Hoàn thiện khung pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán Việt Nam

Lêi më ®Çu ë ViÖt Nam, còng nh­ thÞ tr­êng c¸c yÕu tè s¶n xuÊt kh¸c (nh­ thÞ tr­êng søc lao ®éng, thÞ tr­êng bÊt ®éng s¶n, thÞ tr­êng c«ng nghÖ, chÊt x¸m…), thÞ tr­êng chøng kho¸n (TTCK) lµ mét ph¹m trï cßn rÊt míi mÎ. Sù h×nh thµnh m¶ng ph¸p luËt vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n (CK&TTCK) trong thÞ tr­êng ®Æc thï nµy cßn ë møc rÊt s¬ khai, vµ nãi chung cßn rÊt manh món. Cho ®Õn nay, c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt ®iÒu chØnh vÒ CK&TTCK cã thÓ kÓ tíi vµi chôc v¨n b¶n, n»m r¶i r¸c ë nhiÒu lÜnh vùc, do nhiÒu cÊp cã thÈm quyÒn ban hµnh, d­íi nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau (LuËt, Ph¸p lÖnh, NghÞ ®Þnh, QuyÕt ®Þnh, Th«ng t­). Tuy nhiªn, c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt chñ yÕu, trùc tiÕp ®iÒu chØnh c¸c quan hÖ ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh ph¸t hµnh, kinh doanh vµ qu¶n lý nhµ n­íc vÒ chøng kho¸n ®Òu lµ nh÷ng v¨n b¶n d­íi luËt. Thªm vµo ®ã, vÒ mÆt néi dung, c¸c quy ®Þnh hiÖn cã cßn béc lé nhiÒu h¹n chÕ. §Æc biÖt lµ cßn mét sè ®iÓm m©u thuÉn nhau gi÷a c¸c v¨n b¶n, vµ nÕu so s¸nh víi c¸c quy ®Þnh cña c¸c n­íc trong khu vùc th× cã kh«ng Ýt nh÷ng vÊn ®Ò næi lªn cÇn ph¶i ®­îc quan t©m xö lý. Tõ thùc tr¹ng ®ã cã thÓ thÊy v× môc tiªu æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn thÞ tr­êng chøng kho¸n tr­íc m¾t vµ l©u dµi, chóng ta nhÊt thiÕt ph¶i cã nh÷ng söa ®æi, bæ sung nh»m lµm cho hÖ thèng ph¸p luËt nµy hoµn chØnh h¬n vµ ®ång bé víi hÖ thèng ph¸p luËt nãi chung. Trong ph¹m vi bµi viÕt nµy, em xin ®­îc ph©n tÝch mét sè ®iÓm bÊt cËp trong mét sè v¨n b¶n ph¸p luËt quan träng vÒ CK&TTCK ViÖt Nam. §ång thêi, em xin ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p nh»m hoµn thiÖn m¶ng ph¸p luËt nµy. XuÊt ph¸t tõ ý t­ëng ®ã, nªn néi dung cña bµi viÕt nµy sÏ bao gåm c¸c néi dung sau: Ch­¬ng I: Kh¸i qu¸t chung vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n; Ch­¬ng II: Thùc tr¹ng ph¸p luËt vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n ViÖt Nam; Ch­¬ng III: Ph­¬ng h­íng hoµn thiÖn khung ph¸p luËt vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n ViÖt Nam. Do tr×nh ®é hiÓu biÕt vµ kh¶ n¨ng nghiªn cøu cßn nhiÒu h¹n chÕ, nªn trong bµi viÕt nµy, ch¾c ch¾n em kh«ng tr¸nh khái nh÷ng sai sãt. Em rÊt mong cã ®­îc sù gãp ý vµ chØnh söa cña c¸c thÇy c«. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n! Ch­¬ng I Kh¸i qu¸t chung vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n I.Kh¸i qu¸t vÒ chøng kho¸n 1.C¸c lo¹i chøng kho¸n 1.1.Cæ phiÕu Khi mét c«ng ty cæ phÇn gäi vèn ®Ó thµnh lËp hoÆc më réng, hiÖn ®¹i ho¸ s¶n xuÊt, th× sè vèn ®ã ®­îc chia thµnh nhiÒu phÇn nhá b»ng nhau gäi lµ cæ phÇn, ng­êi mua cæ phÇn gäi lµ cæ ®«ng. GiÊy chøng nhËn së h÷u cæ phÇn gäi lµ cæ phiÕu. Cã nhiÒu kh¸i niÖm vÒ cæ phiÕu ®­îc quy ®Þnh trong c¸c luËt chøng kho¸n. Cæ phiÕu cã thÓ hiÓu lµ mét chøng th­ x¸c nhËn sù gãp vèn vµ quyÒn së h÷u hîp ph¸p cña mét chñ thÓ ®èi víi mét doanh nghiÖp cæ phÇn. Theo th«ng t­ 01/TT-UBCK ngµy 13-10-1998 cña ChÝnh phñ ViÖt Nam vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n th× cæ phiÕu lµ mét lo¹i chøng kho¸n ph¸t hµnh d­íi d¹ng mét chøng chØ, hoÆc bót to¸n ghi sæ, x¸c nhËn quyÒn së h÷u vµ lîi Ých hîp ph¸p cña ng­êi së h÷u cæ phiÕu ®èi víi tµi s¶n hoÆc vèn cña c«ng ty cæ phÇn. Nh­ vËy, chÝnh c«ng ty cæ phÇn ®· khai sinh ra cæ phiÕu vµ chØ cã c«ng ty cæ phÇn míi ®­îc ph¸t hµnh cæ phiÕu. C¸c cæ ®«ng - ng­êi mua cæ phiÕu cña c«ng ty- lµ ng­êi hïn vèn cïng c«ng ty ho¹t ®éng, lµ ng­êi chñ së h÷u c«ng ty. V× vËy cæ phiÕu cßn ®­îc gäi lµ chøng kho¸n vèn. 1.2.Tr¸i phiÕu Cã rÊt nhiÒu kh¸i niÖm vÒ tr¸i phiÕu. Cã thÓ hiÓu, tr¸i phiÕu lµ mét chøng th­ x¸c nhËn mét kho¶n nî cña tæ chøc ph¸t hµnh ®èi víi ng­êi së h÷u (tr¸i chñ), trong ®ã cam kÕt sÏ tr¶ sè tiÒn gèc kÌm víi sè tiÒn l·i trong mét thêi h¹n nhÊt ®Þnh. Theo NghÞ ®Þnh 48/N§-TTg cña ChÝnh phñ vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n ë ViÖt Nam, tr¸i phiÕu lµ mét chøng kho¸n ®­îc ph¸t hµnh d­íi h×nh thøc chøng chØ hoÆc bót to¸n ghi sæ, x¸c nhËn nghÜa vô tr¶ nî (bao gåm vèn gèc vµ l·i) cña tæ chøc ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ®èi víi ng­êi së h÷u tr¸i phiÕu. 2.C¸c chøng kho¸n ph¸i sinh Trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n, bªn c¹nh c¸c giao dÞch mua b¸n chøng kho¸n vèn, chøng kho¸n nî, cßn cã giao dÞch mua b¸n c¸c chøng tõ tµi chÝnh kh¸c nh­ chøng quyÒn, chøng khÕ…C¸c chøng tõ tµi chÝnh nµy ®­îc ra ®êi tõ c¸c giao dÞch chøng kho¸n vµ ®­îc quyÒn chuyÓn ®æi sang chøng kho¸n qua mua b¸n. Do ®ã, ng­êi ta gäi chóng lµ chøng tõ cã nguån gèc tµi chÝnh hoÆc c¸c chøng kho¸n ph¸i sinh. 2.1.Chøng quyÒn Chøng quyÒn hay cßn gäi lµ quyÒn ®Æt mua lµ mét chøng th­ do c«ng ty cæ phÇn ph¸t hµnh cho cæ ®«ng, x¸c nhËn quyÒn cña cæ ®«ng ®­îc mua mét sè l­îng nhÊt ®Þnh vµ trong mét thêi h¹n nhÊt ®Þnh. C¸c cæ ®«ng lµ ng­êi gãp vèn víi c«ng ty, v× vËy hä lµ thµnh viªn cña c«ng ty, cã quyÒn nhÊt ®Þnh ®èi víi c«ng ty nh­ quyÒn së h÷u tµi s¶n, quyÒn biÓu quyÕt, quyÒn h­ëng cæ tøc. Nh÷ng quyÒn ®ã nhiÒu hay Ýt phô thuéc vµo tû lÖ gãp vèn cña cæ ®«ng ®èi víi c«ng ty. §Ó ®¶m b¶o quyÒn lîi cho c¸c cæ ®«ng hiÖn h÷u, th«ng th­êng, khi mét c«ng ty cæ phÇn muèn t¨ng thªm vèn b»ng c¸ch ph¸t hµnh thªm cæ phiÕu míi, c«ng ty th­êng dµnh cho c¸c cæ ®«ng hiÖn h÷u quyÒn ­u tiªn mua tr­íc mét l­îng cæ phiÕu míi tû lÖ víi sè cæ phiÕu mµ hä ®ang n¾m gi÷. Mçi cæ ®«ng ®­îc h­ëng ­u ®·i nµy sÏ nhËn ®­îc mét tê chøng quyÒn, nã thÓ hiÖn chÝnh x¸c sè l­îng quyÒn mua trong mét thêi h¹n x¸c ®Þnh theo mét gi¸ Ên ®Þnh. Sè quyÒn mua cña mét chøng quyÒn b»ng chÝnh sè cæ phÇn hiÖn h÷u mµ mét cæ ®«ng n¾m gi÷ trong tæng toµn bé sè cæ phÇn hiÖn h÷u cña c«ng ty. Sè cæ phiÕu dµnh cho mét quyÒn mua tuú thuéc vµo sè cæ phiÕu míi ph¸t hµnh so víi sè cæ phiÕu hiÖn h÷u. Th«ng th­êng, gi¸ c¶ cña cæ phiÕu ph¸t hµnh thªm thÊp h¬n gi¸ thÞ tr­êng cña cæ phiÕu khi ch­a t¨ng nh»m bï ®¾p thiÖt h¹i cho c¸c cæ ®«ng do “hiÖu øng pha lo·ng” g©y ra (thÞ gi¸ cæ phiÕu sau khi ph¸t hµnh cæ phiÕu bæ sung sÏ gi¶m so víi tr­íc lóc ph¸t hµnh). C¸c chøng quyÒn th­êng cã thêi h¹n ng¾n, cã thÓ chØ tõ 1 tuÇn ®Õn 6 tuÇn. Trong thêi h¹n nµy, ng­êi n¾m gi÷ chøng quyÒn cã thÓ sö dông chóng ®Ó mua cæ phiÕu míi cña ®ît ph¸t hµnh ®ã hoÆc b¸n chøng quyÒn cho ng­êi kh¸c trªn TTCK. Qu¸ h¹n, chøng quyÒn mÊt t¸c dông vµ coi nh­ huû bá, cã nghÜa lµ nã kh«ng cßn gi¸ trÞ. NÕu mét cæ ®«ng muèn thùc hiÖn quyÒn cña m×nh, hä sÏ ®iÒn mét tê chøng quyÒn vµ göi ®Õn c«ng ty. Hä còng cã thÓ göi sÐc hoÆc ng©n phiÕu theo gi¸ trÞ cña nh÷ng cæ phiÕu muèn mua thªm. Ng­îc l¹i, nÕu hä kh«ng muèn thùc hiÖn quyÒn cña m×nh, hä cã thÓ b¸n l¹i chøng quyÒn trªn TTCK theo gi¸ thÞ tr­êng hiÖn hµnh ®Ó h­ëng mét phÇn chÖnh lÖch gi¸ vµ ph¶i chÊp nhËn “hiÖu øng pha lo·ng” ®èi víi phÇn tµi s¶n thuéc së h÷u cña hä trong c«ng ty. Gi¸ chøng quyÒn ®­îc coi lµ mét phÇn vèn cña cæ ®«ng vµ phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè nh­: Gi¸ trÞ cña chøng quyÒn, thêi h¹n cßn l¹i cña chøng quyÒn, xu h­íng biÕn ®éng vÒ mÖnh gi¸ cña cæ phiÕu Ên ®Þnh trong chøng quyÒn. 2.2.Chøng khÕ §©y lµ mét chøng th­ ®­îc c«ng ty ph¸t hµnh kÌm víi tr¸i phiÕu hay cæ phiÕu ­u ®·i, trong ®ã cho phÐp ng­êi së h÷u ®­îc quyÒn mua mét sè l­îng nhÊt ®Þnh chøng kho¸n (tr¸i phiÕu vµ cæ phiÕu th­êng) míi ph¸t hµnh, víi gi¸ c¶ nhÊt ®Þnh vµ trong thêi gian nhÊt ®Þnh. Trong thùc tÕ, c¸c chøng khÕ ®­îc ph¸t hµnh cïng víi tr¸i phiÕu hoÆc cæ phiÕu ­u ®·i ®Ó gióp cho viÖc chµo b¸n lÇn ®Çu nh÷ng chøng kho¸n nµy trë nªn hÊp dÉn h¬n. C¸c tr¸i phiÕu ®­îc ph¸t hµnh d­íi h×nh thøc th«ng th­êng, cßn chøng khÕ ®­îc ph¸t hµnh nh»m gióp cho viÖc chµo b¸n hÊp dÉn h¬n. NÕu c«ng ty cã chiÒu h­íng ph¸t triÓn, trªn c¬ së c¸c b¸o c¸o vÒ møc ®é hoµn thµnh nh÷ng môc tiªu cña nã, chøng khÕ sÏ hÊp dÉn h¬n ®èi víi c¸c nhµ ®Çu t­. Ch¼ng h¹n, c«ng ty XYZ cã cæ phiÕu th­êng ®ang l­u hµnh víi gi¸ 35$ mét cæ phiÕu trªn TTCK. Chøng khÕ ph¸t hµnh cho phÐp ng­êi së h÷u chøng khÕ ®ã mua cæ phiÕu XYZ víi gi¸ 50$ mét cæ phiÕu vµo bÊt kú thêi ®iÓm nµo cho ®Õn ngµy 31/12/2003 ch¼ng h¹n. NÕu XYZ lµ mét c«ng ty cã triÓn väng ph¸t triÓn väng ph¸t triÓn tèt vµ c«ng chóng ®¸nh gi¸ lµ thÞ gi¸ cæ phiÕu cña nã vµo n¨m 2003 kh«ng chØ lµ 50$ mµ cßn cao h¬n thÕ, th× chøng khÕ XYZ sÏ rÊt hÊp dÉn. Do c¸c chøng khÕ cã kú h¹n dµi h¹n hoÆc vÜnh viÔn, nªn mét c«ng ty cã thÓ cã vµi ba lo¹i chøng khÕ l­u hµnh vµo cïng mét thêi ®iÓm. Ng­êi n¾m gi÷ chøng khÕ cã thÓ gi÷ l¹i tr¸i phiÕu vµ b¸n chøng khÕ, hoÆc gi÷ l¹i chøng khÕ vµ b¸n tr¸i phiÕu, hoÆc gi÷ l¹i c¶ tr¸i phiÕu vµ chøng khÕ; hoÆc b¸n c¶ hai. ThÞ gi¸ cña chøng khÕ tuú thuéc vµo nh÷ng yÕu tè nh­ gi¸ chuyÓn ®æi, thêi h¹n cßn l¹i trªn chøng khÕ, gi¸ cæ phiÕu c¬ b¶n cña nã. 2.3.Hîp ®ång quyÒn lùa chän Hîp ®ång quyÒn lùa chän lµ hîp ®ång ®­îc ký kÕt gi÷a mét bªn lµ “ng­êi ký ph¸t” vµ mét bªn lµ ng­êi mua hîp ®ång, trong ®ã cho phÐp ng­êi mua hîp ®ång ®­îc quyÒn mua hoÆc b¸n cho ng­êi ký ph¸t hîp ®ång mét sè l­îng chøng kho¸n, víi gi¸ c¶ nhÊt ®Þnh vµ trong mét thêi h¹n quy ®Þnh cña t­¬ng lai. QuyÒn lùa chän cã hai lo¹i: -QuyÒn chän mua: cho phÐp ng­êi mua hîp ®ång ®­îc quyÒn mua mét sè l­îng chøng kho¸n nhÊt ®Þnh víi gi¸ c¶ nhÊt ®Þnh, trong mét thêi h¹n quy ®Þnh cña t­¬ng lai. Ng­êi mua hîp ®ång ph¶i tr¶ cho ng­êi b¸n hîp ®ång mét kho¶n phÝ gäi lµ phÝ chän mua. -QuyÒn chän b¸n: cho phÐp ng­êi mua ®­îc quyÒn b¸n mét sè l­îng chøng kho¸n nhÊt ®Þnh, víi gi¸ c¶ nhÊt ®Þnh, trong mét thêi h¹n quy ®Þnh trong t­¬ng lai. Ng­êi mua hîp ®ång ph¶i tr¶ cho ng­êi b¸n hîp ®ång mét kho¶n phÝ gäi lµ phÝ chän b¸n. Th«ng th­êng, ng­êi mua quyÒn chän mua lµ ng­êi ®ang dù ®o¸n gi¸ cña chøng kho¸n trªn thÞ tr­êng cã xu h­íng t¨ng vµ hä lµ ng­êi kú väng gi¸ lªn; cßn ng­êi ký ph¸t th× ®ãng vai trß lµ ng­êi mong ®îi gi¸ xuèng. Ng­îc l¹i, ®èi víi quyÒn chän b¸n, ng­êi mua quyÒn chän b¸n lµ ng­êi kú väng gi¸ chøng kho¸n sÏ xuèng. Hîp ®ång quyÒn lùa chän cung cÊp quyÒn cho ng­êi së h÷u nã chø kh«ng ph¶i lµ nghÜa vô mua hoÆc b¸n. V× vËy, ng­êi chñ cña quyÒn lùa chän cã thÓ thùc hiÖn hoÆc kh«ng thùc hiÖn quyÒn trong thêi h¹n hiÖu lùc cña hîp ®ång quyÒn lùa chän. NÕu kh«ng muèn thùc hiÖn quyÒn, ng­êi chñ cña quyÒn cã thÓ b¸n quyÒn lùa chän ®ã trªn TTCK, nghÜa lµ chuyÓn quyÒn së h÷u cho ng­êi kh¸c. V× vËy, hîp ®ång quyÒn lùa chän còng ®­îc coi lµ mét lo¹i chøng kho¸n cña TTCK. 2.4.Hîp ®ång t­¬ng lai Hîp ®ång t­¬ng lai lµ hîp ®ång gi÷a ng­êi b¸n vµ ng­êi mua, trong ®ã ng­êi b¸n cam kÕt giao mét sè l­îng chøng kho¸n nhÊt ®Þnh vµ ng­êi mua sÏ tr¶ tiÒn khi nhËn sè chøng kho¸n ®ã víi mét gi¸ nhÊt ®Þnh, t¹i mét ngµy nhÊt ®Þnh trong t­¬ng lai, ®­îc x¸c ®Þnh tr­íc t¹i thêi ®iÓm ký kÕt hîp ®ång. C¸c ®iÒu kho¶n vµ ®iÒu kiÖn cña hîp ®ång t­¬ng lai ®­îc x¸c ®Þnh tr­íc, ®­îc quy ®Þnh cô thÓ theo c¸c nguyªn t¾c giao dÞch vµ thèng nhÊt vÒ sè l­îng, chÊt l­îng chøng kho¸n ph¶i giao, ®Þa ®iÓm giao hµng vµ nhiÒu quy ®Þnh cô thÓ kh¸c. §Ó tr¸nh mäi thiÖt h¹i khi hîp ®ång kh«ng ®­îc t«n träng, vµo lóc ký kÕt hîp ®ång, c¶ hai bªn ®Òu ®­îc yªu cÇu ký quü. Sè tiÒn nµy cßn ®­îc gäi lµ tiÒn ®Æt cäc ®¶m b¶o thùc hiÖn hîp ®ång. Hîp ®ång t­¬ng lai b¾t nguån tõ hîp ®ång giao hµng. Tuy nhiªn, chóng còng cã nh÷ng ®iÓm kh¸c biÖt, ®ã lµ: Mét hîp ®ång giao hµng kh«ng ®­îc chuyÓn nh­îng, ng­êi mua buéc ph¶i tr¶ tiÒn ®Ó nhËn hµng vµ ng­êi b¸n ph¶i giao hµng ®Ó nhËn tiÒn. Cßn hîp ®ång t­¬ng lai ®­îc tiÕn hµnh trªn c¬ së trao ®æi, tøc lµ nã còng trë thµnh hµng ho¸, ®­îc mua b¸n trªn mét thÞ tr­êng riªng biÖt TTCK. C¸c ®iÒu kiÖn cña mét hîp ®ång mua b¸n cã kú h¹n ®­îc tiªu chuÈn ho¸ theo nh÷ng quy t¾c cña SGD. Gi¸ c¶ cña c¸c hîp ®ång t­¬ng lai trªn TTCK biÕn ®éng theo cung cÇu vµ ®­îc x¸c ®Þnh trªn c¬ së ®Êu gi¸ c«ng khai. PhÝ hoa hång mua b¸n c¸c hîp ®ång t­¬ng lai th­êng rÊt cao, cã khi gÊp 8 ®Õn 9 lÇn phÝ hoa hång mua b¸n chøng kho¸n. ViÖc thanh to¸n mua b¸n c¸c hîp ®ång t­¬ng lai th­êng ®­îc thùc hiÖn ngay qua tµi kho¶n më t¹i Trung t©m thanh to¸n bï trõ, kh«ng ®­îc mua b¸n chÞu. Lo¹i hîp ®ång mua b¸n nµy ra ®êi trªn c¬ së ®æi míi tµi chÝnh do c¸c ®iÒu kiÖn thÞ tr­êng thay ®æi vµ dùa vµo c¸c tiÕn bé tin häc. Hîp ®ång t­¬ng lai ra ®êi nh»m chèng ®ì rñi ro do sù biÕn ®éng l·i suÊt vµo nh÷ng n¨m ®Çu cña thËp kû 70. Chóng xuÊt hiÖn sím nhÊt ë Mü (thÞ tr­êng Chicago) vµo n¨m 1975 vµ ph¸t triÓn m¹nh vµo n¨m 1977, tËp trung chñ yÕu vµo c¸c c«ng cô tµi chÝnh nh­: tr¸i phiÕu Kho b¹c, tÝn phiÕu Kho b¹c, chøng chØ tiÒn göi, tiÒn göi cã kú h¹n b»ng ®«la ch©u ¢u. Trong nh÷ng n¨m 80, lo¹i thÞ tr­êng nµy trë nªn phæ biÕn ë c¸c n­íc ph¸t triÓn. 2.5.Hîp ®ång kú h¹n Hîp ®ång kú h¹n lµ nh÷ng tho¶ thuËn mua b¸n mét lo¹i tµi s¶n ë mét thêi ®iÓm ch¾c ch¾n trong t­¬ng lai víi møc gi¸ nhÊt ®Þnh. Tuy nhiªn, kh«ng gièng nh­ hîp ®ång t­¬ng lai, hîp ®ång kú h¹n kh«ng trao ®æi trªn thÞ tr­êng, kh«ng ®Þnh gi¸ hµng ngµy. Hîp ®ång nµy kh«ng ph¶i theo tiªu chuÈn cña thÞ tr­êng riªng biÖt, ngµy chuyÓn giao ®­îc x¸c ®Þnh theo tõng hîp ®ång. Nãi chung, c¸c c«ng cô cã nguån gèc chøng kho¸n ®Òu b¾t nguån tõ mét vµi chøng kho¸n c¬ b¶n. V× vËy, gi¸ c¶ cña 2 lo¹i ph¶i dÞch chuyÓn cïng gÇn nhau. Th«ng th­êng, gi¸ cu¶ c«ng cô cã nguån gèc chøng kho¸n ®­îc x¸c ®Þnh trùc tiÕp tõ chøng kho¸n khëi ®Çu. Víi hîp ®ång lùa chän vµ chøng khÕ, ng­êi ta ®· mua quyÒn ®Ó thùc hiÖn víi chøng kho¸n gèc theo gi¸ c¶ vµ sè l­îng ®· ®­îc ®Þnh tr­íc. Nh­ vËy, c¸c nh©n tè ¶nh h­ëng ®Õn gi¸ cña c¸c chøng tõ cã nguån gèc chøng kho¸n lµ: - Gi¸ cña chøng kho¸n gèc. - Gi¸ thùc hiÖn. - Sù dao ®éng gi¸ cña c¸c chøng tõ cã nguån gèc chøng kho¸n. - Thêi gian cßn l¹i cho ®Õn khi ®¸o h¹n. - Sù s½n cã cña chøng tõ thay thÕ t­¬ng tù. - C¸c l·i suÊt t­¬ng ®èi vµ c¸c chi phÝ ®Ó gi÷ c¸c chøng tõ cã nguån gèc chøng kho¸n. II.B¶n chÊt vµ chøc n¨ng cña thÞ tr­êng chøng kho¸n 1. B¶n chÊt cña thÞ tr­êng chøng kho¸n TTCK lµ n¬i diÔn ra c¸c ho¹t ®éng mua b¸n, giao dÞch c¸c lo¹i chøng kho¸n trung vµ dµi h¹n. XÐt vÒ mÆt h×nh thøc, TTCK chØ lµ n¬i diÔn ra c¸c ho¹t ®éng trao ®æi c¸c lo¹i chøng kho¸n, qua ®ã thay ®æi c¸c chñ thÓ n¾m gi÷ chøng kho¸n. Nh­ng xÐt vÒ mÆt b¶n chÊt th×: - ThÞ tr­êng chøng kho¸n lµ n¬i tËp trung vµ ph©n phèi c¸c nguån vèn tiÕt kiÖm. - TTCK lµ ®Þnh chÕ tµi chÝnh trùc tiÕp: c¶ chñ thÓ cung cµ cÇu vèn ®Òu tham gia vµo thÞ tr­êng mét c¸ch trùc tiÕp. Qua kªnh dÉn vèn trùc tiÕp, c¸c chñ thÓ ®Çu t­ ®· thùc sù g¾n quyÒn sö dông vµ quyÒn së h÷u vÒ vèn, n©ng cao tiÒm n¨ng qu¶n lý vèn. 2.Chøc n¨ng vµ nguyªn t¾c ho¹t ®éng cña thÞ tr­êng chøng kho¸n 2.1.Chøc n¨ng cña thÞ tr­êng chøng kho¸n Cã nhiÒu quan ®iÓm vÒ chøc n¨ng cña TTCK theo nhiÒu tiªu thøc vµ c¸ch ®¸nh gi¸ kh¸c nhau. Tuy nhiªn, nh×n chung l¹i TTCK cã nh÷ng chøc n¨ng chñ yÕu sau: a.C«ng cô huy ®éng vèn ®Çu t­ cho nÒn kinh tÕ TTCK cho phÐp c¸c c«ng ty hay ChÝnh phñ cã thÓ gäi vèn nh»m ®¸p øng c¸c nhu cÇu ®Çu t­ ph¸t triÓn, më réng s¶n xuÊt kinh doanh, t¹o thªm viÖc lµm, t¨ng s¶n l­îng th«ng qua viÖc ph¸t hµnh c¸c lo¹i chøng kho¸n trªn TTCK. T¹i hÇu hÕt c¸c n­íc, ngoµi kªnh huy ®éng vèn th«ng qua c¸c tæ chøc tµi chÝnh, c¸c ®¬n vÞ kinh tÕ vµ Nhµ n­íc cã thÓ huy ®éng vèn trùc tiÕp b»ng c¸ch ph¸t hµnh chøng kho¸n th«ng qua TTCK. Nguån vèn huy ®éng ®­îc ®¶m b¶o sö dông l©u dµi, ®¬n vÞ kinh tÕ kh«ng ph¶i lo l¾ng vÒ thêi gian hoµn tr¶ nh­ khi vay ng©n hµng. Do ®ã, ¸p lùc t©m lý nÆng nÒ cña doanh nghiÖp vÒ chu kú tr¶ l·i vµ vèn vay ng©n hµng sÏ ®­îc gi¶m bít. TTCK cßn lµ c«ng cô thu hót vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi bªn c¹nh c¸c h×nh thøc phæ biÕn nh­ liªn doanh, ®Çu t­ theo hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh. Th«ng qua TTCK, c¸c nhµ ®Çu t­ cã thÓ quan s¸t, theo dâi vµ nhËn ®Þnh t×nh h×nh s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c ngµnh, c¸c tæ chøc kinh tÕ cña mét quèc gia. NÒn kinh tÕ thÞ tr­êng cµng ph¸t triÓn th× xu h­íng huy ®éng vèn th«ng qua TTCK cµng t¨ng. §iÒu nµy cã ®­îc lµ nhê tÝnh ®a d¹ng, linh ho¹t vµ chi phÝ thÊp cña TTCK so víi viÖc huy ®éng vèn gi¸n tiÕp th«ng qua c¸c ®Þnh chÕ tµi chÝnh trung gian. b.C«ng cô t¨ng tiÕt kiÖm quèc gia Nh×n chung, ph­¬ng ph¸p tiÕt kiÖm vµ qu¶n lý tµi s¶n cña c¸c nhµ ®Çu t­ cã thÓ thùc hiÖn b»ng hai c¸ch: §Çu t­ vµo tµi s¶n thùc nh­ bÊt ®éng s¶n, ®¸ quý, hoÆc ®Çu t­ vµo tµi s¶n tµi chÝnh nh­ göi ng©n hµng, tiÕt kiÖm, chøng kho¸n. Khi nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn vµ thu nhËp quèc gia t¨ng, ng­êi d©n cã xu h­íng thÝch ®Çu t­ vµo tµi s¶n tµi chÝnh h¬n lµ c¸c tµi thùc. TTCK ®­a ®Õn cho c«ng chóng nh÷ng c«ng cô míi ®a d¹ng, phong phó phï hîp víi tõng lo¹i ®èi t­îng cã suy nghÜ vµ t©m lý riªng. Víi c¶ mét hÖ thèng gåm hµng chôc lo¹i chøng kho¸n kh¸c nhau cña nhiÒu ngµnh kinh tÕ kh¸c nhau, ng­êi tiÕt kiÖm cã thÓ tù m×nh lùa chän, hoÆc th«ng qua c¸c nhµ tµi chÝnh chuyªn m«n ®Ó lùa chän nh÷ng h×nh thøc ®Çu t­ thÝch hîp nhÊt. Nhê vËy, vèn nhµn rçi trong x· héi sÏ ®­îc thu hót vµo c«ng cuéc ®Çu t­. Vèn ®Çu t­ cµng sinh lêi sÏ cµng kÝch thÝch ý thøc tiÕt kiÖm trong c«ng chóng. Râ rµng, TTCK lµ n¬i cung cÊp c¸c c¬ héi ®Çu t­ cã lùa chän cho c«ng chóng, tõ ®ã n©ng cao møc ®é tiÕt kiÖm quèc gia t¹o ®iÒu kiÖn vÒ vèn cho sù nghiÖp ph¸t triÓn kinh tÕ quèc d©n. c.Cung cÊp kh¶ n¨ng thanh kho¶n cho c¸c chøng kho¸n C«ng viÖc th­êng xuyªn vµ hµng ngµy cña TTCK lµ mua b¸n c¸c chøng kho¸n ®· ph¸t hµnh gi÷a nh÷ng ng­êi ®Çu t­ mµ v× mét nguyªn nh©n nµo ®ã ph¶i thay ®æi nh÷ng quyÕt ®Þnh ®Çu t­ tr­íc ®ã. ViÖc mua ®i b¸n l¹i c¸c chøng kho¸n nµy kh«ng t¹o thªm nguån vèn míi cho chñ thÓ ph¸t hµnh mµ chØ lµ sù thay ®æi quyÒn së h÷u ®èi víi chøng kho¸n. Tuy nhiªn, cÇn chó ý r»ng, tÝnh thanh kho¶n cña c¸c chøng kho¸n cao hay thÊp l¹i phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè: + Thñ tôc vµ phÝ thùc hiÖn. + Thêi h¹n cßn l¹i cña chøng kho¸n. + YÕu tè thÞ tr­êng. d.Chøc n¨ng ®¸nh gi¸ gi¸ trÞ tµi s¶n cña doanh nghiÖp vµ t×nh h×nh cu¶ nÒn kinh tÕ TTCK lµ n¬i ®¸nh gi¸ vµ biÓu hiÖn gi¸ trÞ tµi s¶n cña doanh nghiÖp vµ nÒn kinh tÕ mét c¸ch nh¹y bÐn, c«ng khai, kÞp thêi th«ng qua gi¸ c¶ chøng kho¸n vµ chØ sè chøng kho¸n. ViÖc ®¸nh gi¸ nµy cã thÓ t¸c ®éng ®Õn ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp, yÕu tè t©m lý cña ng­êi ®Çu t­, qua ®ã t¹o ra m«i tr­êng c¹nh tranh. 2.2.Nguyªn t¾c ho¹t ®éng cña thÞ tr­êng chøng kho¸n TTCK th­êng nh×n vµo 3 môc tiªu lín: ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶, ®iÒu hµnh c«ng b»ng, ph¸t triÓn æn ®Þnh. §Ó ®¹t ®­îc môc tiªu ®ã, thÞ tr­êng chøng kho¸n ph¶i tu©n thñ c¸c nguyªn t¾c sau: a.Nguyªn t¾c trung gian Nguyªn t¾c trung gian ®ßi hái viÖc mua b¸n chøng kho¸n ph¶i thùc hiÖn th«ng qua m«i giíi trung gian. Nguyªn t¾c nµy nh»m ®¶m b¶o cho thÞ tr­êng ho¹t déng lµnh m¹nh, ®Òu ®Æn, hîp ph¸p vµ ph¸t triÓn, b¶o vÖ lîi Ých cña nhµ ®Çu t­. Muèn viÖc ®Çu t­ chøng kho¸n cã hiÖu qu¶ cao, ng­êi ®Çu t­ ph¶i cã kinh nghiÖm, cã tr×nh ®é vµ cã ®Çu xÐt ®o¸n giái. ChÝnh nh÷ng c«ng ty chøng kho¸n hoÆc nh÷ng nhµ m«i giíi chøng kho¸n sÏ cè vÊn ®¾c lùc gióp cho nhµ ®Çu t­ xÐt ®o¸n ®­îc gi¸ trÞ thùc cña tõng lo¹i chøng kho¸n vµ dù ®o¸n gi¸ trÞ t­¬ng lai cña nã, tõ ®ã cã quyÕt ®Þnh ®Çu t­ ®óng ®¾n. Nguyªn t¾c nµy cã t¸c dông ®¶m b¶o an toµn vÒ chøng kho¸n, tr¸nh chøng kho¸n gi¶ m¹o, trém c¾p chøng kho¸n, kh¾c phôc nh÷ng h¹n chÕ vÒ kh«ng gian cña Sµn giao dÞch. §iÒu nµy thÓ hiÖn râ h¬n trªn TTCK tËp trung – tøc lµ Së giao dÞch chøng kho¸n. b.Nguyªn t¾c ®Êu gi¸ Môc tiªu cña TTCK lµ c¹nh tranh hoµn h¶o. V× vËy, kh«ng ai cã quyÒn ®Þnh gi¸ chøng kho¸n mét c¸ch ®éc ®o¸n, mµ gi¸ c¶ chØ cã thÓ x¸c ®Þnh c¨n cø vµo sù t¸c ®éng qua l¹i cña cung vµ cÇu chøng kho¸n theo nguyªn t¾c ®Êu gi¸. Gi¸ c¶ cña chøng kho¸n ®­îc ®Þnh ra trªn nguyªn t¾c thÞ tr­êng. V× vËy, TTCK ®­îc coi lµ thÞ tr­êng mang tÝnh tù do nhÊt trong c¸c lo¹i thÞ tr­êng. * C¨n cø vµo h×nh thøc ®Êu gi¸, ë TTCK cã 3 lo¹i ®Êu gi¸: - §Êu gi¸ trùc tiÕp: lµ h×nh thøc ®Êu gi¸ trong ®ã c¸c nhµ m«i giíi trùc tiÕp gÆp nhau ®Ó th­¬ng l­îng gi¸. VÝ dô: TTCK New York, Tokyo, Frankfurk. - §Êu gi¸ gi¸n tiÕp: lµ h×nh thøc ®Êu gi¸ mµ c¸c nhµ m«i giíi kh«ng trùc tiÕp gÆp nhau, viÖc th­¬ng l­îng gi¸ c¶ ®­îc thùc hiÖn gi¸n tiÕp th«ng qua hÖ thèng ®iÖn tho¹i vµ vi tÝnh nèi m¹ng. §iÓn h×nh cña lo¹i ®Êu gi¸ nµy lµ TTCK London. - §Êu gi¸ tù ®éng: lµ h×nh thøc ®Êu gi¸ qua hÖ thèng vi tÝnh nèi m¹ng gi÷a m¸y chñ cña Së giao dÞch víi hÖ thèng m¸y tÝnh cña c¸c c«ng ty chøng kho¸n thµnh viªn. C¸c lÖnh mua b¸n ®­îc truyÒn ®Õn m¸y chñ, m¸y tù ®éng khíp c¸c lÖnh mua b¸n cã gi¸ phï hîp vµ th«ng b¸o kÕt qu¶ cho nh÷ng c«ng ty chøng kho¸n cã c¸c lÖnh ®Æt hµng ®­îc thùc hiÖn (VÝ dô nh­ TTCK Th¸i Lan…) * C¨n cø vµo ph­¬ng thøc ®Êu gi¸, ë TTCK cã 2 lo¹i ®Êu gi¸: - §Êu gi¸ liªn tôc: lµ mét hÖ thèng, trong ®ã viÖc mua b¸n chøng kho¸n ®­îc tiÕn hµnh liªn tôc b»ng c¸ch phèi hîp c¸c lÖnh cña kh¸ch hµng ngay khi cã c¸c ®¬n ®Æt hµng cã thÓ phèi hîp ®­îc. §Æc ®iÓm cña ®Êu gi¸ liªn tôc lµ gi¸ c¶ ®­îc x¸c ®Þnh qua sù ph¶n øng tøc thêi cña th«ng tin vµ c¸c nhµ ®Çu t­ cã thÓ nhanh chãng ph¶n øng l¹i tr­íc nh÷ng thay ®æi trªn thÞ tr­êng. Lo¹i ®Êu gi¸ nµy thÝch hîp ®èi víi nh÷ng thÞ tr­êng cã khèi l­îng giao dÞch lín vµ nhiÒu ®¬n ®Æt hµng. - §Êu gi¸ ®Þnh kú: lµ mét hÖ thèng trong ®ã c¸c giao dÞch chøng kho¸n ®­îc tiÕn hµnh t¹i mét møc gi¸ duy nhÊt b»ng c¸ch tËp hîp tÊt c¶ c¸c lÖnh mua vµ b¸n trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh. §Êu gi¸ ®Þnh kú lµ ph­¬ng thøc x¸c ®Þnh møc gi¸ c©n b»ng cung – cÇu. V× vËy, ®©y lµ ph­¬ng thøc ®Êu gi¸ rÊt cã hiÖu qña trong viÖc h¹n chÕ biÕn ®éng gi¸ qu¸ møc, ph¸t sinh tõ viÖc phèi hîp nh÷ng ®¬n ®Æt hµng ®­îc chuyÓn tíi thÞ tr­êng mét c¸ch bÊt th­êng nh­ trong tr­êng hîp ®Êu gi¸ liªn tôc. Tuy nhiªn, ®Êu gi¸ ®Þnh kú kh«ng ph¶n ¸nh kÞp thêi nh÷ng th«ng tin vÒ thÞ tr­êng vµ h¹n chÕ tÝnh kÞp thêi cña c¸c giao dÞch. Do vËy, h×nh thøc nµy chØ thÝch hîp víi giai ®o¹n ®Êu gi¸ cña TTCK cã sè l­îng kh¸ch hµng vµ khèi l­îng giao dÞch cßn Ýt. c.Nguyªn t¾c c«ng khai th«ng tin §Ò ®¶m b¶o c«ng b»ng trong bu«n b¸n vµ h×nh thµnh gi¸ chøng kho¸n, ®¶m b¶o quyÒn lîi cho ng­êi mua b¸n chøng kho¸n, gi¶m c¸c ho¹t ®éng gian lËn trong kinh doanh chøng kho¸n, mäi ho¹t ®éng trªn TTCK ®Òu ph¶i ®­îc c«ng khai, nh­ c¸c lo¹i chøng kho¸n ®­îc ®­a ra mua b¸n trªn thÞ tr­êng, t×nh h×nh tµi chÝnh, kÕt qu¶ kinh doanh cña c«ng ty ph¸t hµnh chøng kho¸n, sè l­îng chøng kho¸n vµ gi¸ c¶ c¸c lo¹i chøng kho¸n giao dÞch. ViÖc c«ng khai th«ng tin vÒ TTCK ®ßi hái tho¶ m·n c¸c yªu c©u sau: - TÝnh chÝnh x¸c: c¸c th«ng tin c«ng khai nh­ng kh«ng x¸c thùc hoÆc kh«ng tin cËy cã thÓ dÉn tíi nh÷ng quyÕt ®Þnh ®Çu t­ sai lÇm cña c¸c nhµ ®Çu t­, ¶nh h­ëng ®Õn quyÒn lîi cña c¸c nhµ ®Çu t­, vi ph¹m nguyªn t¾c c«ng b»ng trªn TTCK. - TÝnh kÞp thêi: nÕu c¸c th«ng tin c«ng khai mµ kh«ng kÞp thêi, chËm trÔ, l¹c hËu th× sÏ g©y thiÖt h¹i cho c¸c nhµ ®Çu t­. - TÝnh dÔ dµng: nhµ ®Çu t­ ph¶i dÔ dµng tiÕp cËn víi th«ng tin trªn TTCK trªn c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin nh­: b¸o chÝ, ph¸t thanh, c¸c c¬ quan th«ng tin, m¹ng l­íi th«ng tin cña Së giao dÞch chøng kho¸n, c«ng ty chøng kho¸n. TÊt c¶ nh÷ng nguyªn t¾c nµy ®Òu ®­îc thÓ hiÖn b»ng c¸c v¨n b¶n ph¸p quy, c¸c ®¹o luËt, c¸c quy chÕ, ®iÒu lÖ cña tõng TTCK, nh»m b¶o vÖ cho c¸c nhµ ®Çu t­ vµ rµng buéc c¸c thµnh viªn cña TTCK, t¹o ®iÒu kiÖn æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn TTCK. III.C¬ cÊu cña thÞ tr­êng chøng kho¸n Cã nhiÒu tiªu thøc khi t×m hiÓu vÒ c¬ cÊu cña TTCK. 1.C¨n cø vµo ph­¬ng thøc giao dÞch: TTCK ®­îc chia thµnh thÞ tr­êng s¬ cÊp vµ thÞ tr­êng thø cÊp. 1.1.ThÞ tr­êng s¬ cÊp ThÞ tr­êng s¬ cÊp (cßn gäi lµ thÞ tr­êng cÊp I hay thÞ tr­êng ph¸t hµnh) lµ giai ®o¹n khëi ®Çu cña TTCK. §©y lµ n¬i mua b¸n chøng kho¸n míi ph¸t hµnh ®Ó thµnh lËp doanh nghiÖp, t¨ng thªm vèn cho doanh nghiÖp, huy ®éng vèn cho nhu cÇu chi tiªu cña ChÝnh phñ, qua ®ã ®­a nguån vèn tiÕt kiÖm vµo c«ng cuéc ®Çu t­. Nguån cung cÊp vèn chñ yÕu cña thÞ tr­êng nµy lµ nguån tiÕt kiÖm cña c«ng chóng, cña mét sè tæ chøc tµi chÝnh vµ phi tµi chÝnh. §©y lµ giai ®o¹n khã kh¨n vµ phøc t¹p, cã liªn quan ®Õn nhiÒu yÕu tè t¹o lËp chøng kho¸n nh­ h×nh thøc chøng kho¸n, ph­¬ng ph¸p ph¸t hµnh, c¸ch ®Þnh gi¸ chøng kho¸n, thñ tôc t¨ng vèn, c¸c yÕu tè ph¸p lý cã liªn quan ®Õn viÖc ®¨ng ký, l­u th«ng, b¶o qu¶n vµ cÊt tr÷ chøng kho¸n. NÕu x¸c ®Þnh kh«ng ®óng c¸c yÕu tè, ®iÒu kiÖn ph¸t hµnh th× chøng kho¸n cã thÓ kh«ng tiªu thô ®­îc, g©y tæn thÊt tµi s¶n vµ lµm mÊt uy tÝn cho chñ thÓ ph¸t hµnh. Do ®ã, ®Ó ®¶m b¶o thÞ tr­êng s¬ cÊp ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶, b¶o vÖ quyÒn lîi cho ng­êi ®Çu t­ chøng kho¸n, c¬ quan qu¶n lý viÖc ph¸t hµnh vµ kinh doanh chøng kho¸n cña ChÝnh phñ ( Uû ban chøng kho¸n quèc gia) th­êng cã nh÷ng quy ®Þnh chÆt chÏ vµ kiÓm so¸t nghiªm ngÆt viÖc ph¸t hµnh bÊt kú lo¹i chøng kho¸n nµo. 1.2.ThÞ tr­êng thø cÊp ThÞ tr­êng thø cÊp (cßn gäi lµ thÞ tr­êng cÊp II hay thÞ tr­êng lu©n chuyÓn chøng kho¸n). §©y lµ thÞ tr­êng mua ®i b¸n l¹i c¸c chøng kho¸n ®· ®­îc ph¸t hµnh víi nhiÒu lÇn mua b¸n vµ gi¸ c¶ kh¸c nhau. Thu nhËp tõ viÖc mua b¸n chøng kho¸n nµy sÏ thuéc vÒ c¸c nhµ ®Çu t­ vµ c¸c nhµ kinh doanh chøng kho¸n, chø kh«ng thuéc vÒ c¸c tæ chøc ph¸t hµnh. Chøc n¨ng cña thÞ tr­êng thø cÊp lµ: - X¸c ®Þnh gi¸ chøng kho¸n hîp lý trªn c¬ së ®Êu gi¸ tù do (c¹nh tranh hoµn h¶o). ViÖc ®Þnh gi¸ tïy thuéc vµo sù ®¸nh gi¸ cña ng­êi mua vµ ng­êi b¸n vÒ thùc tr¹ng vµ triÓn väng cña tæ chøc ph¸t hµnh. - §¶m b¶o tÝnh thanh kho¶n cña chøng kho¸n cã gi¸. ThÞ tr­êng thø cÊp cã hai ®Æc ®iÓm: - Lµ thÞ tr­êng cã tÝnh c¹nh tranh cao. - Lµ thÞ tr­êng ho¹t ®éng liªn tôc. 2.Ph©n lo¹i theo tÝnh chÊt ®¨ng ký 2.1.Së giao dÞch chøng kho¸n (hay cßn gäi lµ TTCK chÝnh thøc, TTCK tËp trung): SGDCK lµ thÞ tr­êng chÝnh thøc, ë ®ã thùc hiÖn viÖc mua b¸n c¸c chøng kho¸n ®­îc niªm yÕt trong danh s¸ch cña thÞ tr­êng. SGDCK cã nh÷ng ®Æc ®iÓm sau: - Lµ mét tæ chøc cã t­ c¸ch ph¸p nh©n, ®­îc thµnh lËp theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. Tuú theo quy ®Þnh cña mçi n­íc mµ SGDCK cã thÓ lµ mét doanh nghiÖp thuéc së h÷u nhµ n­íc; hoÆc lµ mét doanh nghiÖp cæ phÇn vµ còng cã thÓ lµ mét doanh nghiÖp t­ nh©n. Trong ba ph­¬ng thøc tæ chøc SGDCK nªu trªn, ph­¬ng thøc thø hai ®­îc ¸p dông phæ biÕn nhÊt hiÖn nay. Ph­¬ng thøc thø nhÊt phï hîp víi c¸c SGD míi thµnh lËp v× cã sù tham gia cña Nhµ n­íc, nªn cã thÓ h¹n chÕ tíi møc thÊp nhÊt nh÷ng nh©n tè tiªu cùc cña TTCK vµ t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó TTCK ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ cao. - Lµ mét tæ chøc cã thùc thÓ hiÖn h÷u, cã ®Þa ®iÓm, sµn giao dÞch cô thÓ, t¹i ®ã diÔn ra c¸c ho¹t ®éng mua b¸n c¸c chøng kho¸n ®­îc niªm yÕt d­íi h×nh thøc thñ c«ng hay ®iÖn tö. Sù tån t¹i cña SGD cã nh÷ng ­u ®iÓm vµ nh­îc ®iÓm riªng cña nã. - Lµ n¬i mua b¸n c¸c lo¹i chøng kho¸n ®· ®­îc ®¨ng ký. §©y lµ lo¹i chøng kho¸n ®· héi ®ñ c¸c tiªu chuÈn ®· ®Þnh, ®­îc c¬ quan cã thÈm quyÒn cho phÐp giao dÞch t¹i SGD, ®¶m b¶o ph©n phèi vµ mua b¸n t¹i SGD. - Lµ thÞ tr­êng minh b¹ch vµ cã tæ chøc cao, cã thêi biÓu mua b¸n cô thÓ, gi¸ c¶ ®­îc x¸c ®Þnh trªn c¬ së ®Êu gi¸ c«ng khai, chÞu sù kiÓm so¸t cña Uû ban chøng kho¸n quèc gia. C¸c chøng kho¸n ®­îc giao dÞch theo nh÷ng quy chÕ nghiªm ngÆt vµ nguyªn t¾c nhÊt ®Þnh. 2.2.ThÞ tr­êng OTC (thÞ tr­êng phi tËp trung). §©y lµ thÞ tr­êng kh«ng cã ®Þa ®iÓm giao dÞch cô thÓ, hµng ngµn h·ng m«i giíi trong c¶ n­íc giao dÞch mua b¸n chøng kho¸n víi nhau th«ng qua hÖ thèng ®iÖn tho¹i vµ hÖ thèng vi tÝnh nèi m¹ng. §©y còng lµ mét lo¹i thÞ tr­êng bËc cao, ®­îc tù ®éng ho¸ cao ®é, ph©n t¸n, kh«ng ph¶i lµ thÞ tr­êng hiÖn h÷u. Chøng kho¸n giao dÞch trªn thÞ tr­êng OTC kh«ng ®ßi hái c¸c ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn cao nh­ giao dÞch t¹i SGDCK. HÇu hÕt c¸c lo¹i chøng kho¸n míi ph¸t hµnh lÇn ®Çu ®Òu giao dÞch qua thÞ tr­êng OTC, sau ®ã míi xin ®¨ng ký ë SGD. Qu¶n lý thÞ tr­êng OTC th­êng lµ HiÖp héi c¸c nhµ kinh doanh chøng kho¸n quèc gia. HiÖp héi cã nhiÖm vô ban hµnh quy chÕ vµ gi¸m s¸t viÖc thùc thi quy chÕ, nh»m ®¶m b¶o c¸c kho¶n lîi nhuËn vµ hoa hång cho c¸c c«ng ty chøng kho¸n thµnh viªn ®­îc c«ng b»ng, hîp lý. Thµnh viªn cña hiÖp héi còng lµ thµnh viªn cña TTCK vµ ng­îc l¹i. 3.Ph©n lo¹i thÞ tr­êng chøng kho¸n theo c«ng cô l­u th«ng Theo tiªu thøc nµy, TTCK cã thÓ chia thµnh 3 lo¹i thÞ tr­êng: 3.1.ThÞ tr­êng cæ phiÕu §©y lµ thÞ tr­êng ph¸t hµnh vµ mua ®i, b¸n l¹i c¸c cå phiÕu ®· ®­îc ph¸t hµnh. Ho¹t ®éng cña thÞ tr­êng cæ phiÕu chøa ®ùng c¶ hai lÜnh vùc ®Çu t­ chøng kho¸n vµ kinh doanh chøng kho¸n. 3.2.ThÞ tr­êng tr¸i phiÕu §©y lµ thÞ tr­êng ph¸t hµnh vµ mua ®i, b¸n l¹i c¸c tr¸i phiÕu ®· ®­îc ph¸t hµnh, bao gåm thÞ tr­êng tr¸i phiÕu doanh nghiÖp vµ thÞ tr­êng tr¸i phiÕu ChÝnh phñ. ViÖc vay vèn cña d©n c­ d­íi h×nh thøc ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ngµy cµng trë nªn phæ biÕn ë c¸c qu«c gia. Do ®ã, thÞ tr­êng tr¸i phiÕu ngµy cµng lín vÒ quy m« vµ t×nh h×nh thÞ tr­êng ngµy cµng s«i ®éng. 3.3.ThÞ tr­êng c¸c chøng kho¸n ph¸i sinh ThÞ tr­êng c¸c chøng kho¸n ph¸i sinh lµ thÞ tr­êng ph¸t hµnh vµ mua ®i, b¸n l¹i c¸c chøng kho¸n ph¸i sinh ®· ®­îc ph¸t hµnh. §©y lµ lo¹i thÞ tr­êng cao cÊp chuyªn giao dÞch nh÷ng c«ng cô tµi chÝnh cao cÊp, do ®ã thÞ tr­êng nµy chØ xuÊt hiÖn ë nh÷ng n­íc cã TTCK ph¸t triÓn m¹nh. IV.§Æc ®iÓm vµ t×nh h×nh chøng kho¸n ViÖt Nam 1.M« h×nh thÞ tr­êng chøng kho¸n ViÖt Nam. Dùa vµo kinh nghiÖm vµ m« h×nh TTCK cña c¸c n­íc trªn thÕ giíi vµ thùc tr¹ng thÞ tr­êng tµi chÝnh ViÖt Nam, UBCKNN ®· quyÕt ®Þnh thµnh lËp Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n (TTGDCK). Tr¶i qua mét thêi gian ho¹t ®éng, TTGDCK sÏ ph¸t triÓn thµnh SGDCK. M« h×nh TTCK ViÖt Nam ®­îc thiÕt lËp nh­ sau: TTCK ViÖt Nam do Nhµ n­íc së h÷u, t¹o ®iÒu kiÖn cho thÞ tr­êng ho¹t ®éng c«ng b»ng, hiÖu qu¶, an toµn, b¶o vÖ quyÒn lîi cho ng­êi ®Çu t­, phï hîp víi hoµn c¶nh cô thÓ cña ®Êt n­íc, ®ång thêi héi nhËp ®­îc víi TTCK khu vùc vµ trªn thÕ giíi. Tham gia vµoTTCK cã nhiÒu chñ thÓ kh¸c nhau, nh­ c¸c c«ng ty chøng kho¸n, quü ®Çu t­… M« h×nh thÞ tr­êng chøng kho¸n ViÖt Nam C«ng ty CK… C«ng ty CK3 C«ng ty CK2 C«ng ty CK1 Uû ban chøng kho¸n Nhµ n­íc Trung t©m GDCK C¬ quan t­ vÊn Tæ chøc ph¸t hµnh Nhµ ®Çu t­ Nhµ ®Çu t­ C¸c tæ chøc phô trî KÕ to¸n Thanh to¸n L­u ký vv… 1.1.Uû ban chøng kho¸n Nhµ n­íc Uû ban chøng kho¸n Nhµ n­íc lµ c¬ quan thuéc ChÝnh phñ thùc hiÖn chøc n¨ng tæ chøc vµ qu¶n lý Nhµ n­íc vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n. Uû ban chøng kho¸n Nhµ n­íc cã t­ c¸ch ph¸p nh©n, cã con dÊu vµ tµi kho¶n riªng. Kinh phÝ Nhµ n­íc do Ng©n s¸ch Nhµ n­íc cÊp. Biªn chÕ cña Uû ban chøng kho¸n Nhµ n­íc thuéc biªn chÕ qu¶n lý Nhµ n­íc. Uû ban chøng kho¸n cã nhiÖm vô vµ quyÒn h¹n sau: - So¹n th¶o c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt vÒ TT&TTCK ®Ó tr×nh cÊp cã thÈm quyÒn xem xÐt, quyÕt ®Þnh vµ tæ chøc h­íng dÉn thùc hiÖn c¸c v¨n b¶n ®ã. - Chñ tr× vµ phèi hîp víi c¸c Bé ngµnh cã liªn quan tæ chøc x©y dùng vµ ph¸t triÓn TTCK ë ViÖt Nam. - CÊp, ®×nh chØ vµ thu håi giÊy phÐp ho¹t ®éng ®èi víi C«ng ty kinh doanh chøng kho¸n, C«ng ty t­ vÊn chøng kho¸n, Quü ®Çu t­ chøng kho¸n, C«ng ty qu¶n lý quü ®Çu t­ chøng kho¸n vµ c¸c ®¬n vÞ ®­îc ph¸t hµnh chøng kho¸n ®Ó giao dÞch ë TTCK theo quy ®Þnh cña ChÝnh phñ. - Thµnh lËp vµ qu¶n lý c¸c tæ chøc dÞch vô vµ phô trî cho ho¹t ®éng cña thÞ tr­êng chøng kho¸n theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. - Tr×nh Thñ t­íng ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh thµnh lËp, ®×nh chØ ho¹t ®éng hoÆc gi¶i thÓ SGD chøng kho¸n. - KiÓm tra, gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña SGDCK vµ c¸c tæ chøc cã liªn quan ®Õn viÖc ph¸t hµnh, kinh doanh, dÞch vô chøng kho¸n. - Ban hµnh c¸c quy ®Þnh vÒ niªm yÕt, th«ng b¸o ph¸t hµnh th«ng tin vÒ giao dÞch, mua b¸n chøng kho¸n, tho¶ thuËn víi Bé Tµi chÝnh ®Ó quy ®Þnh phÝ, lÖ phÝ liªn quan ®Õn viÖc ph¸t hµnh vµ kinh doanh chøng kho¸n. - Tæ chøc ®µo t¹o n©ng cao tr×nh ®é chuyªn._. m«n nghiÖp vô cho ®éi ngò c¸n bé qu¶n lý, kinh doanh chøng kho¸n. - Hîp t¸c víi c¸c tæ chøc quèc tÕ vµ c¸c n­íc vÒ TT&TTCK theo quy ®Þnh cña ChÝnh phñ. - Chñ tr×, phèi hîp víi c¸c c¬ quan cã liªn quan ¸p dông c¸c biÖn ph¸p cÇn thiÕt ®Ó ®¶m b¶o cho ho¹t ®éng cña thÞ tr­êng chøng kho¸n diÔn ra cã hiÖu qu¶ vµ ®óng luËt. - Qu¶n lý c¬ së vËt chÊt vµ tæ chøc bé m¸y c«ng chøc, viªn chøc cña UBCKNN theo quy ®Þnh cña ChÝnh phñ. - Thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc kh¸c do Thñ t­íng ChÝnh phñ giao. UBCKNN cã Chñ tÞch vµ c¸c phã Chñ tÞch do Thñ t­íng ChÝnh phñ bæ nhiÖm vµ miÔn nhiÖm. C¸c uû viªn kiªm nhiÖm do c¸c Bé vµ Ng©n hµng Nhµ n­íc cö. Chñ tÞch Uû ban chøng kho¸n chÞu tr¸ch nhiÖm tr­íc Thñ t­íng ChÝnh phñ toµn bé ho¹t ®éng cña Uû ban chøng kho¸n. NhiÖm vô cña phã Chñ tÞch vµ uû viªn do Chñ tÞch Uû ban chøng kho¸n ph©n c«ng. 1.2. Së giao dÞch chøng kho¸n (Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n) ë ViÖt Nam, thÞ tr­êng giao dÞch tËp trung ®­îc tæ chøc tõng b­íc tõ Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n lªn Së giao dÞch chøng kho¸n. Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n lµ ®¬n vÞ sù nghiÖp cã thu, trùc thuéc Së giao dÞch chøng kho¸n Nhµ n­íc, cã t­ c¸ch ph¸p nh©n, cã trô së, con dÊu vµ tµi kho¶n riªng, kinh phÝ ho¹t ®éng cña Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n do Ng©n s¸ch Nhµ n­íc cÊp. Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n cã chøc n¨ng qu¶n lý, ®iÒu hµnh, gi¸m s¸t c¸c ho¹t ®éng mua b¸n chøng kho¸n t¹i Trung t©m. Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n cã nhiÖm vô vµ quyÒn h¹n sau (§iÒu 24 – NghÞ ®Þnh 48/1998 N§-CP/ TTg vµ ®iÒu 4 ch­¬ng II “Quy chÕ ho¹t ®éng cña TTGDCK”): - Tæ chøc, qu¶n lý, ®iÒu hµnh viÖc mua b¸n chøng kho¸n. - Qu¶n lý, ®iÒu hµnh hÖ thèng giao dÞch chøng kho¸n. - Cung cÊp c¸c dÞch vô hç trî viÖc mua, b¸n chøng kho¸n, dÞch vô l­u ký chøng kho¸n. - Thùc hiÖn ®¨ng ký chøng kho¸n. - Thùc hiÖn ®¨ng ký bï trõ ®èi víi c¸c giao dÞch chøng kho¸n. - C«ng bè c¸c th«ng tin vÒ ho¹t ®éng giao dÞch chøng kho¸n. - KiÓm tra gi¸m s¸t c¸c ho¹t ®éng giao dÞch chøng kho¸n. - Thu phÝ niªm yÕt chøng kho¸n, phÝ thµnh viªn, phÝ giao dÞch, phÝ cung cÊp dÞch vô, th«ng tin vµ c¸c lo¹i phÝ dÞch vô kh¸c theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. -Thùc hiÖn chÕ ®é b¸o c¸o thèng kª, kÕ to¸n, kiÓm to¸n theo quy ®Þnh cña Nhµ n­íc. - LËp vµ qu¶n lý quü hç trî thanh to¸n. Tæ chøc cña TTGDCK gåm: Phong giao dÞch, phßng ®¨ng ký, phßng thanh to¸n bï trõ vµ l­u tr÷ chøng kho¸n, phßng gi¸m s¸t thÞ tr­êng, phßng qu¶n lý niªm yÕt, phßng qu¶n lý thµnh viªn, phßng nghiªn cøu vµ th«ng tin thÞ tr­êng, phßng c«ng nghÖ tin häc, phßng hµnh chÝnh nh©n sù. Chøc n¨ng vµ nhiÖm vô cña c¸c phßng nµy do gi¸m ®èc TTGDCK quy ®Þnh. Thµnh viªn cña TTGDCK lµ c¸c c«ng ty chøng kho¸n cã giÊy phÐp ho¹t ®éng. ChØ cã thµnh viªn míi ®­îc phÐp ho¹t ®éng vµ giao dÞch chøng kho¸n t¹i TTGDCK. 1.3 Tæ chøc phô trî * L­u ký chøng kho¸n: L­u ký chøng kho¸n lµ viÖc l­u gi÷, b¶o qu¶n chøng kho¸n cña kh¸ch hµng vµ gióp kh¸ch hµng thùc hiÖn c¸c quyÒn cña m×nh ®èi víi chøng kho¸n. Tæ chøc ho¹t ®éng l­u ký chøng kho¸n ph¶i lµ ng©n hµng hoÆc c«ng ty chøng kho¸n ®¸p øng c¸c yªu cÇu vÒ vèn, c¬ cÊu vËt chÊt, kü thuËt vµ tr×nh ®é chuyªn m«n theo quy ®Þnh cña UBCKNN vµ ph¶i ®­îc UBCKNN cÊp giÊy phÐp ho¹t ®éng l­u ký chøng kho¸n. Tæ chøc ®­îc cÊp giÊy phÐp ho¹t ®éng l­u ký chøng kho¸n ®­îc tham gia ho¹t ®éng l­u ký, thanh to¸n bï trõ t¹i TTGDCK. Tæ chøc l­u ký chøng kho¸n ph¶i qu¶n lý tµi s¶n cña kh¸ch hµng t¸ch biÖt víi tµi s¶n cña chÝnh m×nh, kh«ng ®­îc coi lµ tµi s¶n cña m×nh vµ kh«ng ®­îc dïng ®Ó thanh to¸n nî cho m×nh. Thµnh viªn l­u ký më tµi kho¶n l­u ký chøng kho¸n cho c«ng chóng, tµi kho¶n l­u ký chøng kho¸n lµ tµi kho¶n ®­îc sö dông ®Ó h¹ch to¸n viÖc göi, rót hoÆc chuyÓn nh­îng chøng kho¸n, h¹ch to¸n viÖc giao nhËn chøng kho¸n. Thµnh viªn l­u ký chøng kho¸n cã quyÒn vµ nghÜa vô sau: - Uû quyÒn b»ng v¨n b¶n cho ng©n hµng chØ ®Þnh thùc hiÖn viÖc h¹ch to¸n tiÒn liªn quan ®Õn giao dÞch chøng kho¸n vµ cam kÕt th«ng b¸o cho TTGDCK khi cã c¸c thay ®æi liªn quan ®Õn giÊy uû quyÒn. - Uû quyÒn b»ng v¨n b¶n cho TTGDCK thùc hiÖn c¸c nghiÖp vô liªn quan ®Õn thanh to¸n c¸c giao dÞch chøng kho¸n theo quy ®Þnh. - ChÞu tr¸ch nhiÖm ®èi víi tÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng cña nh©n viªn nghiÖp vô cña m×nh trong viÖc thanh to¸n c¸c giao dÞch chøng kho¸n. - Cam kÕt tu©n thñ c¸c quy ®Þnh cña UBCKNN, TTGDCK vµ ng©n hµng chØ ®Þnh vÒ c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn ho¹t ®éng l­u ký, thanh to¸n bï trõ vµ ®¨ng ký chøng kho¸n. - Cung cÊp cho TTGDCK nh÷ng th«ng tin vµ nh÷ng tµi liÖu cÇn thiÕt ®Ó thùc hiÖn viÖc l­u ký, thanh to¸n bï trõ vµ ®¨ng ký chøng kho¸n. TTGDCK ph¶i hoµn toµn chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ nh÷ng thiÖt h¹i do TTGDCK g©y ra cho c¸c thµnh viªn l­u ký. C¸c lo¹i phÝ liªn quan ®Õn ho¹t ®éng ®¨ng ký, thanh to¸n bï trõ vµ l­u ký chøng kho¸n do UBCKNN quy ®Þnh sau khi tho¶ thuËn víi Bé Tµi chÝnh. * Thanh to¸n bï trõ chøng kho¸n: Thanh to¸n bï trõ chøng kho¸n ®­îc ¸p dông cho tÊt c¶ c¸c giao dÞch chøng kho¸n t¹i SGDCK. ViÖc bï trõ vµ thanh to¸n c¸c giao dÞch chøng kho¸n ®­îc thùc hiÖn theo nguyªn t¾c sau: +ViÖc bï trõ c¸c giao dÞch chøng kho¸n thùc hiÖn theo ph­¬ng thøc bï trõ ®a ph­¬ng. Ph­¬ng thøc bï trõ song ph­¬ng chØ ¸p dông trong mét sè tr­êng hîp, mét sè lo¹i giao dÞch nhÊt ®Þnh theo quy ®Þnh cña TTGDCK. +ViÖc thanh to¸n giao dÞch chøng kho¸n ph¶i tu«n thñ c¸c nguyªn t¾c giao dÞch chøng kho¸n ®ång thêi víi thanh to¸n tiÒn. +ViÖc thanh to¸n tiÒn ph¶i thùc hiÖn b»ng h×nh thøc chuyÓn kho¶n th«ng qua hÖ thèng tµi kho¶n cña thµnh viªn l­u ký vµ cña TTGDCK më t¹i mét ng©n hµng chØ ®Þnh. Vµo thêi gian quy ®Þnh, ng©n hµng chØ ®Þnh sÏ trÝch sè tiÒn ph¶i thanh to¸n tõ tµi kho¶n thanh to¸n bï trõ cña thµnh viªn l­u ký chuyÓn vµo tµi kho¶n thanh to¸n bï trõ cña TTGDCK më t¹i ng©n hµng chØ ®Þnh. *KÕ to¸n TTGDCK: §©y lµ c«ng viÖc tæ chøc hÖ thèng th«ng tin kinh tÕ, tµi chÝnh b»ng sè liÖu ®Ó qu¶n lý vµ kiÓm so¸t nguån kinh phÝ, t×nh h×nh sö dông, quyÕt to¸n kinh phÝ; t×nh h×nh qu¶n lý vµ sö dông c¸c lo¹i vËt t­, tµi s¶n; t×nh h×nh chÊp hµnh dù to¸n thu chi vµ thùc hiÖn c¸c tiªu chuÈn, ®Þnh møc chi tiªu cña Nhµ n­íc ë TTGDCK. Cung cÊp th«ng tin tæng qu¸t vÒ t×nh h×nh tµi s¶n, c«ng nî, t×nh h×nh giao dÞch chøng kho¸n, ho¹t ®éng thanh to¸n bï trõ vµ l­u ký chøng kho¸n ë TTGDCK. KÕ to¸n chøng kho¸n l­u ký theo mÖnh gi¸ thùc hiÖn theo ph­¬ng ph¸p ghi sæ “kÐp”. 1.4 Khèi kinh doanh Khèi kinh doanh bao gåm c¸c c«ng ty chøng kho¸n, doanh nghiÖp, quü ®Çu t­, nhµ ®Çu t­ t­ nh©n… - C«ng ty chøng kho¸n: C«ng ty chøng kho¸n ph¶i lµ c«ng ty cæ phÇn hoÆc c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n. C¸c tæ chøc tÝn dông, c«ng ty b¶o hiÓm hoÆc Tæng c«ng ty muèn tham gia kinh doanh chøng kho¸n ph¶i thµnh lËp c«ng ty chøng kho¸n ®éc lËp. UBCKNN cÊp giÊy phÐp ho¹t ®éng cho c¸c c«ng ty chøng kho¸n. Nh­ vËy, c¸c lo¹i h×nh ph¸p nh©n tham gia kinh doanh chøng kho¸n ë ViÖt Nam cã thÓ lµ: (1) C«ng ty chøng kho¸n ph¶i lµ c«ng ty cæ phÇn, c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n do c¸c ph¸p nh©n, thÓ nh©n hîp ph¸p thµnh lËp. (2) C¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i quèc doanh, ng©n hµng th­¬ng m¹i cæ phÇn, ng©n hµng liªn doanh, c«ng ty tµi chÝnh, c«ng ty b¶o hiÓm trong n­íc hoÆc Tæng c«ng ty muèn tham gia kinh doanh chøng kho¸n ph¶i thµnh lËp (hoÆc liªn quan thµnh lËp) c«ng ty chøng kho¸n trùc thuéc, h¹ch to¸n ®éc lËp. (3) C¸c tæ chøc kinh doanh chøng kho¸n n­íc ngoµi tham gia kinh doanh chøng kho¸n t¹i ViÖt Nam ph¶i thµnh lËp c«ng ty chøng kho¸n liªn doanh víi c«ng ty chøng kho¸n trong n­íc theo quy ®Þnh cña NghÞ ®Þnh 48/1998/N§- CP vÒ TT&TTCK. Sau nµy tuú thuéc vµo sù ph¸t triÓn cña TTCK, UBCKNN cã thÓ quy ®Þnh bæ sung c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp kh¸c tham gia kinh doanh chøng kho¸n phï hîp víi t×nh h×nh cña tõng thêi kú. - C¸c nhµ ®Çu t­ chøng kho¸n: C¸c nhµ ®Çu t­ chøng kho¸n trªn TTCK bao gåm c¸ nh©n, hé gia ®×nh, c¸c quü ®Çu t­, c¸c c«ng ty b¶o hiÓm…Tuú theo ®Æc ®iÓm cña tõng thÞ tr­êng mµ møc ®é tham gia cña c¸c nhµ ®Çu t­ cã kh¸c nhau. Ch¼ng h¹n trªn thÞ tr­êng ®Êu thÇu tr¸i phiÕu Kho b¹c ViÖt Nam hiÖn nay, c¸c nhµ ®Çu t­ chñ yÕu lµ ng©n hµng th­¬ng m¹i quèc doanh. C¸c thµnh viªn kh¸c hÇu nh­ kh«ng tham gia hoÆc tham gia ®Æt thÇu víi l·i suÊt cao nªn rÊt Ýt khi tróng thÇu. - Quü ®Çu t­ vµ c«ng ty qu¶n lý quü ®Çu t­ chøng kho¸n: C¸c bªn tham gia ho¹t ®éng cña quü ®Çu t­ chøng kho¸n lµ c«ng ty qu¶n lý quü, ng©n hµng gi¸m s¸t vµ ng­êi ®Çu t­. C«ng ty qu¶n lý quü thùc hiÖn viÖc qu¶n lý quü ®Çu t­ chøng kho¸n. Ng©n hµng gi¸m s¸t thùc hiÖn viÖc b¶o qu¶n, l­u ký tµi s¶n cña quü ®Çu t­ chøng kho¸n vµ gi¸m s¸t c«ng ty qu¶n lý quü trong viÖc b¶o vÖ lîi Ých cña ng­êi ®Çu t­. Ng­êi ®Çu t­ gãp vèn vµo quü ®Çu t­ chøng kho¸n vµ ®­îc h­ëng lîi tõ viÖc ®Çu t­ cña quü ®Çu t­ chøng kho¸n. C¶ hai khèi phô trî vµ khèi kinh doanh ho¹t ®éng d­íi sù qu¶n lý cña UBCKNN. Giai ®o¹n ®Çu, UBCKNN triÓn khai c¸c c«ng viÖc ®Ó thµnh lËp TTCK, khi TTCK ®· ra ®êi th× vai trß quan träng nhÊt cña UBCKNN lµ qu¶n lý vµ gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña TTCK, thóc ®Èy TTCK ho¹t ®éng lµnh m¹nh, minh b¹ch vµ cã hiÖu qu¶. 1.5 Tæ chøc ph¸t hµnh ë ViÖt Nam c¸c tæ chøc ®­îc ph¸t hµnh chøng kho¸n bao gåm: ChÝnh phñ, chÝnh quyÒn ®Þa ph­¬ng, c«ng ty cæ phÇn, doanh nghiÖp nhµ n­íc, quü ®Çu t­ (ph¸t hµnh chøng chØ quü ®Çu t­). Tuy nhiªn, trªn thùc tÕ trong thêi gian qua, ng­êi tham gia ph¸t hµnh chøng kho¸n chñ yÕu lµ ChÝnh phñ, ng©n hµng th­¬ng m¹i quèc doanh vµ c¸c doanh nghiÖp cæ phÇn ho¸. C¸c chñ thÓ cßn l¹i ch­a triÓn khai m¹nh viÖc t¹o hµng ho¸ cho thÞ tr­êng. TÊt c¶ c¸c tæ chøc nãi trªn ®Òu ho¹t ®éng d­íi sù qu¶n lý cña UBCKNN. UBCKNN cã vai trß quan träng lµ qu¶n lý vµ gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña TTCK, thóc ®Èy TTCK ho¹t ®éng lµnh m¹nh, minh b¹ch vµ cã hiÖu qu¶. 2.Thùc tr¹ng TTCK ViÖt Nam Qua hai n¨m vËn hµnh thö nghiÖm, TTCK ViÖt Nam ch­a ph¸t triÓn ®­îc nh­ dù kiÕn ban ®Çu. MÆc dï trong lÔ kû niÖm 2 n¨m, UBCKNN cã mét sè ®¸nh gi¸ tÝch cùc vÒ kÕt qu¶ ®iÒu hµnh thÞ tr­êng, nh­ng b¶n th©n c¸c con sè vÒ l­îng tiÒn giao dÞch mçi phiªn so víi GDP; tû lÖ c«ng ty niªm yÕt so víi sè c«ng ty cã ®iÒu kiÖn niªm yÕt; tæng sè tµi kho¶n giao dÞch so víi d©n sè; sè l­îng c¸c quü ®Çu t­ n­íc ngoµi so víi c¸c n­íc ASEAN;…l¹i cho thÊy sù ph¸t triÓn nµy l¹i ch­a thÓ coi lµ “t¹m æn” Møc giao dÞch thÊp, sè l­îng nhµ ®Çu t­ Ýt ái, sè nhµ ®Çu t­ bá giao dÞch sau nhiÒu “qu¶ ®¾ng” ngµy cµng nhiÒu. Sè vô huy ®éng vèn theo ®óng nghÜa kh«ng cã, chØ cã mét sè lÇn danh nghÜa, nh­ng l­îng huy ®éng ch¼ng ®¸ng kÓ; sè c«ng ty niªm yÕt cßn rÊt Ýt ( 19 vµ s¾p tíi lµ 20 c«ng ty ) trong tæng sè hµng tr¨m c«ng ty cæ phÇn ®¸ng mÆt. Thªm vµo ®ã lµ khñng ho¶ng cung – cÇu. Sù mÊt c©n b»ng c¸n c©n cung – cÇu lu«n lu«n lµ vÊn ®Ò g©y ®au ®Çu cho c¸c nhµ qu¶n lý thÞ tr­êng trong suèt h¬n hai n¨m qua. Trong gÇn mét n¨m ho¹t ®éng ®Çu tiªn, thÞ tr­êng r¬i vµo t×nh tr¹ng khñng ho¶ng do thiÕu hµng ho¸ vµ gi¸ cæ phiÕu bÞ ®Èy lªn cao. Ng­îc l¹i, tÝnh tõ nh÷ng th¸ng cuèi n¨m 2001 cho tíi nöa ®Çu n¨m 2002, khi thÞ tr­êng bÊt ®éng s¶n ë nh÷ng ®« thÞ lín ( Hµ Néi, TP Hå ChÝ Minh…) lªn c¬n sèt còng lµ lóc TTCK r¬i vµo t×nh tr¹ng khñng ho¶ng søc cÇu khiÕn gi¸ cæ phiÕu liªn tôc tôt dèc. ChØ sè VN-Index v× thÕ còng sôt gi¶m nÆng nÒ. Vµ cho ®Õn thêi ®iÓm nµy “d­ ©m” cña nã vÉn cßn. Cã nhiÒu ®iÒu lý gi¶i cho thùc tr¹ng nµy, trong ®ã ph¶i nãi ®Õn c¸ch nhËn thøc vµ c¸ch ®iÒu hµnh thÞ tr­êng: VÒ nhËn thøc NhËn thøc xuyªn suèt cña UBCKNN ®­îc thÓ hiÖn rÊt râ lµ lÊy c«ng ty chøng kho¸n lµm trô cét ph¸t triÓn thÞ tr­êng. Trong khi ®ã, vÒ c¬ b¶n th× quyÒn lîi cña nhµ ®Çu t­ l¹i kh«ng trïng víi quyÒn lîi cña c¸c CTCK. Cã thÓ ®iÓm qua c¸ch thøc tæ chøc ho¹t ®éng cña c¬ quan qu¶n lý ®Ó thÊy râ: (1) T¨ng phiªn giao dÞch: L­îng tiÒn giao dÞch trung b×nh theo tuÇn t¨ng kho¶ng 60%, trong khi ®ã, VN-Index vÉn gi¶m vµ c¬ héi ph¸t hµnh ra c«ng chóng cña c¸c c«ng ty niªm yÕt kh«ng hÒ t¨ng. §iÒu ®¸ng nãi lµ phÝ giao dÞch thuéc vÒ CTCK, cßn mèi quan t©m cña céng ®ång ®Çu t­ vµ c¶ c¸c c«ng ty s¶n xuÊt kinh doanh l¹i lµ VN-Index. (2) Lóc cÇn tham kh¶o ý kiÕn, c¬ quan qu¶n lý chñ yÕu dùa vµo CTCK; khi cÇn th«ng b¸o chØ göi c«ng v¨n cho CTCK nh­ thÓ hä lµ c¬ quan ph¸t ng«n thay nhµ ®Çu t­. (3)Trong dù kiÕn thµnh lËp HiÖp héi chøng kho¸n, UBCK kh«ng hÒ ®¶ ®éng ®Õn nhµ ®Çu t­ c¸ nh©n, mét nh©n tè quan träng lµm nªn thÞ tr­êng mµ thiÕu hä cã lÏ kh«ng mét quü ®Çu t­, hay CTCK nµo cã thÓ tån t¹i. VÒ qu¶n lý ®iÒu hµnh. Khi c¸c nhµ ®Çu t­ cÇn th«ng tin, th× B¶n tin TTCK bÞ cÊm photo vµ ®­îc coi lµ b¶n tin “néi bé”. Th«ng tin ®èi víi nhµ ®Çu t­ kh«ng thÓ thiÕu, viÖc ®¸ng lµm cña c¬ quan qu¶n lý thÞ tr­êng lµ cÇn ph¸t miÔn phÝ, ®óng lóc vµ ®Çy ®ñ nh÷ng th«ng tin mµ hä ®· thay mÆt c«ng chóng ®Çu t­ qu¶n lý. C¬ quan qu¶n lý nãi nhiÒu vÒ c«ng t¸c th«ng tin, nh­ng trang www.ssc.gov.vn kh«ng hÒ cho thÊy dÊu hiÖu ®ang lµ kªnh phôc vô th«ng tin thÞ tr­êng. Trong khi ®ã, t¹i ®Þa chØ www.mezfin.com ch¼ng h¹n, c¸c th«ng tin nµy ®ang ®­îc phôc vô miÔn phÝ cho nhµ ®Çu t­, víi l­îng th«ng tin phong phó. (3) Ph¶n øng cña c¬ quan qu¶n lý tr­íc nh÷ng sù kiÖn th­êng chËm vµ thiÕu râ rµng ®èi víi nhµ ®Çu t­. Bªn c¹nh ®ã, hÖ thèng ph¸p luËt vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n cña chóng ta cßn qu¸ nhiÒu bÊt cËp. §©y cã thÓ coi lµ nguyªn nh©n ®Æc biÖt quan träng bëi chÝnh ®iÒu nµy ®· ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn sù vËn hµnh cña thÞ tr­êng chøng kho¸n hiÖn nay. VËy nh÷ng bÊt cËp trong hÖ thèng ph¸p luËt vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n bao gåm nh÷ng g×? Cô thÓ ra sao? VÊn ®Ò nµy, xin ®­îc ®Ò cËp ®Õn ë c¸c phÇn tiÕp theo. Ch­¬ng II Thùc tr¹ng ph¸p luËt vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n ViÖt Nam I. Mét sè v¨n b¶n ph¸p luËt hiÖn hµnh vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n cña ViÖt Nam 1.C¸c v¨n b¶n trùc tiÕp ®iÒu chØnh (1) NghÞ ®Þnh sè 75/CP ngµy 28-11-1996 cña ChÝnh phñ vÒ viÖc thµnh lËp Uû ban Chøng kho¸n Nhµ n­íc; (2) NghÞ ®Þnh sè 48/1998/N§- CP ngµy 11-7-2000 cña ChÝnh phñ vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n; (3) NghÞ ®Þnh sè 17/2000/N§- CP ngµy 26-5-2000 cña ChÝnh phñ vÒ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña Thanh tra chøng kho¸n; (4) NghÞ ®Þnh sè 22/2000/N§- CP ngµy 10-7-2000 cña ChÝnh phñ vÒ xö lý vi ph¹m hµnh chÝnh trong lÜnh vùc chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n; (5) QuyÕt ®Þnh sè 1038/1997/Q§-TTg ngµy 5-12-1997 cña Thñ t­íng ChÝng phñ vÒ thµnh lËp Trung t©m nghiªn cøu khoa häc vµ båi d­ìng nghiÖp vô vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n trùc thuéc UBCKNN; (6) QuyÕt ®Þnh sè 127/1998/Q§-TTg ngµy 11-7- 1998 cña Thñ t­íng ChÝnh phñ vÒ viÖc thµnh lËp Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n; (7) QuyÕt ®Þnh sè 139/1999/Q§-TTg ngµy 10-6- 1999 cña Thñ t­íng ChÝnh phñ vÒ tû lÖ tham gia cña bªn n­íc ngoµi vµo thÞ tr­êng chøng kho¸n ViÖt Nam; (8) QuyÕt ®Þnh sè 145/1999/Q§-TTg ngµy 28-6- 1999 cña Thñ t­íng ChÝnh phñ vÒ ban hµnh Quy chÕ b¸n cæ phÇn cho nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi; (9) QuyÕt ®Þnh sè 172/1999/Q§-TTg ngµy 19-8- 1999 cña Thñ t­íng ChÝnh phñ vÒ viÖc c¸c tæ chøc tÝn dông thµnh lËp C«ng ty chøng kho¸n vµ tham gia niªm yÕt chøng kho¸n; (10) QuyÕt ®Þnh sè 39/2000/Q§-TTg ngµy 27-3- 2000 cña Thñ t­íng ChÝnh phñ quy ®Þnh t¹m thêi ­u ®·i vÒ thuÕ ®èi víi ho¹t ®éng kinh doanh chøng kho¸n; (11) QuyÕt ®Þnh sè 529/TT&TTCK/Q§-TCDN ngµy 31-7- 1997 cña Bé tr­ëng Bé Tµi chÝnh vÒ viÖc l­u hµnh tê cæ phiÕu vµ ban hµnh Quy chÕ t¹m thêi vÒ viÖc mua tê cæ phiÕu trong c¸c c«ng ty cæ phÇn; (12) QuyÕt ®Þnh sè 128/Q§-UBCK5 ngµy 1- 8- 1998 cña Chñ tÞch Uû ban Chøng kho¸n Nhµ n­íc ban hµnh Quy chÕ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña Trung t©m Giao dÞch chøng kho¸n; (13) QuyÕt ®Þnh sè 04/1998/Q§-UBCK3 ngµy 13-10-1998 cña Chñ tÞch Uû ban Chøng kho¸n Nhµ n­íc vÒ viÖc ban hµnh Quy chÕ vÒ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña c«ng ty chøng kho¸n; (14) QuyÕt ®Þnh sè 05/1998/Q§-UBCK3 ngµy 13-10-1998 cña Chñ tÞch Uû ban Chøng kho¸n Nhµ n­íc vÒ viÖc ban hµnh Quy chÕ vÒ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña quü ®Çu t­ chøng kho¸n vµ c«ng t­ qu¶n lý quü; (15) QuyÕt ®Þnh sè 04/1999/Q§-UBCK1 ngµy 27-3- 1999 cña Chñ tÞch Uû ban Chøng kho¸n Nhµ n­íc vÒ viÖc ban hµnh Quy chÕ Thµnh viªn, niªm yÕt, c«ng bè th«ng tin vµ giao dÞch chøng kho¸n; (16) QuyÕt ®Þnh sè 42/2000/Q§-UBCK1 ngµy 12-6- 2000 cña Chñ tÞch Uû ban Chøng kho¸n Nhµ n­íc vÒ viÖc söa ®æi, bæ sung mét sè ®iÒu trong Quy chÕ Thµnh viªn, niªm yÕt, c«ng bè th«ng tin vµ giao dÞch chøng kho¸n ban hµnh theo QuyÕt ®Þnh sè 04/1999/Q§-UBCK1 ngµy 27-3- 1999 cña Chñ tÞch Uû ban Chøng kho¸n Nhµ n­íc; (17) QuyÕt ®Þnh sè 05/1999/Q§-UBCK3 ngµy 27-3-1999 cña Chñ tÞch Uû ban Chøng kho¸n Nhµ n­íc vÒ viÖc ban hµnh Quy chÕ l­u ký, thanh to¸n bï trõ vµ ®¨ng ký chøng kho¸n; (18) QuyÕt ®Þnh sè 43/2000/Q§-UBCK3 ngµy 14-6-2000 cña Chñ tÞch Uû ban Chøng kho¸n Nhµ n­íc vÒ viÖc söa ®æi, bæ sung mét sè ®iÒu cña quy chÕ l­u ký, thanh to¸n bï trõ vµ ®¨ng ký chøng kho¸n ban hµnh kÌm theo QuyÕt ®Þnh sè 05/1999/Q§-UBCK3 ngµy 27-3-1999 cña Chñ tÞch Uû ban Chøng kho¸n Nhµ n­íc; (19) QuyÕt ®Þnh sè 105/1999/Q§- BTC ngµy 30-8- 1999 cña Bé tr­ëng Bé Tµi chÝnh vÒ viÖc ban hµnh ChÕ ®é kÕ to¸n Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n; (20) QuyÕt ®Þnh sè 31/1999/Q§-UBCK6 ngµy 12-10- 1999 cña Chñ tÞch Uû ban Chøng kho¸n Nhµ n­íc vÒ viÖc ban hµnh Quy chÕ gi¸m s¸t thanh tra ho¹t ®éng TT&TTCK; (21) QuyÕt ®Þnh sè 127/1999/Q§-BTC ngµy 22 – 10- 1999 cña Bé tr­ëng Bé Tµi chÝnh ban hµnh BiÓu møc thu phÝ, lÖ phÝ ®èi víi ho¹t ®éng thÞ tr­êng chøng kho¸n; (22) QuyÕt ®Þnh sè 99/2000/Q§-BTC ngµy 13-6- 2000 cña Bé tr­ëng Bé Tµi chÝnh vÒ viÖc ban hµnh ChÕ ®é kÕ to¸n c«ng ty chøng kho¸n; (23) Th«ng t­ sè 01/1998/TT-UBCK ngµy 13-10- 1998 cña UBCKNN h­íng dÉn NghÞ ®Þnh sè 48/1998/N§- CP ngµy11-7-1998 vÒ ph¸t hµnh cæ phiÕu, tr¸i phiÕu ra c«ng chóng; (24) Th«ng t­ sè 10/1999/TT-BTC ngµy 29- 1-1999 cña Bé Tµi chÝnh h­íng dÉn t¹m thêi chÕ ®é qu¶n lý tµi chÝnh ®èi víi Trung t©m Giao dÞch chøng kho¸n ; (25) Th«ng t­ sè 80/1999/TT- BTC ngµy 29- 6-1999 cña Bé Tµi chÝnh h­íng dÉn viÖc qu¶n lý ®èi víi c¸c lo¹i tµi s¶n quý hiÕm vµ chøng chØ cã gi¸ do Kho b¹c nhµ n­íc nhËn göi vµ b¶o qu¶n; (26) Th«ng t­ sè 27/2000/ TT-BTC ngµy 6-4-2000 cña Bé Tµi chÝnh h­íng dÉn bæ sung Th«ng t­ sè 80/1999 ngµy 29-6-1999 qu¶n lý ®èi víi c¸c lo¹i tµi s¶n quý hiÕm vµ chøng chØ cã gi¸ do Kho b¹c nhµ n­íc nhËn göi vµ b¶o qu¶n; (27) Th«ng t­ sè 115/1999/TT-BTC ngµy 24-9-1999 cña Bé Tµi chÝnh h­íng dÉn viÖc kinh doanh mua, b¸n c«ng tr¸i gi÷a c¸c tæ chøc ®­îc phÐp kinh doanh c«ng tr¸i víi tæ chøc, c¸ nh©n; (28) Th«ng t­ sè 132 / 1999/ TT- BTC ngµy 15 - 11- 1999 cña Bé Tµi chÝnh h­íng dÉn b¸n cæ phÇn cho nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi; (29) Th«ng t­ sè 01/1999/TT-UBCK1 ngµy 30-12-1999 cña Uû ban Chøng kho¸n Nhµ n­íc h­íng dÉn QuyÕt ®Þnh 139/1999/Q§-TTg ngµy 10-6-1999 cña Thñ t­íng ChÝnh phñ vÒ tû lÖ tham gia cña bªn n­íc ngoµi vµo thÞ tr­êng chøng kho¸n ViÖt Nam; (30) Th«ng t­ sè 11/2000/TT-BTC ngµy 1-2-2000 cña Bé Tµi chÝnh h­íng dÉn chÕ ®é qu¶n lý tµi chÝnh ®èi víi c«ng ty chøng kho¸n cæ phÇn vµ tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n; (31) Th«ng t­ sè 01/2000/TT-UBCK1 ngµy 17-4-2000 cña UBCKNN h­íng dÉn t¹m thêi chÕ ®é thu phÝ ®èi víi kh¸ch hµng cña c¸c tæ chøc kinh doanh, dÞch vô chøng kho¸n; (32) Th«ng t­ sè 39/2000/TT-BTC ngµy 11-5-2000 cña Bé Tµi chÝnh h­íng dÉn viÖc ph¸t hµnh tÝn phiÕu kho b¹c qua Ng©n hµng Nhµ n­íc; (33) C«ng v¨n sè 109/1999/UBCK2 ngµy 12-8-1999 cña UBCKNN h­íng dÉn ®¨ng ký niªm yÕt t¹i Trung t©m Giao dÞch chøng kho¸n; 2. C¸C v¨n b¶n PH¸P LUËT Cã LI£N QUAN LuËt Doanh nghiÖp 2000; LuËt Doanh nghiÖp Nhµ n­íc 1995; LuËt C¸c tæ chøc tÝn dông 1997; LuËt §Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi t¹i ViÖt nam 1997; Ph¸p lÖnh Ph¸t hµnh c«ng tr¸i x©y dùng Tæ quèc; (6) NghÞ ®Þnh sè 34/1999/N§-CP ngµy 12-5-1999 cña ChÝnh phñ quy ®Þnh viÖc ph¸t hµnh c«ng tr¸i x©y dùng Tæ quèc; (7) Th«ng t­ sè 67/1999/TT-BTC ngµy 7-6-1999 cña Bé Tµi chÝnh h­íng dÉn viÖc sö dông vèn vµ h¹ch to¸n kÕ to¸n tiÒn mua vµ l·i mua c«ng tr¸i x©y dùng Tæ quèc t¹i c¸c doanh nghiÖp; (8) NghÞ ®Þnh sè 01/2000/N§-CP ngµy 13-1-2000 cña ChÝnh phñ ban hµnh Quy chÕ Ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ChÝnh phñ; (9) Th«ng t­ sè 55/2000/TT-BTC ngµy 9-6-2000 cña Bé Tµi chÝnh h­íng dÉn viÖc ®Êu thÇu tr¸i phiÕu ChÝnh phñ qua thÞ tr­êng giao dÞch chøng kho¸n tËp trung; (10) Th«ng t­ sè 58/2000/TT-BTC ngµy 16-6-2000 cña Bé Tµi chÝnh h­íng dÉn thùc hiÖn mét sè ®iÓm cña NghÞ ®Þnh 01/2000/N§-CP ngµy 13-1-2000 cña ChÝnh phñ vÒ ban hµnh Quy chÕ Ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ChÝnh phñ; (12) Th«ng t­ sè 68/2000/TT-BTC ngµy 13-7-2000 cña Bé Tµi chÝnh h­íng dÉn chi tiÕt mét sè ®iÓm vÒ b¶o l·nh vµ ®¹i lý ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ChÝnh phñ; (13) QuyÕt ®Þnh sè 59/2000/Q§-UBCK ngµy 12-7-2000 cña Chñ tÞch Uû ban Chøng kho¸n Nhµ n­íc vÒ viÖc ban hµnh Quy chÕ ®Êu thÇu tr¸i phiÕu ChÝnh phñ qua thÞ tr­êng giao dÞch chøng kho¸n tËp trung; … II.Thùc tr¹ng ph¸p luËt vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n ViÖt Nam Nh×n mét c¸ch tæng thÓ, tuy ch­a cã mét ®¹o luËt chung vÒ CK&TTCK nh­ ë mét sè n­íc trªn thÕ giíi, nh­ng trªn thùc tÕ, khung ph¸p luËt CK&TTCK víi ba bé phËn cÊu thµnh tèi thiÓu cÇn cã cña nã, bao gåm: nh÷ng quy ®Þnh vÒ tiªu chuÈn hµng ho¸ vµ ®iÒu kiÖn ph¸t hµnh; ®iÒu kiÖn vÒ thÓ thøc kinh doanh; qu¶n lý Nhµ n­íc vµ gi¸m s¸t vÒ CK&TTCK ®· h×nh thµnh. Tuy nhiªn, qua thùc tÕ ho¹t ®éng cña TTCK trong thêi gian qua, ta cã thÓ thÊy khung ph¸p luËt vÒ CK&TTCK ViÖt Nam næi lªn mét sè vÊn ®Ò cÇn ®­îc quan t©m xö lý kÞp thêi. 1.Mét sè vÊn ®Ò chung 1.1 C¸c thÓ chÕ vÒ tµi chÝnh Trong c¸c thÓ chÕ trùc tiÕp, gi¸n tiÕp liªn quan ®Õn CK&TTCK, th× c¸c thÓ chÕ tµi chÝnh gi÷ vai trß träng t©m vµ quan träng nhÊt. Tuy nhiªn, c¸c quy ®Þnh nµy ®­îc h×nh thµnh chñ yÕu tõ ®Çu nh÷ng n¨m 90 ®Õn nay, vµ n»m r¶i r¸c ë c¸c v¨n b¶n kh¸c nhau, tõ LuËt ®Õn c¸c v¨n b¶n cña ChÝnh phñ, cña mét sè Bé, ngµnh cã liªn quan. ChÝnh v× c¸c quy ®Þnh vÒ thÓ chÕ tµi chÝnh ®èi víi CK&TTCK cßn thiÕu vµ ch­a ®ång bé, gi¸ trÞ ph¸p lý thÊp, nªn ph¹m vi ph¸t hµnh, chñ thÓ ph¸t hµnh vµ c¸c lo¹i chøng kho¸n cßn ch­a phong phó. C¸c chøng kho¸n do bÞ h¹n chÕ ë c¬ chÕ ph¸t hµnh nªn khã mua b¸n, trao ®æi trªn thÞ tr­êng, ®Æc biÖt lµ c¸c chøng kho¸n cã lîi tøc cè ®Þnh. 1.2.C¸c thÓ chÕ vÒ hµnh chÝnh C¸c quy ®Þnh thuéc vÒ thÓ chÕ hµnh chÝnh ®èi víi thÞ tr­êng chøng kho¸n bao gåm: c¸c quy ®Þnh vÒ thÓ chÕ tæ chøc, qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr­êng nh­: + Quy chÕ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña TTGDCK; + Quy chÕ gi¸m s¸t, thanh tra ho¹t ®éng kinh doanh chøng kho¸n vµ TTCK; + C¸c quy chÕ vÒ xö lý vi ph¹m hµnh chÝnh trong lÜnh vùc chøng kho¸n; Vµ nhiÒu quy ®Þnh cã tÝnh chÊt qu¶n lý Nhµ n­íc trong hµng lo¹t c¸c Quy chÕ kh¸c nh­: + Quy chÕ thµnh viªn TTGDCK; + Quy chÕ niªm yÕt chøng kho¸n; + Quy chÕ c«ng bè th«ng tin; + Quy chÕ giao dÞch chøng kho¸n; + Quy chÕ l­u ký, thanh to¸n bï trõ vµ ®¨ng ký chøng kho¸n; + Quy chÕ vÒ sù tham gia cña c¸c bªn n­íc ngoµi vµo TTCK… C¸c quy ®Þnh trªn ®©y vµ ®· ®ang ®­îc h×nh thµnh vµ cã ®Æc ®iÓm lµ mét hÖ thèng ch­a hoµn chØnh, n»m r¶i r¸c ë nhiÒu v¨n b¶n cã gi¸ trÞ ph¸p lý thÊp. Do vËy, cßn thiÕu tÝnh ®ång bé. Bªn c¹nh ®ã, do hÇu hÕt c¸c quy chÕ nµy ®­îc x©y dùng tr­íc hoÆc ngay sau khi TTGDCK ®i vµo ho¹t ®éng mét thêi gian ng¾n. Do ®ã, chóng ®Òu kh«ng cã hoÆc thiÕu tÝnh thùc tiÔn, nªn khã triÓn khai ¸p dông vµo trong c¸c ho¹t ®éng cña TTGDCK. 1.3.C¸c quy ®Þnh liªn quan cña ph¸p luËt h×nh sù Ho¹t ®éng kinh doanh chøng kho¸n lµ mét ho¹t ®éng kinh tÕ. H¬n thÕ n÷a, ®©y lµ mét lÜnh vùc ho¹t ®éng ®Æc biÖt, liªn quan ®Õn mét thÞ tr­êng ®Æc biÖt- thÞ tr­êng mua b¸n, chuyÓn dÞch quyÒn së h÷u c¸c giÊy tê cã gi¸ vµ liªn quan trùc tiÕp ®Õn lîi Ých kinh tÕ cña c¸c nhµ ®Çu t­, c¸c doanh nghiÖp. Tõ ®ã cã nh÷ng t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn nÒn kinh tÕ. §Ó b¶o vÖ sù ph¸t triÓn b×nh th­êng cña c¸c quan hÖ ph¸t sinh trong lÜnh vùc CK&TTCK, ng¨n ngõa vµ xö lý c¸c hµnh vi g©y nguy hiÓm cho x· héi, ®ßi hái ph¸p luËt h×nh sù cÇn ph¶i cã nh÷ng quy ®Þnh cô thÓ vÒ vÊn ®Ò nµy. HiÖn nay, Bé LuËt h×nh sù cña n­íc ta ch­a cã c¸c quy ®Þnh vÒ téi ph¹m h×nh sù trong lÜnh vùc CK&TTCK. Tuy nhiªn, trong ch­¬ng “C¸c téi x©m ph¹m trËt tù qu¶n lý kinh tÕ”, cã mét sè téi danh mµ hµnh vi cña c¸c téi nµy ®­îc thùc hiÖn mét c¸ch t­¬ng tù trong lÜnh vùc chøng kho¸n nh­ : téi ®Çu c¬, téi lõa dèi kh¸ch hµng, téi kinh doanh tr¸i phÐp. Vµ do vËy, khi cã c¸c hµnh vi ph¹m téi nµy x¶y ra trong lÜnh vùc chøng kho¸n th× cã thÓ ¸p dông c¸c ®iÒu kho¶n ®· cã trong Bé LuËt H×nh sù ®Ó truy cøu tr¸ch nhiÖm h×nh sù vµ lµm c¨n cø xÐt xö. MÆc dï vËy, xÐt vÒ tÝnh chÊt vµ møc ®é nguy hiÓm cña nh÷ng hµnh vi ®ã trong lÜnh vùc chøng kho¸n chóng nguy hiÓm h¬n vµ ®Ó l¹i hËu qu¶ nÆng nÒ h¬n. MÆt kh¸c, trong lÜnh vùc kinh doanh chøng kho¸n cßn cã nh÷ng hµnh vi nguy hiÓm cho x· héi mµ Bé LuËt H×nh sù ch­a cã quy ®Þnh cô thÓ nh­: téi mua b¸n néi gi¸n; téi vi ph¹m c¸c quy ®Þnh vÒ mua b¸n, n¾m gi÷ chøng kho¸n nh»m th«n tÝnh, s¸p nhËp c«ng ty; téi l¹m dông trong viÖc ph¸t hµnh giÊy tê cã gi¸- chøng kho¸n. 1.4.C¸c quy ®Þnh vÒ gi¶i quyÕt tranh chÊp VÊn ®Ò gi¶i quyÕt tranh chÊp ph¸t sinh trong lÜnh vùc chøng kho¸n ®· ®­îc ®Ò cËp ®Õn trong mét vµi v¨n b¶n (Ph¸p lÖnh vÒ thñ tôc gi¶i quyÕt c¸c vô ¸n kinh tÕ; NghÞ ®Þnh 48/1998/N§-CP vÒ CK&TTCK), nh­ng còng chØ dõng l¹i ë nh÷ng quy ®Þnh mang tÝnh nguyªn t¾c, chung chung ch­a râ rµng cô thÓ. Ph¸p lÖnh thñ tôc gi¶i quyÕt c¸c vô ¸n kinh tÕ coi “c¸c tranh chÊp liªn quan ®Õn viÖc mua b¸n cæ phiÕu tr¸i phiÕu” thuéc lo¹i c¸c tranh chÊp kinh tÕ vµ thuéc thÈm quyÒn cña Toµ ¸n nh©n d©n (Toµ ¸n kinh tÕ ); NghÞ ®Þnh 48/1998/N§- CP l¹i quy ®Þnh träng tµi kinh tÕ còng cã thÈm quyÒn gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp vÒ chøng kho¸n (C¸c tranh chÊp ph¸t sinh trong ho¹t ®éng ph¸t hµnh, kinh doanh vµ giao dÞch chøng kho¸n tr­íc hÕt ph¶i ®­îc gi¶i quyÕt trªn c¬ së th­¬ng l­îng vµ hoµ gi¶i. Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n, Së giao dÞch chøng kho¸n, Uû ban chøng kho¸n Nhµ n­íc cã thÓ ®øng ra hoµ gi¶i c¸c tranh chÊp ph¸t sinh. Tr­êng hîp hoµ gi¶i kh«ng thµnh, c¸c bªn cã thÓ ®­a tranh chÊp ra c¬ quan träng tµi kinh tÕ hoÆc toµ ¸n ®Ó xÐt xö theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt” - Kho¶n 2 - §iÒu 79 -N§48/CP). H¬n n÷a, viÖc liÖt kª hai lo¹i chøng kho¸n nãi trªn còng lµ ch­a ®Çy ®ñ bëi trªn TTCK, ng­êi ta kh«ng chØ mua b¸n, chuyÓn nh­îng cæ phiÕu vµ tr¸i phiÕu, mµ cßn mua b¸n c¸c lo¹i giÊy tê cã nguån gèc chøng kho¸n (chøng quyÒn, chøng khÕ, hîp ®ång quyÒn lùa chän…). C¸c tranh chÊp vÒ chøng kho¸n còng kh«ng ph¶i chØ cã c¸c tranh chÊp vÒ mua b¸n chøng kho¸n mµ cßn nhiÒu c¸c tranh chÊp kh¸c vÒ së h÷u; vÒ ph¸t hµnh; vÒ qu¶n lý, gi¸m s¸t…Song ph¸p luËt hiÖn hµnh còng ch­a cã c¸c quy ®Þnh cô thÓ ®Ó ®iÒu chØnh. 1.5.C¸c quy ®Þnh vÒ gi¶i thÓ ph¸ s¶n c«ng ty chøng kho¸n Chóng ta ®· cã LuËt ph¸ s¶n doanh nghiÖp. Tuy nhiªn, LuËt ph¸ s¶n vÉn cßn thiÕu nhiÒu quy ®Þnh cÇn thiÕt, dÉn ®Õn kh«ng cã c¬ së ph¸p lý ®Ó gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò ph¸t sinh liªn quan ®Õn ph¸ s¶n doanh nghiÖp. Theo quy ®Þnh, tr­íc khi cã quyÕt ®Þnh më thñ tôc gi¶i quyÕt yªu cÇu tuyªn bè ph¸ s¶n, doanh nghiÖp m¾c nî ®· bÞ Toµ ¸n tuyªn bè c¸c b¶n ¸n d©n sù, kinh tÕ. Theo ®ã, doanh nghiÖp ph¶i cã tr¸ch nhiÖm båi th­êng thiÖt h¹i cho mét sè chñ nî. §Ó ®¶m b¶o thi hµnh nghÜa vô ®ã, mét sè tµi s¶n cña doanh nghiÖp sÏ bÞ kª biªn ®Ó b¸n ®Êu gi¸ ®Ó gi¶i quyÕt quyÒn lîi cho c¸c chñ nî. Nh­ vËy, nÕu c¸c b¶n ¸n ®­îc thi hµnh th× chñ nî sÏ ®­îc ®¶m b¶o thanh to¸n tõ tµi s¶n cña doanh nghiÖp bÞ yªu cÇu tuyªn bè ph¸ s¶n. Tr­êng hîp c¸c b¶n ¸n kh«ng ®­îc thi hµnh th× lîi Ých cña c¸c chñ nî sÏ kh«ng ®­îc ®¶m b¶o. §©y chÝnh lµ kho¶ng trèng trong LuËt ph¸ s¶n vµ chÝnh lµ lý do ®Ó thÈm ph¸n ë c¸c ®Þa ph­¬ng ®­a ra c¸c c¸ch xö lý kh¸c nhau. Mét v­íng m¾c kh¸c trong viÖc gi¶i quyÕt tranh chÊp vÒ d©n sù vµ kinh tÕ gi÷a chñ nî vµ doanh nghiÖp bÞ yªu cÇu tuyªn bè ph¸ s¶n lµ Ph¸p lÖnh thñ tôc gi¶i quyÕt c¸c vô ¸n kinh tÕ (1994) ®· quy ®Þnh: tßa ¸n ph¶i ®×nh chØ gi¶i quyÕt vô ¸n kinh tÕ khi ®· cã quyÕt ®Þnh më thñ tôc gi¶i quyÕt yªu cÇu tuyªn bè ph¸ s¶n doanh nghiÖp mµ doanh nghiÖp ®ã lµ ®­¬ng sù cña vô ¸n. Nh­ng LuËt ph¸ s¶n doanh nghiÖp l¹i kh«ng cã quy ®Þnh ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ph¸t sinh tiÕp theo lµ tßa ¸n nµo cã quyÒn gi¶i quyÕt vµ gi¶i quyÕt theo thñ tôc ph¸p lý nµo ®èi víi nh÷ng tranh chÊp d©n sù, kinh tÕ bÞ ®×nh chØ. ChÝnh v× vËy, tßa ¸n c¸c ®Þa ph­¬ng cø “tïy c¸ch hiÓu biÕt mµ vËn dông”. H¬n n÷a, ngoµi nh÷ng v­íng m¾c chung ®èi víi tÊt c¶ c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp thuéc mäi lÜnh vùc nh­ trªn, kinh doanh chøng kho¸n lµ mét lÜnh vùc ®Æc thï, viÖc gi¶i thÓ ph¸ s¶n c«ng ty chøng kho¸n cã ¶nh h­ëng nhÊt ®Þnh ®Õn thÞ tr­êng, ®Õn lîi Ých c¸c nhµ ®Çu t­, vµ cã thÓ g©y hËu qu¶ mang tÝnh d©y truyÒn. Trong khi ®ã, LuËt ph¸ s¶n l¹i ch­a cã c¸c quy ®Þnh cô thÓ, râ rµng viÖc gi¶i thÓ, ph¸ s¶n ®èi víi c«ng ty chøng kho¸n. 2.Nh÷ng vÊn ®Ò cô thÓ Thùc tr¹ng ph¸p luËt hiÖn hµnh cßn nhiÒu quy ®Þnh ch­a ®Çy ®ñ, râ rµng hoÆc cßn bá ngá. Bªn c¹nh ®ã, còng cã nhiÒu quy ®Þnh mÆc dï míi ®­îc ban hµnh, ch­a qua kiÓm nghiÖm nhiÒu trªn thùc tÕ nh­ng ®· béc lé nh÷ng h¹n chÕ, bÊt hîp lý. Cô thÓ lµ: 2.1.C¬ chÕ vµ h×nh thøc ph¸t hµnh chøng kho¸n Th«ng th­êng cã hai h×nh thøc ph¸t hµnh chøng kho¸n trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n s¬ cÊp, ®ã lµ ph¸t hµnh riªng lÎ vµ ph¸t hµnh ra c«ng chóng: - Ph¸t hµnh chøng kho¸n ra c«ng chóng lµ viÖc ph¸t hµnh trong ®ã chøng kho¸n ®­îc b¸n réng r·i cho mét sè l­îng lín ng­êi ®Çu t­ vµ khèi l­îng ph¸t hµnh ®¹t møc nhÊt ®Þnh. - Ph¸t hµnh chøng kho¸n riªng lÎ lµ viÖc ph¸t hµnh ®Ó ®­îc thùc hiÖn trong ph¹m vi mét sè ng­êi nhÊt ®Þnh, th«ng th­êng lµ cho c¸c nhµ ®Çu t­, c¸c tæ chøc cã ý ®Þnh n¾m gi÷ chøng kho¸n mét c¸ch l©u dµi vµ víi nh÷ng ®iÒu kiÖn h¹n chÕ, chø kh«ng thùc hiÖn ph¸t hµnh réng r·i ra c«ng chóng. §èi víi h×nh thøc ph¸t hµnh chøng kho¸n ra c«ng chóng, hiÖn nay cã rÊt nhiÒu c¸c v¨n b¶n ®iÒu chØnh nh­: +LuËt Doanh nghiÖp Nhµ n­íc 1995; +LuËt c¸c tæ chøc tÝn dông 1997; +NghÞ ®Þnh 44/1998/N§- CP ngµy 29/6/1998 cña ChÝnh phñ vÒ chuyÓn Doanh nghiÖp Nhµ n­íc thµnh c«ng ty cæ phÇn; +NghÞ ®Þnh 48/1998/N§- CP cña ChÝnh phñ ngµy 11/7/1998 vÒ TT&TTCK; +Th«ng t­ 01/1998/TT- UBCK ngµy 13/10/1998 cña UBCKNN h­íng dÉn N§ 48/CP vÒ ph¸t hµnh cæ phiÕu, tr¸i phiÕu ra c«ng chóng. Nh­ vËy, c¸c v¨n b¶n trªn ®­îc ban hµnh vµo nh÷ng thêi ®iÓm kh¸c nhau, nh»m phôc vô c¸c yªu cÇu kh¸c nhau, do nhiÒu c¬ quan kh¸c nhau ban hµnh. ChÝnh v× vËy, quy ®Þnh vÒ ph¸t hµnh chøng kho¸n trong c¸c v¨n b¶n nµy nh×n chung cßn rÊt s¬ l­îc, th­êng chØ giíi h¹n trong nh÷ng quy ®Þnh mang tÝnh nguyªn t¾c vµ h×nh thøc, thiÕu chi tiÕt vµ cô thÓ. Ch¼ng h¹n nh­, trong NghÞ ®Þnh 44/1998/N§ - CP ngµy 29/6/1998 cña ChÝnh phñ vÒ chuyÓn DNNN thµnh c«ng ty cæ phÇn, chØ quy ®Þnh ®èi víi viÖc ph¸t hµnh chøng kho¸n ra c«ng ch._.«ng chØ trùc tiÕp ®iÒu chØnh nh÷ng ho¹t ®éng liªn quan ®Õn CK&TTCK, mµ nã cßn gi¸n tiÕp ®iÒu chØnh vµ cã ¶nh h­ëng ®Õn c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ kh¸c. Thªm vµo ®ã, mét khi hÖ thèng ph¸p luËt vÒ kinh tÕ ®­îc hoµn thiÖn sÏ t¹o ra mét m«i tr­êng ph¸p lý hÕt søc thuËn lîi cho sù ph¸t triÓn c¸c nÒn kinh tÕ, trong ®ã cã sù ph¸t triÓn cña TTCK. 2. Nh÷ng c¨n cø ®Ó tiÕn hµnh x©y dùng LuËt Chøng kho¸n 2.1.Quan ®iÓm chØ ®¹o cña §¶ng vµ Nhµ n­íc vÒ x©y dùng khung ph¸p luËt vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n. Tr­íc hÕt lµ vÒ chñ tr­¬ng x©y dùng TTCK. Cã thÓ nãi chñ tr­¬ng nµy xuÊt ph¸t tõ chñ tr­¬ng cæ phÇn ho¸ doanh nghiÖp nhµ n­íc. Chñ tr­¬ng cæ phÇn ho¸ doanh nghiÖp nhµ n­íc ®­îc khëi x­íng tõ n¨m 1987, n¨m 1992 b¾t ®Çu thùc hiÖn thÝ ®iÓm, vµ ®Õn n¨m 1998, ChÝnh phñ ®· ban hµnh NghÞ ®Þnh 44/CP ®Ó tiÕn hµnh thùc hiÖn thùc hiÖn cæ phÇn ho¸ mét c¸ch ®¹i trµ. Néi dung cña chñ tr­¬ng cæ phÇn ho¸ chÝnh lµ “cæ phÇn ho¸ doanh nghiÖp nhµ n­íc lµ nh»m: t¹o ra lo¹i h×nh doanh nghiÖp cã nhiÒu chñ së h÷u trong ®ã cã ®«ng ®¶o ng­êi lao ®éng, ®Ó sö dông cã hiÖu qu¶ vèn, tµi s¶n cña Nhµ n­íc vµ huy ®éng thªm vèn x· héi vµo ph¸t triÓn s¶n xuÊt, kinh doanh; t¹o ®éng lùc m¹nh mÏ vµ c¬ chÕ qu¶n lý n¨ng ®éng, cã hiÖu qu¶ cho doanh nghiÖp nhµ n­íc; ph¸t huy vai trß lµm chñ thùc sù cña ng­êi lao ®éng, cña cæ ®«ng vµ t¨ng c­êng sù gi¸m s¸t cña x· héi ®èi víi doanh nghiÖp; b¶o ®¶m hµi hoµ lîi Ých cña nhµ n­íc, doanh nghiÖp, ng­êi lao ®éng vµ nhµ ®Çu t­” (*) “Nhµ n­íc ban hµnh c¬ chÕ chÝnh s¸ch phï hîp ®èi víi doanh nghiÖp nhµ n­íc ®· chuyÓn sang c«ng ty cæ phÇn. Söa ®æi chÝnh s¸ch ­u ®·i ®èi víi doanh nghiÖp cæ phÇn ho¸ theo h­íng ­u ®·i h¬n ®èi víi nh÷ng doanh nghiÖp khi cæ phÇn ho¸ cã khã kh¨n”. (**) XuÊt ph¸t tõ chñ tr­¬ng trªn, trong thêi gian qua, chóng ta ®· tiÕn hµnh cæ phÇn ho¸ ®­îc mét sè doanh nghiÖp. MÆc dï kÕt qu¶ cña tiÕn tr×nh cæ phÇn kh«ng gÆt h¸i ®­îc nhiÒu thµnh c«ng nh­ mong ®îi. Song kÕt qu¶ ®¸ng ®­îc ghi nhËn mµ cæ phÇn ho¸ ®em l¹i chÝnh lµ nã ®· lµm c¬ së, nÒn t¶ng ®Ó chóng ta b­íc ®Çu tiÕn hµnh x©y dùng m« h×nh s¬ khai cña TTCK n­íc ta. HiÖn nay, ChÝnh phñ ®· tiÕn hµnh x©y dùng vµ ®ang t×m h­íng hoµn thiÖn m« h×nh TTCK, ®Ó còng kh«ng n»m ngoµi môc ®Ých lµ sao cho TTCK l¹i cã thÓ lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh, lµ ®éng lùc thóc ®Èy tiÕn tr×nh cæ phÇn ho¸ diÔn ra m¹nh mÏ vµ hiÖu qu¶ h¬n. Vµ mét trong nh÷ng ph­¬ng h­íng cña §¶ng vµ Nhµ n­íc nh»m lµm cho TTCK ngµy cµng æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn chÝnh lµ viÖc hoµn thiÖn khung ph¸p luËt vÒ CK&TTCK. Quan ®iÓm chØ ®¹o cña §¶ng vµ Nhµ n­íc vÒ x©y dùng khung ph¸p luËt cho giai ®o¹n ®Çu ph¸t triÓn TTCK lµ ph¶i ®¶m b¶o ®¸p øng ®­îc tÝnh linh ho¹t, biÕn ®éng cña TTCK. MÆt kh¸c, viÖc x©y dùng c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt vÒ CK & TTCK ph¶i ®¶m b¶o sù thèng nhÊt, ®ång bé, phï hîp víi c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt kh¸c, vµ cïng víi sù ph¸t triÓn cña TTCK th× khung ph¸p luËt vÒ CK & TTCK còng ®­îc hoµn thiÖn dÇn tõ thÊp ®Õn cao (tõ NghÞ ®Þnh ®Õn LuËt). XuÊt ph¸t tõ quan ®iÓm chØ ®¹o ®ã, trong giai ®o¹n ®Çu chóng ta chØ x©y dùng c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt vÒ CK &TTCK ë cÊp NghÞ ®Þnh cña ChÝnh phñ, QuyÕt ®Þnh cña Thñ t­íng ChÝnh phñ vµ c¸c v¨n b¶n h­íng dÉn cña UBCKNN. C¸c v¨n b¶n ph¸p luËt trªn cïng víi c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt cã liªn quan ®· t¹o ra khu«n khæ ph¸p luËt cÇn thiÕt cho TTCK ra ®êi vµ b­íc ®Çu ho¹t ®éng t­¬ng ®èi su«n sÎ. (*), (**) TrÝch dÉn trong NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø ba Ban chÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng kho¸ IX vÒ tiÕp tôc s¾p xÕp, ®æi míi, ph¸t triÓn vµ n©ng cao hiÖu qña doanh nghiÖp nhµ n­íc. Thªm vµo ®ã, ®Ó t¹o m«i tr­êng ph¸p lý thuËn lîi cho TTCK ngµy cµng æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn, trªn c¬ së nhËn thøc râ vÞ trÝ, vai trß tÇm quan träng cña LuËt Chøng kho¸n ®èi víi sù ph¸t triÓn cña TTCK ë ViÖt Nam, Quèc héi kho¸ X ®· ®­a LuËt Chøng kho¸n vµo ch­¬ng tr×nh x©y dùng luËt trong NghÞ quyÕt cña Quèc héi kho¸ X. UBCKNN lµ c¬ quan ®­îc giao lµm ®Çu mèi ®Ó tiÕn hµnh x©y dùng LuËt Chøng kho¸n. 2.2.Tæng kÕt, ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ thùc thi ph¸p luËt vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n. §©y lµ mét b­íc rÊt quan träng trong qu¸ tr×nh chuÈn bÞ x©y dùng LuËt Chøng kho¸n. ViÖc tæng kÕt, ®¸nh gi¸ kÕt qña thùc thi ph¸p luËt vÒ TTCK trong thêi gian qua gióp chóng ta t×m ra nh÷ng ­u ®iÓm ®Ó ph¸t huy, ®ång thêi t×m ra nh÷ng ®iÓm h¹n chÕ, bÊt cËp cÇn ph¶i söa ®æi bæ sung. MÆt kh¸c, t×m ra nh÷ng ®iÓm cßn thiÕu, ch­a quy ®Þnh ®Ó ®­a vµo ®iÒu chØnh trong LuËt Chøng kho¸n. ViÖc tæng kÕt, ®¸nh gi¸ còng sÏ gióp ®iÒu chØnh kÞp thêi nh÷ng quy ®Þnh cña ph¸p luËt sao cho phï hîp, thÝch øng víi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ nãi chung vµ cña TTCK nãi riªng. 2.3.§¸nh gi¸ thùc tr¹ng khung ph¸p luËt vÒ kinh tÕ HÖ thèng ph¸p luËt trong thêi gian qua kh«ng ngõng ®­îc cñng cè vµ hoµn thiÖn. Tuy nhiªn, cã thÓ thÊy hÖ thèng ph¸p luËt cña chóng ta vÉn cßn nhiÒu ®iÓm bÊt cËp, cßn thiÕu mét sè quy ®Þnh cÇn thiÕt. MÆt kh¸c, vÉn cßn mét sè quy ®Þnh ch­a cã sù thèng nhÊt cao. ChÝnh v× vËy, khi x©y dùng LuËt Chøng kho¸n, chóng ta cÇn chó ý tíi nh÷ng mèi quan hÖ chung vµ mèi quan hÖ trong hÖ thèng ph¸p luËt vÒ kinh tÕ nãi riªng (nh­ ®· nãi ®Õn ë trªn) ®Ó t¹o ra sù thèng nhÊt vµ hoµn chØnh. 2.4.Tham kh¶o kinh nghiÖm x©y dùng LuËt Chøng kho¸n ë mét sè n­íc Thùc tÕ cho thÊy, nh÷ng n­íc cã TTCK ph¸t triÓn lµ nh÷ng n­íc cã hÖ thèng ph¸p luËt kh¸ hoµn chØnh. TTCK Mü lµ thÞ tr­êng ph¸t triÓn nhÊt trªn thÕ giíi, vµ cã thÓ nãi hÖ thèng ph¸p luËt vÒ TTCK cña Mü còng lµ mét trong nh÷ng hÖ thèng ph¸p luËt hoµn chØnh nhÊt trªn thÕ giíi. §Ó ®iÒu chØnh ho¹t ®éng cña TTCK, n­íc Mü ®· ban hµnh LuËt Chøng kho¸n vµo n¨m 1933 vµ LuËt vÒ Së GDCK vµo n¨m 1934, LuËt C«ng ty, LuËt B¶o vÖ c¸c nhµ ®Çu t­... TTCK NhËt B¶n lµ thÞ tr­êng ph¸t triÓn thø hai trªn thÕ giíi, vµ NhËt B¶n còng cã mét hÖ thèng ph¸p luËt vÒ TTCK t­¬ng ®èi hoµn chØnh. NhËt B¶n ban hµnh LuËt Chøng kho¸n vµ GDCK vµo n¨m 1947 (LuËt nµy thay thÕ c¸c luËt vÒ kinh doanh chøng kho¸n, luËt vÒ b¶o l·nh chøng kho¸n, luËt vÒ b¸n tr¶ gãp chøng kho¸n). Bªn c¹nh ®ã, NhËt B¶n còng ban hµnh nhiÒu luËt kh¸c, nh­ LuËt qu¶n lý t­ vÊn ®Çu t­ chøng kho¸n n¨m 1986.... Tuy nhiªn, kh«ng ph¶i c¸c n­íc cã TTCK ph¸t triÓn ngay mét lóc ®· cã mét hÖ thèng ph¸p luËt hoµn chØnh, mµ ®Ó ®¹t ®­îc kÕt qña ®ã, hä còng ph¶i tr¶i qua mét thêi gian t­¬ng ®èi dµi. Trong giai ®o¹n ®Çu ph¸t triÓn TTCK, c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt th­êng chØ dõng ë cÊp ChÝnh phñ ban hµnh (nh­ NghÞ ®Þnh, S¾c lÖnh...), sau ®ã c¸c n­íc ®ã míi x©y dùng c¸c luËt vÒ TTCK trªn c¬ së c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt hiªn hµnh, sau khi ®· tr¶i qua mét thêi gian thö nghiÖm (nh­ Hµn Quèc, Th¸i Lan, Trung Quèc...). Nh­ vËy, khi x©y dùng LuËt Chøng kho¸n ë ViÖt Nam, tr­íc hÕt chóng ta ph¶i dùa trªn quan ®iÓm chØ ®¹o cña §¶ng, Nhµ n­íc vÒ x©y dùng hÖ thèng ph¸p luËt nãi chung vµ ph¸p luËt chøng kho¸n nãi riªng. §ång thêi, chóng ta tæng kÕt, ®¸nh gi¸ thùc tiÔn thi hµnh ph¸p luËt vÒ CK & TTCK trong thêi gian qua, kÕt hîp víi viÖc häc hái kinh nghiÖm x©y dùng luËt vÒ CK & TTCK cña mét sè n­íc trªn thÕ giíi ®Ó tõ ®ã x©y dùng LuËt Chøng kho¸n víi néi dung phï hîp víi ®iÒu kiÖn cña ViÖt Nam. 3. Nh÷ng néi dung chÝnh cÇn ®iÒu chØnh trong LuËt Chøng kho¸n Tr­íc hÕt, LuËt Chøng kho¸n cÇn ®­îc x©y dùng trªn c¬ së kÕ thõa cã chän läc mét sè quy ®Þnh trong NghÞ ®Þnh 48/1998N§-CP, ®ång thêi söa ®æi bæ sung mét sè quy ®Þnh cho phï hîp, ®¸p øng yªu cÇu cña thùc tÕ. Nh÷ng quy ®Þnh trong LuËt Chøng kho¸n nªn thÓ hiÖn sù kh¸i qu¸t, bao trïm, cßn nh÷ng vÊn ®Ò cô thÓ, chi tiÕt nªn quy ®Þnh ë c¸c v¨n b¶n h­íng dÉn LuËt Chøng kho¸n. Trªn tinh thÇn ®ã, LuËt Chøng kho¸n cÇn bao gåm nh÷ng néi dung chÝnh sau: 3.1.Nh÷ng néi dung mang tÝnh chÊt kÕ thõa Cã mét sè néi dung trong NghÞ ®Þnh 48/1998/N§- CP ®· ®­îc quy ®Þnh t­¬ng ®èi ®Çy ®ñ, cô thÓ vµ mang tÝnh chÊt ®Þnh h­íng, v× vËy c¸c néi dung ®ã cã thÓ vÉn cßn phï hîp trong t­¬ng lai. Do ®ã, trong qu¸ tr×nh x©y dùng LuËt Chøng kho¸n, chóng ta cÇn kÕ thõa cã chän läc c¸c néi dung ®ã ®Ó quy ®Þnh trong LuËt Chøng kho¸n. Cô thÓ lµ: §èi víi ch­¬ng Ph¸t hµnh chøng kho¸n ra c«ng chóng: Nh×n chung, néi dung c¬ b¶n cña c¸c quy ®Þnh vÒ ph¸t hµnh chøng kho¸n ra c«ng chóng trong NghÞ ®Þnh 48/CP sÏ ®­îc kÕ thõa l¹i hoµn toµn (trõ ®iÒu 6 - §iÒu kiÖn ph¸t hµnh cæ phiÕu lÇn ®Çu) vµ chØ bæ sung thªm mét sè néi dung cho cô thÓ vµ râ rµng h¬n mµ th«i; §èi víi ch­¬ng C«ng ty chøng kho¸n: LuËt Chøng kho¸n nªn kÕ thõa tÊt c¶ c¸c ®iÒu trõ c¸c ®iÒu:®iÒu 30 - §iÒu kiÖn ®­îc cÊp giÊy phÐp ho¹t ®éng; ®iÒu 38- QuyÒn vµ nghÜa vô cña c«ng ty chøng kho¸n (sÏ ®­îc nªu ph­¬ng h­íng söa ®æi ë phÇn sau); §èi víi ch­¬ng C¸c hµnh vi bÞ cÊm vµ h¹n chÕ, sÏ kÕ thõa tÊt c¶ c¸c ®iÒu trõ ®iÒu 69 - B¸n khèng- (ph­¬ng h­íng söa ®æi còng xin ®­îc nªu cô thÓ ë phÇn sau) §èi víi c¸c ch­¬ng cßn l¹i, LuËt Chøng kho¸n còng sÏ kÕ thõa hoµn toµn. 3.2.Mét sè néi dung cÇn cã sù söa ®æi, bæ sung a.Ph¹m vi ®iÒu chØnh Ph¸p luËt vÒ TTCK hiÖn hµnh míi chØ ®iÒu chØnh c¸c chøng kho¸n niªm yÕt trªn TTCK tËp trung lµ ch­a thÓ hiÖn sù bao trïm vµ ch­a ®¸p øng ®­îc yªu cÇu cña thùc tÕ, v× sè l­îng c¸c lo¹i chøng kho¸n niªm yÕt lµ rÊt nhá so víi sè l­îng chøng kho¸n kh«ng niªm yÕt trªn TTCK. MÆt kh¸c, quy ®Þnh nµy còng ch­a phï hîp víi th«ng lÖ chung trªn thÕ giíi. HÖ thèng ph¸p luËt vÒ CK &TTCK cña c¸c n­íc th­êng ®iÒu chØnh c¶ chøng kho¸n niªm yÕt trªn TTCK tËp trung vµ chøng kho¸n giao dÞch trªn thÞ tr­êng OTC, chøng kho¸n ph¸t hµnh ra c«ng chóng nh­ng ch­a niªm yÕt trªn thÞ tr­êng tËp trung vµ thÞ tr­êng OTC. §Ó n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña TTCK, ®¸p øng yªu cÇu thùc tÕ, b¶o ®¶m c¸c chøng kho¸n khi ph¸t hµnh cã chÊt l­îng tèt vµ ®­îc qu¶n lý, gi¸m s¸t chÆt chÏ, tõ ®ã b¶o vÖ quyÒn lîi cña c¸c nhµ ®Çu t­, LuËt Chøng kho¸n cÇn më réng ph¹m vi ®iÒu chØnh ®èi víi c¸c lo¹i chøng kho¸n, ®ã lµ: LuËt Chøng kho¸n kh«ng chØ ®iÒu chØnh c¸c lo¹i chøng kho¸n niªm yÕt trªn TTCK tËp trung mµ nã cßn ®iÒu chØnh c¸c lo¹i chøng kho¸n giao dÞch trªn thÞ tr­êng OTC. MÆt kh¸c, còng cÇn söa ®æi, bæ sung c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó chøng kho¸n ®­îc niªm yÕt trªn TTCK tËp trung vµ nh÷ng tr­êng hîp chøng kho¸n bÞ huû bá niªm yÕt. b. Ph¸t hµnh chøng kho¸n ®Ó niªm yÕt trªn TTCK n­íc ngoµi vµ cho phÐp chøng kho¸n n­íc ngoµi niªm yÕt trªn TTCK ViÖt Nam Tr­íc yªu cÇu ®ßi hái vÒ huy ®éng mäi nguån vèn cho ®Çu t­, s¶n xuÊt, (trong ®ã cã c¶ viÖc huy ®éng c¸c nguån vèn tõ bªn ngoµi) vµ tr­íc nhu cÇu héi nhËp cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi th× viÖc cho phÐp c¸c tæ chøc ph¸t hµnh ®­îc ph¸t hµnh chøng kho¸n ®Ó niªm yÕt, giao dÞch trªn TTCK n­íc ngoµi lµ hoµn toµn phï hîp vµ cÇn thiÕt. §ång thêi, ®Ó khuyÕn khÝch TTCK ViÖt Nam ph¸t triÓn, nhanh chãng héi nhËp víi TTCK thÕ giíi, chóng ta còng nªn cho phÐp c¸c chøng kho¸n n­íc ngoµi ®­îc niªm yÕt, giao dÞch trªn TTCK ViÖt Nam. LuËt ph¸p c¸c n­íc (Mü, NhËt, Anh, Trung Quèc ...) ®Òu cã nh÷ng quy ®Þnh t­¬ng ®èi cô thÓ vÒ viÖc ph¸t hµnh chøng kho¸n ®Ó niªm yÕt ë TTCK n­íc ngoµi vµ cho phÐp chøng kho¸n n­íc ngoµi ®­îc niªm yÕt, giao dÞch t¹i TTCK n­íc m×nh. ë n­íc ta, viÖc thu hót nguån vèn tõ n­íc ngoµi th«ng qua ph¸t hµnh tr¸i phiÕu, cæ phiÕu ra n­íc ngoµi còng ®· ®­îc ®Ò cËp ®Õn trong kÕ ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi n¨m 2001 cña ChÝnh phñ. Cho nªn, nh÷ng vÊn ®Ò nµy cÇn ®­îc nghiªn cøu, xem xÐt ®Ó ®­a vµo néi dung ®iÒu chØnh cña LuËt Chøng kho¸n. c. ThÞ tr­êng OTC HiÖn nay, sè l­îng chøng kho¸n kh«ng niªm yÕt, giao dÞch trªn TTCK tËp trung lµ rÊt lín, vµ c¸c chøng kho¸n ®ã vÉn ®­îc giao dÞch trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n tù do. Tuy nhiªn, viÖc giao dÞch c¸c lo¹i chøng kho¸n nµy gÆp ph¶i rÊt nhiÒu khã kh¨n do c¬ chÕ chuyÓn nh­îng kh«ng râ rµng, kh«ng cã thÞ tr­êng chÝnh ®Ó giao dÞch… V× vËy mµ ng­êi cã nhu cÇu b¸n vµ ng­êi cã nhu cÇu mua Ýt khi gÆp ®­îc nhau, tõ ®ã dÉn ®Õn kh¶ n¨ng thanh kho¶n kh«ng cao, gi¸ c¶ chøng kho¸n kh«ng cã sù thèng nhÊt, thiÕu sù qu¶n lý vµ dÔ dÉn ®Õn sù lõa ®¶o trong c¸c giao dÞch chøng kho¸n. C¸c n­íc khi x©y dùng TTCK, ngoµi viÖc thµnh lËp c¸c së giao dÞch tËp trung hä cßn thµnh lËp thÞ tr­êng OTC - thÞ tr­êng phi tËp trung - ®Ó tiÕn hµnh giao dÞch c¸c lo¹i chøng kho¸n kh¸c nhau. ChÝnh ®iÒu nµy ®· t¹o ra sù s«i ®éng, hÊp dÉn trong ho¹t ®éng cña TTCK, vµ lµ mét trong nh÷ng yÕu tè quan träng dÉn ®Õn sù ph¸t triÓn cña TTCK. §Ó t¹o thuËn lîi trong giao dÞch cho c¸c lo¹i chøng kho¸n kh«ng ®ñ tiªu chuÈn niªm yÕt, chóng ta nªn thµnh lËp thÞ tr­êng OTC bªn c¹nh TTCK tËp trung. ViÖc thµnh lËp thÞ tr­êng OTC sÏ gióp cho c¸c chøng kho¸n kh«ng ®ñ tiªu chuÈn niªm yÕt trªn TTCK tËp trung cã ®Þa ®iÓm giao dÞch, kÝch thÝch yÕu tè cung cÇu, n©ng cao kh¶ n¨ng thanh kho¶n cña chøng kho¸n vµ tõ ®ã t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c tæ chøc ph¸t hµnh khi muèn huy ®éng vèn th«ng qua h×nh thøc ph¸t hµnh c¸c lo¹i chøng kho¸n nµy. Nh÷ng néi dung chÝnh cÇn quy ®Þnh trong LuËt Chøng kho¸n vÒ thÞ tr­êng OTC, ®ã lµ: ®iÒu kiÖn thµnh lËp vµ c¬ chÕ qu¶n lý thÞ tr­êng OTC; thµnh viªn vµ qu¶n lý thµnh viªn; ®iÒu kiÖn niªm yÕt, giao dÞch vµ thanh to¸n chøng kho¸n; chÕ ®é th«ng tin, b¸o c¸o, kiÓm tra, gi¸m s¸t trªn thÞ tr­êng OTC... d. HiÖp héi chøng kho¸n HiÖp héi chøng kho¸n (HHCK) ho¹t ®éng víi t­ c¸ch lµ mét tæ chøc tù qu¶n, c¸c thµnh viªn lµ c¸c c«ng ty chøng kho¸n, c¸c nhµ m«i giíi, kinh doanh chøng kho¸n. HHCK ®­îc thµnh lËp nh»m môc ®Ých qu¶n lý vµ hç trî c¸c thµnh viªn trong viÖc n©ng cao tr×nh ®é, kiÕn thøc, kinh nghiÖm, ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp. MÆt kh¸c, HHCK cßn tham gia qu¶n lý, gi¸m s¸t ho¹t ®éng giao dÞch chøng kho¸n trªn TTCK (th­êng lµ trªn thÞ tr­êng OTC). ChÝnh v× vËy, HHCK cã mét vÞ trÝ, vai trß rÊt quan träng ®èi víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña TTCK. C¸c n­íc khi ph¸t triÓn TTCK ®Òu chó träng ®Õn viÖc thµnh lËp HHCK (cã nhiÒu n­íc quy ®Þnh c«ng ty chøng kho¸n b¾t buéc ph¶i tham gia HHCK). Trong giai ®o¹n ®Çu h×nh thµnh TTCK, chóng ta ch­a cã quy ®Þnh vÒ HHCK, nh­ng khi TTCK ph¸t triÓn th× viÖc ban hµnh c¸c quy ®Þnh trong LuËt Chøng kho¸n ®Ó ®iÒu chØnh ho¹t ®éng cña HHCK lµ mét yªu cÇu, ®ßi hái tÊt yÕu kh¸ch quan, phï hîp víi th«ng lÖ chung trªn thÕ giíi. Nh÷ng néi dung chÝnh quy ®Þnh ®èi víi HHCK, ®ã lµ: thµnh lËp vµ qu¶n lý HHCK; chøc n¨ng vµ nhiÖm vô cña HHCK; thµnh viªn; c¬ chÕ gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña HHCK;... e. Hoµ gi¶i vµ gi¶i quyÕt tranh chÊp C¸c tranh chÊp trong lÜnh vùc chøng kho¸n th­êng x¶y ra vµ viÖc gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp nµy gÆp ph¶i kh«ng Ýt khã kh¨n do tÝnh ®Æc thï cña c¸c lo¹i tranh chÊp nµy. ViÖc gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp nµy ph¶i ®­îc tiÕn hµnh nhanh, gän, kÞp thêi víi thñ tôc ®¬n gi¶n nh­ng chÆt chÏ vµ ®­îc tiÕn hµnh bëi mét c¬ quan cã chuyªn m«n cao vÒ CK & TTCK. V× vËy, viÖc tiÕn hµnh gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp nµy theo thñ tôc, tr×nh tù vµ c¬ quan gi¶i quyÕt nh­ ®èi víi c¸c tranh chÊp th«ng th­êng kh¸c th× sÏ kh«ng ®¸p øng ®­îc yªu cÇu. C¸c n­íc th­êng cã nh÷ng quy ®Þnh rÊt cô thÓ vÒ viÖc hoµ gi¶i gi÷a c¸c bªn khi x¶y ra tranh chÊp, vµ nÕu viÖc hoµ gi¶i kh«ng ®¹t kÕt qu¶ th× tranh chÊp sÏ ®­îc gi¶i quyÕt th«ng qua mét sè tæ chøc (th­êng lµ do Së GDCK, HHCK hoÆc cã thÓ lµ mét ®¬n vÞ thuéc c¬ quan qu¶n lý Nhµ n­íc vÒ CK & TTCK ®øng ra gi¶i quyÕt). §Ó c¸c tranh chÊp vÒ chøng kho¸n ®­îc gi¶i quyÕt nhanh chãng, kÞp thêi, ®¹t hiÖu qu¶ cao, LuËt Chøng kho¸n nªn cã nh÷ng quy ®Þnh vÒ hoµ gi¶i vµ gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp vÒ chøng kho¸n. C¸c tranh chÊp vÒ chøng kho¸n tr­íc hÕt do c¸c bªn tù gi¶i quyÕt th«ng qua th­¬ng l­îng, hoµ gi¶i. Trong tr­êng hîp c¸c bªn th­¬ng l­îng, hoµ gi¶i kh«ng ®¹t ®­îc kÕt qu¶ th× tæ chøc cã thÈm quyÒn gi¶i quyÕt tranh chÊp lµ Së GDCK, HHCK (hoÆc cã thÓ lµ Uû ban chøng kho¸n Nhµ n­íc) sÏ ®øng ra gi¶i quyÕt f. §èi víi hµnh vi mua b¸n khèng Trong ®iÒu 69/ ch­¬ng VIII- NghÞ ®Þnh 48/ N§ - CP quy ®Þnh: “CÊm mäi tæ chøc, c¸ nh©n b¸n chøng kho¸n d­íi mäi h×nh thøc khi kh«ng së h÷u chøng kho¸n vµo thêi ®iÓm giao dÞch”. Tuy nhiªn, côm tõ “kh«ng së h÷u chøng kho¸n vµo thêi ®iÓm giao dÞch” vÉn ch­a râ rµng, dÉn ®Õn c¸c nhµ ®Çu t­ cã thÓ hiÓu sai “t­ t­ëng” cña luËt. Thùc tÕ, trong thêi gian qua, cã nh÷ng thêi ®iÓm gi¸ chøng kho¸n ë ViÖt Nam t¨ng nhanh mét c¸ch kh«ng b×nh th­êng. Do ®ã, cã mét luång ý kiÕn næi lªn lµ, viÖc cho vay vµ mua b¸n khèng chøng kho¸n nÕu ®­îc triÓn khai sÏ gióp t¹o ra mét sè cung gi¶ t¹o rÊt lín lµm TTCK “h¹ nhiÖt”. Do vËy, hä ®· cã kiÕn nghÞ nªn xem xÐt bá ®iÒu cÊm b¸n khèng. Theo c¸ch lý gi¶i cña nh÷ng ng­êi thuéc nhãm ý kiÕn nµy th× b¸n khèng lµ hµnh ®éng kh«ng cã chøng kho¸n còng b¸n b»ng c¸ch vay chøng kho¸n ®Ó b¸n vµ khi chøng kho¸n h¹ sÏ mua theo gi¸ h¹ ®Ó tr¶ l¹i cho ng­êi cho vay vµ ¨n chªnh lÖch gi¸. B¸n khèng ®­îc xem nh­ h×nh thøc “b¸n non”, cã t¸c dông lµm “h¹ nhiÖt” vµ gióp cho thÞ tr­êng chøng kho¸n (®Æc biÖt lµ TTCK ®ang ®øng tr­íc nguy c¬ bong bãng) ®i vµo æn ®Þnh… C¸ch hiÓu trªn lµ ch­a ®Çy ®ñ. Bëi b¸n khèng cßn thÓ hiÖn ë mét sè h×nh thøc kh¸c, ®ã lµ th«ng qua c¸c c«ng cô tµi chÝnh míi nh­ c¸c quyÒn lùa chän (options), c¸c hîp ®ång t­¬ng lai (futures) vµ chøng kho¸n ph¸i sinh (derivative)… B¸n khèng cao cÊp khi ®ã sÏ lµ viÖc b¸n nh÷ng c«ng cô tµi chÝnh míi chuyªn ®Ó chèng ®ì rñi ro nh­ng l¹i cho nh÷ng ng­êi kh«ng cã rñi ro. Khi ®ã, ng­êi kh«ng cã rñi ro sÏ dïng nh÷ng c«ng cô nµy ®Ó mua chøng kho¸n theo gi¸ thùc hiÖn trong hîp ®ång råi b¸n ra ngoµi chî ®en víi gi¸ cao h¬n ®Ó kiÕm lêi. Tuy nhiªn, theo quy ®Þnh trong luËt cña ViÖt Nam th× cÊm b¸n khèng kh«ng cã nghÜa lµ cÊm c¶ viÖc dïng c¸c c«ng cô tµi chÝnh míi, lµm mÊt ®i ý nghÜa chèng ®ì rñi ro cña chóng. CÊm b¸n khèng ë ®©y ph¶i ®­îc hiÓu lµ cÊm b¸n nh÷ng c«ng cô chèng ®ì rñi ro cho nh÷ng ng­êi kh«ng cã rñi ro. Quy ®Þnh nµy lµ hîp lý, bëi theo ®ã, nã ®ßi hái ng­êi thùc hiÖn hµnh vi mua b¸n khèng ph¶i xuÊt tr×nh nh÷ng chøng cí rñi ro. Nh­ thÕ sÏ ng¨n chÆn ®­îc c¸c nhµ ®Çu c¬ muèn g©y khñng ho¶ng. ChÝnh lÏ ®ã, trong LuËt chøng kho¸n cÇn bæ sung c¸c néi dung cô thÓ, râ rµng vÒ hµnh vi cÊm b¸n khèng. Theo ®ã, cÊm b¸n khèng cÇn ®­îc hiÓu lµ cÊm hµnh vi kh«ng cã chøng kho¸n còng vay ®Ó b¸n, cÊm viÖc b¸n c¸c c«ng cô tµi chÝnh míi cho nh÷ng ng­êi kh«ng cã rñi ro vÒ thÞ gi¸ chøng kho¸n vµ l·i suÊt. C¸c ng©n hµng còng bÞ cÊm kh«ng ®­îc cho vay tiÒn ®Ó thùc hiÖn c¸c hîp ®ång ®Çu c¬ b¸n khèng ®Ó phßng ng­êi ViÖt Nam vµ ng­êi n­íc ngoµi mua c¸c c«ng cô tµi chÝnh míi ë TTCK n­íc ngoµi vÒ ®Çu c¬ ph¸ ho¹i thÞ tr­êng tiÒn tÖ vµ tµi chÝnh trong n­íc. g. B·i bá quy ®Þnh b¾t buéc ph¶i qua phª duyÖt cña Thñ t­íng chÝnh phñ ®èi víi viÖc mua cæ phÇn cña c¸ nh©n ng­êi n­íc ngoµi Trong QuyÕt ®Þnh sè 145/1999/Q§ - TTg ngµy 28 th¸ng 6 n¨m 1999 cña Thñ t­íng ChÝnh phñ vÒ viÖc b¸n cæ phÇn cho nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi, cã quy ®Þnh: “Tr×nh tù viÖc b¸n cæ phÇn cho nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi: 1. C¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc thùc hiÖn cæ phÇn ho¸ lËp ph­¬ng ¸n theo tr×nh tù quy ®Þnh trong NghÞ ®Þnh sè 44/1998/N§ - CP ngµy 29 th¸ng 6 n¨m 1998 cña ChÝnh phñ vµ c¸c v¨n b¶n h­íng dÉn kÌm theo cña c¸c Bé, trong ®ã nªu râ: tû lÖ cæ phÇn sÏ b¸n cho nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi, tû lÖ cæ phÇn nhµ n­íc ( nÕu cã) vµ tû lÖ cæ phÇn b¸n cho c¸c c¸ nh©n, ph¸p nh©n trong n­íc; tæ chøc b¶o l·nh hoÆc ®¹i lý ph¸t hµnh cæ phiÕu. C¸c c«ng ty cæ phÇn còng ph¶i lËp ph­¬ng ¸n b¸n cæ phÇn cho nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi theo nh÷ng néi dung trªn tr×nh Uû ban nh©n d©n tØnh, thµnh phè trùc thuéc Trung ­¬ng. 2. Ph­¬ng ¸n cæ phÇn ho¸ vµ b¸n cæ phÇn cho nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi ®­îc göi ®Õn Uû ban nh©n d©n tØnh, thµnh phè trùc thuéc Trung ­¬ng hoÆc Bé qu¶n lý ngµnh hoÆc Héi ®ång qu¶n trÞ Tæng c«ng ty nhµ n­íc do thñ t­íng ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh thµnh lËp (Tæng c«ng ty 91). 3. Uû ban nh©n d©n tØnh, thµnh phè trùc thuéc Trung ­¬ng; Bé qu¶n lý ngµnh, Héi ®ång qu¶n trÞ Tæng c«ng ty 91 cã tr¸ch nhiÖm thÈm ®Þnh ph­¬ng ¸n cña tõng doanh nghiÖp tr×nh Thñ t­íng ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh. 4. Sau khi cã quyÕt ®Þnh cña Thñ t­íng ChÝnh phñ, doanh nghiÖp ký hîp ®ång víi c¬ quan b¶o l·nh vµ th«ng b¸o trªn c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng vÒ viÖc b¸n cæ phÇn cho nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi vµ tæ chøc thùc hiÖn xong trong thêi gian tèi ®a kh«ng qu¸ 6 th¸ng kÓ tõ ngµy cã quyÕt ®Þnh cña Thñ t­íng ChÝnh phñ” (®iÒu 15 - Môc III) “ThÈm quyÒn quyÕt ®Þnh b¸n cæ phÇn cho nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi: TÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp cã b¸n cæ phÇn cho nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi ®Òu do Thñ t­íng ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh” (®iÒu 16 - Môc III) Cã thÓ nãi quy ®Þnh trªn ®©y lµ qu¸ phøc t¹p vµ kh«ng cÇn thiÕt. Bëi c¸ nh©n ng­êi n­íc ngoµi khi tham gia mua cæ phÇn th× còng nh­ c¸c chñ thÓ kh¸c ®· cã sù gi¸m s¸t cña luËt ch¬i chung. Trong ®ã c¸c cæ ®«ng kh¸c, Ban gi¸m s¸t vµ héi ®ång qu¶n trÞ cña c«ng ty v× lîi Ých cña m×nh ch¾c ch¾n sÏ theo dâi, gi¸m s¸t kh¸ chÆt chÏ, nh»m ®¶m b¶o c¸ nh©n n­íc ngoµi thùc thi ®óng theo c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt. MÆt kh¸c, theo HiÖp ®Þnh th­¬ng m¹i ViÖt – Mü, c¸c nhµ ®Çu t­ Mü cã quyÒn ®­îc ®èi xö b×nh ®¼ng víi c¸c nhµ ®Çu t­ trong n­íc vµ do ®ã viÖc phª duyÖt cña Thñ t­íng ChÝnh phñ ®èi víi viÖc mua cæ phÇn cña c¸c nhµ ®Çu t­ mang quèc tÞch Mü lµ kh«ng hîp lý. Tõ ®ã, kÐo theo yªu cÇu cña c¸c nhµ ®Çu t­ cã quèc tÞch kh¸c còng cÇn ®­îc ®èi xö b×nh ®¼ng trong mét m«i tr­êng ®Çu t­ ngµy cµng hoµn thiÖn theo h­íng më cöa, th«ng tho¸ng. H¬n n÷a, trong thêi gian võa qua, víi tinh thÇn thi hµnh LuËt Doanh nghiÖp, c¸c nhµ qu¶n lý ®Çu t­ ®ang rµ so¸t, b·i bá hµng lo¹t c¸c giÊy phÐp con, th× quy ®Þnh phª duyÖt cña Thñ t­íng ®èi víi viÖc mua cæ phÇn cña c¸ nh©n ng­êi n­íc ngoµi ®­îc coi lµ mét h×nh thøc biÕn t­íng cña giÊy phÐp con, v× nã chång chÐo víi c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt vµ thùc sù lµ mét thñ tôc r­êm rµ, mang nÆng tÝnh h×nh thøc. Do ®ã khi x©y dùng LuËt chøng kho¸n, chóng ta cÇn lo¹i bá quy ®Þnh kh¾t khe nµy ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi h¬n cho nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi khi tham gia vµo thÞ tr­êng chøng kho¸n ViÖt Nam. h. §èi víi C«ng ty niªm yÕt Theo tinh thÇn cña ®iÓm 1, 2 vµ 3 môc IX- Th«ng t­ sè 01/1998/TT-UBCK ngµy 13-10- 1998 cña UBCKNN h­íng dÉn NghÞ ®Þnh sè 48/1998/N§- CP ngµy11-7-1998 vÒ ph¸t hµnh cæ phiÕu, tr¸i phiÕu ra c«ng chóng, th× c¸c c«ng ty niªm yÕt chøng kho¸n trªn TTCK ph¶i c«ng bè b¸o c¸o tµi chÝnh 3 th¸ng mét lÇn. Kho¶ng thêi gian nµy cã thÓ nãi lµ h¬i dµi, kh«ng ®¸p øng ®­îc yªu cÇu cËp nhËt th«ng tin ®èi víi c¸c nhµ ®Çu t­. §èi víi hä, kho¶ng thêi gian dµi nh­ vËy lµm gia t¨ng tÝnh m¹o hiÓm ®èi víi ho¹t ®éng ®Çu t­ cña hä. V× vËy, trong quy ®Þnh cña LuËt chøng kho¸n, viÖc rót ng¾n thêi gian c«ng bè b¸o c¸o tµi chÝnh lµ hÕt søc cÇn thiÕt, vµ nªn quy ®Þnh l¹i lµ hµng th¸ng c¸c c«ng ty niªm yÕt ph¶i c«ng bè b¸o c¸o tµi chÝnh mét lÇn thay v× chØ c«ng bè theo hµng quý nh­ hiÖn nay. Ngoµi ra, viÖc níi láng c¸c ®iÒu kiÖn vÒ vèn ®iÒu lÖ cña c¸c c«ng ty niªm yÕt còng lµ mét yªu cÇu cÇn thiÕt kh«ng thÓ kh«ng ®­îc söa ®æi khi ban hµnh LuËt chøng kho¸n. HiÖn nay, theo quy ®Þnh t¹i ®iÒu 6 Ch­¬ng II- NghÞ ®Þnh 48/CP th× “Tæ chøc ph¸t hµnh ph¸t hµnh cæ phiÕu lÇn ®Çu ra c«ng chóng ph¶i ®¸p øng c¸c ®iÒu kiÖn sau ®©y: Møc vèn ®iÒu lÖ tèi thiÓu lµ 10 tû ®ång ViÖt Nam…”. ThiÕt nghÜ yªu cÇu vÒ møc vèn ®iÒu lÖ ®èi víi c«ng ty niªm yÕt nh­ thÕ lµ qu¸ cao. Trong khi mµ hÇu hÕt c¸c doanh nghiÖp cæ phÇn cña chóng ta hiÖn nay ®Òu lµ c¸c doanh nghiÖp võa vµ nhá cho nªn hä kh«ng thÓ tham gia vµo thÞ tr­êng chøng kho¸n v× kh«ng ®¹t yªu cÇu vÒ møc vèn ®iÒu lÖ. ChÝnh v× thÕ, trong LuËt chøng kho¸n, yªu cÇu vÒ møc vèn ®iÒu lÖ tèi thiÓu ®èi víi c¸c c«ng ty khi tham gia niªm yÕt trªn TTCK nªn ®Æt ë møc lµ 5 - 6 tû ®ång. i. §èi víi c«ng ty chøng kho¸n Xin ®­îc trÝch dÉn néi dung cña ®iÒu 30 ch­¬ng IV ( C«ng ty chøng kho¸n) “§iÒu kiÖn ®­îc cÊp phÐp ho¹t ®éng: C«ng ty ®­îc cÊp phÐp ho¹t ®éng chøng kho¸n ph¶i ®¸p øng c¸c ®iÒu kiÖn sau ®©y: Cã ph­¬ng ¸n ho¹t ®éng kinh doanh phï hîp víi môc tiªu ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi vµ ph¸t triÓn ngµnh chøng kho¸n; Cã ®ñ c¬ së vËt chÊt, kü thuËt phôc vô cho viÖc kinh doanh chøng kho¸n; Cã møc vèn ph¸p ®Þnh theo tõng lo¹i h×nh kinh doanh sau: a) M«i giíi 3 tû ®ång b) Tù doanh 12 tû ®ång c) Qu¶n lý danh môc ®Çu t­ 3 tû ®ång d) B¶o l·nh ph¸t hµnh 22 tû ®ång e) T­ vÊn ®Çu t­ chøng kho¸n 3 tû ®ång Tr­êng hîp c«ng ty chøng kho¸n xin cÊp giÊy phÐp cho nhiÒu lo¹i h×nh kinh doanh th× vèn ph¸p ®Þnh lµ tæng sè vèn ph¸p ®Þnh cña nh÷ng lo¹i h×nh kinh doanh mµ c«ng ty chøng kho¸n ®­îc cÊp phÐp;…” Cã thÓ nãi r»ng ®iÒu kiÖn vÒ møc vèn ph¸p ®Þnh cña tÊt c¶ c¸c lo¹i kinh doanh trªn ®èi víi c«ng ty chøng kho¸n ®Òu cao, ®Æc biÖt lµ ®èi víi c¸c lo¹i h×nh: m«i giíi, tù doanh, t­ vÊn. Trong quy ®Þnh cña LuËt Chøng kho¸n s¾p tíi nªn gi¶m møc vèn ph¸p ®Þnh ®èi víi c¸c lo¹i h×nh m«i giíi, tù doanh, t­ vÊn xuèng ë c¸c møc lÇn l­ît lµ 2 tû, 8 tû, 2 tû. §Æc biÖt, viÖc quy ®Þnh c«ng ty chøng kho¸n ®­îc cÊp phÐp nhiÒu lo¹i h×nh kinh doanh th× vèn ph¸p ®Þnh ph¶i b»ng tæng sè vèn ph¸p ®Þnh cña c¸c lo¹i h×nh kinh doanh ®ã lµ qu¸ kh¾t khe, c¶n trë viÖc më réng kinh doanh cña nhiÒu c«ng ty chøng kho¸n. Bëi c¸c c«ng ty chøng kho¸n cã muèn kinh doanh mét lo¹i h×nh míi th× l¹i kh«ng t¨ng ®­îc møc vèn cña m×nh lªn nh­ theo quy ®Þnh cña luËt. ChÝnh v× thÕ, LuËt Chøng kho¸n nªn quy ®Þnh møc vèn ph¸p ®Þnh hîp lý h¬n ®èi víi c«ng ty chøng kho¸n khi tiÕn hµnh kinh doanh nhiÒu lo¹i h×nh. Ch¼ng h¹n nh­, C«ng ty chøng kho¸n tiÕn hµnh kinh doanh hai lo¹i h×nh lµ m«i giíi vµ qu¶n lý danh môc ®Çu t­ th× chØ nªn quy ®Þnh møc vèn tèi thiÓu lµ 4 tû ®ång, hoÆc c«ng ty chøng kho¸n khi tiÕn hµnh kinh doanh tÊt c¶ c¸c lo¹i h×nh nãi trªn th× nªn quy ®Þnh møc vèn tèi thiÓu cÇn cã lµ 30 tû,… Bªn c¹nh ®ã, LuËt chøng kho¸n còng cÇn ®­îc bæ sung c¸c quy ®Þnh râ rµng vµ cô thÓ h¬n vÒ c¸ch thøc nhËn lÖnh cña c«ng ty chøng kho¸n. Cô thÓ lµ nÕu cho phÐp c¸c c«ng ty chøng kho¸n ®­îc nhËn lÖnh b»ng fax th× còng ph¶i quy ®Þnh thªm lµ: c¸c c«ng ty chøng kho¸n sau khi nhËn lÖnh tõ kh¸ch hµng b»ng fax, th× ngoµi viÖc yªu cÇu kh¸ch x¸c nhËn l¹i b»ng mét ký hiÖu riªng hoÆc b»ng mét “password” ®· quy ­íc nh­ c¸c c«ng ty chøng kho¸n vÉn ¸p dông hiÖn nay (®· ®Ò cËp ë ch­¬ng tr­íc), c¸c c«ng ty chøng kho¸n cßn ph¶i yªu cÇu kh¸ch hµng ngay lËp tøc ph¶i x¸c nhËn l¹i b»ng v¨n b¶n. Khi ®ã, kho¶n 4 ®iÒu 38 - Ch­¬ng IV - NghÞ ®Þnh 48/N§ - CP quy ®Þnh lµ c«ng ty chøng kho¸n “chØ ®­îc nhËn lÖnh giao dÞch cña kh¸ch hµng t¹i trô së” nªn söa l¹i lµ c«ng ty chøng kho¸n “nhËn lÖnh giao dÞch cña kh¸ch hµng t¹i trô së; tr­êng hîp nhËn lÖnh giao dÞch cña kh¸ch hµng b»ng c¸c ph­¬ng thøc gi¸n tiÕp th× b¾t buéc ph¶i yªu cÇu kh¸ch hµng ph¶i x¸c nhËn l¹i b»ng v¨n b¶n chøng thùc” j. Mét sè néi dung kh¸c Ngoµi nh÷ng néi dung chÝnh cÇn söa ®æi vµ bæ sung nh­ ®· nªu ë trªn, LuËt chøng kho¸n cßn cÇn ph¶i bæ sung thªm nh÷ng néi dung sau: - §­a ra c¸c quy ®Þnh b×nh ®¼ng vµ thèng nhÊt trong chÝnh s¸ch ­u ®·i vÒ thuÕ, phÝ vµ lÖ phÝ ®èi víi c¸c nhµ ®Çu t­ trong vµ ngoµi n­íc (thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng; thuÕ thu nhËp; c¸c lo¹i phÝ, lÖ phÝ khi tham gia kinh doanh, mua b¸n chøng kho¸n; - Bæ sung nh÷ng quy ®Þnh vÒ c¸ch gi¶i quyÕt viÖc n¾m gi÷ chøng kho¸n v­ît tû lÖ quy ®Þnh cña nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi; - Bæ sung quy ®Þnh vÒ viÖc mua l¹i cæ phiÕu theo yªu cÇu cña cæ ®«ng hay mua l¹i cæ phiÕu theo yªu cÇu Héi ®ång qu¶n trÞ; - Bæ sung quy ®Þnh vÒ quan hÖ uû quyÒn trong giao dÞch chøng kho¸n; ho¹t ®éng t­ vÊn ®Çu t­ chøng kho¸n; c¸c quy ®Þnh vÒ qu¶n lý ngo¹i hèi;… KÕt luËn Nh­ vËy, ®Ó cho thÞ tr­êng chøng kho¸n ViÖt Nam thùc sù lµ kªnh huy ®éng vèn cho nÒn kinh tÕ, phôc vô cho c«ng cuéc c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc ®ßi hái chóng ph¶i gi¶i quyÕt ®­îc mét sè vÊn ®Ò then chèt, ®ã lµ: - Ph¶i t¹o ra mét khèi l­îng chøng kho¸n ®ñ lín, cã chÊt l­îng, cã kh¶ n¨ng thu hót ®Çu t­; - Tæ chøc ®­îc mét hÖ thèng c¸c c«ng ty m«i giíi chøng kho¸n ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ vµ kh«ng ngõng n©ng cao n¨ng lùc kinh doanh cã hiÖu qu¶ cho tæ chøc nµy; - T¹o ra nhu cÇu ®Çu t­ chøng kho¸n vµ kh«ng ngõng t¨ng lªn; - Cã c¬ së vËt chÊt tèi thiÓu cÇn thiÕt cïng víi ®éi ngò c¸n bé qu¶n lý vµ c¸c nh©n viªn t¸c nghiÖp giái, am hiÒu vÒ TT&TTCK; Vµ ®Æc biÖt lµ ph¶i cã hÖ thèng ph¸p luËt ®¶m b¶o an toµn cho viÖc ph¸t hµnh, ®Çu t­ vµ kinh doanh chøng kho¸n. Së dÜ vÊn ®Ò vÒ hÖ thèng ph¸p luËt ®­îc coi lµ quan träng, bëi v× nh­ ®· ph©n tÝch, hÖ thèng ph¸p luËt cã ¶nh h­ëng rÊt lín vµ chi phèi tÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng liªn quan ®Õn CK & TTCK. Mét khi hÖ thèng ph¸p luËt vÒ CK & TTCK kh«ng thèng nhÊt vµ kh«ng hoµn chØnh th× sÏ kh«ng thÓ t¹o cho TTCK mét sù æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn lµnh m¹nh ®­îc. Cho nªn, chóng ta cÇn ph¶i nhËn thøc ®­îc ®iÒu nµy vµ nhanh chãng cã nh÷ng söa ®æi, bæ sung kÞp thêi ®èi víi hÖ thèng ph¸p luËt vÒ CK & TTCK hiÖn hµnh ®Ó sím cã ®­îc mét hÖ thèng ph¸p luËt vÒ lÜnh vùc nµy hoµn chØnh h¬n. Tµi liÖu tham kh¶o 1. NghÞ ®Þnh sè 48/1998/N§- CP ngµy 11-7-2000 cña ChÝnh phñ vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n; 2. QuyÕt ®Þnh sè 139/1999/Q§-TTg ngµy 10-6- 1999 cña Thñ t­íng ChÝnh phñ vÒ tû lÖ tham gia cña bªn n­íc ngoµi vµo thÞ tr­êng chøng kho¸n ViÖt Nam; 3. QuyÕt ®Þnh sè 145/1999/Q§-TTg ngµy 28-6- 1999 cña Thñ t­íng ChÝnh phñ vÒ ban hµnh Quy chÕ b¸n cæ phÇn cho nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi; 4. QuyÕt ®Þnh sè 172/1999/Q§-TTg ngµy 19-8- 1999 cña Thñ t­íng ChÝnh phñ vÒ viÖc c¸c tæ chøc tÝn dông thµnh lËp C«ng ty chøng kho¸n vµ tham gia niªm yÕt chøng kho¸n; 5. QuyÕt ®Þnh sè 39/2000/Q§-TTg ngµy 27-3- 2000 cña Thñ t­íng ChÝnh phñ quy ®Þnh t¹m thêi ­u ®·i vÒ thuÕ ®èi víi ho¹t ®éng kinh doanh chøng kho¸n; 6. Th«ng t­ sè 01/1998/TT-UBCK ngµy 13-10- 1998 cña UBCKNN h­íng dÉn NghÞ ®Þnh sè 48/1998/N§- CP ngµy11-7-1998 vÒ ph¸t hµnh cæ phiÕu, tr¸i phiÕu ra c«ng chóng; 7. Th«ng t­ sè 01/1999/TT-UBCK1 ngµy 30-12-1999 cña Uû ban Chøng kho¸n Nhµ n­íc h­íng dÉn QuyÕt ®Þnh 139/1999/Q§-TTg ngµy 10-6-1999 cña Thñ t­íng ChÝnh phñ vÒ tû lÖ tham gia cña bªn n­íc ngoµi vµo thÞ tr­êng chøng kho¸n ViÖt Nam; 8. Gi¸o tr×nh ThÞ tr­êng chøng kho¸n / TS . Lª Hoµng Nga – Häc viÖn Ng©n hµng / Nhµ xuÊt b¶n Thèng kª - 2001; 9. C¸c v¨n b¶n ph¸p luËt vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n/ Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia – 2000; 10. LuËt §Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi t¹i ViÖt Nam 1997; 11. LuËt Doanh nghiÖp 2000; 12. LuËt c¸c tæ chøc tÝn dông 1997; 13. T¹p chÝ Chøng kho¸n, Sè 2 – th¸ng 2/2001; 14. T¹p chÝ Chøng kho¸n, Sè 4 – th¸ng 4/2001; 15. T¹p chÝ Chøng kho¸n, Sè 5 – th¸ng 5/2001; 16. TuÇn b¸o §Çu t­ chøng kho¸n, Sè 101– 12/ 11/ 2001; 17. TuÇn b¸o §Çu t­ chøng kho¸n, Sè 106 – 17/ 12/ 2001; 18. TuÇn b¸o §Çu t­ chøng kho¸n, Sè 118 – 11/ 3/ 2002; 19. TuÇn b¸o §Çu t­ chøng kho¸n, Sè 119 – 18/ 3/ 2002; 20. TuÇn b¸o §Çu t­ chøng kho¸n, Sè 125 – 29/ 4/ 2002; 21. TuÇn b¸o §Çu t­ chøng kho¸n, Sè 127 – 13/ 5/ 2002; 22. TuÇn b¸o §Çu t­ chøng kho¸n, Sè 136 – 15/ 7/ 2002; ._.