµo nÒ nÕp, h­íng dÉn nghiÖp vô cho c¸c c¸n bé lµm c«ng t¸c nµy. Ngoµi ra, kiÓm to¸n néi bé ra ®êi víi môc ®Ých ®¸nh gi¸ tÝnh trung thùc cña c¸c th«ng tin kinh tÕ tµi chÝnh ®· gióp cho gi¸m ®èc doanh nghiÖp cã nh÷ng nhËn ®Þnh ®óng ®¾n vÒ t×nh h×nh ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ m×nh. C¸c th«ng tin ®ã kh«ng chØ bao gåm c¸c th«ng tin trªn b¶ng khai tµi chÝnh mµ cßn lµ c¸c th«ng tin trong mäi ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp tõ viÖc tiÕp nhËn vèn ®Õn nh÷ng th«ng tin trong ho¹t ®éng kinh doanh vµ ho¹t ®éng qu¶n lý. §iÓn h×nh t¹i tæng c«ng ty x©y dùng S«ng §µ, bé phËn kiÓm to¸n néi bé qua c¸c cuéc kiÓm to¸n ®· gióp cho ban gi¸m ®èc kh¾c phôc ®­îc nh÷ng thiÕu sãt nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ trong c«ng t¸c qu¶n lý nãi chung vµ c«ng t¸c qu¶n lý tµi chÝnh nãi riªng lµm cho vèn cña c«ng ty kh«ng nh÷ng bÞ thÊt tho¸t mµ cßn kh«ng ngõng t¨ng tr­ëng. Qua c¸c cuéc kiÓm to¸n, bé phËn kiÓm to¸n néi bé ®· ph¸t hiÖn thÊy mét sè thµnh viªn chi sai nguyªn t¾c, dïng tiÒn cña kho¶n nµy chi cho kho¶n kia lµm thÊt tho¸t ng©n s¸ch gÇn 1 tû ®ång. Bªn c¹nh ®ã, bé phËn kiÓm to¸n néi bé ra ®êi ®· lµm h¹n chÕ rÊt nhiÒu nh÷ng gian lËn vµ sai sãt cña c¸c c¸n bé c«ng nh©n viªn khiÕn cho hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖp t¨ng ®¸ng kÓ. Tuy cã nhiÒu t¸c dông tÝch cùc nh­ vËy nh­ng cho ®Õn nay viÖc triÓn khai kiÓm to¸n néi bé trong c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc cßn rÊt chËm. Ngo¹i trõ c¸c tæng c«ng ty 90, 91 ®· chÝnh thøc ®­a kiÓm to¸n néi bé vµo ho¹t ®éng cßn t¹i c¸c doanh nghiÖp kh¸c ho¹t ®éng kiÓm to¸n néi bé ch­a cã hoÆc cã thÓ còng chØ lµ h×nh thøc chø ho¹t ®éng ch­a hiÖu qu¶. Nguyªn nh©n cña t×nh tr¹ng nµy th× cã nhiÒu bëi v× nh­ ë phÇn I ®· ph©n tÝch, tiªu chuÈn ®Ó thiÕt lËp kiÓm to¸n néi bé phô thuéc vµo quy m« ph¹m vi ho¹t ®éng, lÜnh vùc ho¹t ®éng vµ tr×nh ®é n¨ng lùc cña nh©n viªn. Trong khu«n khæ nhá bÐ cña bµi ®Ò ¸n m«n häc nµy em chØ xin ®­a ra vµ ph©n tÝch thùc tr¹ng mét sè nh©n tè mµ theo suy nghÜ cña em nh÷ng vÊn ®Ò cßn tån t¹i trong c¸c nh©n tè nµy lµ nguyªn nh©n c¶n trë viÖc tæ chøc triÓn khai kiÓm to¸n néi bé t¹i c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc. 1. VÒ mÆt c¬ së ph¸p lý. Bé phËn kiÓm to¸n néi bé ®· ph¸t triÓn cùc nhanh ë Mü còng nh­ ë Ch©u ¢u tõ nh÷ng n¨m 60. Sù ph¸t triÓn nµy ®· ®­îc khuyÕn khÝch bëi sù thµnh lËp cña tæ chøc kiÓm to¸n néi bé (IIA) n¨m 1941 t¹i New York, tæ chøc nµy ®· x¸c ®Þnh b¶n chÊt, môc tiªu vµ ph¹m vi ho¹t ®éng cña bé phËn kiÓm to¸n néi bé. Tæ chøc kiÓm to¸n néi bé lµ thµnh viªn cña liªn ®oµn kÕ to¸n quèc tÕ (IFAC) vµ INTOSAI. T¹i ViÖt Nam th× ph¶i ®Õn n¨m 1996, thuËt ng÷ kiÓm to¸n néi bé míi xuÊt hiÖn trong c¸c v¨n b¶n cña nhµ n­íc. Sau nghÞ ®Þnh sè 59/CP ngµy 03/10/1996 cña chÝnh phñ ban hµnh “quy ®Þnh qu¶n lý tµi chÝnh vµ h¹ch to¸n kinh doanh ®èi víi c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc” ngµy 12th¸ng 11 n¨m 1996, Bé tµi chÝnh ®· ra th«ng t­ sè 73/TC/TCDN nh»m h­íng dÉn lËp, c«ng bè c«ng khai b¸o c¸o tµi chÝnh vµ kiÓm tra b¸o c¸o tµi chÝnh hµng n¨m. ë th«ng t­ nµy quy ®Þnh b¾t buéc c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc ph¶i th­êng xuyªn tù tæ chøc kiÓm to¸n néi bé trong doanh nghiÖp. B¸o c¸o tµi chÝnh cña doanh nghiÖp ph¶i ®­îc kiÓm to¸n vµ cã x¸c nhËn ®· ®­îc kiÓm to¸n cña kiÓm to¸n néi bé hoÆc kiÓm to¸n ®éc lËp. Tuy nhiªn ph¶i ®Õn gÇn mét n¨m sau, v¨n b¶n chÝnh thøc ®Çu tiªn cña ViÖt nam quy ®Þnh ®Çy ®ñ vÒ kiÓm to¸n néi bé míi ra ®êi. §ã lµ quyÕt ®Þnh 832 TC/Q§/C§KT ngµy 28/10/1997 cña Bé tµi chÝnh vÒ “Quy chÕ kiÓm to¸n néi bé” ¸p dông cho c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc. Quy chÕ nµy gåm 5 ch­¬ng víi néi dung nh÷ng quy ®Þnh chung; Nh÷ng quy ®Þnh vÒ néi dung, tr×nh tù, ph­¬ng ph¸p cña kiÓm to¸n néi bé; kiÓm to¸n viªn néi bé; Tæ chøc kiÓm to¸n néi bé; Tæ chøc thùc hiÖn. Nh­ vËy víi quyÕt ®Þnh nµy, c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc ®· cã mét hµnh lang ph¸p lý ®Ó tiÕn hµnh viÖc thµnh lËp vµ triÓn khai kiÓm to¸n néi bé. T¹i ®iÒu 3 trong v¨n b¶n nµy quy ®Þnh c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc ph¶i th­êng xuyªn tæ chøc kiÓm to¸n néi bé nh»m ®¸nh gi¸ vÒ chÊt l­îng vµ ®é tin cËy cña c¸c th«ng tin kinh tÕ tµi chÝnh, vÒ b¶o vÖ tµi s¶n cña doanh nghiÖp, vÒ viÖc chÊp hµnh luËt ph¸p, chÝnh s¸ch chÕ ®é cña nhµ n­íc còng nh­ c¸c nghÞ quyÕt, quyÕt ®Þnh cña héi ®ång qu¶n trÞ vµ ban gi¸m ®èc doanh nghiÖp. TiÕp ®ã vµo ngµy 16/4/1998, Bé tµi chÝnh ®· ra th«ng t­ sè 52/1998 TT – BTC vÒ “H­íng dÉn tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n néi bé t¹i c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc”. Tuy nhiªn trong qu¸ tr×nh thùc thi nhiÒu quy ®Þnh vÒ bé m¸y kiÓm to¸n néi bé, c¬ cÊu bé m¸y kiÓm to¸n néi bé vµ kiÓm to¸n viªn néi bé ®· gÆp nh÷ng v­íng m¾c. a. VÒ bé m¸y kiÓm to¸n néi bé. Theo th«ng t­ sè 52/1998 TT – BTC, t¹i môc ra trong quy ®Þnh chung cã nªu “TÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc bao gåm c¸c tæng c«ng ty, c¸c liªn hiÖp xÝ nghiÖp vµ c¸c doanh nghiÖp h¹ch to¸n ®éc lËp ®Òu ph¶i tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n néi bé ®ñ n¨ng lùc ®Ó thùc hiÖn c«ng t¸c kiÓm to¸n néi bé theo quy ®Þnh t¹i quyÕt ®Þnh 832 TC/Q§/C§KT ngµy 28/10/1997 cña Bé tr­ëng tµi chÝnh”. Nh­ vËy lµ mäi doanh nghiÖp nhµ n­íc ®Òu ph¶i tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n néi bé vµ kiÓm to¸n néi bé cã thÓ thay thÕ cho kiÓm to¸n ®éc lËp. Tuy nhiªn trong thùc tÕ hiÖn nay cã nhiÒu d­ luËn kh¸c nhau vÒ tÝnh hiÖu qu¶ cña nã. VËy cã nªn b¾t buéc mäi doanh nghiÖp nhµ n­íc ®Òu ph¶i tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n néi bé hay kh«ng? Môc ®Ých chñ yÕu cña kiÓm to¸n néi bé lµ gióp cho l·nh ®¹o doanh nghiÖp trong viÖc qu¶n lý vµ ®iÒu hµnh doanh nghiÖp, c«ng t¸c kiÓm to¸n néi bé ®­îc thùc hiÖn bëi c¸c kiÓm to¸n viªn trong néi bé doanh nghiÖp, kiÓm to¸n viªn néi bé ®­îc bæ nhiÖm, miÔn nhiÖm bëi gi¸m ®èc hoÆc tæng gi¸m ®èc doanh nghiÖp, ®­îc ho¹t ®éng ®­îc sù chØ ®¹o cña l·nh ®¹o doanh nghiÖp. Do vËy tÝnh hiÖu qu¶ cña kiÓm to¸n néi bé phô thuéc rÊt lín vµo ý muèn chñ quan cña ng­êi l·nh ®¹o cao nhÊt trong doanh nghiÖp. §iÒu nµy còng cã nghÜa lµ tÝnh ®éc lËp cña kiÓm to¸n néi bé kh«ng cao, thùc chÊt nã chØ cã gi¸ trÞ trong néi bé doanh nghiÖp mµ kh«ng cã gi¸ trÞ ph¸p lý ®èi víi c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n­íc nh­ c¬ quan thuÕ, c¬ quan qu¶n lý vèn vµ ngay c¶ ®èi víi kiÓm to¸n ®éc lËp, kiÓm to¸n nhµ n­íc th× kÕt luËn vµ sè liÖu cña kiÓm to¸n néi bé còng chØ lµ c¬ së ®Ó tham kh¶o mµ th«i. ViÖc quy ®Þnh kiÓm to¸n viªn néi bé ph¶i ký vµo b¸o c¸o tµi chÝnh suy cho cïng còng lµ viÖc lµm mang tÝnh h×nh thøc. H¬n n÷a tõ tr­íc ®Õn nay vÒ mÆt lý thuyÕt ë c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc ®· cã kÕ to¸n tr­ëng lµ kiÓm so¸t viªn cña nhµ n­íc ®Æt t¹i c¸c doanh nghiÖp ®Ó kiÓm tra kiÓm so¸t t×nh h×nh tµi chÝnh cña doanh nghiÖp vµ cã nhiÒu v¨n b¶n ph¸p lý quy ®Þnh vÒ vÊn ®Ò nµy. Do vËy, kh«ng nªn b¾t buéc mäi doanh nghiÖp nhµ n­íc ph¶i tæ chøc mét bé phËn chñ yÕu kiÓm tra l¹i viÖc lµm cña nhµ n­íc, cña “kiÓm so¸t viªn nhµ n­íc” còng t¹i doanh nghiÖp. Trong thùc tÕ hiÖn nay cã nhiÒu doanh nghiÖp nhµ n­íc cã quy m« nhá, l·nh ®¹o doanh nghiÖp cã thÓ kiÓm tra chÆt chÏ mäi ho¹t ®éng trong doanh nghiÖp th× viÖc thµnh lËp mét bé phËn kiÓm to¸n néi bé ë nh÷ng doanh nghiÖp nµy lµ qu¸ thõa, hoµn toµn kh«ng cÇn thiÕt. §©y lµ nguyªn nh©n chÝnh dÉn ®Õn sù ra ®êi cña th«ng t­ 171/1998/TT – BTC. Ngµy 22/12/1998 t¹i th«ng t­ nµy ghi: Trong qu¸ tr×nh triÓn khai thùc hiÖn theo th«ng t­ sè 52 cßn tån t¹i mét sè v­íng m¾c cÇn söa ®«Ø cho phï hîp víi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ vµ t×nh h×nh thùc tÕ cña doanh nghiÖp. T¹i môc 3 tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n néi bé cã ghi “Tuú thuéc vµo quy m« s¶n xuÊt kinh doanh, ®Þa bµn ho¹t ®éng tËp trung hay ph©n t¸n, ®Òu kiÖn cô thÓ vÒ tr×nh ®é n¨ng lùc cña ®éi ngò nh©n viªn kÕ to¸n... doanh nghiÖp cã thÓ lùa chän cã tæ chøc hay kh«ng bé m¸y kiÓm to¸n néi bé trong ®¬n vÞ m×nh”. Quy ®Þnh trªn ®· t¹o cho c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc mét c¬ héi ®Ó vËn dông sù linh ho¹t trong tæ chøc bé m¸y nh»m tiÕt kiÖm ®­îc chi phÝ, n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña m×nh. b. VÒ quy m« bé m¸y kiÓm to¸n néi bé. T¹i kho¶n 1 - ®iÒu 16 – ch­¬ng 4 – Q§832 cã ghi: “Bé m¸y kiÓm to¸n néi bé gåm tr­ëng phßng kiÓm to¸n néi bé, phã tr­ëng phßng kiÓm to¸n néi bé (nÕu cã), nhãm tr­ëng kiÓm to¸n néi bé vµ kiÓm to¸n viªn néi bé. Sè l­îng kiÓm to¸n viªn néi bé phô thuéc vµo quy m« kinh doanh, ®Þa bµn ho¹t ®éng, sè l­îng c¸c ®¬n vÞ thµnh viªn, tÝnh chÊt phøc t¹p cña c«ng viÖc, yªu cÇu qu¶n lý kinh doanh vµ tr×nh ®é n¨ng lùc nghÒ nghiÖp cña kiÓm to¸n viªn”. VÊn ®Ò nµy ®­îc cô thÓ ho¸ trong th«ng t­ sè 52 nh­ sau: §èi víi tæng c«ng ty: “Phßng kiÓm to¸n._.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • doc12395.doc
Tài liệu liên quan