Áp dụng thương mại điện tử trong giao nhận hàng hóa

Tài liệu Áp dụng thương mại điện tử trong giao nhận hàng hóa: ... Ebook Áp dụng thương mại điện tử trong giao nhận hàng hóa

doc76 trang | Chia sẻ: huyen82 | Lượt xem: 1358 | Lượt tải: 0download
Tóm tắt tài liệu Áp dụng thương mại điện tử trong giao nhận hàng hóa, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Tr­êng ®¹i häc ngo¹i th­¬ng Khoa kinh tÕ ngo¹i th­¬ng Khãa luËn tèt nghiÖp §Ò tµi: ¸p dông th­¬ng m¹i §iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa Gi¸o viªn h­íng dÉn: Sinh viªn thùc hiÖn: GS.TS.Bïi Xu©n L­u §Æng ThÞ Nhung Líp: A1 – CN9 Kinh tÕ ngo¹i th­¬ng Hµ néi, n¨m 2003 Lêi nãi ®Çu ViÖt nam ®ang trªn ®­êng ®æi míi, hoµ nhËp vµo sù ph¸t triÓn chung trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi, th­¬ng m¹i ®iÖn tö ngµy mét ph¸t triÓn ®ãng mét vai trß rÊt quan träng trong sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ, trong viÖc bu«n b¸n trao ®æi hµng hãa ®Æc biÖt trong giao nhËn hµng hãa gi÷a ViÖt nam, khu vùc vµ thÕ giíi. §Ó ®Èy m¹nh hîp t¸c kinh tÕ, c¸c n­íc ASEAN trong ®ã cã ViÖt Nam t×m c¸ch h­íng tíi viÖc tù do ho¸ th­¬ng m¹i, dÞch vô vµ ®Çu t­ trong khu vùc. Song song víi viÖc thùc hiÖn Khu mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA), c¸c n­íc ASEAN ®ang triÓn khai viÖc thùc hiÖn HiÖp ®Þnh khung ASEAN vÒ dÞch vô trong ®ã cã dÞch vô vËn t¶i vµ giao nhËn hµng ho¸ høa hÑn mét sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña lo¹i h×nh dÞch vô nµy. Cã thÓ nãi ph¸t triÓn dÞch vô giao nhËn v©n t¶i hµng ho¸ quèc tÕ ë mçi n­íc g¾n liÒn víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña n­íc ®ã. Ký kÕt hîp ®ång, vËn chuyÓn hµng ho¸ ®Õn c¶ng ®Ých vµ tiÕn hµnh giao nhËn lµ nh÷ng kh©u then chèt trong bÊt kú th­¬ng vô nµo. Víi tÝnh chÊt lµ mét nghiÖp vô tæng hîp, ng­êi giao nhËn ph¶i n¾m v÷ng vÒ c¸c nghiÖp vô ngo¹i th­¬ng vµ ph¶i biÕt phèi kÕt hîp mét c¸ch nhuÇn nhuyÔn c¸c kh©u nghiÖp vô khi thùc hiÖn mét hîp ®ång giao nhËn. §©y lµ mét lo¹i h×nh kinh doanh dÞch vô mang tÝnh ph©n c«ng lao ®éng cao cña mét x· héi hiÖn ®¹i ®ßi hái ng­êi cung cÊp dÞch vô ph¶i hiÓu biÕt mét c¸ch ®Çy ®ñ vÒ ngo¹i th­¬ng, c¸c tËp qu¸n bu«n b¸n quèc tÕ còng nh­ luËt kinh tÕ, c¸c quy ®Þnh cña Nhµ n­íc vÒ luËt thuÕ, luËt H¶i quan vµ h¬n n÷a ph¶i cã mét hÖ thèng ®¹i lý réng r·i trªn thÕ giíi ®Ó cã thÓ cung cÊp dÞch vô mét c¸ch nhanh chãng, hiÖu qu¶ nhÊt víi gi¸ c¶ c¹nh tranh nhÊt. §Æc biÖt trong giai ®o¹n mµ ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö vµo trong c¸c lo¹i h×nh kinh doanh, s¶n xuÊt lµ mét trong nh÷ng m¶ng ®­îc ChÝnh phñ nhiÒu n­íc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi rÊt quan t©m, ®­îc coi lµ ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt cho sù héi nhËp kinh tÕ cña mçi n­íc. H×nh thøc th­¬ng m¹i nµy, mang l¹i cho x· héi, c¸c doanh nghiÖp, ®Õn tõng c¸ nh©n mét c«ng cô ho¹t ®éng míi, tiÖn lîi, dÔ dµng vµ hiÖu qu¶ h¬n nhiÒu. Ngµy nay, th­¬ng m¹i ®iÖn tö ®­îc ¸p dông ngµy cµng nhiÒu vµ tèc ®é cµng nhanh víi hiÖu qu¶ hÕt søc nh·n tiÒn trong rÊt nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nhau víi nhiÒu møc ®é kh¸c nhau. Víi mong muèn n­íc ta b­íc vµo nÒn kinh tÕ tri thøc trong thÕ kû tíi mét c¸ch thµnh c«ng, theo kÞp sù ph¸t triÓn cña c¸c n­íc tiªn tiÕn trªn thÕ giíi cïng víi mèi quan t©m ®Õn sù ph¸t triÓn cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong dÞch vô giao nhËn vËn t¶i trong kû nguyªn c«ng nghÖ th«ng tin, t«i ®· quyÕt ®Þnh chän ®Ò tµi: “ ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa” lµm ®Ò tµi tèt nghiÖp cña m×nh. HiÖn nay, ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa t¹i ViÖt Nam lµ mét vÊn ®Ò lín vµ ®ang ®­îc xem xÐt ®Ó cã thÓ triÓn khai réng r·i, mét phÇn do tû lÖ ng­êi dïng Internet thÊp vµ thãi quen giao dÞch qua m¹ng ch­a nhiÒu. Tuy nhiªn ViÖt Nam lµ mét thÞ tr­êng lín víi trªn 56.000 doanh nghiÖp, viÖc tiÕn hµnh th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa lµ xu h­íng tÊt yÕu. C¸c doanh nghiÖp ngay tõ b©y giê cÇn t¹o lËp nh÷ng ®iÒu kiÖn c¬ b¶n ban ®Çu cho th­¬ng m¹i ®iÖn tö ph¸t triÓn, tr­íc hÕt lµ c¬ së h¹ tÇng C«ng nghÖ th«ng tin ®Ó tõ ®ã ph¸t triÓn c¸c lÜnh vùc trong th­¬ng m¹i ®iÖn tö ®Æc biÖt lµ giao nhËn hµng hãa. Ngoµi ra, ®èi víi c¸c Doanh nghiÖp võa vµ nhá Nhµ n­íc vµ c¸c Bé, Ngµnh cÇn cã nh÷ng gi¶i ph¸p ®Ó hç trî trong lÜnh vùc nµy. Môc ®Ých cña khãa luËn lµ lµm râ lîi Ých cña viÖc øng dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa, h×nh thøc ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa, vµ ®Ò xuÊt c¸c c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa. CÊu tróc cña khãa luËn gåm: Lêi nãi ®Çu Ba ch­¬ng: Ch­¬ng I: Sù ra ®êi cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö, lîi Ých cña viÖc øng dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö, c¸c ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn th­¬ng m¹i ®iÖn tö t¹i ViÖt Nam. Ch­¬ng II: HiÖn tr¹ng ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa. Ch­¬ng III: KiÕn nghÞ c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa ë ViÖt Nam. KÕt luËn Tµi liÖu tham kh¶o. Ch­¬ng I Sù ra ®êi cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö, lîi Ých cña viÖc øng dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong kinh doanh giao nhËn, c¸c ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn th­¬ng m¹i ®iÖn tö t¹i viÖt nam I. Kh¸i qu¸t vÒ th­¬ng m¹i ®iÖn tö 1.1. Sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña m¹ng Internet LÞch sö cña INTERNET ®­îc b¾t ®Çu tõ n¨m 1957: §©y lµ thêi kú chiÕn tranh l¹nh gi÷a c¸c n­íc thuéc khèi x· héi chñ nghÜa vµ t­ b¶n chñ nghÜa ®ang diÔn ra hÕt søc gay g¾t. ë Mü c¸c kho¶n ®Çu t­ dµnh cho qu©n sù lµ rÊt lín. N¨m 1957 Mü ®· h×nh thµnh nªn mét c¬ quan nghiªn cøu ph¸t triÓn ARPA (Advanced Research Project Agency), d­íi sù qu¶n lý cña Uû ban phßng vÖ DoD (Department of Defence), ®Ó phèi hîp nghiªn cøu khoa häc vµ c«ng nghÖ øng dông vµo lÜnh vùc qu©n sù. §Õn n¨m 1965 ARPA tµi trî cho dù ¸n m¹ng m¸y tÝnh TX-2 t¹i phßng thÝ nghiÖm Lincoln cña ViÖn c«ng nghÖ Massachusetts, Lexington vµ dù ¸n Q-32 hîp t¸c víi c«ng ty ph¸t triÓn hÖ thèng (system development) Santa Monica California. N¨m 1967 kÕ ho¹ch vÒ m¹ng PS (Packet - Switching) ®­îc ®­a ra, ®ång thêi b¶n kÕ ho¹ch ®Çu tiªn vÒ m¹ng ARPANET (Advanced Research Projects Agency Network) ®­îc ®­a ra bëi Lawrence G.Roberts - viÖn c«ng nghÖ Massachusetts. Vµo vµo th¸ng 7 n¨m 1968 ARPA ®Ò nghÞ kÕt nèi 4 ®Þa ®iÓm ®Çu tiªn b»ng c¸c m¸y tÝnh gåm: ViÖn nghiªn cøu Standford, tr­êng §¹i häc tæng hîp California ë Los Angeles, UC (University of California) t¹i Santa Babara vµ tr­êng §¹i häc tæng hîp Utah. §Õn n¨m 1969 Uû ban phßng vÖ DoD (Department of Defense) giao cho ARPA ®i s©u nghiªn cøu vÒ lÜnh vùc m¹ng. Vµ còng trong n¨m 1969 bèn ®Þa ®iÓm trªn chÝnh thøc ®­îc nèi thµnh m¹ng. Do vËy cho ®Õn nay th× ng­êi ta lÊy nguån gèc ®Çu tiªn cña Internet lµ hÖ thèng m¸y tÝnh cu¶ Bé Quèc Phßng Mü, gäi lµ m¹ng ARPANET. §Çu n¨m 1970 Th­ ®iÖn tö ®· b¾t ®Çu ®­îc sö dông. N¨m 1973 sù nèi kÕt quèc tÕ ®Çu tiªn víi ARPANET cña tr­êng ®¹i häc London - Anh. N¨m 1979: Nh»m ph¸t triÓn réng r·i m¹ng ®· ®­îc thiÕt lËp, c¸c nhµ khoa häc m¸y tÝnh tõ ®¹i häc Wisconsin DARPA (Defense Advanced Research Project Agency) vµ NSF (National Science Foundation) tËp trung th¶o luËn vÒ viÖc cïng tæ chøc mét ban nghiªn cøu khoa häc m¸y tÝnh, nghiªn cøu m¹ng m¸y tÝnh. §Õn n¨m 1990 ARPANET ®­îc thay thÕ b»ng m¹ng NSFNET (National Science Foundation Network). NSFNET mang tÝnh chÊt ho¹t ®éng d©n sù nhiÒu h¬n. Thùc ra trong c¸c sè liÖu thèng kª, ng­êi ta chØ tÝnh mèc thõa nhËn mét c¸ch réng r·i sù ra ®êi cña Internet tõ n¨m 1990 khi c«ng nghÖ m¹ng ®­îc ¸p dông mét kü thuËt míi lµ World Wide Web(www). Vµ còng kÓ tõ thêi ®iÓm Êy sè ng­êi hoµ nhËp vµo m¹ng Internet míi t¨ng nªn mét c¸ch nhanh chãng. §Õn n¨m 1990 sè c¸c n­íc ®· tham gia nèi víi m¹ng nµy lµ: “Canada, §an M¹ch, PhÇn Lan, Ph¸p, Nauy, Thôy §iÓn” (1988), “Australia, §øc, Israel, Italy, NhËt B¶n, Mexico, Netherlands, Newzealand, Puerto Rico, Anh” (1989), “Agentina, Austria, BØ, Brazil, Chile, Greece, ¢n §é, Ireland, Hµn Quèc, Thuþ SÜ” (1990) . Sau ®ã c¸c n­íc kh¸c còng tham gia vµo m¹ng toµn cÇu Internet: N¨m 1991: Croatia, Czech Repuplic, Hongkong, Hungary, Poland, Portugal, Singapore, Taiwan, Tunisia..... §Õn n¨m 1997: toµn thÕ giíi ®· cã 110 quèc gia nèi m¹ng Internet, trong ®ã cã ViÖt Nam. Nh÷ng ®Þa chØ cña nh÷ng tæ chøc lín xuÊt hiÖn trªn Internet lµ Liªn Hîp Quèc (1993), Nhµ Tr¾ng (1993), Ng©n hµng thÕ giíi (1992), Thñ t­íng NhËt (1994), Uû ban ng©n khè Anh (1994),Thñ t­íng Newzealand (1994).....”1 [1] Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y Internet ®· ph¸t triÓn mét c¸ch nhanh chãng vµ ®­îc øng dông mét c¸ch réng r·i trong mäi mÆt cña ®êi sèng x· héi. NÕu xÐt lÞch sö ph¸t triÓn cña c¸c lÜnh vùc th«ng tin ®¹i chóng kh¸c th× Internet v­ît xa tÊt c¶. §iÒu nµy cho thÊy thÕ giíi cã thÓ sÏ s¾p b­íc vµo mét x· héi toµn cÇu Internet. Ng­êi ta ®­a ra mét vÝ dô so s¸nh ®Ó thÊy ®­îc sù ph¸t triÓn cña Internet so víi c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng kh¸c lµ rÊt lín. H×nh 1-1: Sù t¨ng tr­ëng cña Internet trong c¸c n¨m 1994-2000,vµ dù b¸o møc t¨ng tr­ëng c¸c n¨m 2002-2005.”2 [2] §Ó ®¹t ®­îc con sè 50 triÖu ng­êi sö dông ®µi ph¸t thanh ph¶i chê sau 40 n¨m, truyÒn h×nh mÊt 13 n¨m, truyÒn h×nh c¸p mÊt 10 n¨m, trong khi ®ã Internet ®¹t ®­îc con sè trªn ch­a ®Çy 5 n¨m. Còng theo t¹p chÝ tin häc ng©n hµng sè 4 th¸ng 8 n¨m 2000, N¨m 1994 toµn thÕ giíi cã kho¶ng 3 triÖu ng­êi nèi m¹ng Internet. N¨m 1996 con sè ®· lªn tíi 67 triÖu ng­êi. N¨m 1997 ®· cã 110 quèc gia nèi m¹ng Internet. N¨m 1998 toµn thÕ giíi ®· cã h¬n 100 triÖu ng­êi nèi m¹ng Internet. §Õn cuèi n¨m 1999 toµn thÕ giíi cã kho¶ng 259 triÖu ng­êi nèi m¹ng Internet. §ång thêi vµo n¨m 2000 con sè nµy lµ 349 triÖu ng­êi. "Dù b¸o vµo n¨m 2002 sè ng­êi nèi m¹ng Internet lµ 490 triÖu ng­êi, n¨m 2003 lµ 502 triÖu ng­êi vµ ®Õn 2005 toµn thÕ giíi sÏ cã kho¶ng 765 triÖu ng­êi nèi m¹ng Internet” (gÇn 1/6 d©n sè thÕ giíi). Tuy nhiªn, sù ph¸t triÓn cña m¹ng Internet lµ hÕt søc chªnh lÖch gi÷a c¸c quèc gia, gi÷a nh÷ng n­íc ®ang ph¸t triÓn vµ nh÷ng n­íc c«ng nghiÖp hãa. HiÖn nay, mét nöa trong sè nh÷ng ng­êi truy cËp m¹ng Internet trªn thÕ giíi lµ thuéc khu vùc B¾c Mü. Ng­êi ta ®­a ra mét sù so s¸nh h×nh t­îng r»ng c¶ Ch©u Phi ch­a b»ng sè ng­êi nèi m¹ng ë riªng thµnh phè New York. " 3 [3] Khi mét c«ng nghÖ míi ra ®êi th× th«ng th­êng ng­êi ta khã mµ l­êng hÕt ®­îc sù më réng cña nã. Tr­íc ®©y khi ®iÖn tho¹i ®­îc ph¸t minh, ng­êi ta còng cã c¶m nghÜ r»ng nã lµ mét c«ng cô hÕt søc xa vêi, nh­ng cho ®Õn nay th× kh«ng ai lµ kh«ng ph¶i thõa nhËn r»ng nã ®· trë thµnh mét ph­¬ng thøc giao dÞch kh«ng thÓ thiÕu ®­îc trong ®êi sèng hµng ngµy. Internet - mét c«ng nghÖ v­ît bËc, lµ ®Ønh cao cña thÕ kû XX ch¾c ch¾n còng sÏ nh­ vËy. HiÖn nay trªn thÕ giíi con sè ng­êi nèi kÕt víi Internet ch­a nhiÒu song ch¾c ch¾n r»ng trong t­¬ng lai kh«ng xa, Internet sÏ lµ ph­¬ng tiÖn th©n thiÖn cña mäi nhµ trªn kh¾p hµnh tinh. 1.2. Kh¸i niÖm vÒ th­¬ng m¹i ®iÖn tö (E-commerce) Tr­íc khi ®i vµo kh¸i niÖm vÒ th­¬ng m¹i ®iÖn tö chóng ta xem xÐt qua vÒ kh¸i niÖm kinh doanh ®iÖn tö: Kinh doanh ®iÖn tö ( Electronic Business) lµ mét b­íc biÕn ®æi c¬ b¶n cña c¸c ph­¬ng thøc kinh doanh th«ng qua viÖc sö dông c¸c c«ng nghÖ cña m¹ng m¸y tÝnh Internet, Intranet... HiÖn nay cã nhiÒu quan ®iÓm vÒ vÊn ®Ò ®Þnh nghÜa th­¬ng m¹i ®iÖn tö. “Quan ®iÓm thø nhÊt : Th­¬ng m¹i ®iÖn tö ®­îc ®Þnh nghÜa mét c¸ch ®¬n gi¶n lµ sù chuyÓn giao c¸c gi¸ trÞ qua Internet cña mét trong bèn d¹ng ho¹t ®éng: Mua, B¸n, §Çu t­ vµ vay m­în. “ 6 [6] "Quan ®iÓm thø hai víi nghÜa réng: Th­¬ng m¹i ®iÖn tö gåm c¸c giao dÞch tµi chÝnh vµ th­¬ng m¹i ®­îc thùc hiÖn b»ng c¸c ph­¬ng tiÖn ®iÖn tö. Quan ®iÓm thø ba xuÊt ph¸t tõ thùc tiÔn cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö: Th­¬ng m¹i ®iÖn tö lµ c¸c ho¹t ®éng th­¬ng m¹i ®­îc thùc hiÖn qua m¹ng th«ng tin toµn cÇu Internet." 7 [7] HiÓu theo quan ®iÓm thø hai th× th­¬ng m¹i ®iÖn tö thùc tÕ ®· tån t¹i tõ rÊt l©u. Cã lÏ sím nhÊt vµ phæ biÕn nhÊt lµ ng­êi ta øng dông ho¹t ®éng kinh doanh cña m×nh qua ®iÖn tho¹i, sau ®ã næi bËt n÷a lµ truyÒn h×nh, fax, radio... ®©y còng lµ c¸c ph­¬ng tiÖn ®iÖn tö ®­îc øng dông kh¸ réng r·i trong ho¹t ®éng th­¬ng m¹i. Tuy nhiªn c¸c h×nh thøc nµy chØ hç trî cho th­¬ng m¹i. Trong hÇu hÕt c¸c ho¹t ®éng th­¬ng m¹i c¸c ph­¬ng tiÖn nµy kh«ng thùc hiÖn ®­îc mét c¸ch hoµn chØnh. Song nhê Internet ng­êi ta cã thÓ thùc hiÖn hoµn chØnh mét giao dÞch th­¬ng m¹i nh­: mua b¸n, chµo hµng, chän hµng, ký kÕt hîp ®ång, giao hµng, thanh to¸n, b¶o hµnh, c¸c dÞch vô sau b¸n... Do vËy trªn thùc tiÔn nãi th­¬ng m¹i ®iÖn tö, ng­êi ta th­êng hiÓu lµ lo¹i trõ c¸c ph­¬ng tiÖn ®iÖn tö kh«ng ph¶i lµ Internet. Th­¬ng m¹i ®iÖn tö lµ ho¹t ®éng th­¬ng m¹i b»ng ph­¬ng tiÖn Internet. Nh­ vËy, theo quan ®iÓm thùc tiÔn th­¬ng m¹i, cã thÓ ®­a ra mét ®Þnh nghÜa vÒ th­¬ng m¹i ®iÖn tö nh­ sau:" Th­¬ng m¹i ®iÖn tö lµ viÖc sö dông c¸c c«ng nghÖ m¹ng Internet trong c¸c ho¹t ®éng giao dÞch th­¬ng m¹i" "Electronic commerce is an emerging concept that describes the process of buying and selling or exchanging of products, services, and information via computer networks including the internet"[ 8] . Trong LuËt mÉu vÒ th­¬ng m¹i ®iÖn tö cña Liªn Hîp Quèc - UNCITRAL Model Law on electronic commerce - kh«ng cã ®iÒu kho¶n nµo ®Þnh nghÜa vÒ th­¬ng m¹i ®iÖn tö. Tuy nhiªn hiÓu theo tinh thÇn ®iÒu chØnh cña luËt nµy th× "Electronic Commerce" cÇn ®­îc hiÓu theo nghÜa réng ë trªn. II. Lîi Ých cña viÖc øng dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong kinh doanh giao nhËn hµng hãa. Trong lo¹i h×nh c¬ b¶n nhÊt cña giao dÞch, kh¸ch hµng ®Õn cöa hµng lùa chän nh÷ng s¶n phÈm mµ hä muèn mua, tr¶ cho ng­êi b¸n mét kho¶n tiÒn vµ mang hµng vÒ. Ngµy nay tr­íc sù bïng næ vÒ c«ng nghÖ th«ng tin - m¹ng m¸y tÝnh vµ sù kÕt nèi kh¾p toµn cÇu - th­¬ng m¹i ®iÖn tö ®· næi lªn nh­ mét ph­¬ng thøc kinh doanh quan träng cña thÕ kû . Khi con ng­êi cµng nhËn thøc râ h¬n, hiÓu biÕt nhiÒu h¬n vÒ Internet th× thÞ tr­êng ®iÖn tö còng ngµy cµng trë nªn quen thuéc víi hä. NÕu khuynh h­íng t¨ng tr­ëng sè ng­êi nèi m¹ng Internet nh­ hiÖn nay ®­îc duy tr× th× sÏ ch¼ng bao l©u n÷a trong t­¬ng quan gi÷a hai lo¹i thÞ tr­êng, thÞ tr­êng thùc sÏ cã xu h­íng nh­êng chç dÇn cho thÞ tr­êng ¶o, thÕ giíi cña th«ng tin, h×nh ¶nh. C¸c c«ng ty còng sÏ chuyÓn dÇn ho¹t ®éng kinh doanh truyÒn thèng cña m×nh sang kinh doanh ®iÖn tö ®Ó khai th¸c nh÷ng lîi Ých ®­îc t¹o ra tõ ph­¬ng thøc kinh doanh nµy. §èi víi c¸c doanh nghiÖp giao nhËn ë n­íc ta, cã lÏ b­íc ®Çu tiªn ®Ó cã thÓ khuyÕn khÝch hä ph¸t triÓn kÕ ho¹ch ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa ®ã lµ viÖc lµm thÕ nµo ®Ó hä cã thÓ nhËn thøc ®­îc nh÷ng Ých lîi mµ th­¬ng m¹i ®iÖn tö cã thÓ mang l¹i. Lµm râ vÊn ®Ò nµy sÏ lµ ®éng lùc, vµ ph­¬ng h­íng chñ ®¹o cho c¸c nhµ doanh nghiÖp m¹nh d¹n ¸p dông c«ng nghÖ míi. 2.1. TÝnh kÞp thêi, tÝnh cËp nhËt cña th«ng tin th­¬ng m¹i Internet lµ mét th­ viÖn khæng lå nhÊt ®­îc cËp nhËt mét c¸ch liªn tôc. Ngµy nay, nhËn, göi, khai th¸c th«ng tin trªn Internet lµ nhu cÇu cña toµn thÕ giíi. Th«ng tin chÝnh x¸c ®Çy ®ñ, nhanh chãng lµ mét ®ßi hái ngµy cµng cao trong ho¹t ®éng kinh doanh giao nhËn. Trong th­¬ng m¹i ®iÖn tö hiÖn nay ng­êi ta cã thÓ dÔ dµng thu thËp vµ t×m kiÕm th«ng tin ë kh¾p c¸c n¬i trªn thÕ giíi. Dùa vµo ®ã doanh nghiÖp cã thÓ theo s¸t sù biÕn ®éng cña thÞ tr­êng n­íc ngoµi, n¾m b¾t liªn tôc vµ th­êng xuyªn c¸c th«ng tin liªn quan ®Õn ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp. Do kh¶ n¨ng thu thËp ®­îc c¸c th«ng tin cËp nhËt vµ truyÒn tin nhanh chãng, doanh nghiÖp cã thÓ thùc hiÖn nghiªn cøu, t×m hiÓu thÞ tr­êng, t×m hiÓu ®èi t¸c vµ ra c¸c quyÕt ®Þnh kinh doanh cña m×nh ë c¸c thêi ®iÓm vµ ®Þa ®iÓm kh¸c nhau. Nãi vÒ tÝnh kÞp thêi cña th«ng tin th­¬ng m¹i trªn Internet, nhiÒu ng­êi ®Æt c©u hái sö dông ®iÖn tho¹i, fax... víi kh¶ n¨ng truyÒn tin nhanh th× vÉn ®¶m b¶o tÝnh kÞp thêi, vËy ­u thÕ næi tréi cña Internet so víi c¸c ph­¬ng tiÖn nµy lµ g×? §iÖn tho¹i lµ mét ph­¬ng tiÖn phæ th«ng dÔ sö dông vµ th­êng më ®Çu cho c¸c cuéc giao dÞch th­¬ng m¹i. Tuy nhiªn trªn quan ®iÓm kinh doanh c«ng cô ®iÖn tho¹i cã mÆt h¹n chÕ lµ chØ truyÒn t¶i ®­îc ©m thanh. Mäi cuéc giao dÞch cuèi cïng vÉn ph¶i kÕt thóc b»ng giÊy tê, hay c¸c tµi liÖu cã thÓ l­u tr÷ (hiÖn nay th­¬ng m¹i ®iÖn tö trªn thÕ giíi, ng­êi ta thõa nhËn gi¸ trÞ ph¸p lý cña c¸c tµi liÖu truyÒn qua Internet, v× vËy c¸c tµi liÖu nµy cã thÓ thay cho giÊy tê truyÒn thèng). Ngoµi ra nÕu tÝnh yÕu tè chi phÝ th× cã lÏ giao dÞch ®iÖn thäai nhÊt lµ giao dÞch ®­êng dµi, ®iÖn tho¹i cao gÊp nhiÒu lÇn so víi c¸c giao dÞch th«ng qua m¹ng Internet. Víi m¸y fax, cã thÓ thay thÕ ®­îc dÞch vô ®­a th­ vµ göi c«ng v¨n truyÒn thèng. Nh­ng Fax l¹i cã h¹n chÕ lµ: kh«ng thÓ t¶i ®­îc ©m thanh, h×nh ¶nh phøc t¹p, ®ång thêi gi¸ m¸y vµ chi phÝ cßn rÊt cao. H¬n n÷a qua th­¬ng m¹i ®iÖn tö b»ng Internet ng­êi ta vÉn cã thÓ göi vµ nhËn Fax nÕu cÇn. 2.2. Gi¶m ®­îc chi phÝ tiÕp thÞ vµ giao dÞch Nhê th­¬ng m¹i ®iÖn tö th«ng qua Internet, C«ng ty cã thÓ thiÕt lËp trùc tiÕp mèi quan hÖ víi kh¸ch hµng hay rót ng¾n ®­îc qu¸ tr×nh giao hµng. Doanh nghiÖp cã thÓ h¹ ®­îc gi¸ thµnh c¸c dÞch vô giao nhËn, gi¶m thÊp chi phÝ tiÕp thÞ mµ vÉn ®¶m b¶o ®­îc lîi nhuËn. B»ng ph­¬ng tiÖn Internet/Web, mét nh©n viªn giao nhËn cã thÓ giao dÞch ®­îc víi rÊt nhiÒu kh¸ch hµng, ca-ta-l« ®iÖn tö (eletronic catalogue) trªn trang Web phong phó h¬n nhiÒu vµ th­êng xuyªn cËp nhËt so víi ca-ta-l« in Ên (cã khu«n khæ giíi h¹n vµ lu«n lu«n lçi thêi). Theo sè liÖu thèng kª cña h·ng m¸y bay Boeing cña Mü, cã tíi 50% kh¸ch hµng ®Æt mua 9% phô tïng th«ng qua Internet vµ cßn nhiÒu h¬n n÷a c¸c ®¬n hµng vÒ dÞch vô kü thuËt, söa ch÷a, giao nhËn vµ mçi ngµy gi¶m ®­îc 600 có ®iÖn tho¹i. Th­¬ng m¹i ®iÖn tö qua Internet/Web cßn gióp c¸c doanh nghiÖp gi¶m ®¸ng kÓ thêi gian vµ chi phÝ giao dÞch (giao dÞch ®­îc hiÓu lµ qu¸ tr×nh tõ qu¶ng c¸o, tiÕp xóc ban ®Çu, giao dÞch ®Æt hµng, giao dÞch giao hµng, giao dÞch thanh to¸n). Thêi gian giao dÞch qua Internet chØ b»ng 7% thêi gian giao dÞch qua Fax, vµ b»ng kho¶ng 0.5 phÇn ngh×n thêi gian giao dÞch qua b­u ®iÖn; chi phÝ giao dÞch qua Internet chØ b»ng kho¶ng 5% chi phÝ giao dÞch qua b­u ®iÖn chuyÓn ph¸t nhanh, chi phÝ thanh to¸n ®iÖn tö qua Internet chØ b»ng tõ 10% ®Õn 20% cho phÝ thanh to¸n theo lèi th«ng th­êng. Trong nh÷ng yÕu tè c¾t gi¶m, yÕu tè thêi gian lµ ®¸ng kÓ nhÊt v× viÖc nhanh chãng lµm cho th«ng tin dÞch vô tiÕp cËn kh¸ch hµng (mµ kh«ng ph¶i qua trung gian) cã ý nghÜa sèng cßn ®èi víi kinh doanh giao nhËn. Th«ng th­êng ®èi víi mét nhµ s¶n xuÊt rÊt khã cã thÓ thiÕt lËp ®­îc mét m¹ng l­íi tiªu thô réng lín ®Ó trùc tiÕp cung cÊp vµ liªn hÖ víi nh÷ng ng­êi b¸n lÎ hay c¸c kh¸ch hµng. Song hiÖn nay nhê th­¬ng m¹i ®iÖn tö mµ doanh nghiÖp hoµn toµn cã thÓ lµm ®­îc ®iÒu ®ã. Khi thiÕt lËp mét c¬ së kinh doanh trªn Internet, doanh nghiÖp ®· cïng mét lóc thiÕt lËp mét ®¹i lý ph©n phèi ë nhiÒu n¬i kh¸c nhau, hoµn toµn lo¹i bá ®­îc kªnh ph©n phèi nhiÒu cÊp. §iÒu nµy lµ cã lîi cho c¶ doanh nghiÖp vµ kh¸ch hµng. 2.3. Kinh doanh sö dông cöa hµng ¶o - Kinh doanh t¹i nhµ Víi mét c¬ së kinh doanh ¶o, lîi dông c«ng nghÖ truyÒn tin Internet, nhËn vµ xö lý th«ng tin ë bÊt cø n¬i nµo, cho phÐp c¸c nhµ qu¶n lý kinh doanh chØ ngåi t¹i nhµ nh­ng l¹i cã thÓ kinh doanh ë bÊt kú ®©u. Ch¼ng h¹n khi doanh nghiÖp thiÕt lËp mét Website - kh¸c víi c¬ së kinh doanh thùc, nã hiÖn h÷u trªn c¸c m¸y tÝnh nèi m¹ng Internet. Khi ®ã c¸c kh¸ch hµng th«ng qua viÖc truy cËp ®Þa chØ Internet cña c«ng ty, sÏ thùc hiÖn mäi giao dÞch cÇn thiÕt. C¶ kh¸ch hµng vµ doanh nghiÖp ®Òu cã thÓ tiÕn hµnh c¸c giao dÞch th­¬ng m¹i t¹i nhµ, hay bÊt cø n¬i ®©u. Nhê ®Æc tÝnh nµy mµ ngay c¶ c¸c hé gia ®×nh còng dÔ dµng tham gia kinh doanh trªn m¹ng Internet vµ c¹nh tranh mét c¸ch b×nh ®¼ng víi nh÷ng doanh nghiÖp lín. HiÖn nay ®Æc ®iÓm nµy cßn ®­îc thùc hiÖn mét c¸ch dÔ dµng h¬n nhê nh÷ng thiÕt bÞ míi nh­: §iÖn tho¹i di ®éng nèi m¹ng Internet. 2.4. N©ng cao kh¶ n¨ng phôc vô vµ duy tr× mèi quan hÖ th­êng xuyªn víi kh¸ch hµng. Nhê bé nhí m¸y tÝnh vµ phÇn mÒm ®­îc lËp tr×nh s½n, th­¬ng m¹i ®iÖn tö cã kh¶ n¨ng tù ®éng ph©n tÝch, tæng hîp d÷ liÖu trªn c¬ së kinh doanh ¶o cña doanh nghiÖp giao nhËn. Khi kh¸ch hµng cã nhu cÇu giao nhËn hµng vµ göi nh÷ng th«ng tin vÒ m×nh cho doanh nghiÖp th× toµn bé th«ng tin nµy sÏ ®­îc l­u vµo m¸y tÝnh vµ tÊt c¶ c¸c giao dÞch gi÷a doanh nghiÖp giao nhËn vµ kh¸ch hµng sÏ ®­îc gi÷ l¹i nh­ mét c¬ së d÷ liÖu. §©y sÏ lµ nh÷ng th«ng tin h÷u Ých cho doanh nghiÖp giao nhËn khi nhËn biÕt c¸c kh¸ch hµng quen thuéc. Víi c¬ së d÷ liÖu ®ã, doanh nghiÖp cã thÓ n¾m ®­îc ®Æc ®iÓm cña tõng kh¸ch hµng, nhãm kh¸ch hµng. Tõ ®ã, ph©n ®o¹n thÞ tr­êng, h­íng nh÷ng chÝnh s¸ch phï hîp riªng biÖt cho tõng kh¸ch hµng. KÓ tõ giao dÞch ®Æt cung cÊp dÞch vô thø hai trë ®i doanh nghiÖp kh«ng cÇn kh¸ch hµng ph¶i cung cÊp chi tiÕt c¸c th«ng tin vÒ m×nh n÷a mµ cã thÓ x¸c ®Þnh mét c¸ch nhanh chãng vµ cùc kú chÝnh x¸c kh¸ch hµng ®ã lµ ai. Cung cÊp dÞch vô ®óng víi ®ßi hái cña tõng kh¸ch hµng sÏ lµ mét ­u thÕ lín trong viÖc duy tr× c¸c kh¸ch hµng quen thuéc. Tuy nhiªn, ®Ó cã thÓ tËn dông ®­îc ­u thÕ nµy th× cÊu tróc ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp cÇn ph¶i cã nh÷ng ®iÒu chØnh thÝch hîp. Ph¶i ®Æc biÖt chó träng mèi liªn hÖ gi÷a bé phËn l­u tr÷, xö lý d÷ liÖu víi c¸c bé phËn kh¸c, nh»m môc ®Ých tho¶ m·n ngay c¶ mét nhãm nhu cÇu hay thËm chÝ lµ nhu cÇu riªng biÖt cña tõng kh¸ch hµng. §©y lµ lîi Ých lín cho doanh nghiÖp ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö. Tuy nhiªn sÏ lµ nguy c¬ cho c¸c doanh nghiÖp chËm trÔ trong viÖc triÓn khai mét chiÕn l­îc trong th­¬ng m¹i ®iÖn tö, v× nÕu chËm ch©n sÏ cã nguy c¬ bÞ mÊt thÞ tr­êng bëi nh÷ng ®èi thñ ®i tr­íc, do kh¸ch hµng kh«ng muèn thay ®æi nhµ cung cÊp cña m×nh. 2.5. DÔ dµng ®a d¹ng ho¸ dÞch vô Víi Internet doanh nghiÖp giao nhËn cã thÓ kinh doanh hçn hîp c¸c dÞch vô kh¸c nhau.Víi kiÓu giao hµng truyÒn thèng (ng­êi giao nhËn ph¶i ®Õn trùc tiÕp ®Þa ®iÓm giao nhËn vµ lµm c¸c thñ tôc cÇn thiÕt cho l« hµng, tèn nhiÒu thêi gian ®i l¹i) rÊt khã ®Ó cã thÓ ®a d¹ng hãa c¸c dÞch vô nh­ dÞch vô kª khai tê khai thuª, ®ãng thuÕ, chuyªn trë ... v× ®iÒu nµy ®ßi hái ph¶i trang bÞ ®Çu t­ rÊt lín mét lùc l­îng lao ®éng ®­îc ®µo t¹o chuyªn ngµnh cho nhiÒu vÞ trÝ ë c¸c ®Þa ®iÓm kh¸c nhau. Nh­ng khi ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö kh«ng quan träng lµ hµng ho¸ giao nhËn ®­îc ®Æt nh­ thÕ nµo ®Ó ë ®©u. Bëi doanh nghiÖp giao nhËn sÏ dÔ dµng theo dâi ®­îc nhiÒu l« hµng ë nhiÒu n¬i vµ ®ång thêi thùc hiÖn c¸c nghiÖp vô giao nhËn vµ c¸c dÞch vô kh¸c qua Internet. §iÒu quan t©m chÝnh cña doanh nghiÖp lµ lµm thÕ nµo giao nhËn hµng hãa tíi kh¸ch hµng theo ph­¬ng thøc phï hîp hoÆc theo ph­¬ng thøc mµ kh¸ch hµng yªu cÇu. Do ®ã, kÓ c¶ khi hµng ho¸ ®­îc ®Ó hçn hîp th× vÉn cã thÓ ®­îc x¾p xÕp vµ giao nhËn theo ®óng yªu cÇu cña kh¸ch hµng bÊt cø lóc nµo. 2.6. Gi¶m chi phÝ s¶n suÊt TiÕt kiÖm chi phÝ lµ mét trong nh÷ng ®Æc ®iÓm quan träng nhÊt trong th­¬ng m¹i ®iÖn tö. Liªn quan ®Õn chi phÝ kinh doanh cña doanh nghiÖp cã thÓ cã rÊt nhiÒu lo¹i chi phÝ kh¸c nhau. TÝnh tiÕt kiÖm chi phÝ diÔn ra ë hÇu hÕt c¸c kh©u cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö. KhÝa c¹nh nµy cã thÓ dÔ nhËn thÊy ë nh÷ng ho¹t ®éng nh­: 2.6.1./ Kinh doanh trªn Internet gi¶m ®­îc chi phÝ thuª v¨n phßng. V¨n phßng trªn Internet cña doanh nghiÖp ®­îc më ngay t¹i nhµ cña kh¸ch hµng tr­íc mµn h×nh m¸y tÝnh. ChØ cÇn ®Çu t­ mét lÇn b»ng kho¶n tiÒn kh«ng lín doanh nghiÖp ®· cã rÊt nhiÒu v¨n phßng ë kh¾p mäi n¬i, ®iÒu nµy còng ®ång nghÜa víi viÖc gi¶m chi phÝ kinh doanh cña doanh nghiÖp. 2.6.2./ Gi¶m chi phÝ trong c¸c ho¹t ®éng giao dÞch trao ®æi giÊy tê Trong doanh nghiÖp viÖc ph¸t sinh c¸c chi phÝ cho ho¹t ®éng giao dÞch giÊy tê lµ rÊt lín. Giao dÞch gi÷a kh¸ch hµng - doanh nghiÖp, doanh nghiÖp - ®èi t¸c, vµ trong néi bé doanh nghiÖp lu«n lu«n diÔn ra. Dßng ch¶y th«ng tin th«ng suèt vµ liªn tôc cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh ®Õn sù thµnh c«ng cña doanh nghiÖp. Th­¬ng m¹i ®iÖn tö qua Internet cã thÓ gióp cho doanh nghiÖp thùc hiÖn mét c¸ch nhanh chãng c¸c ho¹t ®éng giao dÞch víi dung l­îng kh«ng h¹n chÕ vµ chi phÝ thÊp nhÊt. 2.6.3./ Gi¶m chi phÝ trong giíi thiÖu dÞch vô. Doanh nghiÖp kinh doanh giao nhËn cã thÓ th«ng qua Web site cña m×nh ®Ó giíi thiÖu dÞch vô giao nhËn hµng hãa b»ng c¸c h×nh ¶nh, phô ®Ò minh häa, nh÷ng thµnh tùu ®· ®¹t ®­îc gióp kh¸ch hµng dÔ cËp nhËt vµ thùc sù tin t­ëng khi lùa chän. 2.6.4./ Gi¶m chi phÝ trong qu¶n lý Nhê ho¹t ®éng kinh doanh th«ng qua m¹ng c¸c m¸y tÝnh mµ trong doanh nghiÖp giao nhËn cã thÓ h¹n chÕ ®­îc kho¶n chi phÝ ®Çu t­ cho viÖc thuª qu¶n lý. Sù trao ®æi th«ng tin kh«ng h¹n chÕ qua Internet cã thÓ gióp cho mét nhµ qu¶n lý cã kh¶ n¨ng qu¶n lý ®­îc nhiÒu chi nh¸nh, c¬ së cïng mét lóc mµ kh«ng ph¶i thuª ng­êi qu¶n lý míi. 2.6.5./ Gi¶m chi phÝ thùc hiÖn c¸c dÞch vô kü thuËt h­íng dÉn kh¸ch hµng. C¸c tµi liÖu kü thuËt, h­íng dÉn sö dông dÞch vô cã thÓ göi trùc tiÕp cho kh¸ch hµng qua Internet mµ kh«ng cÇn in Ên, vËn chuyÓn võa tèn kÐm cho kh¸ch hµng l¹i võa tèn kÐm cho c«ng ty. 2.6.6./ Gi¶m chi phÝ trong viÖc ho¹t ®éng qu¶ng c¸o chµo hµng. Qu¶ng c¸o qua Internet lµ h×nh thøc qu¶ng c¸o kinh tÕ nhÊt. Doanh nghiÖp cã thÓ tù giíi thiÖu vÒ m×nh trªn quy m« toµn cÇu mµ kh«ng cÇn th«ng qua c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng vµ ph¶i tr¶ phÝ dÞch vô rÊt cao. Nhê Internet mµ mét sè bé phËn nh©n viªn trong doanh nghiÖp cã thÓ lµm viÖc t¹i nhµ mµ kh«ng cÇn tíi trô së lµm viÖc. §iÒu nµy cã thÓ gióp cho doanh nghiÖp gi¶m bít c¸c kho¶n phô cÊp dµnh cho ®i l¹i, gi¶m chi phÝ dµnh cho viÖc thuª v¨n phßng hay sinh ho¹t cho nh©n viªn t¹i c¬ quan. 2.6.7./ Gi¶m chi phÝ trong viÖc tuyÓn mé nh©n viªn Nhê Internet doanh nghiÖp kh«ng ph¶i t×m lao ®éng qua c¸c tæ chøc trung gian. Doanh nghiÖp cã thÓ ®­a nh÷ng th«ng tin vÒ tuyÓn dông lao ®éng lªn m¹ng Internet, hoÆc còng cã thÓ göi email trùc tiÕp ®Õn c¸c tr­êng ®¹i häc. ë ViÖt Nam còng cã nh÷ng ®Þa chØ trªn ®ã cã thÓ t×m ®­îc viÖc lµm, tuy nhiªn sè c«ng ty trùc tiÕp më trang Web ®Ó tuyÓn mé nh©n viªn ch­a nhiÒu. 2.7. Hç trî kü thuËt, sö dông dÞch vô cho kh¸ch hµng Nh÷ng yªu cÇu th¾c m¾c cña kh¸ch hµng trªn Web site sÏ ®­îc tù ®éng chuyÓn vÒ doanh nghiÖp. C¸c nh©n viªn t­ vÊn chuyªn ngµnh vÒ dÞch vô giao nhËn cña doanh nghiÖp cã thÓ ngåi ë v¨n phßng ®­a ra ®­îc ph­¬ng h­íng gi¶i quyÕt cho kh¸ch hµng. V× vËy c«ng ty lu«n lu«n s½n sµng cung cÊp, s½n sµng gi¶i ®¸p th¾c m¾c cña kh¸ch hµng mµ kh«ng gÆp mét trë ng¹i nµo. C¶ kh¸ch hµng vµ doanh nghiÖp lu«n hµi lßng víi nh÷ng dÞch vô sau b¸n nh­ hç trî kü thuËt, h­íng dÉn sö dông, yªu cÇu gi¶i ®¸p th¾c m¾c... ®¬n gi¶n, thuËn tiÖn, vµ tiÕt kiÖm chi phÝ. Khi kinh doanh trªn Internet, doanh nghiÖp cã thÓ h×nh thµnh c¸c chuyªn môc nh­ gi¶i ®¸p th¾c m¾c, hç trî kü thuËt, h­íng dÉn sö dông, b¶o qu¶n... nh÷ng chuyªn môc nµy sÏ rÊt cã lîi cho doanh nghiÖp, ®Ó gi¶i quyÕt mét c¸ch tù ®éng nh÷ng vÊn ®Ò nµy trªn Website mµ kh«ng ph¶i tèn chi phÝ vµ ®Çu t­ nh©n lùc. 2.8. ThiÕt lËp cñng cè quan hÖ ®èi t¸c Th­¬ng m¹i ®iÖn tö t¹o ®iÒu kiÖn cho viÖc thiÕt lËp vµ cñng cè mèi quan hÖ gi÷a c¸c thµnh tè tham gia vµo qu¸ tr×nh giao nhËn: Th«ng qua m¹ng (nhÊt lµ dïng Internet/Web) c¸c thµnh tè tham gia (ng­êi tiªu dïng, doanh nghiÖp, c¸c c¬ quan chÝnh phñ) cã thÓ giao tiÕp trùc tiÕp vµ liªn tôc víi nhau (liªn l¹c trùc tuyÕn) gÇn nh­ kh«ng cßn kho¶ng c¸ch ®Þa lý vµ thêi gian n÷a; nhê ®ã c¶ sù hîp t¸c lÉn sù qu¶n lý ®Òu ®­îc tiÕn hµnh nhanh chãng vµ liªn tôc; c¸c b¹n hµng míi, c¸c c¬ héi míi kinh doanh míi ®­îc ph¸t hiÖn nhanh chãng trªn b×nh diÖn toµn quèc, toµn khu vùc, toµn thÕ giíi, vµ cã nhiÒu c¬ héi ®Ó lùa chän h¬n. 2.9. T¹o ®iÒu kiÖn cho tiÕp cËn Kinh tÕ sè ho¸ XÐt trªn b×nh diÖn quèc gia, tr­íc m¾t th­¬ng m¹i ®iÖn tö sÏ kÝch thÝch sù ph¸t triÓn cña ngµnh c«ng nghÖ th«ng tin lµ ngµnh cã lîi nhuËn cao nhÊt vµ ®ãng vai trß ngµy cµng lín trong nÒn kinh tÕ; nh×n réng h¬n th­¬ng m¹i ®iÖn tö t¹o ®iÒu kiÖn cho viÖc sím tiÕp cËn víi nÒn kinh tÕ sè ho¸ (digital economy) mµ xu thÕ vµ tÇm quan träng ®· ®­îc ®Ò cËp tíi ë trªn. Lîi Ých nµy cã mét ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng trong c¸c doanh nghiÖp giao nhËn ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn; nÕu kh«ng nhanh chãng tiÕp cËn vµo nÒn kinh tÕ sè hay nÒn kinh tÕ sè ho¸ hay cßn gäi nÒn “kinh tÕ ¶o” (Virtual economy) th× sau mét thËp kû n÷a c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn cã thÓ bÞ bá r¬i hoµn toµn. KhÝa c¹nh lîi Ých nµy mang tÝnh tiÒm tµng, tÝnh chiÕn l­îc c«ng nghÖ vµ tÝnh chÝnh s¸ch ph¸t triÓn cña c¸c n­íc ch­a c«ng nghiÖp ho¸ cÇn l­u ý; vÝ cã luËn ®iÓm cho r»ng: sím chuyÓn sang nÒn kinh tÕ sè ho¸ th× mét n­íc ®ang ph¸t triÓn cã thÓ t¹o ra mét b­íc nh¶y vät (leapfrog), cã thÓ tiÕn kÞp c¸c n­íc ®· ®i tr­íc trong mét thêi gian ng¾n h¬n. III. c¸c ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn th­¬ng m¹i ®iÖn tö t¹i viÖt nam. 3.1. §iÒu kiÖn vÒ con ng­êi, nhËn thøc. Th­¬ng m¹i ®iÖn tö lµ s¶n phÈm cña c«ng nghÖ, do vËy muèn vËn dông nã th× ph¶i n¾m ®­îc c«ng nghÖ. HiÖn t¹i ë n­íc ta nhËn thøc vÒ c«ng nghÖ th«ng tin cßn thÊp. HÇu hÕt c¸c tr­êng häc, ë tÊt c¶ c¸c cÊp häc n­íc ta kÓ c¶ §¹i häc tû lÖ nèi m¹ng Internet lµ rÊt Ýt. C¸c sinh viªn - häc sinh tÇng líp trÝ thøc cña t­¬ng lai cßn ch­a hiÓu s©u Internet lµ g×, ch­a hÒ cã kh¸i niÖm vÒ th­¬ng m¹i ®iÖn tö. §èi víi c¸c doanh nghiÖp, nh÷ng ng­êi ®ãng vai trß chÝnh trong th­¬ng m¹i ®iÖn tö còng kh«ng hÒ biÕt sö dông Internet, kh«ng nhËn thøc ®­îc tÇm quan träng cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö. VÒ phÝa ChÝnh phñ, ng­êi thø ba quan träng trong th­¬ng m¹i ®iÖn tö, c¸c quy chÕ, c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý kiÓm so¸t cña Nhµ n­íc l¹i chñ yÕu thiªn vÒ khÝa c¹nh chÝnh trÞ, v¨n ho¸, x· héi cña Internet (vèn chØ lµ nh÷ng ¶nh h­ëng phô, nh÷ng vÊn ®Ò cã thÓ gi¶i quyÕt b»ng gi¶i ph¸p c«ng nghÖ, gi¸o dôc h¬n lµ gi¶i quyÕt b»ng nh÷ng quy ®Þnh b»ng ph¸p luËt nh»m t¹o ra nh÷ng rµo c¶n cho ph¸t triÓn th­¬ng m¹i ®iÖn tö) mµ ch­a chó ý tíi tÝnh th­¬ng m¹i vµ lîi Ých mµ Internet mang l¹i. V× vËy c¶ vÒ phÝa Nhµ n­íc ta, vÊn ®Ò nhËn thøc vÉn lµ vÊn ®Ò quan träng hµng ®Çu. 3.2. §iÒu kiÖn vÒ c¬ së vËt chÊt kü thuËt C¬ së vËt chÊt cho c«ng nghÖ th«ng tin n­íc ta cßn thÊp, nh©n tè nµy cã thÓ dÉn tíi gia t¨ng c¸c chi phÝ cho viÖc ph¸t triÓn c¸c øng dông cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö. Do h¹ tÇng viÔn th«ng cßn l¹c hËu, do ®ã thêi gian truy cËp Internet l©u, phÝ truy cËp Internet cao, g©y ra nh÷ng trë ng¹i lín víi nh÷ng ng­êi muèn tham gia nèi m¹ng Internet DÞch vô tµi chÝnh, hÖ thèng ng©n hµng vµ thanh to¸n ®iÖn tö ch­a ph¸t triÓn. HÖ thèng thanh to¸n thÎ míi h×nh thµnh cßn ®ang trong giai ®o¹n thö nghiÖm. Nh­ vËy ®Ó tiÕn ®Õn h×nh thøc thanh to¸n ®iÖn tö ë n­íc ta cã lÏ ph¶i cÇn ®Õn mét thêi gian kh¸ dµi, ngay c¶ nÕu chóng ta tiÕn hµnh nh÷ng nç lùc vµ ®Çu t­ cÇn thiÕt ngay tõ b©y giê. 3.3. §iÒu kiÖn kinh tÕ VÒ ®iÒu kiÖn kinh tÕ, trªn quan ®iÓm t×m hiÓu vÒ th­¬ng m¹i ®iÖn tö xÐt trªn hai gi¸c ®é: 3.3.1/ Thø nhÊt vÒ thu nhËp cña ng­êi d©n. Thu nhËp cña ng­êi d©n n­íc ta cßn rÊt thÊp, chÝnh v× vËy ®iÒu nµy sÏ gÆp nhiÒu khã kh¨n khi t­¬ng ph¶n víi thu nhËp lµ møc c­íc truy nhËp Internet cao nhÊt thÕ giíi. Thu nhËp cßn ch­a cao do ®ã th«ng th­êng mét lÏ tù nhiªn lµ yÕu tè gi¸ c¶, chÊt l­îng th­êng ®­îc xem lµ nh÷ng nh©n tè quan träng h¬n nhiÒu lµ sù tiÖn lîi. Ng­êi tiªu dïng sÏ rÊt h¹n chÕ tham gia vµo th­¬ng m¹i ®iÖn tö nÕu nh­ ®Ó tr¶ cho sù tiÖn lîi tõ viÖc mua hµng ho¸, h­ëng dÞch vô cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö mµ ph¶i tr¶ mét kho¶n chi phÝ víi c­íc truy nhËp rÊt cao. 3.3.2/ Thø hai vÒ quy m« cña c¸c doanh nghiÖp Doanh nghiÖp n­íc ta lµ c¸c doanh nghiÖp nhá, thiÕu vèn, th«ng th­êng trong c¹nh tranh bÞ thua thiÖt tr­íc c¸c doanh nghiÖp lín. §©y chÝnh lµ mét trong nh÷ng trë ng¹i lín nhÊt cho c¸c doanh nghiÖp Ngo¹i Th­¬ng ViÖt Nam tham gia ._.vµo thÞ tr­êng thÕ giíi. Khi nghiªn cøu th­¬ng m¹i ®iÖn tö vµ ph­¬ng h­íng øng dông t¹i ViÖt Nam, chóng ta cÇn ph¶i chó ý nhËn thøc vÊn ®Ò nµy. Bèi c¶nh c¸c quy chÕ, quy ®Þnh cña Nhµ n­íc ë n­íc ta hiÖn nay ch­a cã quy chÕ trùc tiÕp ®iÒu chØnh th­¬ng m¹i ®iÖn tö nh­ng cã c¸c quy ®Þnh ¶nh h­ëng ®Õn sù ph¸t triÓn cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö. §¸ng chó ý lµ: QuyÕt ®Þnh sè 136/ TTg ngµy 5/ 3/ 1997 thµnh lËp Ban ®iÒu phèi quèc gia vÒ m¹ng Internet. Trong ®ã cã c¸c quy ®Þnh vÒ qu¶n lý vµ kiÓm so¸t m¹ng Internet cña c¸c bé, ngµnh t­¬ng øng. NghÞ ®Þnh 49/ CP vÒ kÕ ho¹ch tæng thÓ C«ng nghÖ th«ng tin Quèc gia, trong ®ã viÖc x©y dùng m¹ng th«ng tin th­¬ng m¹i vµ thÞ tr­êng ®· ®­îc nªu thµnh mét dù ¸n cÇn ®­îc ­u tiªn thùc hiÖn. Tuy nhiªn trong thùc tÕ viÖc triÓn khai ch­a ®­îc chó ý. C«ng v¨n sè 363/ VPCP ngµy 3/ 2/ 1999 thÓ hiÖn sù quan t©m cña ChÝnh phñ tíi th­¬ng m¹i ®iÖn tö theo ®ã Thñ t­íng chÝnh phñ giao Bé th­¬ng m¹i lËp dù ¸n vÒ viÖc thµnh lËp Héi ®ång Quèc gia vÒ th­¬ng m¹i ®iÖn tö. C«ng v¨n sè 994/ VPCP ngµy 09/ 3/ 1999, Thñ t­íng giao Bé Th­¬ng M¹i vµ Tæng Côc B­u §iÖn nghiªn cøu ph­¬ng ¸n tham gia th­¬ng m¹i ®iÖn tö cña ViÖt Nam. XÐt vÒ c¸c quy ®Þnh hiÖn ®ang tån t¹i ë ViÖt Nam hiÖn nay, cã thÓ nãi lµ ch­a cã t¸c dông kÝch thÝch sù ph¸t triÓn cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö ë n­íc ta. Th­¬ng m¹i ®iÖn tö ch­a cã m«i tr­êng ®Ó ho¹t ®éng, ch­a ®­îc thõa nhËn mét c¸ch hîp ph¸p. C¸c quy chÕ kh¸c cã liªn quan th× chñ yÕu mang tÝnh kiÓm so¸t, qu¶n lý vÒ mÆt néi dung cña Internet. C¸c quy ®Þnh hiÖn thêi vÒ v¨n b¶n, ch÷ ký, tµi liÖu gèc... kh«ng phï hîp víi bèi c¶nh ph¸t triÓn th­¬ng m¹i ®iÖn tö. §Ó t¹o ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn th­¬ng m¹i ®iÖn tö ë n­íc ta Nhµ n­íc cÇn nhanh chãng h×nh thµnh m«i tr­êng ph¸p lý cho ho¹t ®éng th­¬ng m¹i ®iÖn tö t¹o chç dùa cho doanh nghiÖp tham gia vµo kinh doanh ®iÖn tö. Ch­¬ng II. HiÖn tr¹ng ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa I. hiÖn tr¹ng ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö nãi chung ë viÖt nam MÆc dï cho ®Õn thêi ®iÓm hiÖn nay ChÝnh phñ ViÖt Nam ch­a cã mét tuyªn bè chÝnh thøc nµo vÒ th­¬ng m¹i ®iÖn tö, nh­ng trong thùc tÕ ChÝnh phñ ®· cã nh÷ng b­íc ®i ch¾c ch¾n vµ bµi b¶n trªn con ®­êng tiÕn tíi triÓn khai vµ øng dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö ë ViÖt Nam. Cã thÓ nãi ®Õn lóc nµy vÊn ®Ò ®Æt ra kh«ng cßn lµ cã chÊp nhËn hay kh«ng chÊp nhËn, mµ lµ chóng ta sÏ tham gia, sÏ ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö sao cho phï hîp víi lîi Ých, ®iÒu kiÖn vµ hoµn c¶nh cña ViÖt Nam. Riªng trong hai tæ chøc APEC vµ ASEAN mµ n­íc ta lµ thµnh viªn, ®· ®¹t ®­îc tho¶ thuËn vÒ c¸c nguyªn t¾c chØ ®¹o chung (trong ASEAN) vµ ch­¬ng tr×nh hµnh ®éng (trong APEC) vÒ th­¬ng m¹i ®iÖn tö. N­íc ta ®· tham gia TiÓu ban ®iÒu phèi vÒ th­¬ng m¹i ®iÖn tö cña ASEAN vµ tham gia so¹n th¶o vµ tho¶ thuËn c¸c nguyªn t¾c chung cho th­¬ng m¹i ®iÖn tö cña Tæ chøc nµy. Ngµy 24/11/2000, Thñ t­íng ChÝnh phñ ®· ký HiÖp ®Þnh khung vÒ E-ASEAN, kh¼ng ®Þnh cam kÕt cña ViÖt Nam trong viÖc ph¸t triÓn kh«ng gian ®iÖn tö vµ th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong khu«n khæ c¸c n­íc ASEAN. Ngµy 5/3/1997 ®­îc xem lµ dÊu mèc ®Çu tiªn ®¸nh dÊu Internet ViÖt nam khëi ®éng lµm c¬ së cho th­¬ng m¹i ®iÖn tö b»ng viÖc ban hµnh NghÞ ®Þnh 21/CP ChÝnh phñ ®· chÝnh thøc t¹o hµnh lang ph¸p lý cho quyÒn khai th¸c, sö dông m¹ng Internet ë ViÖt Nam mét c¸ch hîp ph¸p. Cïng víi NghÞ ®Þnh 21/CP, Nhµ n­íc ®· ban hµnh quyÕt ®Þnh sè 136/TTg ngµy 5/3/1997 thµnh lËp Ban ®iÒu phèi quèc gia vÒ m¹ng Internet ë ViÖt Nam. Nãi ®Õn th­¬ng m¹i ®iÖn tö nghÜa lµ viÖc sö dông c¸c ph­¬ng tiÖn ®iÖn tö ®Ó lµm th­¬ng m¹i hay nãi chÝnh x¸c h¬n lµ viÖc trao ®æi th«ng tin th­¬ng m¹i qua c¸c ph­¬ng tiÖn ®iÖn tö. Ph­¬ng tiÖn ®iÖn tö bao gåm ®iÖn tho¹i, ®iÖn b¸o, m¸y fax, truyÒn h×nh, Internet/Web ... NÕu hiÓu theo nghÜa cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö nh­ trªn th× th­¬ng m¹i ®iÖn tö ®· ®­îc ¸p dông trong th­¬ng m¹i cña tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp tõ rÊt l©u. ViÖt Nam víi trªn 56.000 doanh nghiÖp c¶ Nhµ n­íc vµ t­ nh©n ho¹t ®éng th­¬ng m¹i trªn mäi lÜnh vùc s¶n xuÊt, kinh doanh, dÞch vô... th× viÖc ¸p dông c¸c ph­¬ng tiÖn cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö lµ viÖc tÊt yÕu mang tÝnh sèng cßn ®èi víi doanh nghiÖp. 1.1. §iÖn tho¹i. §iÖn tho¹i lµ mét ph­¬ng tiÖn phæ th«ng, dÔ sö dông vµ th­êng më ®Çu cho c¸c cuéc giao dÞch th­¬ng m¹i cña doanh nghiÖp. Qua ®iÖn tho¹i doanh nghiÖp cã thÓ trao ®æi vµ cung cÊp c¸c th«ng tin cÇn thiÕt cho kh¸ch hµng. Víi sù ph¸t triÓn cña ®iÖn tho¹i di ®éng, øng dông cña ®iÖn tho¹i ®ang vµ sÏ trë nªn cµng réng r·i h¬n. Tuy nhiªn c«ng cô ®iÖn tho¹i cã mÆt h¹n chÕ lµ chØ truyÒn t¶i ®­îc ©m thanh, mäi cuéc giao dÞch cuèi cïng vÉn ph¶i kÕt thóc b»ng v¨n b¶n. Ngoµi ra, chi phÝ giao dÞch ®iÖn tho¹i nhÊt lµ ®iÖn tho¹i ®­êng dµi vµ ®iÖn tho¹i ngoµi n­íc vÉn cßn cao. §iÒu nµy ¶nh h­ëng kh«ng nhá ®Õn ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp. 1.2. M¸y fax Nhê m¸y fax, doanh nghiÖp cã thÓ thay thÕ c¸c dÞch vô giao dÞch giÊy tê, ®­a c«ng v¨n truyÒn thèng, ký kÕt hîp ®ång ngo¹i th­¬ng mµ kh«ng cÇn ph¶i trùc tiÕp gÆp gì. §Õn nay, m¸y fax gÇn nh­ ®· thay thÕ h¼n m¸y Telex chØ truyÒn ®­îc lêi v¨n. Nh­ng m¸y fax cã mét sè mÆt h¹n chÕ nh­: kh«ng thÓ truyÒn t¶i ®­îc ©m thanh, h×nh ¶nh ®éng, h×nh ¶nh ba chiÒu, ngay c¶ c¸c h×nh ¶nh phøc t¹p còng kh«ng truyÒn t¶i ®­îc. H¬n n÷a, gi¸ m¸y vµ chi phÝ sö dông cßn cao. 1.3. TruyÒn h×nh Ngµy nay, truyÒn h×nh trë thµnh mét trong nh÷ng c«ng cô ®iÖn tö phæ th«ng nhÊt. TruyÒn h×nh ®ãng vai trß quan träng trong th­¬ng m¹i nhÊt lµ trong qu¶ng c¸o hµng hãa. ë ViÖt Nam, qu¶ng c¸o trªn truyÒn h×nh cña c¸c doanh nghiÖp chiÕm tíi 1/4 tæng chi phÝ qu¶ng c¸o hµng n¨m. Song truyÒn h×nh chØ lµ mét c«ng cô viÔn th«ng “mét chiÒu”; qua truyÒn h×nh kh¸ch hµng kh«ng thÓ t×m kiÕm ®­îc c¸c chµo hµng, kh«ng thÓ ®µm ph¸n víi ng­êi b¸n vÒ c¸c ®iÒu kho¶n mua b¸n cô thÓ. Nay, m¸y thu h×nh ®­îc nèi kÕt víi m¸y tÝnh ®iÖn tö th× c«ng dông cña nã ®­îc më réng h¬n. 1.4. Thanh to¸n ®iÖn tö Môc tiªu cuèi cïng cña mäi cuéc mua b¸n lµ ng­êi mua nhËn ®­îc hµng vµ ng­êi b¸n nhËn ®­îc tiÒn tr¶ cho sè hµng ®ã, thanh to¸n v× thÕ lµ kh©u quan träng bËc nhÊt cña th­¬ng m¹i, vµ th­¬ng m¹i ®iÖn tö kh«ng thÓ thiÕu ®­îc c«ng cô thanh to¸n ®iÖn tö th«ng qua c¸c hÖ thèng thanh to¸n ®iÖn tö vµ chuyÓn tiÒn ®iÖn tö mµ b¶n chÊt lµ c¸c ph­¬ng tiÖn tù ®éng chuyÓn tiÒn tõ tµi kho¶n nµy sang tµi kho¶n kh¸c. Nay ®· xuÊt hiÖn c¶ h×nh thøc tù ®éng chuyÓn tiÒn mÆt th«ng qua c¸c “tói tiÒn ®iÖn tö” (electronic purse). Thanh to¸n ®iÖn tö sö dông réng r·i c¸c m¸y rót tiÒn tù ®éng (ATM: Automatic Teller Machine), thÎ tÝn dông (credit card) c¸c lo¹i, thÎ mua hµng (purchasing card), thÎ th«ng minh (smart card) v.v. 1.5. Internet/Web Th­¬ng m¹i ®iÖn tö theo nghÜa hÑp bao gåm c¸c ho¹t ®éng th­¬ng m¹i ®­îc thùc hiÖn th«ng qua m¹ng Internet. Khi nãi Internet, ta nãi tíi mét ph­¬ng tiÖn liªn kÕt c¸c m¹ng víi nhau trªn ph¹m vi toµn cÇu t¹o ra hµng chôc dÞch vô kh¸c nhau. Sù ra ®êi cña Internet t¹i ViÖt Nam nhËn ®­îc sù hoan nghªnh vµ nhiÖt t×nh ñng hé tõ phÝa c¸c tæ chøc quèc tÕ, c¸c c¬ quan th«ng tÊn b¸o chÝ mµ ®Æc biÖt lµ tõ phÝa c¸c doanh nghiÖp c¶ trong n­íc vµ n­íc ngoµi. Sau mét n¨m kÓ tõ ngµy 19/11/1997 mèc cña sù gia nhËp m¹ng toµn cÇu cña n­íc ta (theo Thêi b¸o kinh tÕ sè 2 ngµy 06/01/1999) sè m¸y nèi kÕt víi Internet t¹i ViÖt Nam lµ 17.000 víi tèc ®é t¨ng trung b×nh lµ 23% mçi th¸ng. Trong sè 17.000 kh¸ch hµng th× chØ riªng t¹i thµnh phè Hå ChÝ Minh con sè ®· lµ 6.300 ng­êi t­¬ng øng víi 55% tæng sè ng­êi sö dông trªn c¶ n­íc. Thµnh phÇn sö dông Internet ®a sè lµ c¸c c¸ nh©n ViÖt Nam chiÕm 42%, sau ®ã lµ c¸c c«ng ty, c¬ quan vµ ng­êi n­íc ngoµi chiÕm 33%. C¸c doanh nghiÖp t­ nh©n ViÖt Nam, c¸c c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n chiÕm 16%, trong khi c¸c doanh nghiÖp Nhµ n­íc chØ chiÕm 6% vµ khu vùc c¬ quan hµnh chÝnh sù nghiÖp lµ 3%. Trung b×nh theo thèng kª cña ViÖt Nam vµo thêi gian nµy, th× c­íc phÝ hµng th¸ng mµ mét m¸y tÝnh truy cËp Internet ph¶i tr¶ ë n­íc ta lµ 350.000 ®/th¸ng. Râ rµng víi møc ®ã cßn qu¸ cao so víi thu nhËp ë n­íc ta. ë ®©y cã mét nghÞch lý lµ thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng­êi ë n­íc ta rÊt thÊp trong khi ®ã th× c­íc phÝ thu do sö dông Internet l¹i thuéc lo¹i rÊt cao, cã thÓ nãi lµ cao nhÊt thÕ giíi. Do ®ã cïng víi sè ng­êi kÕt nèi rÊt Ýt, th× trong sè ®ã ng­êi sö dông kh«ng th­êng xuyªn lµ chñ yÕu. C­íc cao chÝnh lµ trë ng¹i lín nhÊt cho sù ph¸t triÓn Internet ë ViÖt Nam. Tr­íc thùc tÕ ®ã, kÓ tõ ngµy 1/ 1/ 1999 quyÕt ®Þnh gi¶m c­íc ®· ®­îc ¸p dông nh»m t¹o ®iÒu kiÖn më réng ®èi t­îng nèi kÕt víi Internet. Tr­íc ®©y c­íc thuª bao hµng th¸ng tõ 50.000 ®ång xuèng cßn 45.000 ®ång. §Õn nay c­íc truy cËp ®­îc tÝnh theo sè giê truy cËp, tÝnh ra trung b×nh còng lµ 45.000 ®Õn 50.000 ®ång/1 th¸ng. C­íc truy cËp gi¸n tiÕp qua m¹ng ®iÖn tho¹i tõ 400 ®ång/ phót xuèng cßn 290 ®ång/ phót ban ngµy vµ 200 ®ång/ phót ban ®ªm. Víi møc c­íc nµy tuy vÉn cßn cao h¬n nhiÒu gi¸ quèc tÕ song ch¾c ch¾n sÏ lµm t¨ng nhanh sè m¸y tÝnh truy cËp vµo Internet ë n­íc ta. Vµ thùc tÕ sau quyÕt ®Þnh gi¶m phÝ truy cËp lÇn ®Çu nµy sè ng­êi hoµ m¹ng Internet ®· t¨ng lªn nhanh chãng. Theo b¸o Sµi Gßn Gi¶i Phãng ngµy 29 th¸ng 12 n¨m 1999 th× con sè thuª bao Internet ë n­íc ta ®· t¨ng lªn 50.000 ng­êi, t¨ng 300 % so víi cïng kú n¨m 1998. GÇn ®©y ®Ó t¹o thuËn lîi h¬n n÷a cho ph¸t triÓn Internet vµ th­¬ng m¹i ®iÖn tö ®ît gi¶m c­íc thø hai ®· ®­îc tiÕn hµnh vµ cã hiÖu lùc tõ ngµy 1 th¸ng 10 n¨m 2000. (B¶ng c­íc sau trÝch tõ ) C­íc thuª bao 30,000 VND/th¸ng Ch¾c ch¾n r»ng víi b­íc tiÕn míi nµy trong quy ®Þnh vÒ gi¸ c­íc truy cËp Internet, sÏ t¹o ra sù t¨ng tr­ëng lín sè ng­êi nèi m¹ng ë n­íc ta, ®iÒu kiÖn quan träng hµng ®Çu trong viÖc ph¸t triÓn nh÷ng øng dông cña Th­¬ng m¹i ®iÖn tö t¹i ViÖt Nam. Ngµy b×nh th­êng (Thø Hai ®Õn Thø S¸u) Tõ 07:00 ®Õn 19:00 250 VND/phót Tõ 19:00 ®Õn 24:00 180 VND/phót Tõ 00:00 ®Õn 07:00 150 VND/phót C¸c ngµy lÔ, Thø B¶y vµ Chñ NhËt Tõ 07:00 ®Õn 19:00 180 VND/phót Tõ 19:00 ®Õn 07:00 150 VND/phót Internet ë n­íc ta trong nh÷ng n¨m qua ®¹t ®­îc tû lÖ t¨ng cao thÓ hiÖn ®­îc tiÒm n¨ng to lín trong triÓn väng ph¸t triÓn m¹ng Internet t¹i n­íc ta. TÝnh tõ th¸ng 11 n¨m 1997 chóng ta míi chÝnh thøc tiÕn hµnh nèi m¹ng Internet, nÕu tÝnh ®Õn nay th× thêi gian cßn ch­a ®­îc bao l©u, h¬n n÷a nÒn t¶ng c«ng nghÖ còng nh­ nhËn thøc, tr×nh ®é c«ng nghÖ th«ng tin trong n­íc ch­a cao, song ®¹t ®­îc møc ®é t¨ng tr­ëng nh­ vËy còng lµ mét kÕt qu¶ ®¸ng khÝch lÖ. Tuy nhiªn tiÒm n¨ng t¨ng tr­ëng lµ rÊt lín v× cã rÊt nhiÒu ng­êi cã nhu cÇu kÕt nèi nh­ng do gÆp khã kh¨n vÒ møc c­íc cßn qu¸ cao so víi thu nhËp. §©y cã lÏ lµ trë ng¹i lín nhÊt mµ chóng ta cÇn ph¶i gi¶i quyÕt trong giai ®o¹n nµy. C¬ së vËt chÊt cña chóng ta mÆc dï cßn ch­a ®¸p øng ®­îc yªu cÇu ®Çy ®ñ cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö, song hiÖn t¹i nh×n vµo ngµnh c«ng nghÖ th«ng tin n­íc ta, chóng ta còng cã nh÷ng tiÒm n¨ng ®¸ng kÓ kh«ng ph¶i lµ nhá: Lùc l­îng lao ®éng trong ngµnh c«ng nghÖ th«ng tin kh¸ lín, con sè 30.000 ng­êi, sè l­îng kho¶ng 1.200.000 m¸y PC ®ang ®­îc sö dông, tèc ®é ph¸t triÓn chung cña thÞ tr­êng c«ng nghÖ th«ng tin – viÔn th«ng tíi 40% mçi n¨m, trong ®ã sù t¨ng tr­ëng trong lÜnh vùc Internet lµ m¹nh nhÊt. Víi tèc ®é t¨ng tr­ëng sè ng­êi nèi m¹ng Internet nh­ hiÖn nay, tÝnh ®Õn n¨m 2001 cã 230.000 ng­êi dïng Internet. Con sè nµy vµo n¨m 2003 cã thÓ sÏ ®¹t ®Õn h¬n 1,2 triÖu (tµi liÖu FPT). Sù t¨ng tr­ëng sè ng­êi nèi m¹ng Internet ë n­íc ta sÏ cã xu h­íng ngµy cµng m¹nh khi h¹ tÇng viÔn th«ng cña chóng ta ®ang dÇn dÇn ®­îc c¶i thiÖn, chi phÝ nèi kÕt cã xu h­íng gi¶m xuèng, nhËn thøc x· héi ngµy cµng cao, th«ng tin vµ c¸c dÞch vô trªn m¹ng Internet ngµy cµng ®a d¹ng hÊp dÉn, m¸y tÝnh ngµy cµng rÎ cïng víi thu nhËp ngµy cµng cao, dÉn tíi kh¶ n¨ng trang bÞ mét m¸y vi tÝnh, ®iÖn tho¹i vµ modem ®Ó nèi víi Internet kh«ng cßn lµ mét vÊn ®Ò xa vêi ®èi víi ®a sè ng­êi d©n n­íc ta. Lîi Ých tõ th­¬ng m¹i ®iÖn tö ngµy cµng ®­îc nhËn thøc râ. Sù ph¸t triÓn cña Internet trªn kh¾p c¸c quèc gia, ch©u lôc víi tèc ®é chãng mÆt. X· héi th«ng tin sè hãa kh«ng biªn giíi g¾n liÒn víi toµn cÇu hãa lµ xu h­íng kh«ng thÓ ®¶o ng­îc mµ bÊt kú quèc gia nµo còng cã thÓ dÔ dµng nhËn thÊy... TÊt c¶ nh÷ng yÕu tè ®ã, chóng ta cã thÓ ch¾c ch¾n kh¼ng ®Þnh ®­îc r»ng sù t¨ng tr­ëng sè ng­êi hßa m¹ng ë n­íc ta sÏ ngµy cµng cao h¬n. Nh­ng næi bËt nhÊt tíi nay trong c¸c dÞch vô Internet lµ dÞch vô World Wide Web (gäi t¾t lµ Web, viÕt t¾t lµ WWW hoÆc W3) lµ c«ng nghÖ sö dông c¸c siªu liªn kÕt v¨n b¶n (hyper link, hyper text). Web víi t­ c¸ch lµ mét kh«ng gian ¶o cho th«ng tin ®· ®­îc toµn thÕ giíi nãi chung vµ ViÖt Nam nãi riªng chÊp nhËn lµm tiªu chuÈn giao tiÕp th«ng tin. Ngµy nay, do c«ng nghÖ Internet ®­îc ph¸t triÓn réng r·i, c¸c doanh nghiÖp ®· tiÕt kiÖm ®­îc nhiÒu chi phÝ, tèc ®é xö lý th«ng tin còng nh­ giao dÞch qua Internet t¨ng nhanh. Qua ®Þa chØ cña m×nh trªn Internet, doanh nghiÖp tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng qu¶ng c¸o, tiÕp thÞ, t×m kh¸ch hµng hay giao tiÕp víi kh¸ch hµng. §©y lµ mét ph­¬ng tiÖn phôc vô kinh doanh quan träng vµ cã hiÖu qu¶ nhÊt cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö. MÆc dï cã hay kh«ng cã Internet/Web doanh nghiÖp vÉn cã thÓ thùc hiÖn th­¬ng m¹i ®iÖn tö (qua c¸c ph­¬ng tiÖn ®iÖn tö kh¸c) song ngµy nay, nãi tíi th­¬ng m¹i ®iÖn tö th­êng cã nghÜa lµ nãi tíi Internet/Web v× th­¬ng m¹i ®· vµ ®ang trong tiÕn tr×nh toµn cÇu hãa vµ hiÖu qu¶ hãa nªn c¸c doanh nghiÖp ®· vµ sÏ ph¶i sö dông triÖt ®Ó Internet vµ Web nh­ c¸c ph­¬ng tiÖn ®· ®­îc quèc tÕ hãa cao ®é vµ cã hiÖu qu¶ sö dông cao. Cã nh­ vËy th­¬ng m¹i ®iÖn tö mµ thùc chÊt lµ kinh doanh trªn Internet sÏ ngµy cµng t¨ng vµ phæ biÕn réng r·i. II/ HÖn tr¹ng ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa. 2.1. Vai trß cña giao nhËn hµng ho¸ trong kinh doanh Giao nhËn hµng hãa lµ ngµnh nghÒ dÞch vô th­¬ng m¹i g¾n liÒn vµ liªn quan mËt thiÕt tíi ho¹t ®éng ngo¹i th­¬ng vµ vËn t¶i ®èi ngo¹i. §©y lµ mét lo¹i h×nh dÞch vô th­¬ng m¹i kh«ng cÇn ®Çu t­ nhiÒu vèn nh­ng mang l¹i mét nguån lîi t­¬ng ®èi ch¾c ch¾n vµ æn ®Þnh nÕu biÕt khÐo lÐo tæ chøc vµ ®iÒu hµnh trªn c¬ së tËn dông hÖ thèng c¬ së h¹ tÇng hiÖn cã. Tr­íc ®©y khi s¶n xuÊt vµ l­u th«ng ch­a ph¸t triÓn th× giao nhËn lµ mét kh©u trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña mçi doanh nghiÖp. Khi s¶n xuÊt vµ l­u th«ng ph¸t triÓn ë møc ®é cao, nhu cÇu vËn chuyÓn hµng hãa lín th× ho¹t ®éng giao nhËn t¸ch riªng thµnh mét nghÒ míi. Trong xu thÕ quèc tÕ hãa ®êi sèng nh­ hiÖn nay th× ho¹t ®éng giao nhËn cµng cã vai trß quan träng. §iÒu nµy thÓ hiÖn ë: §Æc ®iÓm næi bËt cña th­¬ng m¹i quèc tÕ lµ ng­êi mua vµ ng­êi b¸n ë nh÷ng n­íc kh¸c nhau. Sau khi hîp ®ång mua b¸n ®­îc ký kÕt, ng­êi b¸n thùc hiÖn viÖc giao hµng tøc lµ hµng ®­îc vËn chuyÓn tõ ng­êi b¸n sang ng­êi mua. §Ó cho qu¸ tr×nh vËn chuyÓn ®ã ®­îc b¾t ®Çu, tiÕp tôc vµ kÕt thóc tøc lµ hµng hãa tíi tay ng­êi mua, cÇn ph¶i thùc hiÖn mét lo¹t c¸c c«ng viÖc kh¸c nhau liªn quan tíi chuyªn chë nh­: ®­a hµng ra c¶ng, lµm thñ tôc göi hµng, xÕp hµng lªn tµu, chuyÓn t¶i hµng ë däc ®­êng, dì hµng ra khái tµu vµ giao cho ng­êi nhËn ... TÊt c¶ nh÷ng c«ng viÖc ®ã lµ nghiÖp vô cña ng­êi giao nhËn. Nh­ vËy tr­íc tiªn nghiÖp vô giao nhËn lµ ®iÒu kiÖn kh«ng thÓ thiÕu cho sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña th­¬ng m¹i quèc tÕ. Ho¹t ®éng giao nhËn t¹o ®iÒu kiÖn cho hµng hãa l­u th«ng nhanh chãng, an toµn, tiÕt kiÖm mµ kh«ng cÇn cã sù tham gia hiÖn diÖn cña ng­êi göi còng nh­ ng­êi nhËn hµng. Gióp ng­êi chuyªn chë ®Èy nhanh tèc ®é vßng quay cña c¸c ph­¬ng tiÖn vËn t¶i; tËn dông mét c¸ch tèi ®a vµ cã hiÖu qu¶ dung tÝch, träng t¶i cña c¸c ph­¬ng tiÖn vËn t¶i, c¸c c«ng cô vËn t¶i còng nh­ c¸c ph­¬ng tiÖn hç trî kh¸c. T¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c nhµ xuÊt nhËp khÈu cã thÓ tËp trung vµo ho¹t ®éng kinh doanh cña hä. Gãp phÇn gi¶m gi¸ thµnh hµng hãa xuÊt nhËp khÈu. Bªn c¹nh ®ã giao nhËn còng gióp c¸c nhµ xuÊt nhËp khÈu gi¶m bít c¸c chi phÝ kh«ng cÇn thiÕt kh¸c nh­: chi phÝ x©y dùng kho tµng, bÕn b·i nhê vµo viÖc sö dông kho tµng, bÕn b·i cña ng­êi giao nhËn, chi phÝ ®µo t¹o nh©n c«ng ... 2.2. C¸c h×nh thøc ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa. Giao nhËn hµng ho¸ lµ mét lo¹i h×nh dÞch vô cña x· héi hiÖn ®¹i, cña sù chuyªn m«n ho¸ cao. Trong th­¬ng m¹i ®iÖn tö th× c¬ héi ph¸t triÓn hay qu¶ng b¸ dÞch vô cña ng­êi giao nhËn lµ rÊt lín. Mét ho¹t ®éng th­¬ng m¹i ®iÖn tö diÔn ra cã thÓ ®­îc thùc hiÖn d­íi nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau. Cã doanh nghiÖp chØ ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö nh­ mét ph­¬ng thøc ®Ó qu¶ng c¸o giíi thiÖu hµng ho¸, cã doanh nghiÖp chØ ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö nh­ mét c«ng cô ®Ó tiÕn hµnh c¸c trao ®æi giao dÞch v.v. Tuy nhiªn, xÐt mét c¸ch t­¬ng ®èi ®Çy ®ñ th× ho¹t ®éng giao nhËn hµng hãa ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö diÔn ra theo c¸c h×nh thøc sau: 2.2.1. Th­ ®iÖn tö Doanh nghiÖp giao nhËn sau khi ®· ®¨ng ký mét ®Þa chØ trªn Internet th× cã thÓ sö dông hßm th­ ®iÖn tö ®Ó göi th­ cho c¸c ®èi t¸c mét c¸ch “trùc tuyÕn”. Th­ ®iÖn tö (electronic mail: E-mail) lµ mét ph­¬ng tiÖn trao ®æi th«ng tin ë d¹ng “phi cÊu tróc” (unstructured form), nghÜa lµ th«ng tin kh«ng ph¶i tu©n thñ mét cÊu tróc ®· tho¶ thuËn tr­íc hoÆc ®Þnh s½n. Ngoµi ra, th­ ®iÖn tö cßn lµ mét ph­¬ng tiÖn trao ®æi th«ng tin víi mét thêi gian ng¾n nhÊt, chi phÝ rÎ nhÊt cã thÓ sö dông ®­îc mäi lóc, ®Õn ®­îc mäi n¬i trªn thÕ giíi. Qua th­ ®iÖn tö, doanh nghiÖp giao nhËn vµ ®èi t¸c tiÕn hµnh c¸c giao dÞch vÒ chän tuyÕn ®­êng, ph­¬ng thøc vËn t¶i, ng­êi chuyªn chë thÝch hîp, c¸c chøng tõ cÇn thiÕt... vµ th¶o luËn c¸c ®iÒu kho¶n vµ ®iÒu kiÖn cã liªn quan ®Ó ký kÕt hîp ®ång giao nhËn. 2.2.2. Thanh to¸n ®iÖn tö. Thanh to¸n ®iÖn tö (electronic payment) lµ qu¸ tr×nh thanh to¸n dùa trªn hÖ thèng thanh to¸n tµi chÝnh tù ®éng mµ ë ®ã diÔn ra sù trao ®æi c¸c th«ng ®iÖp ®iÖn tö (electronic message) víi chøc n¨ng lµ tiÒn tÖ, thÓ hiÖn gi¸ trÞ cña mét cuéc giao dÞch. Nh­ ®· nãi ë trªn, th­¬ng m¹i ®iÖn tö kh«ng thÓ thiÕu ®­îc c«ng cô thanh to¸n ®iÖn tö vµ chuyÓn tiÒn ®iÖn tö. Doanh nghiÖp giao nhËn sau khi ®· hoµn tÊt c«ng viÖc th× yªu cÇu kh¸ch hµng thanh to¸n cho doanh nghiÖp b»ng mét sè h×nh thøc chÝnh sau: * Trao ®æi d÷ liÖu tµi chÝnh (Financial Electronic Data Interchange, gäi t¾t lµ FEDI) chuyªn phôc vô cho thanh to¸n ®iÖn tö gi÷a c¸c c«ng ty giao dÞch víi nhau b»ng ®iÖn tö. * TiÒn mÆt Internet (Internet card): TiÒn mÆt ®­îc mua tõ mét n¬i ph¸t hµnh (Ng©n hµng hoÆc mét tæ chøc tÝn dông), sau ®ã ®­îc chuyÓn ®æi tù do sang c¸c ®ång tiÒn kh¸c th«ng qua Internet, sö dông trªn ph¹m vi thÕ giíi vµ tÊt c¶ ®Òu ®­îc thùc hiÖn b»ng kü thuËt sè hãa (digital cash). Sö dông tiÒn mÆt sè hãa nµy cã thÓ ®­îc dïng ®Ó thanh to¸n nh÷ng mãn hµng gi¸ trÞ nhá, do chi phÝ giao dÞch mua hµng vµ chi phÝ chuyÓn tiÒn rÊt thÊp. H¬n n÷a nã kh«ng ®ßi hái mét qui chÕ ®­îc tho¶ thuËn tõ tr­íc, cã thÓ tiÕn hµnh gi÷a hai con ng­êi, hai c«ng ty bÊt kú, hoÆc lµ c¸c thanh to¸n v« h×nh. TiÒn mÆt nhËn ®­îc ®¶m b¶o lµ tiÒn thËt, tr¸nh ®­îc nguy c¬ tiÒn gi¶. * ThÎ th«ng minh (smart card) lµ mét lo¹i thÎ gièng nh­ thÎ tÝn dông nh­ng ë mÆt sau cña thÎ, thay v× cho d¶i tõ, l¹i lµ mét con chÝp m¸y tÝnh ®iÖn tö cã mét bé nhí nhá ®Ó l­u tr÷ tiÒn sè hãa. TiÒn Êy chØ ®­îc “chi tr¶” khi ng­êi sö dông vµ th«ng ®iÖp ®­îc x¸c thùc lµ “®óng”. * Giao dÞch ng©n hµng sè hãa (Digital banking): HÖ thèng thanh to¸n ®iÖn tö cña ng©n hµng lµ mét ®¹i hÖ thèng gåm nhiÒu tiÓu hÖ thèng: Thanh to¸n gi÷a ng©n hµng víi kh¸ch hµng. Thanh to¸n gi÷a c¸c ng©n hµng víi c¸c ®¹i lý thanh to¸n. Thanh to¸n trong néi bé hÖ thèng ng©n hµng. Thanh to¸n gi÷a hÖ thèng ng©n hµng nµy víi hÖ thèng ng©n hµng kh¸c (thanh to¸n liªn ng©n hµng). 2.2.3. Trao ®æi d÷ liÖu ®iÖn tö. Trao ®æi d÷ liÖu ®iÖn tö (electronic data interchange, gäi t¾t lµ EDI) lµ viÖc trao ®æi d÷ liÖu d­íi d¹ng “cã cÊu tróc” (structured form) tõ m¸y tÝnh ®iÖn tö nµy sang m¸y tÝnh ®iÖn tö kh¸c, gi÷a c¸c doanh nghiÖp giao nhËn ®· tho¶ thuËn víi nhau mét c¸ch tù ®éng mµ kh«ng cÇn cã sù can thiÖp cña con ng­êi (gäi lµ d÷ liÖu cã cÊu tróc, v× c¸c bªn ®èi t¸c ph¶i tháa thuËn tõ tr­íc khu«n d¹ng cÊu tróc cña c¸c th«ng tin). Theo Uû ban Liªn hiÖp quèc vÒ LuËt th­¬ng m¹i quèc tÕ (UNCITRAL) ®Þnh nghÜa ph¸p lý sau ®©y: “Trao ®æi d÷ liÖu ®iÖn tö” (EDI) lµ viÖc chuyÓn giao th«ng tin tõ m¸y tÝnh ®iÖn tö nµy sang m¸y tÝnh ®iÖn tö kh¸c b»ng ph­¬ng tiÖn ®iÖn tö mµ sö dông mét tiªu chuÈn ®· ®­îc tho¶ thuËn ®Ó cÊu truc th«ng tin. EDI ®­îc sö dông tõ tr­íc khi cã Internet, tr­íc tiªn ng­êi ta dïng “m¹ng gia t¨ng gi¸ trÞ” (Value added network: VAN) ®Ó liªn kÕt c¸c ®èi t¸c EDI víi nhau. Cèt lâi cña VAN lµ mét hÖ thèng th­ tÝn ®iÖn tö cho phÐp c¸c m¸y tÝnh ®iÖn tö liªn l¹c ®­îc víi nhau vµ ho¹t ®éng nh­ mét ph­¬ng tiÖn l­u tr÷ vµ t×m gäi: khi kÕt nèi vµo VAN, doanh nghiÖp sÏ cã thÓ liªn l¹c víi rÊt nhiÒu m¸y tÝnh ®iÖn tö n»m ë mäi n¬i trªn thÕ giíi. Ngµy nay VAN ®­îc x©y dùng chñ yÕu lµ trªn nÒn Internet. 2.2.4. B¸n lÎ hµng hãa v« h×nh. B¸n lÎ hµng hãa trªn m¹ng Internet lµ viÖc tiÕn hµnh b¸n tÊt c¶ c¸c s¶n phÈm mµ mét c«ng ty cã thÓ cã th«ng qua m¹ng Internet. Nh­ng ®èi víi doanh nghiÖp giao nhËn, “hµng hãa” ë ®©y lµ mét trang Web gåm: hÖ thèng qu¶ng c¸o dÞch vô, hÖ thèng t­ vÊn vµ hç trî kh¸ch hµng trùc tuyÕn... gióp c¸c doanh nghiÖp cã nhu cÇu thuª dÞch vô giao nhËn ®­îc t­ vÊn, kiÓm chøng vµ cñng cè lßng tin vÒ c¸c dÞch vô cña doanh nghiÖp giao nhËn. III. nh÷ng viÖc cßn tån t¹i khi ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa. Trong giao nhËn hµng hãa ®Ó ¸p dông hÕt c¸c c¬ héi mµ th­¬ng m¹i ®iÖn tö ®em l¹i th× khã cã thÓ thùc hiÖn ®­îc. §iÒu nµy còng kh«ng cã g× khã hiÓu v× chóng ta míi chØ b­íc vµo c«ng nghÖ th«ng tin ®­îc h¬n mét thËp kû, tham gia m¹ng Internet ®­îc vµi n¨m nªn nhËn thøc cña chóng ta cßn nhiÒu h¹n chÕ. Do vËy, th­¬ng m¹i ®iÖn tö ®· vµ ®ang ®Æt ra hµng lo¹t c¸c vÊn ®Ò ph¶i gi¶i quyÕt. 3.1. H¹ tÇng vÒ c¬ së c«ng nghÖ Th­¬ng m¹i ®iÖn tö kh«ng ph¶i lµ mét s¸ng kiÕn ngÉu høng mµ lµ hÖ qña tÊt yÕu cña sù ph¸t triÓn kü thuËt sè hãa cña c«ng nghÖ th«ng tin, mµ tr­íc hÕt lµ kü thuËt m¸y tÝnh. V× thÕ chØ cã thÓ thùc sù tiÕn hµnh th­¬ng m¹i ®iÖn tö cã hiÖu qu¶ khi c¸c doanh nghiÖp kinh doanh giao nhËn ®· cã mét m¹ng l­íi m¸y tÝnh ®­îc nèi m¹ng hoµn thiÖn. H¹ tÇng c¬ së c«ng nghÖ kh«ng chØ cã nghÜa lµ tÝnh hiÖn h÷u (availability); mµ cßn hµm nghÜa cã tÝnh kinh tÕ sö dông (affordability), nghÜa lµ chi phÝ trang bÞ c¸c ph­¬ng tiÖn c«ng nghÖ th«ng tin (®iÖn tho¹i, m¸y tÝnh, modem v.v.) vµ chi phÝ dÞch vô truyÒn th«ng (phÝ ®iÖn tho¹i, phÝ nèi m¹ng vµ truy cËp m¹ng) ph¶i ®ñ rÎ ®Ó ®«ng ®¶o ng­êi sö dông cã thÓ tiÕp cËn ®­îc. §iÒu nµy c¸c doanh nghiÖp giao nhËn cÇn cã sù hç trî cña Nhµ n­íc. 3.2. H¹ tÇng c¬ së vÒ nh©n lùc. Th­¬ng m¹i trong kh¸i niÖm “th­¬ng m¹i ®iÖn tö” ®éng ch¹m tíi mäi con ng­êi, tõ ng­êi tiªu thô tíi ng­êi s¶n xuÊt ph©n phèi, tíi c¸c c¬ quan ChÝnh phñ, tíi c¸c nhµ c«ng nghÖ vµ ph¸t triÓn. ¸p dông th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa tÊt yÕu lµm n¶y sinh yªu cÇu mäi nh©n viªn trong doanh nghiÖp giao nhËn ph¶i quen thuéc vµ cã kh¶ n¨ng thµnh th¹o ho¹t ®éng trªn m¹ng. Ngoµi ra, c¸c nh©n viªn nµy ph¶i th­êng xuyªn b¾t kÞp c¸c c«ng nghÖ th«ng tin míi ph¸t triÓn ®Ó phôc vô cho th­¬ng m¹i ®iÖn tö vµ c¸c th«ng tin vÒ kinh doanh giao nhËn cña c¸c doanh nghiÖp kh¸c ®Ó tõ ®ã rót ra nh÷ng kinh nghiÖm cho m×nh. Khi sö dông Internet/Web, th× mét yªu cÇu tù nhiªn n÷a cña kinh doanh trùc tuyÕn lµ tÊt c¶ nh÷ng nh©n viªn giao nhËn tham gia ®Òu ph¶i giái Anh ng÷, ng«n ng÷ chñ yÕu ®­îc sö dông trong th­¬ng m¹i nãi chung, vµ th­¬ng m¹i ®iÖn tö qua m¹ng Internet nãi riªng, vÉn lµ tiÕng Anh. §ßi hái nµy cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö sÏ dÉn tíi sù thay ®æi c¨n b¶n hÖ thèng gi¸o dôc vµ ®µo t¹o cu¶ c¸c quèc gia muèn tham gia ®Çy ®ñ vµo hÖ thèng giao dÞch th­¬ng m¹i ®iÖn tö toµn cÇu nãi chung vµ ho¹t ®éng kinh doanh giao nhËn nãi riªng trong t­¬ng lai. 3.3. H¹ tÇng c¬ së vÒ kinh tÕ vµ ph¸p lý. M«i tr­êng kinh tÕ, ph¸p lý cña mçi doanh nghiÖp giao nhËn ph¶i hßa nhËp ®­îc víi m«i tr­êng kinh tÕ, ph¸p lý quèc gia vµ quèc tÕ bëi v×, ngay trong b¶n th©n cña nÒn kinh tÕ tri thøc vµ th­¬ng m¹i ®iÖn tö mang tÝnh toµn cÇu hãa rÊt cao. Mét sè vÊn ®Ò sÏ bÞ thay ®æi cã tÝnh ®¶o lén so víi truyÒn thèng kinh doanh tr­íc ®©y, thÝ dô, ®¸nh thuÕ trong th­¬ng m¹i ®iÖn tö ¸p dông trong giao nhËn hµng hãa nh­ thÕ nµo? §¸nh thuÕ c¸c dung liÖu (hµng hãa phi vËt thÓ: ¢m nh¹c, phÇn mÒm, ...)? Nh÷ng hµng hãa, dÞch vô truyÒn qua m¹ng mang tÝnh kh«ng biªn giíi vµ kh«ng qua h¶i quan nh­ vËy th× ta ph¶i x©y dùng tÝnh ph¸p lý trong th­¬ng m¹i ®iÖn tö nh­ thÕ nµo? Tuy nhiªn vÒ mÆt ph¸p lý, cÇn ph¶i gi¶i quyÕt ®­îc mét sè vÊn ®Ò: Thõa nhËn tÝnh ph¸p lý cña giao dÞch th­¬ng m¹i ®iÖn tö. B¶o vÖ ph¸p lý ®èi víi c¸c ho¹t ®éng th­¬ng m¹i ®iÖn tö. Thõa nhËn tÝnh ph¸p lý cña ch÷ ký ®iÖn tö, ch÷ ký sè hãa. X©y dùng c¸c thiÕt chÕ ph¸p lý, c¸c c¬ quan ph¸p lý thÝch hîp cho viÖc x¸c thùc/chøng nhËn hay chøng thùc (Authentication/Certification) ch÷ ký ®iÖn tö vµ ch÷ ký sè hãa. V× nh÷ng lý do t­¬ng tù nh­ trªn, giao nhËn hµng hãa trong th­¬ng m¹i ®iÖn tö ®ang ®­îc c¸c n­íc xem xÐt mét c¸ch chiÕn l­îc vµ thËn träng. 3.4. An toµn vµ b¶o mËt Giao dÞch th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa ®ßi hái rÊt cao vÒ b¶o mËt vµ an toµn, nhÊt lµ khi ho¹t ®éng trªn Internet/Web: B¶n th©n m¹ng viÔn th«ng ph¶i ®¶m b¶o an toµn vµ tin cËy; Ph¶i cã c¸c c«ng cô h÷u hiÖu ®Ó b¶o vÖ c¸c hÖ thèng th«ng tin kÕt nèi tíi c¸c m¹ng viÔn th«ng ®ã; Ph¶i cã nh÷ng biÖn ph¸p h÷u hiÖu ®Ó x¸c nhËn vµ b¶o ®¶m tÝnh b¶o mËt cña d÷ liÖu ®iÖn tö tr¸nh ®­îc nh÷ng truy nhËp tr¸i phÐp. Trong lÜnh vùc giao nhËn, ng­êi giao hµng th× lo ng­êi nhËn hµng kh«ng thanh to¸n cho c¸c hîp ®ång ®· ®­îc ký kÕt theo kiÓu ®iÖn tö qua Web, ng­êi nhËn hµng th× lo c¸c chi tiÕt cña thÎ tÝn dông cña m×nh bÞ lé, kÎ xÊu sÏ lîi dông mµ rót tiÒn. Kü thuËt m· hãa (cryptography) hiÖn ®¹i (trong ®ã cã kü thuËt “M· hãa c«ng khai/bÝ mËt”), víi khãa dµi tèi thiÓu tíi 1024, 2048 bit, cïng víi c¸c c«ng nghÖ SSL (Secure Sockets Layer), SET (Secure Electronic Transaction) ®ang gióp gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nµy, trong ®ã cã vÊn ®Ò “ch÷ ký ®iÖn tö” (electronic signature), “ch÷ kü sè hãa” (digital signature) (lµ ch÷ ký biÓu diÔn b»ng c¸c bit ®iÖn tö, vµ ®­îc x¸c thùc th«ng qua gi¶i m·). * M· kho¸ c«ng khai/bÝ mËt Ta biÕt r»ng, mËt m· th­êng dïng tr­íc ®©y lµ hÖ m· ®èi xøng, tøc lµ dïng mét cÆp m· khãa gièng nhau cho c¶ hai bªn ®Ó m· hãa vµ gi¶i m·, hÖ m· nµy rÊt phøc t¹p trong qu¸ tr×nh ph©n ph¸t khãa, do vËy kh«ng thÓ triÓn khai trªn m¹ng ®­îc. Tõ n¨m 1976 ng­êi ta ®· kh¾c phôc nh÷ng thiÕu sãt cña hÖ m· cò, kü thuËt m· c«ng khai/bÝ mËt ®­îc ®­a vµo sö dông. Víi mËt m· khãa c«ng khai/bÝ mËt, mçi bªn cã hai khãa: mét khãa c«ng khai vµ mét kho¸ bÝ mËt, mét v¨n b¶n bÊt kú ®­îc m· b»ng khãa c«ng khai vµ gi¶i m· b»ng khãa bÝ mËt. Kho¸ bÝ mËt chØ ng­êi nhËn míi cã vµ kh«ng thÓ tÝnh to¸n suy ®­îc kho¸ mËt tõ kho¸ c«ng khai. NÕu bªn giao hµng muèn göi th«ng b¸o bÝ mËt cho bªn nhËn hµng, bªn giao hµng lÊy khãa c«ng khai cña bªn nhËn hµng råi m· hãa th«ng b¸o ®ã. ChØ bªn nhËn hµng cã m· khãa bÝ mËt cña m×nh míi gi¶i m· ®­îc th«ng b¸o ®ã vµ nhËn ®­îc v¨n b¶n gèc. Tuy nhiªn, b¶n th©n c¸c m· bÝ mËt còng cã thÓ bÞ kh¸m ph¸ bëi c¸c kü thuËt gi¶i m· tinh vi, nhÊt lµ kü thuËt cña bªn cã ®¼ng cÊp c«ng nghÖ cao h¬n h¼n. V× vËy, nÕu kh«ng cã c¸c luËt vµ c¸c ph­¬ng tiÖn thÝch ®¸ng ®Ó b¶o vÖ th«ng tin, th× mét doanh nghiÖp giao nhËn rÊt cã thÓ sÏ bÞ c¸ch ly khái ho¹t ®éng kinh doanh giao nhËn trong th­¬ng m¹i ®iÖn tö quèc tÕ. 3.5. HÖ thèng thanh to¸n tµi chÝnh tù ®éng Th­¬ng m¹i ®iÖn tö chØ cã thÓ thùc hiÖn khi ®· tån t¹i mét hÖ thèng thanh to¸n tµi chÝnh (financial payment) ph¸t triÓn cho phÐp thùc hiÖn thanh to¸n tù ®éng. Nh­ vËy cÇn ph¶i x©y dùng mét hÖ thèng m¹ng thanh to¸n liªn ng©n hµng. §Ó ®¶m b¶o an ninh, m¹ng liªn ng©n hµng lµ m¹ng riªng, kh«ng kÕt nèi víi Internet vµ kh«ng x©y dùng trªn chuÈn TCP/CP (giao thøc chuÈn quèc tÕ). Víi viÖc thiÕt lËp mét m¹ng nghiÖp vô tµi chÝnh ng©n hµng toµn cÇu ®· cung cÊp c¸c dÞch vô ng©n hµng trong ®ã th«ng tin trao ®æi ®· ®­îc chuÈn hãa nh­ dÞch vô më tÝn dông th­, dÞch vô chuyÓn tiÒn. Ngoµi ra, hÖ thèng th­¬ng m¹i ®iÖn tö cung cÊp dÞch vô thanh to¸n cho Internet user (ng­êi sö dông Internet) tõ Internet thanh to¸n vµo m¹ng riªng cña ng©n hµng. HÖ thèng th­¬ng m¹i ®iÖn tö sÏ ®ãng vai trß nh­ mét cæng (Gateway) gi÷a Internet vµ m¹ng ng©n hµng. Khi ch­a cã hÖ thèng nµy th× doanh nghiÖp giao nhËn chØ øng dông ®­îc phÇn trao ®æi th«ng tin, thanh to¸n vÉn ph¶i kÕt thóc b»ng c¸c ph­¬ng tiÖn thanh to¸n truyÒn thèng, khi Êy hiÖu qu¶ cña kinh doanh giao nhËn trong th­¬ng m¹i ®iÖn tö bÞ gi¶m thÊp vµ cã thÓ kh«ng ®ñ ®Ó bï l¹i c¸c chi phÝ trang bÞ c«ng nghÖ ®· bá ra. §Ó ho¹t ®éng kinh doanh cã hiÖu qu¶, doanh nghiÖp giao nhËn ph¶i cã sù héi nhËp vµ thiÕt lËp mét hÖ thèng thanh to¸n tµi chÝnh hoµn thiÖn trªn nÒn t¶ng cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö. 3.6. B¶o vÖ së h÷u trÝ tuÖ vµ ng­êi tiªu dïng Gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµy cµng chøa trong nã hµm l­îng chÊt x¸m ngµy cµng cao, vµ gi¸ trÞ s¶n phÈm ®­îc quyÕt ®Þnh bëi gi¸ trÞ tri thøc kÕt tinh trong ®ã. ChÊt x¸m (tµi s¶n c¬ b¶n cña tõng ®Êt n­íc, tõng tæ chøc, vµ tõng con ng­êi) ®· vµ ®ang chuyÓn thµnh “tµi s¶n chÊt x¸m”. Th«ng tin trë thµnh tµi s¶n, b¶o vÖ tµi s¶n cuèi cïng sÏ cã nghÜa lµ b¶o vÖ th«ng tin. Ngµy nay, b¶o vÖ së h÷u trÝ tuÖ vµ b¶n quyÒn chÝnh lµ b¶o vÖ c¸c gi¸ trÞ th«ng tin trªn Internet/Web. C¸c th«ng tin trªn m¹ng nh­: qu¶ng c¸o, nh·n hiÖu th­¬ng m¹i, tªn s¶n phÈm, tªn c«ng ty, tªn miÒn, s¬ së d÷ liÖu, c¸c dung liÖu truyÒn göi qua m¹ng ... ®ang ®Æt tr­íc t×nh h×nh cÇn ph¶i cã mét khu«n khæ ph¸p lý chÆt chÏ, qui ®Þnh cô thÓ. Trong th­¬ng m¹i ®iÖn tö, th«ng tin vÒ hµng hãa ®Òu lµ th«ng tin sè hãa, kh¸ch hµng kh«ng ®­îc tiÕp xóc trùc tiÕp víi hµng hãa, kh«ng ®­îc nh×n, sê mã, nÕm thö ... Cßn th«ng tin vÒ c¸c dÞch vô th× kh¸ch hµng kh«ng thÓ kiÓm tra hay kiÓm ®Þnh chÊt l­îng dÞch vô dÉn ®Õn kh«ng cã kh¶ n¨ng ®¸nh gi¸ chÝnh x¸c chÊt l­îng cña s¶n phÈm vµ dÞch vô. HoÆc víi c¸c c¬ së d÷ liÖu, tÝnh chÝnh x¸c cña nguån th«ng tin cung cÊp, cña b¶n th©n nh÷ng th«ng tin ®ã cã trung thùc vµ cã gi¸ trÞ hay kh«ng lµ v« cïng khã x¸c ®Þnh. V× vËy cÇn thiÕt ph¶i cã mét tæ chøc, hay mét trung gian ®¶m b¶o vÒ chÊt l­îng ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶. Nhµ n­íc cã thÓ x©y dùng mét khung luËt ph¸p vÒ ch­¬ng tr×nh hµnh ®éng ®Ó cã thÓ b¶o vÖ quyÒn lîi ng­êi tiªu dïng còng nh­ uy tÝn cña doanh nghiÖp. Ch­¬ng III. KiÕn nghÞ c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong giao nhËn hµng hãa ë ViÖt Nam. I. Ph­¬ng._.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docLuan van Nhung.doc
  • docMuc luc LV.doc
Tài liệu liên quan