Nâng cao hiệu quả hoạt động chuyển giao công nghệ nước ngoài tại Việt Nam

Lêi nãi ®Çu C«ng cuéc c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ (CNH - H§H) mµ toµn §¶ng toµn d©n ta tiÕn hµnh chØ cã thÓ thµnh c«ng khi chóng ta thùc sù t¹o cho m×nh mét tr×nh ®é s¶n xuÊt tiªn tiÕn hiÖn ®¹i. §Ó cã mét tr×nh ®é s¶n xuÊt tiªn tiÕn hiÖn ®¹i, tr­íc tiªn chóng ta ph¶i ph¸t triÓn khoa häc c«ng nghÖ. Cïng víi gi¸o dôc vµ ®µo t¹o, khoa hoc - c«ng nghÖ sÏ lµ quèc s¸ch hµng ®Çu trong qu¸ tr×nh ®i lªn x©y dùng chñ nghÜa x· héi (CNXH) nãi chung vµ trong c«ng cuéc CNH - H§H hiÖn nay nãi riªng. §Ó n©ng cao tr×nh ®é khoa häc c«ng nghÖ trong n­íc ®ßi hái chóng ta ph¶i ®ång thêi kÕt hîp gi÷a vÊn ®Ò tù nghiªn cøu ph¸t triÓn khoa häc trong n­íc víi viÖc du nhËp tiÕn bé khoa häc c«ng nghÖ trªn thÕ giíi. Víi ®iÒu kiÖn thùc tÕ ViÖt Nam hiÖn nay chuyÓn giao c«ng nghÖ (CGCN) tõ n­íc ngoµi vµo trong n­íc sÏ ®­îc ­u tiªn tr­íc mét b­íc trong träng t©m ph¸t triÓn khoa häc c«ng nghÖ. §Ó ®¸p øng yªu cÇu thùc tÕ ®Æt ra, ®· cã rÊt nhiÒu nh÷ng c«ng tr×nh tµi liÖu nghiªn cøu ®Ò cËp ®Õn lÜnh vùc CGCN tõ n­íc ngoµi vµo trong n­íc ë nh÷ng gãc ®é, møc ®é kh¸c nhau. Víi mong muèn gãp mét tiÕng nãi chung vµo viÖc n©ng cao ho¹t ®éng CGCN n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam, vµ gãp phÇn hoµn thiÖn h¬n mét b­íc nh÷ng kiÕn thøc liªn quan ho¹t ®éng CGCN n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam, kho¸ luËn tèt nghiÖp cã ®Ò tµi : “C¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng chuyÓn giao c«ng nghÖ n­íc ngoµi t¹i ViÖt Nam” víi nh÷ng kiÕn thøc vÒ lý luËn vµ thùc tÕ liªn quan ®Õn ho¹t ®éng CNCG, ng­êi viÕt hy väng r»ng ®©y sÏ lµ mét tµi liÖu ph¶n ¸nh ch©n thùc vÒ t×nh h×nh CGCN vµ nh÷ng gi¶i ph¸p ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶. Kho¸ luËn nµy ®i vµo nghiªn cøu nh÷ng lý luËn chung nhÊt vÒ c«ng nghÖ vµ CGCN trªn c¬ së kÕt hîp ph©n tÝch ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng vÒ c«ng nghÖ vµ CGCN còng nh­ ®iÒu kiÖn thùc tÕ cña ViÖt Nam tõ ®ã ®i ®Õn x©y dùng mét hÖ thèng c¸c chØ tiªu ph¶n ¸nh mét gi¶i ph¸p c«ng nghÖ thÝch hîp víi ViÖt Nam. Vµ tiÕp ®ã lµ chó träng h­íng vµo viÖc nghiªn cøu c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn ho¹t ®éng CGCN trong mçi doanh nghiÖp. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu cña kho¸ luËn lµ kÕt hîp gi÷a nghiªn cøu lý luËn vµ thùc nghiÖm thùc tÕ dùa trªn quan ®iÓm duy vËt biÖn chøng. Kho¸ luËn nµy ®­îc x©y dùng trªn c¬ së ®¸nh gi¸ ph©n tÝch tæng hîp c¸c tµi liÖu, sè liÖu, th«ng tin thùc tÕ liªn quan ®Õn CGCN cïng víi viÖc tham kh¶o nh÷ng kiÕn thøc lý luËn trong ch­¬ng tr×nh gi¶ng d¹y ë tr­êng §¹i häc Ngo¹i th­¬ng qua c¸c m«n häc nh­: Kinh tÕ ngo¹i th­¬ng; Quan hÖ kinh tÕ Quèc tÕ; §Çu t­ n­íc ngoµi; ChuyÓn giao c«ng nghÖ; Thanh to¸n quèc tÕ; Kü thuËt nghiÖp vô Ngo¹i th­¬ng; Ph©n tÝch ho¹t ®éng kinh doanh xuÊt nhËp khÈu vµ c¸c m«n häc c¬ b¶n, chuyªn ngµnh kh¸c. Kho¸ luËn nµy cßn x©y dùng trªn c¬ së tham kh¶o nh÷ng ®Þnh h­íng cña §¶ng vµ Nhµ n­íc vÒ ph¸t triÓn khoa häc c«ng nghÖ. Ngoµi lêi nãi ®Çu vµ kÕt luËn ra kho¸ luËn ®­îc chia lµm 3 ch­¬ng sau: Ch­¬ng I: Vai trß cña ho¹t ®éng CGCN víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña ViÖt nam Ch­¬ng II: T×nh h×nh ho¹t ®éng CGCN t¹i ViÖt Nam trong thêi gian qua Ch­¬ng III: c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng chuyÓn giao c«ng nghÖ n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam. Do tr×nh ®é vµ thêi gian cã h¹n nªn kho¸ luËn nµy kh«ng tr¸nh khái thiÕu sãt, rÊt mong nhËn ®­îc sù gãp ý cña thÇy c« vµ c¸c b¹n. Qua ®©y, t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n Th¹c sü Bïi ThÞ Lý, ng­êi ®· tËn t×nh h­íng dÉn t«i trong viÖc hoµn thµnh kho¸ luËn nµy. Hµ Néi, th¸ng 5 n¨m 2003. Ng­êi viÕt Häc viªn Vò ThÕ Anh Ch­¬ng I Tæng quan vÒ c«ng nghÖ vµ chuyÓn giao c«ng nghÖ I. C«ng nghÖ vµ chuyÓn giao c«ng nghÖ (CGCN) 1. C«ng nghÖ 1.1. Kh¸i niÖm vÒ c«ng nghÖ C«ng nghÖ lµ g×? Cã nhiÒu ®Þnh nghÜa kh¸c nhau vÒ c«ng nghÖ. Mçi ®Þnh nghÜa ®Ò cËp ®Õn c«ng nghÖ ë nh÷ng ph­¬ng diÖn kh¸c nhau. à C«ng nghÖ theo c¸ch hiÓu cña c¸c nhµ khoa häc th× “c«ng nghÖ” lµ hÖ thèng c¸c gi¶i ph¸p ®­îc t¹o nªn bëi sù øng dông c¸c tri thøc khoa häc ®Ó gi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò thùc tiÔn. à Theo c¸c nhµ qu¶n lý vµ c¸c nhµ kinh tÕ häc nãi mét c¸ch tæng qu¸t “c«ng nghÖ” lµ hÖ thèng kiÕn thøc vÒ quy tr×nh vµ kü thuËt chÕ biÕn vËt chÊt hoÆc chÕ biÕn th«ng tin nh»m biÕn ®æi c¸c nguån lùc tù nhiªn thµnh c¸c nguån lùc sö dông. à Theo tæ chøc ph¸t triÓn c«ng nghiÖp liªn hiÖp quèc UNIDO (United Nations Industrial Development Orgnization) “c«ng nghÖ” lµ viÖc ¸p dông khoa häc vµo c«ng nghÖ b»ng c¸ch sö dông nh÷ng nghiªn cøu vµ xö lý cã mét hÖ thèng vµ cã ph­¬ng ph¸p. à Theo Uû ban kinh tÕ x· héi Ch©u ¸ - Th¸i B×nh D­¬ng ESCAP (Economic and Social Commision for Asia and Pacific), “c«ng nghÖ” bao gåm tÊt c¶ c¸c kü n¨ng, kiÕn thøc, thiÕt bÞ vµ ph­¬ng ph¸p sö dông trong s¶n xuÊt, chÕ t¹o hoÆc dÞch vô c«ng nghiÖp, dÞch vô qu¶n lý, c«ng nghÖ lu«n lu«n g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt trùc tiÕp. §Þnh nghÜa nµy ®· ®­îc më réng kh¸i niÖm øng dông cña c«ng nghÖ vµo c¸c lÜnh vùc qu¶n lý vµ dÞch vô. §Þnh nghÜa nµy ®­îc ¸p dông réng r·i, ®¸nh dÊu mét b­íc ngoÆt lÞch sö cña quan niÖm vÒ c«ng nghÖ. à VÒ ph­¬ng diÖn kinh doanh kh¸i niÖm “c«ng nghÖ” ®­îc ®Þnh nghÜa nh­ sau: “C«ng nghÖ” lµ hÖ thèng c¸c gi¶i ph¸p mµ con ng­êi sö dông trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn, nh­ chÕ t¹o mét s¶n phÈm, x©y dùng mét c«ng tr×nh hay thùc hiÖn mét dÞch vô. Nh­ chóng ta ®iÒu biÕt, khoa häc vµ c«ng nghÖ kh¸c nhau vÒ b¶n chÊt mÆc dï cã quan hÖ ngµy cµng mËt thiÕt. Khoa häc nh»m ®¹t ®Õn sù tiÕn bé cña nhËn thøc trong khi ®ã c«ng nghÖ ¸p dông nhËn thøc nh»m t×m c¸ch biÕn ®æi thùc t¹i. Khoa häc th­êng g¾n víi c¸c kh¸m ph¸, c«ng nghÖ g¾n víi hµng ho¸ dÞch vô. C«ng nghÖ lu«n lµ lo¹i hµng ho¸ v« h×nh ®­îc mua b¸n trªn thÞ tr­êng th«ng qua ho¹t ®éng chuyÓn giao c«ng nghÖ. 1.2. C¸c yÕu tè cÊu thµnh c«ng nghÖ 1.2.1. H×nh th¸i vËt chÊt cña c«ng nghÖ H×nh th¸i vËt chÊt cña c«ng nghÖ ®­îc gäi lµ phÇn cøng (hardware) hay gäi t¾t lµ trang thiÕt bÞ (technoware) bao gåm m¸y mãc thiÕt bÞ, c«ng cô, h¹ tÇng kü thuËt (c¸c gi¶i ph¸p ®· ®­îc vËt chÊt ho¸). 1.2.2. Th«ng tin (informware) Th«ng tin lµ c¸c s¬ ®å, b¶n vÏ, thuyÕt minh, quy tr×nh, ph­¬ng ph¸p dù ¸n, m« t¶ s¸ng chÕ, chØ dÉn kü thuËt… ®­îc thÓ hiÖn trong c¸c Ên phÈm vµ c¸c ph­¬ng tiÖn l­u tr÷ th«ng tin kh¸c. PhÇn th«ng tin rÊt quan träng nã quyÕt ®Þnh phÇn lín sù thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña chuyÓn giao c«ng nghÖ. Nã ®­îc tiÕn hµnh t×m kiÕm trong mét thêi gian dµi vµ ®­îc hoµn thiÖn tr­íc thêi gian ký hîp ®ång. 1.2.3. ThiÕt chÕ (Orgaware) ThiÕt chÕ lµ c¬ cÊu tæ chøc, qu¶n lý, lµ ®éng lùc quan träng thóc ®Èy chuyÓn giao c«ng nghÖ bao gåm sù liªn hÖ, bè trÝ s¾p xÕp, ®µo t¹o ®éi ngò… cho c¸c ho¹t ®éng nh­ ph©n chia nguån lùc, t¹o m¹ng l­íi, lËp kÕ ho¹ch, kiÓm tra, tiÕn hµnh. 1.2.4. YÕu tè con ng­êi (Humanware) YÕu tè con ng­êi bao gåm kiÕn thøc, kü n¨ng c«ng nghÖ, kinh nghiÖm s¶n xuÊt, kû luËt s¶n xuÊt vµ tÝnh s¸ng t¹o. Ba yÕu tè th«ng tin, thiÕt chÕ, yÕu tè con ng­êi gép l¹i gäi lµ phÇn mÒm cña c«ng nghÖ (Software) 1.3. Ph©n lo¹i c«ng nghÖ 1.3.1. C¨n cø vµo møc ®é tiªn tiÕn cña c«ng nghÖ C¨n cø vµo møc ®é tiªn tiÕn cña c«ng nghÖ chia lµm 3 lo¹i c«ng nghÖ chÝnh: - C«ng nghÖ cao. - C«ng nghÖ th­êng. - C«ng nghÖ thÊp. à Nh÷ng chØ tiªu ®èi víi mét c«ng nghÖ cao lµ: + Tiªu hao mét l­îng lín vÒ chi phÝ (R&D) c«ng nghÖ. + ¸p dông nh÷ng gi¶i ph¸p hoÆc kiÕn thøc khoa häc míi nhÊt, sö dông nhiÒu ph¸t minh s¸ng chÕ míi. + Tr×nh ®é tù ®éng ho¸ cao. + VËn dông phøc hîp nhiÒu gi¶i ph¸p c«ng nghÖ. + Cã t¸c dông thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh c«ng nghÖ kh¸c. Tuy nhiªn, kh¸i niªm c«ng nghÖ cao chØ cã ý nghÜ t­¬ng ®èi, kh¸i niÖm nµy biÕn ®æi theo thêi gian, vµ ®­îc hiÓu kh«ng gièng nhau ë c¸c n­íc cã tr×nh ®é c«ng nghÖ kh¸c nhau. Mét c«ng nghÖ cao ®­îc hiÓu theo nh÷ng tiªu chÝ ë trªn qu¸ thiªn vÒ mÆt kü thuËt, nã ch­a tÝnh ®Õn khÝa c¹nh th­¬ng m¹i, bëi lÏ cã c«ng nghÖ cao ch­a h¼n ®· ®¶m b¶o thµnh c«ng vÒ mÆt th­¬ng m¹i v× nã phô thuéc vµ sù chÊp nhËn cña thÞ tr­êng. Do ®ã ®øng trªn gãc ®é doanh nghiÖp, khi ®¸nh gi¸ c«ng nghÖ kh«ng thÓ t¸ch rêi c¸c yÕu tè kü thuËt ra khái c¸c yÕu tè th­¬ng m¹i. Tãm l¹i mét c«ng nghÖ ®­îc coi lµ c«ng nghÖ cao hiÖn ®¹i cßn cho phÐp nhµ ®Çu t­ ®¹t ®­îc hiÖu qu¶ kinh doanh t­¬ng øng thÓ hiÖn ë møc ®é sinh lîi, gi¸ trÞ gia t¨ng, n¨ng suÊt cao h¬n c¸c c«ng nghÖ t­¬ng tù. 1.3.2. C¨n cø vµo møc ®é hµm l­îng c¸c nguån lùc trong c«ng nghÖ Chia lµm 3 lo¹i c«ng nghÖ chÝnh: - C«ng nghÖ cã hµm l­îng lao ®éng cao (Labour intensive): may mÆc, dÖt, l¾p r¸p. - C«ng nghÖ cã hµm l­îng vèn cao (Capital intensive): ®ãng tµu c¬ khÝ, khai kho¸ng. - C«ng nghÖ cã hµm l­îng tri thøc cao (Knowledge intensive): phÇn mÒm, c«ng nghÖ sinh häc... C¸c n­íc ph¸t triÓn thuéc tæ chøc hîp t¸c vµ ph¸t triÓn kinh tÕ (OECD) ®Òu ®· tr¶i qua mét c¸ch tuÇn tù trong nh÷ng “bËc thang c«ng nghÖ” ®ã lµ chuyÓn dÇn tõ c«ng nghÖ cã hµm l­îng lao ®éng cao sang c«ng nghÖ cã hµm l­îng vèn vµ tri thøc cao. Tuy nhiªn viÖc gi¶i bµi to¸n “nh¶y cãc c«ng nghÖ” (thùc hiÖn chu tr×nh c«ng nghÖ ®øt ®o¹n: nh¶y tõ chu tr×nh c«ng nghÖ hiÖn cã sang mét chu tr×nh c«ng nghÖ cao h¬n, tiªn tiÕn h¬n cña c¸c n­íc ph¸t triÓn) lµ nhiÖm vô quan träng hµng ®Çu ®Æt ra víi c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn trong thêi ®¹i ngµy nay ®Ó rót ng¾n kho¶n c¸ch vÒ tr×nh ®é vµ n¨ng suÊt cña nÒn s¶n xuÊt so víi nÒn s¶n xuÊt cña c¸c n­íc ph¸t triÓn. 1.4. Xu h­íng ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ thÕ giíi hiÖn nay HiÖn nay, trªn thÕ giíi theo OECD, nh÷ng ngµnh mòi nhän c«ng nghÖ cao ®ang ®­îc ph¸t triÓn m¹nh mÏ ë nh÷ng n­íc c«ng nghiÖp nh­ Mü, NhËt, EU vµ ®Æc biÖt c¸c n­íc c«ng nghiÖp míi (NICs) ë Ch©u ¸; ®ã lµ nh÷ng ngµnh c«ng nghÖ th«ng tin, c«ng nghÖ sinh häc, c«ng nghÖ vËt liÖu míi, c«ng nghÖ gia c«ng chÝnh x¸c trong chÕ t¹o m¸y, tù ®éng ho¸, n¨ng l­îng míi, c«ng nghÖ hµng kh«ng vò trô... §©y lµ nh÷ng ngµnh thÓ hiÖn nh÷ng xu thÕ ph¸t triÓn chñ yÕu hiÖn nay cña cuéc c¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ thÕ giíi. Nã ®­a vai trß cña c¸c lîi thÕ so s¸nh c¹nh tranh cã tÝnh truyÒn thèng nh­ tµi nguyªn, vèn, søc lao ®éng xuèng hµng thø yÕu sau tr×nh ®é c«ng nghÖ. Tæ chøc ho¹t ®éng khoa häc cã tÝnh s¸ng t¹o sÏ lµ nÒn t¶ng cña sù ph¸t triÓn thÞnh v­îng vµ giµu cã cña mçi quèc gia vµ x· héi. §iÖn tö tin häc, c«ng nghÖ sinh häc vµ vËt liÖu míi lµ ba néi dung c¬ b¶n nhÊt cña c¸ch m¹ng c«ng nghÖ, cña hÖ thèng c«ng nghÖ thêi ®¹i. Nãi ®Õn c¸ch m¹ng c«ng nghÖ tÊt nhiªn lµ cßn ph¶i ®Ò cËp tíi c¸c h­íng ph¸t triÓn kh¸c nh­: c«ng nghÖ vò trô, c«ng nghÖ ®¹i d­¬ng, c«ng nghÖ tæng hîp h¹t nh©n nh­ng ®ã lµ nh÷ng h­íng c«ng nghÖ ®Æc tr­ng cho mét sè Ýt siªu c­êng vÒ kinh tÕ vµ khoa häc kü thuËt kh«ng mang tÝnh phæ cËp. H¬n n÷a nh÷ng tiÕn bé trong c¸c h­íng nµy phÇn lín do nh÷ng thµnh tùu míi cña ®iÖn tö tin häc, c«ng nghÖ sinh häc vµ vËt liÖu míi quyÕt ®Þnh. Ba h­íng c«ng nghÖ c¬ b¶n nãi trªn ph¸t triÓn kh«ng t¸ch rêi nhau vµ th©m nhËp vµo nhau t¹o ®iÒu kiÖn cho nhau ph¸t triÓn. C¸ch m¹ng c«ng nghÖ cµng ph¸t triÓn lªn cao th× sù th©m nhËp vµo nhau cña c¸c h­íng c«ng nghÖ Êy cµng mËt thiÕt. Kh«ng cã nh÷ng thµnh tùu míi cña ®iÖn tö vµ tin häc th× kh«ng thÓ cã c¸c lo¹i vËt liÖu cã tÝnh n¨ng theo ®¬n ®Æt hµng, kh«ng thÓ t¹o ra c¸c c¬ thÓ sèng cã t×nh tr¹ng mong muèn, ng­îc l¹i kh«ng cã vËt liÖu míi th× còng kh«ng thÓ cã nh÷ng thµnh tùu hiÖn nay cña ®iÖn tö vµ tin häc. Sinh ®iÖn tö trong t­¬ng lai sÏ lµ mét sù lai ghÐp thùc sù gi÷a c«ng nghÖ sinh häc vµ vi ®iÖn tö víi sù tham gia cña c¸c vËt liÖu sinh häc. §iÖn tö tin häc, c«ng nghÖ sinh häc vµ vËt liÖu míi lµ ba h­íng c«ng nghÖ mang tÝnh “generic”cã kh¶ n¨ng th©m nhËp vµo hÇu hÕt c¸c lÜnh vùc c«ng nghÖ kh¸c nhau cña nÒn kinh tÕ quèc d©n. §ã lµ c¬ së c«ng nghÖ ®Ó thùc hiÖn sù nghiÖp t¸i c«ng nghiÖp ho¸ t¹i c¸c n­íc mét mÆt võa t¹o nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp míi cã tèc ®é ph¸t triÓn rÊt cao tõ 17% - 25% (nh­ c«ng nghiÖp ®iÖn tö vµ c«ng nghiÖp sinh häc) mét mÆt gãp phÇn hiÖn ®¹i ho¸ vµ n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ cña c¸c ngµnh ®· cã tõ tr­íc (nh­ dÖt may, da dÇy, luyÖn kim, c«ng nghiÖp « t«) mang l¹i cho c¸c n­íc mét møc sèng míi, nh÷ng gi¸ trÞ kinh tÕ - kü thuËt míi. 2. ChuyÓn giao c«ng nghÖ 2.1. Kh¸i niÖm chuyÓn giao c«ng nghÖ Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, c«ng nghÖ lu«n ®­îc coi lµ hµng ho¸, mµ ®· lµ hµng ho¸ th× tÊt yÕu sÏ cã mua vµ b¸n, trao ®æi vµ cã thÞ tr­êng tiªu thô hµng ho¸ ®ã. ViÖc mua vµ b¸n ®ã ®­îc gäi chung b»ng thuËt ng÷ CGCN, nh­ vËy 4 yÕu tè cÊu thµnh CGCN chÝnh lµ m¸y mãc (machine), thÞ tr­êng (market), qu¶n lý (management), tiÒn (money) gäi t¾t lµ 4 M. CGCN ®­îc hiÓu ®¬n gi¶n lµ mang kiÕn thøc kü thuËt v­ît qua mét giíi h¹n trong hay ngoµi n­íc. Thùc ra CGCN lµ viÖc tiÕp nhËn c«ng nghÖ n­íc ngoµi vµ lµ qu¸ tr×nh vËt lý, trÝ tuÖ, mét qu¸ tr×nh ®i t×m kiÕm víi viÖc huÊn luyÖn toµn diÖn cña mét bªn vÒ sù hiÓu biÕt häc hái cña mét bªn kh¸c. Bªn b¸n lµ: “bªn giao c«ng nghÖ” lµ mét bªn gåm mét hay nhiÒu tæ chøc kinh tÕ, khoa häc, c«ng nghÖ vµ tæ chøc cã t­ c¸ch ph¸p nh©n hoÆc c¸ nh©n ë n­íc ngoµi cã c«ng nghÖ chuyÓn giao vµo n­íc kh¸c. Do xuÊt ph¸t tõ nhu cÇu ®æi míi vµ c¶i tiÕn c«ng nghÖ cña c¸c n­íc chñ c«ng nghÖ, c¸c n­íc th­êng xuyªn chuyÓn giao c«ng nghÖ vµ thiÕt bÞ ®· b¾t ®Çu b·o hoµ trªn thÞ tr­êng chø kh«ng ph¶i chuyÓn giao c«ng nghÖ míi nhÊt. “Bªn nhËn c«ng nghÖ” lµ mét hay nhiÒu tæ chøc kinh tÕ, khoa häc, c«ng nghÖ kh¸c nhau cã t­ c¸ch ph¸p nh©n hay c¸ nh©n tiÕp nhËn c«ng nghÖ. Bªn mua c«ng nghÖ ph¶i cã th«ng tin, cã hiÓu biÕt, cã nghiÖp vô kü n¨ng cÇn thiÕt, mÆt kh¸c còng cÇn ®Þnh h­íng, hç trî cña c¸c cÊp qu¶n lý vµ sù phèi hîp cña c¸c doanh nghiÖp cïng ngµnh nghÒ. Trong xu thÕ thêi ®¹i hiÖn nay, khoa häc kü thuËt ph¸t triÓn nh­ vò b·o, c«ng nghÖ liªn tôc ®­îc c¶i tiÕn vµ ®æi míi. Do ®ã, CGCN gãp vèn b»ng c«ng nghÖ thùc chÊt lµ mét cuéc mua b¸n, xuÊt nhËp hµng ho¸ ®Æc biÖt, cã nh÷ng yÕu tè l­îng ho¸ ®­îc, cã nh÷ng yÕu tè kh«ng thÓ l­îng ho¸ ®­îc, cã nh÷ng ¶nh h­ëng trùc tiÕp cña t­¬ng lai. Tuy nhiªn, theo th«ng lÖ quèc tÕ, hai bªn “mua” vµ “b¸n” c«ng nghÖ bÞ rµng buéc lÉn nhau b»ng hîp ®ång chuyÓn giao c«ng nghÖ. Trong hîp ®ång CGCN, viÖc x¸c ®Þnh gi¸ c¶ vµ ph­¬ng thøc thanh to¸n hÕt søc quan träng. CÇn ®­îc xem xÐt vµ tiÕp nhËn mét c¸ch cã hÖ thèng. ViÖc nhËn d¹ng ®¸nh gi¸ vµ ph©n tÝch c«ng nghÖ ph¶i ®Æt trong tæng thÓ: Ph©n tÝch thÞ tr­êng, ph©n tÝch tµi chÝnh vµ kinh tÕ cña dù ¸n. ChØ cã nh­ vËy míi ®¸nh gi¸ ®­îc c«ng nghÖ mét c¸ch hîp lý, b¶o ®¶m tÝnh c¹nh tranh vµ lîi nhuËn cho dù ¸n. 2.2. Néi dung chuyÓn giao c«ng nghÖ 2.2.1. ChuyÓn giao quyÒn së h÷u hoÆc quyÒn sö dông c¸c ®èi t­îng së h÷u c«ng nghiÖp §èi t­îng së h÷u c«ng nghiÖp bao gåm c¸c ®èi t­îng sau: - S¸ng chÕ (invention): lµ mét gi¶i ph¸p kü thuËt míi so víi tr×nh ®é kÜ thuËt thÕ giíi, cã tÝnh s¸ng t¹o, cã kh¶ n¨ng ¸p dông vµo thùc tiÔn s¶n xuÊt kinh doanh vµ trong c¸c lÜnh vùc kinh tÕ x· héi kh¸c. - Gi¶i ph¸p h÷u Ých: lµ c¸c gi¶i ph¸p kÜ thuËt míi so víi tr×nh ®é kÜ thuËt ë ViÖt Nam vµ cã kh¶ n¨ng ¸p dông vµo thùc tÕ s¶n xuÊt kinh doanh ë ViÖt Nam. - KiÓu d¸ng c«ng nghiÖp (industrial design): lµ h×nh d¸ng bªn ngoµi cña s¶n phÈm, ®­îc thÓ hiÖn b»ng ®­êng nÐt, h×nh khèi, mµu s¾c hoÆc sù kÕt hîp nh÷ng yÕu ®ã, cã tÝnh míi so víi thÕ giíi vµ dïng lµm mÉu ®Ó chÕ t¹o s¶n phÈm c«ng nghiÖp hay thñ c«ng nghiÖp vµ ®Ó ph©n biÖt s¶n phÈm nµy víi s¶n phÈm kh¸c cïng lo¹i. - Nh·n hiÖu hµng ho¸ (trade mark): Nh·n hiÖu hµng ho¸ cã thÓ lµ dÊu hiÖu, biÓu t­îng, tªn gäi, mµu s¾c, tõ ng÷, h×nh ¶nh hay sù kÕt hîp c¸c yÕu tè ®ã ®Ó ph©n biÖt hµng ho¸, dÞch vô cïng lo¹i cña c¸c c¬ së s¶n xuÊt kinh doanh kh¸c nhau. - Tªn gäi xuÊt xø hµng ho¸ (Origin): lµ tªn gäi cña mét lo¹i hµng ho¸ g¾n liÒn víi mét ®Þa danh næi tiÕng mµ ë ®ã s¶n phÈm ®­îc s¶n xuÊt ra víi c¸c tÝnh chÊt, chÊt l­îng ®Æc thï dùa trªn ®iÒu kiÖn ®Þa lÝ ®éc ®¸o vµ ­u ®iÓm bao gåm c¸c yÕu tè tù nhiªn, con ng­êi hoÆc kÕt hîp c¶ hai yÕu tè ®ã. 2.2.2. ChuyÓn giao th«ng qua viÖc mua b¸n, cung cÊp ®èi t­îng sau: - Ph­¬ng ¸n c«ng nghÖ, quy tr×nh c«ng nghÖ. - Tµi liÖu thiÕt kÕ s¬ bé vµ thiÕt kÕ kü thuËt. - C«ng thøc, b¶n vÏ s¬ ®å, b¶n biÓu. - Th«ng sè kü thuËt hoÆc kiÕn thøc kü thuËt chuyªn m«n kh¸c. - BÝ quyÕt kü thuËt - c«ng nghÖ (cã thÓ hoÆc kh«ng cã thiÕt bÞ kÌm theo). BÝ quyÕt kü thuËt lµ nh÷ng kinh nghiÖm hoÆc kiÕn thøc kü thuËt ®Ó s¶n xuÊt nh÷ng s¶n phÈm nhÊt ®Þnh hoÆc ®Ó ¸p dông mét quy tr×nh c«ng nghÖ nµo ®ã mét c¸ch tèt nhÊt hoÆc ®Ó n©ng cao chÊt l­îng mét s¶n phÈm kü thuËt nµo ®ã mµ nÕu kh«ng cã kinh nghiÖm vµ kiÕn thøc nµy th× kh«ng thÓ s¶n xuÊt ®­îc s¶n phÈm hoÆc kh«ng thÓ tiÕn hµnh viÖc s¶n xuÊt mét c¸ch chÝnh x¸c vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ nh­ thÕ. 2.2.3. Thùc hiÖn c¸c h×nh thøc dÞch vô vµ t­ vÊn sau: - Hç trî trong viÖc lùa chän c«ng nghÖ, h­íng dÉn l¾p ®Æt thiÕt bÞ, vËn hµnh thö c¸c d©y chuyÒn thiÕt bÞ nh»m ¸p dông c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao. - T­ vÊn qu¶n lý c«ng nghÖ, t­ vÊn qu¶n lý kinh doanh, h­íng dÉn thùc hiÖn c¸c quy tr×nh c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao. - §µo t¹o huÊn luyÖn, n©ng cao tr×nh ®é chuyªn m«n, qu¶n lý c«ng nh©n, c¸n bé kü thuËt vµ c¸n bé qu¶n lý ®Ó n¾m v÷ng c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao. - Nghiªn cøu, ph©n tÝch, ®¸nh gi¸, nghiªn cøu c¬ héi, nghiªn cøu tiÒn kh¶ thi vµ kh¶ thi c¸c dù ¸n ®Çu t­ vµ ®æi míi c«ng nghÖ. - Thùc hiÖn dÞch vô vÒ thu nhËp, xö lý vµ cung cÊp th«ng tin vÒ thÞ tr­êng c«ng nghÖ, ph¸p lý, tµi nguyªn vµ m«i tr­êng. C¸c ho¹t ®éng thuÇn tuý nhËp khÈu m¸y mãc, thiÕt bÞ, th«ng th­êng kh«ng ®­îc coi lµ CGCN. 2.3. C¸c h×nh thøc vµ c¸c dßng chuyÓn giao c«ng nghÖ 2.3.1. C¸c h×nh thøc chuyÓn giao c«ng nghÖ ChuyÓn giao c«ng nghÖ th«ng qua ho¹t ®éng ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi §©y lµ h×nh thøc ®ang ®­îc thùc hiÖn å ¹t nhÊt hiÖn nay vµ quy m« ngµy cµng t¨ng dÇn do ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi (FDI), nhÊt lµ vµo c¸c n­íc ASEAN, ®ang t¨ng râ rÖt. C¸c tr­êng hîp CGCN thuéc h×nh thøc nµy cã ®Æc ®iÓm chung lµ: - C«ng nghÖ ®­îc ®­a vµo cïng víi hîp ®ång ®Çu t­ trùc tiÕp tõ n­íc chuyÓn giao. - Nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi ®ång thêi lµ ng­êi n¾m c«ng nghÖ vµ sö dông c«ng nghÖ. - C«ng nghÖ ®­îc sö dông ®Ó thùc hiÖn dù ¸n mµ nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi bá vèn d­íi mét h×nh thøc vµ møc ®é nµo ®ã. Hç trî kü thuËt vµ nh­îng quyÒn (license) Hç trî kü thuËt vµ nh­îng quyÒn thùc chÊt lµ h×nh thøc mua b¸n lo¹i hµng ho¸ ®Æc biÖt - ®ã lµ c«ng nghÖ. Tham gia vµo qu¸ tr×nh nµy lµ hai bªn hoµn toµn ®éc lËp nhau, kh«ng bÞ rµng buéc vÒ tµi chÝnh. §©y chØ lµ h×nh thøc CGCN ®iÓn h×nh vµ phæ biÕn nhÊt. Hîp ®ång “ch×a kho¸ trao tay” Hîp ®ång ch×a kho¸ trao tay lµ tho¶ thuËn giao cho nhµ thÇu (bªn giao c«ng nghÖ) thùc hiÖn mäi b­íc tõ ®Çu ®Õn cuèi cña mét dù ¸n ®Çu t­ (kÓ c¶ c¸c dÞch vô t­ vÊn, qu¶n lý, thiÕt kÕ kü thuËt vµ c¸c dÞch vô kh¸c) cho ®Õn khi dù ¸n s½n sµng ®i vµo s¶n xuÊt th­¬ng m¹i hoÆc ®­îc sö dông ngay. Hîp t¸c nghiªn cøu cïng ph¸t triÓn c«ng nghÖ Hîp t¸c nghiªn cøu cïng ph¸t triÓn c«ng nghÖ lµ h×nh thøc chuyÓn giao c«ng nghÖ mµ hai bªn cïng x©y dùng mét dù ¸n c«ng nghÖ trªn c¬ së thÕ m¹nh vèn cã cña mçi bªn, c¸c bªn cïng tiÕn hµnh nghiªn cøu ph¸t triÓn dù ¸n c«ng nghÖ ®ã theo nguyªn t¾c cïng ®Çu t­ cïng chÞu rñi ro ®Ó t¹o ra mét gi¶i ph¸p c«ng nghÖ míi. §©y lµ h×nh thøc c¸c c«ng ty n­íc së t¹i, c¸c chÝnh phñ rÊt kú väng vµ t¹o mäi ®iÒu kiÖn ­u ®·i, v× nã thÓ hiÖn ®Çy ®ñ tÝnh tÝch cùc cña mét cuéc CGCN theo ®óng nghÜa: - Thùc hiÖn ®óng nguyªn t¾c: cïng ®Çu t­, cïng chÞu rñi ro. - TËn dông ®­îc thÕ m¹nh cña mçi bªn, t¹o ra thÕ m¹nh chung mµ tr­íc ®ã mçi bªn kh«ng hÒ cã. - Mçi bªn ®Òu tham gia tÝch cùc vµo qu¸ tr×nh t¹o ra c«ng nghÖ, häc hái lÉn nhau. 2.3.2. C¸c dßng chuyÓn giao c«ng nghÖ chñ yÕu trªn thÞ tr­êng thÕ giíi Dßng chuyÓn giao c«ng nghÖ gi÷a c¸c n­íc ph¸t triÓn sang c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn (chuyÓn giao c«ng nghÖ B¾c - Nam) Dßng CGCN B¾c - Nam lµ dßng CGCN ®­îc thùc hiÖn chñ yÕu tõ c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn ë B¾c b¸n cÇu sang c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ë Nam b¸n cÇu. Dßng CGCN nµy ®­îc diÔn ra å ¹t tõ ®Çu nh÷ng n¨m 70 cña thÕ kØ 20, khi mµ c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn nh­ Mü vµ c¸c n­íc T©y ¢u chuyÓn mét sè bé phËn c«ng nghiÖp g©y « nhiÔm m«i tr­êng, tiªu tèn nhiÒu tµi nguyªn nh­: khai kho¸ng, khai th¸c dÇu khÝ... sang c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ®Ó tËp trung ®i vµo nghiªn cøu ph¸t triÓn c¸c ngµnh c«ng nghiÖp mòi nhän cã tr×nh ®é kü thuËt cao. H¬n n÷a, vµo nh÷ng n¨m 70 c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ®ang trong giai ®o¹n ®Çu cña qu¸ tr×nh CNH - H§H nªn rÊt cÇn CGCN tõ c¸c n­íc ph¸t triÓn. V× vËy dßng CGCN nµy cµng cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn. Cho ®Õn nay dßng CGCN nµy vÉn cßn tiÕp tôc ph¸t triÓn m¹nh mÏ bëi lÏ nhu cÇu nhËp khÈu c«ng nghÖ hiÖn ®¹i tõ c¸c n­íc ph¸t triÓn ®Ó ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ ®èi víi c¸c n­íc ph¸t triÓn vÉn cßn thiÕt yÕu vµ tÊt yÕu. Dßng chuyÓn giao c«ng nghÖ nµy chñ yÕu ®­îc thùc hiÖn th«ng qua h×nh thøc FDI. Cã thÓ ®¬n cö mét sè tr­êng hîp ®iÓn h×nh trong dßng CGCN nµy nh­: ®Çu t­ cña tËp ®oµn IBM, Motorola cña Mü vµo Trung Quèc, ®Çu t­ cña tËp ®oµn dÇu khÝ BP vµo c¸c n­íc dÇu löa Nam Mü, vµo c¸c n­íc §«ng Nam ¸ trong ®ã cã ViÖt Nam. ChuyÓn giao c«ng nghÖ gi÷a c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn (chuyÓn giao Nam - Nam) Víi nguån tÝn dông cña chÝnh phñ Italia, mét hÖ thèng c«ng nghÖ pilot vÒ th«ng tin (TIPS) ®· ®­îc h×nh thµnh víi m¹ng l­íi th«ng tin ph¸t triÓn ®a ngµnh, trong ®ã th«ng tin khoa häc kü thuËt cÇn cho sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña c¸c n­íc tham gia ®­îc trao ®æi th«ng qua m¹ng l­íi liªn l¹c b»ng vÖ tinh. M­êi thµnh viªn ban ®Çu tham gia vµo hÖ thèng TIPS lµ: Trung Quèc, Kªnia, Peru, Hy L¹p, Philipin, Mehico, Braxin, Pakistan, Ên §é Zimbabuª. Môc tiªu cña TIPS lµ thóc ®Èy CGCN vµ hîp t¸c kinh tÕ nh»m khai th¸c c¸c nguån lùc vµ kh¶ n¨ng cña c¸c ngµnh c«ng nghÖ thuéc c¸c khu vùc cña chÝnh phñ, c«ng céng vµ t­ nh©n, c¸c tæ chøc nghiªn cøu, c¸c tæ chøc tµi chÝnh, c¸c c¬ quan chuyªn ngµnh vÒ ph¸t triÓn TIPS còng nh»m vµo viÖc ph¸t triÓn c¸c c¬ héi hîp t¸c vµ n©ng cao c«ng nghÖ, khuyÕn khÝch ®Çu t­ vµ c¸c ch­¬ng tr×nh phèi hîp. HiÖn nay TIPS bao gåm c¸c lÜnh vùc sau: m¸y n«ng nghiÖp sinh khèi, c«ng nghÖ sinh häc, ®iÖn tö, nghÒ c¸, m¸y dÖt, n¨ng l­îng mÆt trêi. Tõ cuèi nh÷ng n¨m 60 cña thÕ kû 20 ®Õn nay dßng CGCN Nam - Nam b¾t ®Çu xuÊt hiÖn vµ cã xu h­íng gia t¨ng. Tuy nhiªn khèi l­îng CGCN theo dßng Nam - Nam vÉn ch­a nhiÒu, vµ chñ yÕu tËp trung vµo c¸c n­íc NICs. Dßng chuyÓn giao c«ng nghÖ gi÷a c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn víi nhau Dßng chuyÓn giao c«ng nghÖ nµy ®­îc ®¸nh gi¸ lµ dßng chuyÓn giao c«ng nghÖ lín nhÊt. VÝ dô trong tæng sè vèn ®Çu t­ ra n­íc ngoµi, ®Çu t­ cña Mü sang c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn chñ yÕu tËp trung vµo c¸c lÜnh vùc c«ng nghÖ cao ch­a bao giê nhá h¬n 60%, tû lÖ t­¬ng øng cña Anh lµ 80% vµ cña Ph¸p lµ 70% so víi tæng gi¸ trÞ ®Çu t­ ra n­íc ngoµi cña c¸c n­íc nµy. Dßng chuyÓn giao c«ng nghÖ th«ng qua h×nh thøc mua l¹i vµ s¸p nhËp c¸c c«ng ty. Ngµy nay c¹nh tranh gi÷a c¸c c«ng ty lín diÔn ra ngµy mét gay g¾t vµ khèc liÖt, ®Ó tån t¹i trong ®iÒu kiÖn c¹nh tranh th× viÖc n¾m b¾t nh÷ng c«ng nghÖ tiªn tiÕn nhÊt, nh÷ng tr×nh ®é hoµn h¶o nhÊt ®ang trë thµnh yÕu tè then chèt chi phèi chiÕn l­îc ho¹t ®éng vµ ph¸t triÓn cña mçi c«ng ty. V× vËy trong xu thÕ thêi ®¹i ngµy nay viÖc c¸c c«ng ty, c¸c tËp ®oµn s¸p nhËp, liªn kÕt nhau ®Ó cïng nhau ®Çu t­ nghiªn cøu t×m ra c«ng nghÖ míi nhÊt nh»m duy tr× lîi thÕ c¹nh tranh vµ gi÷ v÷ng thÞ phÇn cïng nhau h­ëng lîi lµ mét xu h­íng phæ biÕn. Vµo nh÷ng n¨m 90 xu h­íng nµy ®· b¾t ®Çu xuÊt hiÖn ë Mü vµ phæ biÕn trong ngµnh ®iÖn tö víi c¸c c«ng ty AT&T, Nortel, IBM, Compaq, Lucent, Ericsson... Dßng chuyÓn giao c«ng nghÖ tõ c¸c n­íc ph¸t triÓn sang c¸c n­íc NICs vµ tíi c¸c n­íc ®ang vµ chËm ph¸t triÓn theo m« h×nh “®µn sÕu bay”. Do sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña cuéc c¸ch m¹ng khoa häc c«ng nghÖ ®· thóc ®Èy m¹nh mÏ qu¸ tr×nh ®æi míi c¬ cÊu kinh tÕ cña c¸c n­íc ph¸t triÓn, còng nh­ chu kú sèng cña c«ng nghÖ vµ s¶n phÈm cña c¸c n­íc nµy ngµy cµng rót ng¾n. Do ®ã ®Ó kh¾c phôc ®­îc t×nh tr¹ng l·o ho¸ s¶n phÈm, c¸c n­íc t­ b¶n ph¸t triÓn ®· di chuyÓn mét bé phËn s¶n xuÊt c«ng nghiÖp, phÇn lín lµ m¸y mãc ë giai ®o¹n l·o ho¸ sang c¸c n­íc kÐm ph¸t triÓn h¬n ®Ó tiÕp tôc sö dông, kÐo dµi thªm chu kú sèng cña s¶n phÈm. Vµo nh÷ng n¨m 70 khi nh÷ng cuéc khñng ho¶ng c¬ cÊu næ ra, trong chiÕn l­îc t¸i triÓn khai c«ng nghiÖp lóc ®ã, c¸c n­íc t­ b¶n ph¸t triÓn ®· di chuyÓn mét bé phËn c«ng nghiÖp cã kü thuËt ®¬n gi¶n dïng nhiÒu lao ®éng vµ g©y « nhiÔm m«i tr­êng bao gåm c¸c ngµnh nh­: quÇn ¸o, giÇy dÐp, ®å ch¬i, hµng ®iÖn tö ®¬n gi¶n c«ng nghiÖp khai kho¸ng sang c¸c n­íc NICs Ch©u ¸ nh­ (Hµn Quèc, §µi Loan, Hång K«ng). Vµ c¸c n­íc t­ b¶n ph¸t triÓn tiÕp tôc ®Çu t­ vµo ngµnh míi kü thuËt cao h¬n nh­: ®iÖn tö, tin häc, sinh häc, vËt liÖu míi, tù ®éng ho¸...Vµo cuèi thËp kû 70 ®Õn thËp kû 90 cña thÕ kû 20, lµn sãng CGCN thø hai ®­îc b¾t ®Çu tõ c¸c n­íc NICs sang c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn nh­ Th¸i Lan, Malaixia, In®«nªxia tíi Philipines, Trung Quèc, ViÖt Nam... 2.4. Gi¸ c¶ vµ ph­¬ng thøc thanh to¸n trong chuyÓn giao c«ng nghÖ 2.4.1. Gi¸ c¶ trong chuyÓn giao c«ng nghÖ 2.4.1.1. C¸c yÕu tè ¶nh h­ëng ®Õn gi¸ c¶ chuyÓn giao c«ng nghÖ C«ng nghÖ lµ mét lo¹i hµng ho¸ ®Æc biÖt nªn kh«ng cã gi¸ c¶ quèc tÕ hay gi¸ c¶ quèc gia cho mçi c«ng nghÖ nh­ hµng ho¸ th«ng th­êng kh¸c. ViÖc mua b¸n c«ng nghÖ hÇu nh­ phô thuéc vµo ng­êi b¸n hay n­íc chuyÓn giao ®Þnh ®o¹t phÇn nhiÒu. Do vËy n­íc ®­îc chuyÓn giao hay n­íc mua c«ng nghÖ ph¶i xem xÐt nh÷ng yÕu tè sau ®©y ®Ó tho¶ thuËn: - Lîi nhuËn do c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao mang l¹i. - TÝnh míi cña s¶n phÈm. - Kh¶ n¨ng thÞ tr­êng tiªu thô cho s¶n phÈm s¶n xuÊt theo hîp ®ång CGCN. - Khèi l­îng s¶n phÈm. - ChÊt l­îng s¶n phÈm vµ gi¸ thµnh. - Nguy c¬ c¹nh tranh (cña s¶n phÈm cïng lo¹i hay s¶n phÈm thay thÕ). - Kh¶ n¨ng cung øng nguyªn vËt liÖu, phô tïng. - Thêi h¹n hîp ®ång CGCN. - Thêi h¹n hiÖu lùc cña c¸c ®èi t­îng së h÷u c«ng nghiÖp. - C¸c ®iÒu kiÖn liªn quan ®Õn ®éc quyÒn, l·nh thæ ¸p dông, ph¹m vi thÞ tr­êng. - Ph­¬ng thøc thanh to¸n, ®ång tiÒn dïng ®Ó thanh to¸n. - C¸c ®iÒu kiÖn b¶o hµnh. - C¸c luËt lÖ vÒ thuÕ, c¸c phÝ tæn do luËt ph¸p cña n­íc thuéc bªn b¸n vµ bªn mua qui ®Þnh. - Sè ng­êi muèn b¸n c«ng nghÖ t­¬ng tù vµ sè ng­êi muèn mua. 2.4.1.2. C¬ së ®¸nh gi¸ vµ ®Þnh gi¸ c«ng nghÖ §¸nh gi¸ c«ng nghÖ lµ viÖc ®Þnh l­îng, ph©n tÝch vµ xem xÐt c«ng nghÖ trªn ba khÝa c¹nh: §ång bé - tiÕn bé - thÝch hîp ®Ó tõ ®ã quyÕt ®Þnh. ViÖc lùa chän vµ ®¸nh gi¸ c«ng nghÖ lµ c«ng viÖc hÕt søc phøc t¹p nh­ng hÕt søc quan träng. TÝnh ®ång bé: C«ng nghÖ cã tÝnh môc tiªu cô thÓ, c«ng nghÖ nµo s¶n phÈm ®ã, øng víi mçi c«ng nghÖ cã mét s¶n phÈm nhÊt ®Þnh do vËy sù ®ång bé cña c«ng nghÖ thÓ hiÖn khÝa c¹nh vËt chÊt cña c«ng nghÖ, ®¶m b¶o cho c«ng nghÖ cã ®Çy ®ñ c¸c gi¶i ph¸p ®Ó ®¹t ®­îc môc tiªu ®· ®Þnh. TÝnh tiÕn bé (hay tÝnh hiÖn ®¹i): TÝnh tiÕn bé hay tÝnh hiÖn ®¹i cña c«ng nghÖ ®­îc thÓ hiÖn qua s¶n phÈm cña c«ng nghÖ. §¸nh gi¸ møc ®é tiªn tiÕn cña s¶n phÈm hay ®¸nh gi¸ c«ng nghÖ ë qu¸ tr×nh s¶n xuÊt biÓu hiÖn ë thÕ hÖ thiÕt bÞ, thêi h¹n hiÖu lùc cña c¸c ®èi t­îng së h÷u c«ng nghÖ cã liªn quan, tuæi thä, viÖc gi¶m ®Çu vµo hay t¨ng ®Çu ra. TÝnh thÝch hîp: TÝnh thÝch hîp cña c«ng nghÖ kh¸ phøc t¹p. Nã ®ßi hái ph¶i xem xÐt nhiÒu tiªu chuÈn liªn quan tíi hµng lo¹t t¸c nh©n nh­: sù thÝch øng víi m«i tr­êng xung quanh, kh¶ n¨ng ®¸p øng kÕ ho¹ch ho¸ theo chiÒu ngang vµ bao qu¸t môc tiªu ng¾n h¹n ®· ®­îc ®Ò ra. Ngoµi ra tÝnh thÝch hîp cña bÊt kú c«ng nghÖ nµo cßn ®­îc x¸c ®Þnh bëi chiÕn l­îc ph¸t triÓn quèc gia - mét sù ph¸t triÓn mang tÝnh tù s¸ng t¹o (tù lùc vµ tù trÞ). C«ng nghÖ lµ mét yÕu tè c¬ b¶n cña c¬ cÊu kinh tÕ mµ nã trùc thuéc, thÝ dô: ®èi víi c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn cã lùc l­îng lao ®éng d­ thõa, kh«ng cã tr×nh ®é cao, kh«ng cã kh¶ n¨ng sö dông c«ng nghÖ cao cÇn nhiÒu vèn tri thøc. TÝnh thÝch hîp cña c«ng nghÖ phô thuéc rÊt nhiÒu vµo viÖc sö dông c«ng nghÖ, nã mang tÝnh n¨ng ®éng. H«m nay c«ng nghÖ nµy cßn thÝch hîp, nh­ng ngµy mai th× kh«ng, hoÆc ng­îc l¹i, h«m nay nã kh«ng thÝch hîp th× ngµy mai nã l¹i thÝch hîp. V× thÕ tr­íc khi lùa chän c«ng nghÖ cÇn quyÕt ®Þnh xem lo¹i hµng ho¸ nµo, dÞch vô nµo sÏ ®­îc s¶n xuÊt, tiªu thô vµ bu«n b¸n, ai sÏ s¶n xuÊt chóng vµ viÖc s¶n xuÊt, l­u th«ng chóng sÏ ®­îc tæ chøc nh­ thÕ nµo. Ngoµi ra cßn ph¶i c¨n cø vµo c¸c chØ tiªu sau ®Ó ®¸nh gi¸: - CN sö dông nhiÒu trÝ thøc (Knowledge intensive) - CN sö dông nhiÒu vèn (Capital intensive) - CN sö dông nhiÒu lao ®éng (Labour intensive) 2.4.1.3. Ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ c«ng nghÖ Cã thÓ dùa vµo doanh thu hoÆc lîi nhuËn thu ®­îc ®Ó tÝnh gi¸ c«ng nghÖ theo c¸c tû lÖ sau: - Tû lÖ % cña gi¸ trÞ khèi l­îng s¶n phÈm ®­îc s¶n xuÊt ra hµng n¨m. - Tû lÖ % cña gi¸ trÞ khèi l­îng s¶n phÈm ®­îc tiªu thô hµng n¨m. - Tû lÖ % cña lîi nhuËn thu ®­îc hµng n¨m. Tuy nhiªn, do c«ng nghÖ lµ mét ®èi t­îng rÊt trõu t­îng, viÖc ®Þnh l­îng chÝnh x¸c gi¸ trÞ t¨ng thªm cña s¶n phÈm do c«ng nghÖ ®em l¹i lµ khã kh¨n vµ v« cïng phøc t¹p do ®ã ng­êi ta lo¹i bá c¸c yÕu tè kh«ng mang tÝnh c«ng nghÖ trong tÝnh doanh thu ®¹t ®­îc. §Ó ®¹t ®­îc ®iÒu nµy ng­êi ta ®­a ra kh¸i niÖm “g¸ b¸n tÞnh” (Net selling price). Gi¸ b¸n tÞnh lµ tæng gi¸ b¸n s¶n phÈm dÞch vô mµ trong qu¸ tr×nh t¹o ra chóng cã ¸p dông c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao, tÝnh theo ho¸ ®¬n b¸n hµng sau khi trõ ®i c¸c kho¶n sau: - ChiÕt khÊu th­¬ng m¹i - ThuÕ gi¸n thu - Hµng tån kho - Chi phÝ qu¶ng c¸o, b¶o hiÓm cho viÖc b¸n hµng; - Thanh to¸n hoa hång uû th¸c b¸n hµng - Chi phÝ b¶o d­ìng s¶n phÈm - Chi phÝ bao b× ®ãng, vËn t¶i phôc vô b¸n hµng - Gi¸ nhËp khÈu CIF vµ thuÕ nhËp khÈu c¸n b¸n thµnh phÈm, bé phËn chi tiÕt, linh kiÖn, phô tïng. §Ó cã mét ®¸nh gi¸ vµ tÝnh ®­îc gi¸ c«ng nghÖ thËt chuÈn x¸c ®ßi hái chóng ta ph¶i nghiªn cøu kÕt hîp trªn nhiÒu chØ sè ®Þnh l­îng kh¸c nhau. 2.4.2. Ph­¬ng ph¸p thanh to¸n Khi ®Ò cËp ®Õn c¸c ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸, th× ph­¬ng ph¸p thanh to¸n còng nªn ®­îc ®­a ra v× nã còng cã ¶nh h­ëng rÊt quan träng ®Õn hiÖu qu¶, tÝnh thùc thi cña hîp ®ång CGCN. Trong hîp ®ång, c¸c bªn cã thÓ lùa chän mét trong c¸c ph­¬ng thøc sau: Gãp vèn b»ng c«ng nghÖ: Gi¸ trÞ c«ng nghÖ ®­îc tÝnh thµnh mét sè tiÒn nhÊt ®Þnh vµ sè tiÒn nµy ®­îc coi lµ phÇn gãp vèn cña bªn giao trong liªn doanh. Tr¶ gän (Lump - sum): Ph­¬ng thøc tr¶ gän lµ ph­¬ng thøc theo ®ã hai bªn tho¶ thuËn ®Þnh gi¸ cña c«ng nghÖ b»ng mét kho¶n tiÒn nhÊt ®Þnh. Bªn mua cã thÓ tr¶ gän mét hoÆc nhiÒu lÇn trong mét thêi h¹n nhÊt ®Þnh (th«ng th­êng b¾t ®Çu tõ khi ký xong hîp ®ång vµ kÕt thóc lóc bªn mua s¶n xuÊt ®­îc s¶n phÈm ®Çu tiªn). Ph­¬ng thøc tr¶ kú vô (Royalty): lµ ph­¬ng thøc theo ®ã bªn mua tr¶ dÇn cho bªn b¸n mét kho¶n tiÒn tÝnh b»ng tû lÖ theo chØ sè nhÊt ®Þnh trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh do hai bªn tho¶ thuËn. §èi víi CGCN tõ n­íc ngoµi vµo vµ CGCN trong n­íc, gi¸ thanh to¸n cho viÖc CGCN bao gåm c¸c ®èi t­îng ®· nªu ë ®iÒu 4 cña NghÞ ®Þnh 45/1998 N§-CP, trong ®ã kh«ng kÓ gi¸ trÞ m¸y mãc thiÕt bÞ kÌm theo, ph¶i tu©n theo mét thêi h¹n: - Tõ 0-5% gi¸ b¸n tÞnh (net selling price) trong thêi gian hiÖu lùc cña hîp ®ång. - Hay tõ 0-25% lîi nhuËn sau thuÕ thu ®­îc tõ viÖc tiªu thô s¶n phÈm ®­îc chuyÓn giao trong thêi gian hiÖu lùc hîp ®ång. - Hay tõ 0-8% tæng vèn ®Çu t­ trong tr­êng hîp gãp vèn b»ng c«ng nghÖ k._.h«ng qu¸ 20% vèn ph¸p ®Þnh ®èi víi viÖc chuyÓn giao tõ n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam vµ chuyÓn giao trong n­íc, gi¸ thanh to¸n cho viÖc CGCN kh«ng kÓ gi¸ trÞ m¸y mãc thiÕt bÞ kÌm theo, cã thÓ ®Õn 8% gi¸ b¸n tÞnh hay ®Õn 30% lîi nhuËn sau thuÕ, hoÆc trong tr­êng hîp gãp vèn b»ng gi¸ trÞ c«ng nghÖ ®Õn 10% tæng sè vèn ®Çu t­ ®èi víi c«ng nghÖ héi ®ñ tiªu chuÈn: + C«ng nghÖ chuyÓn giao thuéc c«ng nghÖ cao (theo danh môc cña Bé Khoa Häc C«ng NghÖ vµ M«i Tr­êng c«ng bè trong tõng thêi kú). + C«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao cã ý nghÜa lín ®Õn sù ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi cña vïng s©u vïng xa vµ miÒn nói h¶i ®¶o. + PhÇn lín s¶n phÈm ®­îc xuÊt khÈu (hoÆc phÝ ®­îc tr¶ cho c«ng nghÖ ë møc cao ®èi víi s¶n phÈm ®­îc xuÊt khÈu). + §èi víi nh÷ng c«ng nghÖ ®Æc biÖt, cã møc phª duyÖt thanh to¸n cho viÖc CGCN cao h¬n quy ®Þnh nªu trªn. Bé Khoa Häc C«ng NghÖ vµ M«i Tr­êng sÏ xin ý kiÕn chØ ®¹o cña Thñ t­íng ChÝnh phñ. KÕt hîp tr¶ gän mét phÇn, phÇn cßn l¹i tr¶ theo kú vô. Theo kinh nghiÖm cña mét sè n­íc ph¸t triÓn cho thÊy hä kh«ng khuyÕn khÝch ph­¬ng thøc tr¶ gän hay gãp vèn b»ng c«ng nghÖ (tr¶ gän chØ ¸p dông khi bªn nhËn cã thÓ tiÕp thu ®­îc toµn bé c«ng nghÖ trong thêi gian ng¾n x¸c ®Þnh), mµ hä khuyÕn khÝch tr¶ kú vô nh»m g¾n quyÒn lîi vµ tr¸ch nhiÖm cña bªn giao vµ hiÖu qu¶ sö dông c«ng nghÖ trong suèt thêi gian ¸p dông c«ng nghÖ (doanh thu cµng cao, sö dông cµng nhiÒu nhiªn liÖu, b¸n thµnh phÈm vµ nh©n c«ng trong n­íc th× phÝ kú vô sÏ t¨ng t­¬ng øng). ChÝnh s¸ch nµy còng nh»m thóc ®Èy bªn giao liªn tôc th«ng b¸o vµ chuyÓn giao nh÷ng c¶i tiÕn, ®æi míi c«ng nghÖ ®Ó duy tr× lîi thÕ c¹nh tranh cña bªn nhËn hßng thu ®­îc nh÷ng kho¶n phÝ kú vô nh­ mong muèn. III. Vai trß cña ho¹t ®éng CGCN 1. TÝnh tÊt yÕu cña chuyÓn giao c«ng nghÖ 1.1. ChuyÓn giao c«ng nghÖ lµ con ®­êng tÊt yÕu ®Ó kh«ng ngõng ®æi míi, n©ng cao tr×nh ®é lùc l­îng s¶n xuÊt. Trong thêi ®¹i ngµy nay, khoa häc vµ c«ng nghÖ ®ang ph¸t triÓn víi mét tèc ®é vò b·o, lµ ®éng lùc trùc tiÕp thóc ®Èy lùc l­îng s¶n xuÊt mçi quèc gia ph¸t triÓn. ChÝnh sù ph¸t triÓn kú diÖu cña cuéc c¸ch m¹ng khoa häc c«ng nghÖ hiÖn ®¹i ®ang t¸c ®éng s©u s¾c ®Õn mäi mÆt kinh tÕ x· héi cña mçi quèc gia. Sù ph¸t triÓn ë mçi quèc gia dï lµ quèc gia ph¸t triÓn hay ®ang ph¸t triÓn còng nh­ chËm ph¸t triÓn kh«ng thÓ n»m ngoµi xu thÕ ph¸t triÓn cña khoa häc vµ c«ng nghÖ. Mçi mét tr×nh ®é khoa häc c«ng nghÖ nhÊt ®Þnh t¹o ra mét nÒn s¶n xuÊt t­¬ng øng, song c¸i ®Ých ph¸t triÓn cña mçi quèc gia ®Òu h­íng tíi lµ sù giµu cã phån vinh, kh«ng ngõng n©ng cao tr×nh ®é khoa häc, c«ng nghÖ cña n­íc m×nh. Tuy nhiªn lu«n cã sù chªnh lÖch vÒ tr×nh ®é khoa häc, c«ng nghÖ gi÷a c¸c quèc gia bëi quy luËt ph¸t triÓn kh«ng ®Òu t¹o ra. V× vËy dï lµ n­íc t­ b¶n chñ nghÜa ph¸t triÓn hay c¸c n­íc ®ang vµ chËm ph¸t triÓn ®Òu ph¶i häc hái tiÕp thu c«ng nghÖ cña n­íc ngoµi th«ng qua con ®­êng chuyÓn giao c«ng nghÖ ®Ó rót ng¾n kho¶ng c¸ch vÒ tr×nh ®é khoa häc c«ng nghÖ cña n­íc m×nh so víi n­íc kh¸c, còng nh­ ph¸t huy triÖt ®Ó lîi thÕ cña ng­êi ®i sau. 1.2. ChuyÓn giao c«ng nghÖ lµ con ®­êng tÊt yÕu ®Ó mçi quèc gia gi¶i quyÕt tèt c¸c vÊn ®Ò khoa häc n»m ngoµi kh¶ n¨ng cña m×nh Do nhu cÇu thùc tÕ s¶n xuÊt ®Æt ra, còng nh­ c¸c vÊn ®Ò cã liªn quan ®Õn ®êi sèng hµng ngµy cña mçi d©n téc mçi quèc gia ®ang gÆp ph¶i v« cïng réng lín, mµ b¶n th©n nÒn khoa häc vµ c«ng nghÖ cña c¸c quèc gia riªng rÏ kh«ng cã thÓ tù m×nh gi¶i quyÕt mäi vÊn ®Ò ®ã, do vËy viÖc hîp t¸c trong nghiªn cøu khoa häc, còng nh­ chuyÓn giao c«ng nghÖ gi÷a c¸c quèc gia lµ tÊt yÕu. 1.3. ChuyÓn giao c«ng nghÖ lµ cÇn thiÕt ®Ó mçi quèc gia ph¸t huy triÖt ®Ó lîi thÕ so s¸nh t­¬ng ®èi cña m×nh. Ngµy nay khi mµ mçi quèc gia ®· ý thøc ®­îc r»ng, nguån tµi nguyªn cña mçi quèc gia lµ cã h¹n, còng nh­ mçi n­íc chØ cã nh÷ng lîi thÕ so s¸nh t­¬ng ®èi trong s¶n xuÊt mét sè lÜnh vùc cô thÓ, do vËy hä lu«n lu«n t×m tßi con ®­êng khoa häc vµ c«ng nghÖ tiªn tiÕn vµ hîp lý nhÊt ®Ó khai vµ sö dông hiÖu qu¶ nguån tµi nguyªn cña quèc gia m×nh, còng nh­ t¨ng tÝnh c¹nh tranh vÒ lîi thÕ so s¸nh t­¬ng ®èi cña m×nh, trong ®ã con ®­êng chuyÓn giao c«ng nghÖ tõ n­íc ngoµi lu«n ®­îc c¸c quèc gia c©n nh¾c tíi. 1.4. ChuyÓn giao c«ng nghÖ lµ con ®­êng cÇn thiÕt ®Ó c¸c c«ng ty t¨ng n¨ng lùc c¹nh tranh, ®ång thêi tr¸nh hµng rµo b¶o hé kü thuËt ngµy cµng tinh vi trªn c¸c thÞ tr­êng. Ngµy nay cïng víi xu h­íng ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña th­¬ng m¹i thÕ giíi, th× sù c¹nh tranh gi÷a c¸c tËp ®oµn, c¸c c«ng ty diÔn ra ngµy cµng khèc liÖt, còng nh­ sù b¶o hé cña c¸c thÞ tr­êng d©n téc vµ khu vùc ngµy cµng tinh vi h¬n. §øng tr­íc xu thÕ ®ã, c¸c c«ng ty, c¸c tËp ®oµn, c¸c quèc gia ph¶i tÝnh ®Õn kh¶ n¨ng ®Çu t­ n­íc ngoµi vµ CGCN. §èi víi c¸c n­íc ®ang vµ chËm ph¸t triÓn th× viÖc thu hót vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi vµ CGCN tõ n­íc ngoµi sÏ gióp hä n©ng cao n¨ng lùc s¶n xuÊt vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña h·ng. Víi c¸c n­íc ph¸t triÓn, c¸c c«ng ty, c¸c tËp ®oµn hä lu«n x¸c ®Þnh r»ng viÖc khai th¸c c¸c thÞ tr­êng tiÒm n¨ng ë n­íc ngoµi b»ng c¸ch chuyÓn c¸c kü thuËt c¬ b¶n, bÝ quyÕt chÕ t¹o vµ thiÕt bÞ s¶n xuÊt ra n­íc ngoµi, vµ tiÕn hµnh s¶n xuÊt ngay t¹i n­íc nhËn CGCN víi møc gi¸ thµnh rÎ do tËn dông ®­îc chi phÝ nh©n c«ng vµ nguyªn vËt liÖu rÎ song t¹o ra hµng ho¸ cã chÊt l­îng cao h¬n h¼n c¸c s¶n phÈm b¶n ®Þa gióp hä võa cã thÓ c¹nh tranh víi hµng ho¸ cña n­íc b¶n ®Þa, võa tr¸nh ®­îc hµng rµo b¶o hé cña n­íc b¶n ®Þa. ViÖc di chuyÓn c¸c c¬ së s¶n xuÊt còng nh­ CGCN ra n­íc ngoµi, chÝnh lµ viÖc t¹o nguån hµng xuÊt khÈu sang c¸c n­íc thø ba, c¹nh tranh víi hµng ho¸ cña ®èi thñ kh¸c trªn thÞ tr­êng c¸c n­íc thø ba, còng nh­ ngay trªn thÞ tr­êng t¹i khu vùc mµ tËp ®oµn tiÕn hµnh CGCN vµ s¶n xuÊt. Sù kÕt hîp gi÷a tÝnh ­u viÖt vÒ c«ng nghÖ cao cña c¸c n­íc ph¸t triÓn hoÆc cña c¸c TNCs víi lîi thÕ so s¸nh vÒ gi¸ thµnh c¸c yÕu tè s¶n xuÊt do viÖc s¶n xuÊt ë n­íc ngoµi vµ sù qu¶n lý chÆt chÏ vµ hiÖu qu¶ cña c¸c c«ng ty tËp ®oµn ®· ®em l¹i cho hµng ho¸ cña c¸c c«ng ty mét søc c¹nh tranh cao trªn thÞ tr­êng. Qua nh÷ng ph©n tÝch ë trªn, qua c¸c c¸ch nh×n nhËn kh¸c nhau vÒ chuyÓn giao c«ng nghÖ, chóng ta ®· thÊy ®­îc tÝnh tÊt yÕu cña chuyÓn giao c«ng nghÖ trong thêi ®¹i ngµy nay. Mét khi mµ sù chªnh lÖch vµ tr×nh ®é c«ng nghÖ vÒ møc sèng gi÷a c¸c quèc gia c¸c khu vùc kh¸c nhau trªn thÕ giíi cßn tån t¹i th× CGCN cßn tån t¹i. 2. Vai trß cña chuyÓn giao c«ng nghÖ víi nÒn kinh tÕ vµ doanh nghiÖp N¨ng lùc c«ng nghÖ cña mçi c«ng ty, mçi quèc gia kh«ng tù nhiªn mµ cã, mµ lµ qu¸ tr×nh tÝch luü sµng läc vµ kh«ng ngõng ®µo th¶i. CGCN quèc tÕ lµ c¬ héi quý hiÕm kh«ng nh÷ng gióp cho c¸c n­íc ph¸t triÓn kh«ng ngõng c¸ch t©n ®Ó t¹o cho m×nh cã c«ng nghÖ tiªn tiÕn nhÊt, mµ nã cßn gióp cho c¸c n­íc ®ang vµ chËm ph¸t triÓn cã ®ù¬c c«ng nghÖ cÇn thiÕt mµ tiÕt kiÖm ®­îc chi phÝ vµ thêi gian. ThËt vËy, ®èi víi bÊt kú mét doanh nghiÖp nµo, th× c«ng nghÖ lu«n lµ ®èi t­îng nghiªn cøu ph©n tÝch ®Ó lý gi¶i nh÷ng thµnh b¹i cña doanh nghiÖp nµy so víi doanh nghiÖp kh¸c, lu«n lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh kh¶ n¨ng c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng cña mçi doanh nghiÖp. §èi víi c¸c n­íc ph¸t triÓn vµ c¸c TNCs, tõ tr­íc ®Õn nay vÉn theo ®uæi chiÕn l­îc “dÉn ®Çu vÒ c«ng nghÖ”, sù dÉn ®Çu vÒ c«ng nghÖ cho phÐp duy tr× lîi thÕ c¹nh tranh ngay c¶ khi chªnh lÖch ®· gi¶m ®i, tuy nhiªn vÞ thÕ “dÉn ®Çu vÒ c«ng nghÖ” chØ cã ý nghÜa t­¬ng ®èi theo thêi gian, do vËy ®Ó duy tr× vÞ trÝ dÉn ®Çu c«ng nghÖ buéc c¸c n­íc ph¸t triÓn vµ c¸c TNCs ph¶i tÝnh ®Õn CGCN. CGCN gióp cho c¸c quèc gia vµ c¸c c«ng ty nµy lu«n lu«n cã thÓ hÊp thô vµ häc hái, vµ cËp nhËt ®­îc c«ng nghÖ míi nhÊt cña ®èi thñ c¹nh tranh. H¬n thÕ n÷a khi ¸p dông c«ng nghÖ míi, c¸c n­íc ph¸t triÓn vµ c¸c TNCs sÏ thay thÕ dÇn c¸c c«ng nghÖ vµ thiÕt bÞ l¹c hËu (kÓ c¶ thiÕt bÞ míi ch­a sö dông nh­ng ®· cò vÒ nguyªn lý c«ng nghÖ). Khi ®ã mong muèn chuyÓn giao c¸c c«ng nghÖ cò sang c¸c n­íc kh¸c lµ tÊt yÕu ®Ó cã thÓ tiÕp tôc thu lîi tõ c«ng nghÖ ®¸ng ra ph¶i bá ®i tõ ®ã l¹i t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c n­íc ph¸t triÓn vµ c¸c TCNs t¨ng thªm kh¶ n¨ng tµi chÝnh ®Ó c¸ch t©n c«ng nghÖ míi cña m×nh. Mét chi phÝ ®Ó duy tr× mét nhµ m¸y ho¹t ®éng cÇm chõng (do ®· cò vÒ nguyªn lý c«ng nghÖ) lín h¬n nhiÒu chi phÝ dì bá nã, vµ tÊt nhiªn nÕu cã ng­êi chÞu bá tiÒn ®Ó th¸o dì vµ mua l¹i nhµ m¸y ®ã, c«ng nghÖ ®ã th× l¹i cµng tèt cho c¸c n­íc ph¸t triÓn. §èi víi c¸c n­íc ®ang vµ chËm ph¸t triÓn, CGCN sÏ mang l¹i cho c¸c n­íc nµy nh÷ng lîi Ých c¬ b¶n nh­: - Thu hót ®­îc vèn ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi kÌm theo chuyÓn giao c«ng nghÖ. - TiÕt kiÖm ®­îc chi phÝ lín vÒ R&D. - TiÕp cËn vµ sö dông ®­îc ngay nh÷ng c«ng nghÖ tiªn tiÕn h¬n nh÷ng c«ng nghÖ ®ang cã trong n­íc. - Khai th¸c vµ sö dông h÷u hiÖu nguyªn vËt liÖu trong n­íc. - T¹o c«ng ¨n viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng cã tr×nh ®é cao. - Thay thÕ nhËp khÈu, ®Èy m¹nh xuÊt khÈu, t¨ng thu nhËp ngo¹i tÖ. CGCN quèc tÕ ®· vµ ®ang t¹o cho c¸c n­íc ®ang vµ chËm ph¸t triÓn nh÷ng lîi thÕ c¹nh tranh t­¬ng ®èi bÒn v÷ng trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh trªn thÞ tr­êng thÕ giíi vÒ mét sè s¶n phÈm ®Æc tr­ng cña m×nh (theo lîi thÕ so s¸nh) trªn c¬ së ®ã cã thÓ ®¹t ®­îc sù t¨ng tr­ëng kinh tÕ víi tèc ®é cao vµ tõng b­íc n©ng cao møc sèng cña nh©n d©n. Cho dï tr×nh ®é c«ng nghÖ cña c¸c n­íc ®ang vµ chËm ph¸t triÓn chØ ®ang ë trong giai ®o¹n ®Çu CNH - H§H thÊp h¬n nhiÒu so víi c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn nh­ng nÕu cã chÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ “thÝch hîp”, khai th¸c triÖt ®Ó lîi thÕ “cña kÎ ®i sau”, tÝch cùc tham gia vµo ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ còng nh­ cã chÝnh s¸ch ­u tiªn ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng, ®µo t¹o gi¸o dôc, nghiªn cøu vµ triÓn khai, th× ch¾c ch¾n dÇn dÇn sÏ kh¾c phôc ®­îc “nguy c¬ tôt hËu” vÒ c«ng nghÖ so víi c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn. ch­¬ng II t×nh h×nh ho¹t ®éng chuyÓn giao c«ng nghÖ T¹i ViÖt Nam I. thùc tr¹ng c«ng nghÖ vµ ho¹t ®éng chuyÓn giao c«ng nghÖ t¹i ViÖt Nam. 1. Kh¸i qu¸t chung vÒ thùc tr¹ng c«ng nghÖ ViÖt Nam hiÖn nay 1.1. Møc ®é tiªn tiÕn cña c«ng nghÖ VÒ toµn c¶nh c«ng nghÖ ViÖt Nam cã thÓ kh¸i qu¸t nh­ sau: “C«ng nghÖ ViÖt Nam ë møc trung b×nh kÐm, cè g¾ng ®Õn 2005 ®¹t tr×nh ®é trung b×nh kh¸ cña khu vùc”[1] GS - TS TrÇn §¾c Vô - Vô tr­ëng vô ph¸t triÓn c«ng nghÖ Bé khoa häc C«ng nghÖ vµ M«i tr­êng - C«ng nghÖ ViÖt Nam ®ang ®øng ë ®©u - Thêi b¸o kinh tÕ ViÖt Nam ngµy 22/3/1995, Tr.12 Theo ®¸nh gi¸ cña Bé Khoa häc C«ng nghÖ vµ M«i tr­êng ®¨ng trªn t¹p chÝ “Kinh tÕ ViÖt Nam vµ thÕ giíi” sè 71 xuÊt b¶n th¸ng 6 / 1999, vµ còng theo b¸o c¸o cña Bé Khoa häc C«ng nghÖ vµ M«i tr­êng tr×nh ChÝnh phñ cho thÊy mét tæng quan vÒ c«ng nghÖ ViÖt Nam. C«ng nghÖ ViÖt Nam l¹c hËu so víi c¸c n­íc trªn thÕ giíi kho¶ng 50 ®Õn 100 n¨m. So víi møc trung b×nh cña thÕ giíi th× thiÕt bÞ cña ta hiÖn nay l¹c hËu tõ 2-3 thÕ hÖ hoÆc 4-5 thÕ hÖ tuú tõng lÜnh vùc chuyªn ngµnh cô thÓ. KÕt qu¶ ®iÒu tra thùc tr¹ng m¸y mãc thiÕt bÞ vµ c«ng nghÖ ë 2.292 Doanh nghiÖp nhµ n­íc cho thÊy hiÖn cã 1.217 doanh nghiÖp cã c¸c lo¹i m¸y mãc thiÕt bÞ hçn t¹p, cã xuÊt xø tõ gÇn 20 n­íc trªn thÕ giíi kh¸c nhau. Trªn 11.000 doang nghiÖp cã 50% m¸y mãc thiÕt bÞ ®· qu¸ cò. Theo mét b¸o c¸o kh¸c cña Bé c«ng nghiÖp còng cho hay qua kh¶o s¸t ë 727 thiÕt bÞ vµ d©y chuyÒn c«ng nghÖ t¹i 42 nhµ m¸y th× cã tíi 70% thiÕt bÞ míi nhËp thuéc thÕ hÖ nh÷ng n¨m 50- 60 thÕ kû 20, trªn 70% thiÕt bÞ ®· hÕt khÊu hao, 50% thiÕt bÞ ®­îc t©n trang l¹i. Tr×nh ®é c«ng nghÖ kü thuËt vµ thiÕt bÞ m¸y mãc ë c¸c doanh nghiÖp nhá cßn yÕu kÐm h¬n. Trªn 1/2 doanh nghiÖp nµy mua m¸y mãc cò, ®iÒu nµy dÉn ®Õn s¶n phÈm kÐm chÊt l­îng, doanh nghiÖp kh«ng cã kh¶ n¨ng ®æi míi vµ s¸ng t¹o ra s¶n phÈm míi. Trong 2.733 doanh nghiÖp thuéc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ®ãng trªn ®i¹ bµn Hµ Néi cã 90-92% thuéc lo¹i nµy [2] §oµn Ch©u Thanh - ChuyÓn giao c«ng nghÖ n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam trong c«ng cuéc CNH - H§H nÒn kinh tÕ - LuËn v¨n th¹c sÜ - Tr­êng §¹i häc Ngo¹i th­¬ng . Vµ theo nh÷ng ®¸nh gi¸ gÇn ®©y nhÊt còng cho thÊy tr×nh ®é ®æi míi c«ng nghÖ cña n­íc ta cßn nhiÒu h¹n chÕ. VÒ chØ tiªu ®¸nh gi¸ tr×nh ®é tù ®éng ho¸ míi chØ cã 3% doanh nghiÖp c«ng nghiÖp nhµ n­íc sö dông thiÕt bÞ tù ®éng ho¸, 39% doanh nghiÖp nhµ n­íc sö dông thiÕt bÞ b¸n c¬ khÝ. ChØ cã 40% sè doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi ®¹t tr×nh ®é tù ®éng ho¸ vµ 45% sè doanh nghiÖp nµy ®¹t tr×nh ®é b¸n tù ®éng [3] NguyÔn M¹ng Hïng - Thùc tr¹ng ®Çu t­ ®æi míi c«ng nghÖ trong doanh nghiÖp c«ng nghiÖp Nhµ n­íc - T¹p chÝ kinh tÕ vµ dù b¸o sè 11/2002 . Víi tèc ®é ®æi míi c«ng nghÖ nh­ hiÖn nay (8-10%/n¨m) th× sau 10 n¨m chóng ta míi ®æi míi ®­îc mét thÕ hÖ c«ng nghÖ. B¶ng 1: §¸nh gi¸ C«ng nghÖ 10 n­íc ASEAN (Qua ý kiÕn cña 24 c«ng ty NhËt B¶n ®ang ho¹t ®éng ë 10 n­íc ASEAN, thang ®iÓm tèi ®a lµ 5) Xinhgapo 3,8 Indonªsia 2,2 Malaysia 3,0 ViÖt Nam 1,9 Phi lippin 2,8 Myanmar 1,8 Th¸i Lan 2,6 Lµo 1,5 Brunei 2,6 Campuchia 1,3 Nguån: Danh S¬n, §æi míi c«ng nghÖ trong c¸c doanh nghiÖp Nhµ N­íc ë ViÖt Nam - thùc tr¹ng, vÊn ®Ò vµ gi¶i ph¸p - T/c Nghiªn cøu kinh tÕ sè 264-5/2000, tr 4. ViÖc huy ®éng vµ khai th¸c c«ng nghÖ - thiÕt bÞ l¹c hËu ®· qua sö dông lµm cho kho¶ng c¸ch tôt hËu vÒ c«ng nghÖ so víi thÕ giíi ngµy cµng xa. Trong c¸c lÜnh vùc l¾p r¸p ®iÖn, l¾p r¸p x©y dùng, thuû s¶n ®«ng l¹nh l¹c hËu 1-2 thÕ hÖ; ®iÖn, giÊy söa ch÷a, m¸y l©m nghiÖp, ®­êng mÝa l¹c hËu 2-3 thÕ hÖ; ®­êng s¾t ®­êng bé, ®ãng tµu c¬ khÝ lµ 3-5 thÕ hÖ. So víi c¸c n­íc trong khu vùc c«ng nghÖ cña ta lïi xa vÒ thÕ hÖ kho¶ng 15-20 n¨m trong ngµnh ®iÖn tö, 20 n¨m trong ngµnh c¬ khÝ; 3-5 thËp kØ ®èi víi c«ng nghiÖp s¶n xuÊt giÊy in, giÊy bao b×. 70% c«ng nghÖ dÖt, sîi, nhuém ®· sö dông trªn 20 n¨m; c«ng nghÖ s¶n xuÊt ph©n bãn ®· sö dông tõ 25-30 n¨m [4], [5] NguyÔn M¹nh Hïng - Gi¶m chi phÝ s¶n xuÊt n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña s¶n phÈm c«ng nghiÖp ViÖt Nam - T¹p chÝ kinh tÕ vµ dù b¸o sè 11/2002 . Do c«ng nghÖ l¹c hËu dÉn ®Õn n¨ng suÊt ë ViÖt Nam rÊt thÊp, møc hao phÝ n¨ng l­îng nguyªn vËt liÖu trªn mét ®¬n vÞ s¶n phÈm ë møc cao tõ ®ã lµm h¹n chÕ tÝnh c¹nh tranh hµng ho¸ ViÖt Nam. Cô thÓ n¨ng suÊt ë ViÖt Nam chØ b»ng 30% møc trung b×nh cña thÕ giíi. Tiªu hao phÝ n¨ng l­îng so víi c¸c n­íc trªn thÕ giíi ë ngµnh c¬ khÝ b»ng 120%, ngµnh quÇn ¸o may mÆc s¶n xuÊt xuÊt khÈu 127%, ngµnh giÊy 126%, dÖt 110%, ngµnh than 175%, x¨m lèp cao su 204%, ho¸ chÊt c¬ b¶n 138%, luyÖn kim ®en 250%, luyÖn kim mµu 148%, c¸c s¶n phÈm kim lo¹i 170%, qu¹t ®iÖn 246%. Chi phÝ ®Çu vµo cña c«ng nghÖ hiÖn cã kh¸ cao so víi c«ng nghÖ tiªn tiÕn, vÝ dô nh­ tiªu hao ®iÖn n¨ng trªn ®¬n vÞ c«ng suÊt ë thiÕt bÞ s¶n xuÊt xi m¨ng cao gÊp 1,4 lÇn; g¹ch chÞu löa 2,5 lÇn; trong luyÖn thÐp 1,7 lÇn . ChÝnh do yÕu tè c«ng nghÖ l¹c hËu sÏ g©y ra mét ph¶n øng d©y chuyÒn ®ã lµ nÒn kinh tÕ chØ cã thÓ s¶n xuÊt ra s¶n phÈm cã chÊt l­îng trung b×nh thËm chÝ thÊp, gi¸ thµnh cao, vµ s¶n phÈm s¶n xuÊt ra kh«ng theo kÞp thay ®æi vÒ nhu cÇu thÞ tr­êng. §Ó cã thÓ ®¸nh gi¸ s¸t thùc h¬n n÷a vÒ møc ®é tiªn tiÕn vµ n¨ng suÊt cña c«ng nghÖ ViÖt Nam hiÖn nay, d­íi ®©y ng­êi viÕt sÏ tr×nh bµy cô thÓ h¬n vÒ thùc tr¹ng cña mét sè ngµnh, mét sè lÜnh vùc chñ chèt cña ViÖt Nam hiÖn nay: Ngµnh c«ng nghÖ th«ng tin So víi c¸c ngµnh kh¸c, ngµnh c«ng nghÖ th«ng tin ®­îc xem lµ ngµnh cã c«ng nghÖ hiÖn ®¹i nhÊt ë ViÖt Nam hiÖn nay. Víi c«ng nghÖ hoµn toµn nhËp khÈu, ViÖt Nam liªn l¹c trùc tiÕp víi thÕ giíi qua vÖ tinh viÔn th«ng, song dung l­îng truyÒn cßn thÊp, tèc ®é míi trªn 34 Mbit/ gi©y, trong khi thÕ giíi ®¹t tèc ®é 2 Gbit/ gi©y. ViÖc khai th¸c tÝnh n¨ng cña c¸ch m¹ng th«ng tin vµo môc ®Ých th­¬ng m¹i ë n­íc ta cho ®Õn nay ch­a ®­îc bao nhiªu. ThËm chÝ kh¸i niÖm “th­¬ng m¹i ®iÖn tö” cßn rÊt m¬ hå vµ xa l¹ víi nhiÒu doanh nghiÖp. HiÖn nay ë ViÖt Nam míi cã kho¶ng 27% doanh nghiÖp sö dông Internet. Qua kh¶o s¸t ë c¸c doanh nghiÖp võa vµ nhá cho thÊy chØ cã kho¶ng 3% sè doanh nghiÖp nµy tá ý quan t©m tíi “th­¬ng m¹i ®iÖn tö”, 7% míi b¾t ®Çu triÓn khai vµ tíi 90% kh«ng cã kh¸i niÖm g× vÒ “th­¬ng m¹i ®iÖn tö”. §ã lµ ch­a kÓ ®Õn mét sè doanh nghiÖp võa vµ nhá kh«ng cã c¶ m¸y Fax lÉn m¸y vi tÝnh [6] Kú Minh - B¶o Ch©u - TriÓn väng cña ngµnh c«ng nghÖ th«ng tin ë n­íc ta - T¹p chÝ Con sè vµ Sù kiÖn sè quý I/2002, Tr.16 . HiÖn nay chØ cã kho¶ng 2% (gÇn 3.000 doanh nghiÖp) trong tæng sè doanh nghiÖp ViÖt Nam cã Website riªng, vµ kho¶ng 8% sè doanh nghiÖp tham gia cã tÝnh phong trµo hoÆc míi b¾t ®Çu ®i vµo thö nghiÖm. §· thÕ sè doanh nghiÖp tham gia “th­¬ng m¹i ®iÖn tö” chñ yÕu dõng l¹i ë giai ®o¹n 1 vµ 2 cña quy tr×nh giao dÞch “th­¬ng m¹i ®iÖn tö” nªn hiÖu qu¶ cßn thÊp. Cã tíi 97% sè doanh nghiÖp ch­a thùc hiÖn thanh to¸n qua ng©n hµng. Víi 90% sè doanh nghiÖp ch­a tham gia “th­¬ng m¹i ®iÖn tö”, ®©y thùc sù lµ mét vÊn ®Ò ®¸ng lo ng¹i[7] Thanh Xu©n - Th­¬ng m¹i ®iÖn tö cßn xa l¹ víi doanh nghiÖp ViÖt Nam - B¸o khoa häc vµ ph¸t triÓn sè 50 ngµy 12/12/2002, Tr.12 . Cho ®Õn nay míi cã kho¶ng chôc s¶n phÈm ®iÖn tö - tin häc mang th­¬ng hiÖu ViÖt Nam do c¸c c«ng ty trong n­íc thiÕt kÕ, chÕ t¹o nh­ (Vietronics, Gvec, VTB, VTD, Setro, Jec..), m¸y tÝnh c¸ nh©n (CMT, Genpacific, FPT, Green Mekong, VTB...) sè doanh nghiÖp tham gia t¨ng nhanh, nh­ng doanh sè kh«ng lín, kh«ng ®øng v÷ng trªn thÞ tr­êng vµ kh«ng cã søc m¹nh c¹nh tranh ngay c¶ víi c¸c s¶n phÈm ®iÖn tö n­íc ngoµi s¶n xuÊt t¹i ViÖt Nam. Ngµnh sinh häc Dùa trªn c«ng nghÖ sinh häc ®Ó thùc hiÖn chiÕn l­îc c«ng nghiÖp ho¸ lµ mét b­íc quan träng ®Ó thóc ®Èy c«ng nghiÖp ho¸ ë n«ng th«n. V× n­íc ta lµ mét n­íc n«ng nghiÖp, 80% sè d©n ë n«ng th«n, s¶n xuÊt n«ng nghiÖp chiÕm 27,2% [8] GS NguyÔn §×nh Phan - CNH - H§H n«ng nghiÖp n«ng th«n - T¹p chÝ KCM th¸ng 3/1998, Tr.3. . C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ g¾n liÒn víi c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i ho¸ n«ng th«n ®óng theo tinh thÇn v¨n kiÖn §¹i héi lÇn thø VIII cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam lµ nhiÖm vô quan träng hµng ®Çu cña ngµnh sinh häc. C«ng nghÖ sinh häc bao gåm tõ kü thuËt chän, lai t¹o gièng truyÒn gièng, c«ng nghÖ vi sinh, c«ng nghÖ m«, c«ng nghÖ tÕ bµo ®Õn c«ng nghÖ di truyÒn, c«ng nghÖ ADN cã ý nghÜa rÊt lín ®èi víi ph¸t triÓn toµn diÖn ë ViÖt Nam mét c¸ch bÒn v÷ng, víi sù b¶o vÖ vµ c¶i thiÖn m«i tr­êng thiªn nhiªn vµ m«i tr­êng sinh th¸i. VÒ c«ng nghÖ sinh häc, trªn thùc tÕ ViÖt Nam míi dõng l¹i ë 2 s¶n phÈm lµ r­îu cån vµ bia. Nh÷ng s¶n phÈm hÕt søc quan träng kh¸c cña c«ng nghÖ sinh häc nh­ kh¸ng sinh, axit amin, axit h÷u c¬, dung m«i h÷u c¬...cã mÆt trªn thÞ tr­êng ViÖt Nam ®Òu lµ s¶n phÈm nhËp ngo¹i. C«ng nghiÖp nhÑ, chÕ biÕn thùc phÈm kh«ng ®ñ søc c¹nh tranh víi c¸c n­íc trong khu vùc, ®ang chao ®¶o do thiÕu vèn, thiÕu vèn thiÕu c«ng nghÖ. Thµnh tùu cña chóng ta trong ¸p dông c«ng nghÖ sinh häc míi chØ lµ nh÷ng b­íc s¬ khai, do chóng ta Ýt s¸ng t¹o, míi chØ øng dông m¸y mãc, dËp khu«n thµnh tùu khoa häc kü thuËt n­íc ngoµi, thiÕu ®Çu t­ chiÒu s©u. UNESCO ®· cã s¸ng kiÕn gióp cho c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ®i vµo c«ng nghÖ sinh häc vµ n­íc ta vÒ danh nghÜa lµ thµnh viªn cña trung t©m c«ng nghÖ gen, c«ng nghÖ sinh häc quèc tÕ, nh­ng trªn thùc tÕ cho ®Õn nay cßn Ýt tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng CGCN quèc tÕ vÒ lÜnh vùc nµy. Ngµnh thiÕt bÞ vËt liÖu Cã thÓ nãi r»ng, ViÖt Nam ch­a thiÕt lËp ®­îc nÒn c«ng nghiÖp chÕ t¹o vËt liÖu míi, nh­ vËt liÖu th«ng minh, vËt liÖu phi tuyÕn...C¸c lo¹i vËt liÖu gèm kü thuËt, vËt liÖu composit gÇn ®©y míi ph¸t triÓn ë n­íc ta chØ chiÕm 5% tæng sè c¸c lo¹i vËt liÖu. C¸c lo¹i vËt liÖu nµy chØ lµ vËt liÖu cña giai ®o¹n tiÒn c«ng nghiÖp ho¸. Trong khi ®ã c«ng nghiÖp chÕ biÕn vµ sö dông nguyªn liÖu kho¸ng s¶n truyÒn thèng l¹c hËu so víi thÕ giíi tõ 30-100 n¨m. Ngµnh c¬ khÝ chÕ t¹o Ngµnh c¬ khÝ chÕ t¹o cña ViÖt Nam l¹c hËu tõ 3-5 thÕ hÖ (kho¶ng 50-100 n¨m) so víi thÕ giíi. HÖ sè c¬ giíi ho¸ trong c¸c lÜnh vùc s¶n xuÊt c«ng nghiÖp cña ViÖt Nam ®¹t kho¶ng 50% (cßn ë giai ®o¹n ®Çu cña c¬ khÝ ho¸), tû lÖ tù ®éng ho¸ kh«ng ®¸ng kÓ, nhiÒu kh©u lao ®éng cßn thñ c«ng. C¶ n­íc hiÖn nay cã kho¶ng 39.000 m¸y c«ng cô th× trong ®ã h¬n 10.000 chiÕc lµ do ViÖt Nam tù chÕ t¹o tõ nh÷ng n¨m 50 cña thÕ kû 20, sè cßn l¹i nhËp tõ Liªn X« (cò) vµ §«ng ¢u ®· l¹c hËu ngay tõ lóc l¾p ®Æt, chØ cã 1% lµ m¸y hiÖn ®¹i míi nhËp gÇn ®©y. Nh÷ng minh chøng sau cho thÊy sù yÕu kÐm cña ngµnh c¬ khÝ n­íc ta: ViÖt Nam míi chØ ®ãng ®­îc tµu ®i biÓn träng t¶i lín nhÊt lµ 6,5 v¹n tÊn song ®éng c¬ chñ yÕu lµ nhËp khÈu (tµu VÜnh ThuËn do nhµ m¸y ®ãng tµu B¹ch §»ng thùc hiÖn). Trong khi ®ã c¸c n­íc trªn thÕ giíi ®· ®ãng tµu chë hµng cã träng t¶i 20 v¹n tÊn, tµu chë dÇu 1 triÖu tÊn. Theo «ng NguyÔn Xu©n ChuÈn, Thø tr­ëng Bé c«ng nghiÖp chñ tÞch héi kü s­ « t« ViÖt Nam cho biÕt: “ngµnh c«ng nghiÖp « t« ViÖt Nam míi ®­îc h×nh thµnh song c«ng nghÖ kh«ng t­¬ng xøng víi tr×nh ®é thÕ giíi, c«ng nghÖ cßn nghÌo nµn l¹c hËu, 70% sè l­îng c«ng nghÖ cÇn ph¶i ®­îc thay thÕ tÝnh tõ n¨m 1995 ®Õn n¨m 2000. Chóng ta míi chÕ t¹o hoµn chØnh ®éng c¬ diezel 50 ml cßn c¸c n­íc tiªn tiÕn kh¸c ®· chÕ t¹o hoµn chØnh ®éng c¬ diezel 20.000-30.000 ml” Trong ngµnh ®­êng s¾t tæng søc kÐo sö dông trong ®­êng s¾t ViÖt Nam kh«ng lín (250.000 CV) gåm 11 chñng lo¹i kh¸c nhau do h¬n 20 n­íc chÕ t¹o. §Æc biÖt lo¹i ®Çu m¸y TY-7 do Liªn X« (cò) chÕ t¹o chiÕm qu¸ nöa sè l­îng ®Çu m¸y hiÖn cã chÕ t¹o tõ nh÷ng n¨m 70 lµm nhiÖm vô kÐo gç trong c¸c l©m tr­êng ë Liªn X« ®­îc chuyÓn sang ViÖt Nam tõ trong thêi kú chèng chiÕn tranh ph¸ ho¹i vµ hiÖn nay vÉn cßn kÐo trong ®oµn tµu chÝnh tuyÕn. Sè ®Çu m¸y cßn l¹i ®Òu thuéc lo¹i c«ng suÊt nhá. NÕu n¨ng suÊt ®Çu m¸y cña ta lµ 100% th× cña Trung Quèc lµ 153,5%, Indonexia 444,58%, Th¸i Lan 656,85%, Malaixia 249,17%, Ên §é 973,65%. Sè toa xe sö dông tr­íc n¨m 1970 lµ 29,3%; tr­íc 1980 lµ 58,5%; sè thÝch hîp víi nhu cÇu hiÖn t¹i chØ cã 4,1% [9] TS L­u V¨n Nghiªm - §Þnh h­íng trong ph¸t triÓn c«ng nghÖ ®­êng s¾t tr­íc tiÕn tr×nh héi nhËp - T¹p chÝ kinh tÕ vµ dù b¸o sè th¸ng 6/2002 . Ngµnh c«ng nghiÖp thÐp vµ luyÖn kim Ngµnh c«ng nghiÖp thÐp vµ luyÖn kim sÏ ®¸nh gi¸ tr×nh ®é ph¸t triÓn nÒn c«ng nghiÖp mçi quèc gia, nã lµ c«ng nghiÖp nÒn t¶ng ®Ó ph¸t triÓn c¸c ngµnh c«ng nghiÖp c¬ khÝ vµ c¸c ngµnh cã tr×nh ®é kü thuËt cao h¬n. Ch­a thÓ nãi lµ ViÖt Nam ®· cã c«ng nghiÖp luyÖn kim mét c¸ch c¬ b¶n bëi lÏ c«ng nghÖ cña ngµnh luyÖn kim ë ta l¹c hËu so víi thÕ giíi tíi h¬n 50 n¨m. Chóng ta chØ cã mçi khu gang thÐp Th¸i Nguyªn ë miÒn B¾c vµ chØ s¶n xuÊt ®­îc 20% nhu cÇu vÒ ph«i thÐp lµ nguyªn liÖu chÝnh phôc vô luyÖn vµ c¸n thÐp thµnh phÈm, sè cßn l¹i ph¶i nhËp tõ n­íc ngoµi. ë miÒn Nam míi chØ cã nhµ m¸y luyÖn vµ c¸n thÐp, ch­a cã qu¸ tr×nh luyÖn quÆng thµnh gang. C«ng suÊt trung b×nh cña c¸c nhµ m¸y ­íc tÝnh chØ kho¶ng 10 ngµn tÊn thÐp mét n¨m so víi 500 ngµn tÊn thÐp mét n¨m cña c¸c nhµ m¸y s¶n xuÊt thÐp ë khu vùc §«ng Nam ¸. Ngµnh thÐp ViÖt Nam míi chØ c¸n ®­îc c¸c s¶n phÈm dµi cì nhá vµ võa víi c¸c m¸c phæ biÕn lµ Cacbon thÊp. XÐt vÒ thùc chÊt vÉn chØ lµ gia c«ng thÐp cho nhu cÇu võa vµ thÊp, cßn c¸c s¶n phÈm thÐp h×nh, thÐp chÊt l­îng cao ph¶i nhËp khÈu 100 %[10] Lª Huy Kh«i - H­íng ®i nµo cho ngµnh thÐp ViÖt Nam - T¹p chÝ Con sè vµ Sù kiÖn sè 8/2002, Tr.18. . ViÖt Nam ®ang chÕ t¹o lß ®iÖn luyÖn thÐp 40 tÊn / mÎ, trong khi thÕ giíi cã lß s¶n suÊt 500 tÊn / mÎ. Dung tÝch cña lß cao Th¸i Nguyªn, con chim ®Çu ®µn cña ngµnh luyÖn kim ViÖt Nam lµ 100m3 tøc lµ b»ng 1/50-1/20 lÇn so víi thÕ giíi (2000-5000m3). C«ng nghÖ cò n¸t nµy ®· ngèn rÊt nhiÒu nguyªn liÖu. Lß ®iÖn ë ViÖt Nam tiªu hao ®iÖn n¨ng 900-1000 kw / tÊn thÐp so víi 400-500 kw / tÊn cña thÕ giíi. Theo «ng NguyÔn H÷u Th¬ - Phã Tæng gi¸m ®èc Tæng c«ng ty thÐp ViÖt Nam cho biÕt: “hiÖn nay n­íc ta cã 35 doanh nghiÖp s¶n xuÊt thÐp, 40 c¬ së c¸n thÐp. NÕu tÝnh tæng s¶n l­îng thÐp s¶n xuÊt ra cña c¸c nhµ m¸y s¶n xuÊt thÐp (C«ng ty thÐp §µ N½ng, C«ng ty thÐp MiÒn Nam, C«ng ty gang thÐp Th¸i Nguyªn) hiÖn nay s¶n l­îng thÐp cña c¶ n­íc ­íc kho¶ng 3,454 triÖu tÊn thÐp n¨m” [11] T¹p chÝ C«ng nghiÖp ViÖt Nam sè 20/2002, Tr.12 . Ngµnh s¶n xuÊt xi m¨ng HiÖn c¶ n­íc cã tÊt c¶ 65 nhµ m¸y xi m¨ng, trong ®ã chØ cã 10 nhµ m¸y lß quay hiÖn ®¹i víi tæng c«ng xuÊt thiÕt kÕ lµ 15,2 triÖu tÊn / n¨m, 55 nhµ m¸y xi m¨ng lß ®øng c«ng nghÖ l¹c hËu víi c«ng suÊt thiÕt kÕ 3 triÖu tÊn / n¨m. Ngoµi ra cßn cã 40 tr¹m nghiÒn xi m¨ng víi tæng c«ng suÊt thiÕt kÕ 43,35 triÖu tÊn / n¨m. Do c«ng nghÖ l¹c hËu nªn chñng lo¹i xi m¨ng s¶n xuÊt hiÖn nay cßn nghÌo, chñ yÕu lµ PCB 30, PCB 40, xi m¨ng Puz«la[12] Linh Hoa - Ngµnh xi m¨ng ViÖt Nam c«ng nghÖ l¹c hËu n¨ng lùc yÕu - B¸o khoa häc vµ ph¸t triÓn sè 44 ngµy 31/10 - 6/11/2002 . Ngµnh dÖt Trong ngµnh dÖt may do tr×nh ®é vÒ c«ng nghÖ cßn thÊp tõ ®ã dÉn tíi n¨ng suÊt lao ®éng cña ngµnh nµy thÊp chØ b»ng 30 - 50% so víi c¸c n­íc trong khu vùc. Cô thÓ trong ngµnh kÐo sîi n¨ng suÊt lao ®éng ®­îc biÓu hiÖn qua sè cäc sîi trªn mét lao ®éng. ë c¸c n­íc kh¸c víi mét d©y truyÒn hiÖn ®¹i chØ tiªu nµy lµ 300 - 400 cäc sîi trªn mét ng­êi. Nh­ng ë ViÖt Nam chØ cã mét vµi x­ëng sîi hiÖn ®¹i, mét c«ng nh©n qu¶n lý tõ 200 - 350 cäc sîi. Cßn ®a sè c¸c d©y chuyÒn sîi do d©y chuyÒn c«ng nghÖ cò, mét c«ng nh©n chØ qu¶n lý ®­îc 70 - 80 cäc sîi. §èi víi ngµnh dÖt thoi, hiÖn ®a sè c¸c n­íc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi chuyªn s¶n xuÊt v¶i cung cÊp cho ngµnh may ®Òu sö dông m¸y dÖt kh«ng thoi víi tèc ®é 700 - 900 vßng / phót vµ mét c«ng nh©n cã thÓ qu¶n lý ®­îc 30 - 50 m¸y dÖt, hiÖu suÊt thiÕt bÞ ®¹t tõ 90 - 98%. Trong khi ®ã ë ViÖt Nam m¸y dÖt thoi chØ cã tèc ®é 140 - 170 vßng / phót vµ mét ng­êi c«ng nh©n chØ ®øng ®­îc 8 - 10 m¸y. Cã mét sè Ýt m¸y dÖt kh«ng thoi võa ®­îc trang bÞ nh­ng còng chØ ®¹t tèc ®é 500 - 600 vßng/ phót, mét c«ng nh©n ®øng ®­îc 10 - 12 m¸y. HiÖu suÊt thiÕt bÞ chØ ®¹t ®­îc 70 - 80%[13] Th¸ch thøc ph¸t triÓn ngµnh dÖt - B¸o c«ng nghiÖp vµ Th­¬ng m¹i sè 27 - 2002, Tr.10 [14] T¹p chÝ c«ng nghiÖp sè quý I/2002 . ChÊt l­îng v¶i cña ngµnh dÖt ViÖt Nam cßn nhiÒu h¹n chÕ. Trong mét l« hµng ®­a vµo may th× khæ v¶i ph¶i ®ång ®Òu, mµu s¾c ph¶i ®óng mÉu, c¸c lçi chØ cho phÐp b×nh qu©n 30 - 40m mét lçi. Tuy nhiªn c¸c c«ng ty dÖt trong n­íc ch­a ®¸p øng ®­îc yªu cÇu nµy, nguyªn nh©n chÝnh lµ do c«ng nghÖ trong ngµnh dÖt cña ta cßn nhiÒu l¹c hËu. 1.2. Gi¸ c¶ cña c«ng nghÖ Gi¸ c¶ cña c«ng nghÖ ®­îc biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña gi¸ trÞ c«ng nghÖ. Th«ng th­êng víi nh÷ng c«ng nghÖ cã tr×nh ®é kü thuËt hiÖn ®¹i, cã hiÖu qu¶ th­¬ng m¹i cao sÏ cã gi¸ cao. Tuy nhiªn ®iÒu nµy l¹i kh«ng hoµn toµn ®óng víi thùc tÕ cña ho¹t ®éng CGCN n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam. Do thiÕu nh÷ng th«ng tin vÒ thÞ tr­êng CGCN trªn thÕ giíi, còng nh­ c¸c th«ng tin cã liªn quan tíi ®èi t­îng c«ng nghÖ chuyÓn giao, phÝa ViÖt Nam gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n trong viÖc x¸c ®Þnh ®óng gi¸ c¶ c«ng nghÖ. MÆt kh¸c do thiÕu kinh nghiÖm, kiÕn thøc liªn quan ®Õn CGCN cïng víi nh÷ng biÓu hiÖn yÕu kÐm vÒ phÈm chÊt cña mét sè c¸n bé thùc hiÖn CGCN ®· lµm cho phÝa ViÖt Nam chÞu thua thiÖt lín vÒ gi¸ c¶ khi CGCN. Gi¸ c¶ cña c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao trong c¸c dù ¸n th­êng bÞ khai khèng rÊt nhiÒu so víi gi¸ trÞ thùc cã cña nã, vµ ®Æc biÖt lµ ®èi víi c¸c dù ¸n liªn doanh. Song v× c¸c lý do kh¸c nhau, mµ rÊt Ýt ng­êi vµ c¸c c¬ quan ban hµnh cã thÓ biÕt ®­îc nh÷ng thua thiÖt vÒ gi¸ c¶ cña c¸c c«ng nghÖ n­íc ngoµi chuyÓn giao vµo trong n­íc. §Ó minh chøng cho nh÷ng nhËn ®Þnh trªn, xin ®­a ra mét sè vÝ dô ®iÓn h×nh vÒ c¸c tr­êng hîp khai khèng gi¸ c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao: à Trong dù ¸n liªn doanh gia cÇm gi÷a ViÖt Nam vµ Th¸i Lan, phÝa Th¸i Lan thùc hiÖn gãp vèn b»ng d©y chuyÒn giÕt mæ gia sóc, tuy nhiªn qua thÈm ®Þnh cho thÊy phÝa Th¸i Lan ®· khai khèng gi¸ cña d©y chuyÒn nµy lªn tíi 600.000 USD. à Trong dù ¸n liªn doanh gi÷a c«ng ty du lÞch thµnh phè Hå ChÝ Minh vµ Vinagroup, phÝa Vinagroup thùc hiÖn gãp vèn b»ng gi¸ trÞ thiÕt bÞ. Tæng trÞ gi¸ cña sè d©y chuyÒn thiÕt bÞ ®­îc hai bªn quyÕt to¸n lµ 4.340.000 USD nh­ng sau khi ®­îc mét c«ng ty quèc tÕ gi¸m ®Þnh l¹i th× gi¸ trÞ thùc cßn l¹i lµ 2.990.000 USD. à C«ng ty kiÓm to¸n SGS ®­îc Nhµ n­íc uû nhiÖm thÝ ®iÓm thÈm ®Þnh ë 12 ®¬n vÞ cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi. KÕt qu¶ cho thÊy cã tíi 6 ®¬n vÞ cã chªnh lÖch vÒ gi¸ mua thiÕt bÞ, sè chªnh lÖch nµy lªn tíi 14.000.000 USD à Qua mét cuéc kh¶o s¸t cña Bé C«ng nghiÖp cho thÊy 42 liªn doanh cña Bé cã vèn FDI, do mua ph¶i thiÕt bÞ cò ®· qua t©n trang con sè thiÖt h¹i lªn tíi 50.000.000 USD . ViÖc gi¸ tµi s¶n cè ®Þnh bÞ n©ng lªn cao lµm t¨ng khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh vµ cã lîi cho viÖc thu håi vèn cña phÝa n­íc ngoµi. PhÝa ViÖt Nam thiÖt h¹i vÒ tû lÖ chia l·i, ngµnh thuÕ thiÖt vÒ thuÕ thu nhËp doanh nghiÖp. Còng t­¬ng tù nh­ tµi s¶n cè ®Þnh h÷u h×nh, gi¸ trÞ cña tµi s¶n cè ®Þnh v« h×nh (nh·n hiÖu, b¶n quyÒn…) do phÝa n­íc ngoµi x¸c ®Þnh th­êng rÊt cao, tõ ®ã lµm t¨ng khÊu hao, gi¶m lîi tøc chÞu thuÕ. 1.3. Møc ®é g©y « nhiÔm m«i tr­êng cña c«ng nghÖ CGCN vµ nhËp m¸y mãc thiÕt bÞ cò l¹c hËu vµo ViÖt Nam ®· g©y t¸c ®éng xÊu tíi m«i tr­êng vµ søc khoÎ cña ng­êi lao ®éng còng nh­ ng­êi d©n. M¸y mãc kh«ng hiÖn ®¹i, kh«ng sö dông c«ng nghÖ s¹ch ®· g©y nªn l­îng chÊt th¶i lín. T¹i c¸c nhµ m¸y chÕ biÕn thuû s¶n ë H¶i Phßng, Nha Trang, T.P Hå ChÝ Minh do khÝ Freon vµ NH3 tõ hÖ thèng m¸y cÊp ®«ng, kho ®«ng l¹nh, xe ph¸t l¹nh bÞ rß rØ céng víi khÝ CO, SO2 bèc lªn tõ c¸c bÓ dÇu ®Ó chÕ biÕn c¸c s¶n phÈm ®«ng l¹nh ®· g©y « nhiÔm kh«ng khÝ ë møc rÊt cao. T¹i khu c«ng nghiÖp Biªn Hoµ gåm 65 nhµ m¸y ph©n bæ trªn 1 diÖn tÝch 382 ha cã phÇn lín thiÕt bÞ c«ng nghÖ thuéc thÕ hÖ n¨m 1970 nªn võa tiªu hao n¨ng l­îng nhiÒu võa dÉn ®Õn chÊt th¶i c«ng nghiÖp cã tû lÖ cao. Trung b×nh mçi ngµy ®ªm khu c«ng nghiÖp Biªn Hoµ th¶i ra h¬n 26.000m3 n­íc th¶i x¶ trùc tiÕp vµo s«ng §ång Nai (cung cÊp 90% l­îng n­íc cho 3 khu vùc d©n c­: Thµnh phè Hå ChÝ Minh, §ång Nai vµ mét phÇn tØnh B×nh D­¬ng). N­íc t¹i ®©y th¶i nhiÒu chÊt h÷u c¬, nhiÒu dÇu mì, kim lo¹i nÆng vµ v­ît qu¸ møc cho phÐp. T¶i l­îng nhiÔm BODS lªn ®Õn 15.091 kg ngµy ®ªm. Nång ®é bôi Oxit Ni t¬ trong khu c«ng nghiÖp cao h¬n nhiÒu lÇn so víi tiªu chuÈn cho phÐp (TCCP). §Æc biÖt lµ t¹i c¸c nhµ m¸y ho¸ chÊt ë Biªn Hoµ nång ®é khÝ Clo cao gÊp 15 - 30 lÇn so víi møc cho phÐp. T¹i nhµ m¸y ph©n l©n V¨n §iÓn l­îng bôi lªn tíi 1.100mg / m3 chiÕm trªn 90% l­îng th¶i vµo kh«ng khÝ. XÝ nghiÖp ho¸ chÊt s¬n Hµ Néi bôi ch× v­ît nång ®é cho phÐp tíi hµng ngµn lÇn. Nhµ m¸y cao su Hµ Néi cã nång ®é « nhiÔm cao, v­ît qu¸ TCCP 40 lÇn. Qua ®iÒu tra nång ®é khÝ ®éc trong c¸c liªn doanh vÒ ho¸ chÊt v­ît qu¸ 11 lÇn so víi tiªu chuÈn quy ®Þnh; nång ®é bôi v­ît qu¸ 28 lÇn cho phÐp vµ cã tíi 10 % d©y chuyÒn thiÕt bÞ g©y « nhiÔm qu¸ møc quy ®Þnh.[15] NguyÔn V¨n H¶o - ChuyÓn giao c«ng._. phÇn t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng gi¶i quyÕt viÖc lµm vµ tiÕp theo lµ c¸c tiªu chÝ cßn l¹i. B¶ng 3: ViÖt Nam vµ sù lùa chän cho c¸c ngµnh c«ng nghiÖp Tiªu chÝ ViÖt Nam cã kh¶ n¨ng thµnh c«ng Cao ThÊp §é hÊp dÉn Cao - C«ng nghÖ tin häc (phÇn mÒm) - C«ng nghÖ sinh häc phôc vô n«ng nghiÖp nhiÖt ®íi - C«ng nghiÖp dÞch vô tÇm xa (kiÓm to¸n, b¶o hiÓm, tµi chÝnh) - C«ng nghiÖp du lÞch - S¶n phÈm chÕ biÕn tõ n«ng s¶n -C«ng nghÖ vËt liÖu míi - N¨ng l­îng míi -TruyÒn th«ng - D­îc phÈm ThÊp - M¸y mãc thiÕt bÞ nhá - Nhãm linh kiÖn vµ s¶n phÈm ®iÖn tö - DÖt may da dµy ®å ch¬i - §ãng tµu chuyªn dông võa vµ nhá - S¶n xuÊt ®å gia dông - Ho¸ chÊt c¬ b¶n - Läc dÇu -S¶n xuÊt thÐp - Xi m¨ng Tuy nhiªn sù ph©n luång cho c¸c lùa chän ë trªn chØ mang tÝnh t­¬ng ®èi vµ cã ý nghÜa tham chiÕu, vµ cã thÓ thay ®æi theo môc tiªu ph¸t triÓn kh¸c nhau ë c¸c thêi kú kh¸c nhau. II. c¸c gi¶i ph¸p lùa chän c«ng nghÖ thÝch hîp nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng chuyÓn giao c«ng nghÖ n­íc ngoµi vµo viÖt nam. 1. Cã nhËn thøc ®óng ®¾n vÒ tÇm quan träng cña chuyÓn giao c«ng nghÖ Mét sù nhËn thøc, ®¸nh gi¸ ®óng ®¾n vÒ tÇm quan träng cña CGCN lµ yÕu tè quan träng ®Çu tiªn quyÕt ®Þnh sù thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña mçi cuéc CGCN. Tõ nhËn thøc ban ®Çu ®ã sÏ phèi tíi chÝnh s¸ch ®Þnh h­íng, tr­íc khi thùc hiÖn mét cuéc chuyÓn giao, còng nh­ trong qu¸ tr×nh khai th¸c c«ng nghÖ ®· chuyÓn giao. Mét nhËn thøc vÒ tÇm quan träng cña CGCN tíi nÒn kinh tÕ trong n­íc nÕu nh­ cã nh÷ng lÖch l¹c, thiÕu sãt ngay tõ ban ®Çu, sÏ kÐo theo hµng lo¹t thÊt b¹i, mµ chóng ta kh«ng thÓ kh¾c phôc hoÆc khã kh¾c phôc, nh÷ng thÊt b¹i ®ã sÏ x¶y ra trªn côc diÖn lín cña nÒn kinh tÕ ë mäi kh©u s¶n xuÊt, vµ diÔn ra theo mét ph¶n øng d©y chuyÒn trong mét thêi gian l©u dµi kh«ng x¸c ®Þnh. Qua nghiªn cøu nh÷ng kinh nghiÖm cña mét sè n­íc trong lÜnh vùc CGCN còng nh­ c¨n cø vµo t×nh h×nh thùc tÕ cña ViÖt Nam, cho thÊy mét nhËn thøc ®óng ®¾n vÒ tÇm quan träng cña CGCN ®­îc thÓ hiÖn trªn nh÷ng khÝa c¹nh sau: - CGCN tõ n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam lµ h­íng quan träng nhÊt hiÖn nay ®Ó ®æi míi vµ n©ng cao tr×nh ®é c«ng nghÖ n­íc ta, lµ con ®­êng ng¾n nhÊt ®Ó rót ng¾n kho¶ng c¸ch tôt hËu so víi thÕ giíi vÒ khoa häc vµ c«ng nghÖ. Tuy nhiªn vÒ l©u dµi viÖc n©ng cao n¨ng lùc c«ng nghÖ quèc gia lµ gi¶i ph¸p quan träng xuyªn suèt qu¸ tr×nh CNH - H§H. Thµnh c«ng trong CGCN ®­îc chøng tá b»ng c¸ch lµm chñ c«ng nghÖ th«ng qua nh÷ng nç lùc liªn tôc vÒ tiÕp thu c«ng nghÖ, thÝch nghi ho¸ vµ cuèi cïng lµ ph¶i s¶n sinh ra nh÷ng c«ng nghÖ míi. Sù hoµn toµn lÖ thuéc vµo c«ng nghÖ n­íc ngoµi sÏ k×m h·m viÖc ®uæi b¾t tr×nh ®é khoa häc - c«ng nghÖ cña c¸c n­íc ph¸t triÓn. - CGCN tõ n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam chØ thùc sù ph¸t huy vai trß cña nã nÕu nh­ c¸c ®iÒu kiÖn vÒ c¬ së vËt chÊt, nguån nh©n lùc ®Ó tiÕp nhËn vµ khai th¸c c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao thÝch øng ®­îc yªu cÇu mµ c«ng nghÖ ®ã yªu cÇu. §iÒu nµy cã nghÜa c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao vµo néi ®Þa ph¶i phï hîp víi ®iÒu kiÖn thùc tÕ cña n¬i tiÕp nhËn cã nh­ vËy c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao míi ph¸t huy tèi ®a hiÖu qu¶ trªn c¬ së kÕt hîp tÝnh ­u viÖt vÒ tÝnh n¨ng khai th¸c cña c«ng nghÖ ®ã víi lîi thÕ t­¬ng ®èi vÒ nguån lùc trong n­íc. 2. X©y dùng chÝnh s¸ch nhÊt qu¸n mang tÇm chiÕn l­îc vÒ ­u tiªn ph¸t triÓn c«ng nghÖ Trªn c¬ së nh÷ng nhËn thøc ®óng ®¾n vÒ vai trß cña CGCN tíi nÒn kinh tÕ, chóng ta ph¶i ®­a ra hÖ thèng chÝnh s¸ch nhÊt qu¸n mang tÇm chiÕn l­îc vÒ ­u tiªn ph¸t triÓn c«ng nghÖ. HÖ thèng chÝnh s¸ch ®ßi hái ph¶i mang tÝnh nhÊt qu¸n, bëi v× nÕu kh«ng cã sù nhÊt qu¸n trong chÝnh s¸ch chóng ta sÏ gÆp nhiÒu khã kh¨n trong qu¸ tr×nh ®æi míi c«ng nghÖ, ®ã lµ t×nh tr¹ng “trªn nãi d­íi kh«ng nghe”, “m¹nh ai ng­êi Êy lµm”. KÕt qu¶ CGCN sÏ kh«ng ®em l¹i c¸i ®Ých mµ chóng ta h­íng tíi, thËm chÝ ph¶i g¸nh chÞu nh÷ng hËu qu¶ nÆng nÒ do chÝnh s¸ch kh«ng nhÊt qu¸n vÒ CGCN ®em l¹i. HÖ thèng chÝnh s¸ch vÒ ­u tiªn ph¸t triÓn c«ng nghÖ vµ CGCN bao gåm: ChÝnh s¸ch ­u tiªn ph¸t triÓn lÜnh vùc chuyÓn giao, vµ chÝnh s¸ch hç trî cho ho¹t ®éng chuyÓn giao c«ng nghÖ . 2.1. VÒ lÜnh vùc ­u tiªn chuyÓn giao c«ng nghÖ Qua viÖc c¨n cø vµ ph©n tÝch ®¸nh gi¸ thùc tÕ vÒ tiÒm n¨ng vµ nhu cÇu vÒ c«ng nghÖ trong n­íc chóng ta cã thÓ ®­a ra mét sè lÜnh vùc ­u tiªn CGCN nh­ sau: - B»ng mäi kh¶ n¨ng cã thÓ tranh thñ CGCN tiªn tiÕn trªn thÕ giíi ®Ó thùc hiÖn “®i t¾t ®ãn ®Çu” trong c¸c ngµnh (viÔn th«ng, ®iÖn tö, tin häc, sinh häc, vËt liÖu míi). - §Æc biÖt coi träng vµ ®Èy m¹nh CGCN phôc vô CNH - H§H n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n. - Chó träng CGCN nh»m ph¸t triÓn c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng l©m thuû s¶n phôc vô xuÊt khÈu vµ c«ng nghiÖp hµng tiªu dïng. - CGCN mét c¸ch cã chän läc cho c¸c ngµnh c«ng nghiÖp nÆng (n¨ng l­îng, vËt liÖu x©y dùng, c¬ khÝ luyÖn kim, ho¸ chÊt). 2.2. VÒ chÝnh s¸ch hç trî cho ph¸t triÓn c«ng nghÖ vµ CGCN 2.2.1. ChÝnh s¸ch vÒ vèn cho CGCN V¨n kiÖn héi nghÞ ®¹i biÓu toµn quèc gi÷a nhiÖm kú kho¸ VIII chØ râ: “§Ó c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ cÇn huy ®éng nhiÒu vèn, sö dông vèn cã hiÖu qu¶”. Nguån vèn trong n­íc lµ quyÕt ®Þnh nguån vèn n­íc ngoµi lµ quan träng. §iÒu then chèt lµ huy ®éng vèn b»ng c¸ch nµo, sö dông nguån vèn nh­ thÕ nµo ®Ó cã hiÖu qu¶. Chóng ta cã thÓ huy ®éng tèi ®a nguån tÝch luü tiÕt kiÖm tõ d©n c­ ®ang t¹m nhµn rçi ®Ó ®Çu t­ cho ph¸t triÓn nãi chung vµ cho ho¹t ®éng CGCN nãi riªng. §Ó thu hót ®­îc nguån vèn nµy Nhµ n­íc cÇn cã biÖn ph¸p gi¶m thñ tôc phiÒn hµ, cã chÝnh s¸ch l·i suÊt thÝch hîp cã lîi cho ng­êi d©n ®ång thêi x©y dùng chÕ ®é b¶o hiÓm tiÒn göi ®èi víi nh÷ng tµi kho¶n trong ng©n hµng néi ®Þa ë ViÖt Nam. Bªn c¹nh ®ã dÇn t¹o ra mét m«i tr­êng lµnh m¹nh hÊp dÉn trong ho¹t ®éng thÞ tr­êng më. Huy ®éng vèn tõ n­íc ngoµi (chñ yÕu th«ng qua ho¹t ®éng ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi FDI vµ nguån viÖn trî ph¸t triÓn chÝnh thøc ODA) lµ hai nguån vèn lín cã tÝnh kh¶ thi cao. §Ó huy ®éng nguån vèn FDI Nhµ n­íc ph¶i kh«ng ngõng hoµn thiÖn vÒ nh÷ng chÝnh s¸ch ­u ®·i, c¬ së h¹ tÇng cho viÖc thu hót ®Çu t­ n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam. Bªn c¹nh ®ã ph¶i triÖt tiªu n¹n quan liªu hµnh chÝnh, gi¶m thiÓu r­êm rµ trong viÖc t¹o c¸c nguån vèn ®èi øng cho c¸c dù ¸n ODA. Trªn c¬ së ®· cã nguån vèn cÇn thiÕt, Nhµ n­íc th«ng qua hÖ thèng ng©n hµng trang tr¶i vèn cho ho¹t ®éng ®æi míi c«ng nghÖ vµ CGCN theo nguyªn t¾c sau: - T¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho doanh nghiÖp vay vèn ®Ó ®æi míi c«ng nghÖ nh­ cho vay víi l·i suÊt thÊp, chØ víi ®iÒu kiÖn ph­¬ng ¸n cã tÝnh kh¶ thi chø kh«ng cÇn thÕ chÊp; cho vay ®Ó thanh to¸n nî tr­íc khi ®æi míi c«ng nghÖ; cã thÓ tr¶ nhiÒu lÇn. - §èi víi c¸c lÜnh vùc c«ng nghÖ mµ ViÖt Nam cÇn “®i t¾t ®ãn ®Çu”, cßn míi l¹ víi c¸c doanh nghiÖp, mµ chØ cã c¸c trung t©m nghiªn cøu vµ triÓn khai khoa häc míi cã kh¶ n¨ng hÊp thô song ®ßi hái l­îng vèn qu¸ lín v­ît qu¸ kh¶ n¨ng cña hä, ng©n hµng cã thÓ cÊp vèn víi møc l·i suÊt thÊp thËm chÝ b»ng kh«ng víi ®iÒu kiÖn b¶o l·nh cña Nhµ n­íc. Tuy nhiªn cÇn l­u ý r»ng cho dï cã sù hç trî hoÆc ­u ®·i trong c¸c biÖn ph¸p tµi chÝnh, tÝn dông song døt kho¸t kh«ng thùc hiÖn chÕ ®é bao cÊp. 2.2.2. VÒ chÝnh s¸ch thuÕ Nh÷ng ­u ®·i vÒ thuÕ ®èi víi nh÷ng ho¹t ®éng ®æi míi vµ CGCN vµo ViÖt Nam ®­îc thÓ hiÖn trªn c¸c ph­¬ng diÖn sau: - Ph¶i lµm cho c¸c s¾c thuÕ cña ViÖt Nam cã tÝnh thuyÕt phôc néi dung c¸c s¾c thuÕ ph¶i th«ng suèt râ rµng vµ Ýt thay ®æi nhÊt. - Dïng c«ng cô vÒ thuÕ ®Ó hç trî c¸c doanh nghiÖp øng dông c«ng nghÖ hiÖn ®¹i phï hîp víi h­íng ­u tiªn cña Nhµ n­íc. Cô thÓ: + ¸p dông møc thuÕ suÊt thuÕ nhËp khÈu thÊp víi c¸c thiÕt bÞ, gi¶i ph¸p c«ng nghÖ tiªn tiÕn. + MiÔn mäi lo¹i thuÕ cho c¸c s¶n phÈm ®ang trong thêi kú s¶n xuÊt thö b»ng c«ng nghÖ míi. + Gi¶m thuÕ thu nhËp doanh nghiÖp trong mét sè n¨m ®èi víi c¸c s¶n phÈm lµm ra b»ng c«ng nghÖ míi lÇn ®Çu tiªn ®­îc ¸p dông trong n­íc, hoÆc c«ng nghÖ néi sinh míi. + Khi ®¸nh thuÕ vµo ho¹t ®éng CGCN cÇn l­u ý: chØ nªn ®¸nh thuÕ ë møc ®é hîp lý víi phÇn thu ®­îc tõ bÝ quyÕt kü thuËt, nh·n hiÖu hµng ho¸, hç trî kü thuËt cña chuyªn gia n­íc ngoµi, tuy nhiªn ®Ó khuyÕn khÝch viÖc ®µo t¹o c«ng nh©n chóng ta kh«ng nªn ®¸nh thuÕ vµo phÇn lîi thu ®­îc tõ viÖc ®µo t¹o c«ng nh©n (mÆc dï ®µo t¹o c«ng nh©n còng thuéc néi dung CGCN). 3. Kh«ng ngõng hoµn thiÖn c«ng t¸c qu¶n lý ho¹t ®éng chuyÓn giao c«ng nghÖ Ngµy nay ®øng tr­íc søc Ðp cña sù c¹nh tranh gay g¾t, b¶n th©n mçi doanh nghiÖp lu«n lu«n ph¶i tÝnh ®Õn viÖc kh«ng ngõng c¶i thiÖn n¨ng lùc c¹nh tranh cña m×nh, trong ®ã ®æi míi c«ng nghÖ lµ yÕu tè then chèt nhÊt trùc tiÕp t¸c ®éng ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp. Do vËy, bÊt cø mét doanh nghiÖp nµo, v× lîi Ých tr­íc m¾t lu«n nç lùc c¸ch t©n c«ng nghÖ hiÖn cã b»ng mäi kh¶ n¨ng cã thÓ, thËm chÝ chØ ch¹y theo viÖc ph¸t triÓn lèi mßn khoa häc kü thuËt n­íc ngoµi mµ kh«ng tÝnh tíi viÖc ph¸t triÓn c«ng nghÖ mét c¸ch bÒn v÷ng. Do vËy nhÊt thiÕt ®ßi hái ph¶i cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc tíi ho¹t ®éng chuyÓn giao c«ng nghÖ, ®Ó ng¨n chÆn t×nh tr¹ng du nhËp c«ng nghÖ mét c¸ch lan trµn, trïng lÆp g©y l·ng phÝ nguån lùc ®Êt n­íc. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, lîi nhuËn lµ vÊn ®Ò quan träng ®Çu tiªn chi phèi c¸c doanh nghiÖp theo quy luËt kinh tÕ kh¸ch quan. NÕu kh«ng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc, c¸c doanh nghiÖp v× ch¹y theo lîi nhuËn sÏ s½n sµng du nhËp nh÷ng c«ng nghÖ kh«ng cã chiÒu s©u thËm chÝ kh«ng cã lîi tíi céng ®ång ®i ng­îc môc tiªu chung cña c«ng cuéc CNH - H§H ho¸ ®Êt n­íc, ph­¬ng h¹i lîi Ých quèc gia. C«ng t¸c hoµn thiÖn chÝnh s¸ch qu¶n lý ho¹t ®éng CGCN n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam thÓ hiÖn trªn c¸c ph­¬ng diÖn sau: - T¨ng c­êng vai trß qu¶n lý cña Nhµ n­íc trong ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch qu¶n lý ho¹t ®éng CGCN còng nh­ trong gi¸m s¸t viÖc chÊp hµnh c¸c quy chÕ ®æi míi CGCN cña c¸c doanh nghiÖp. §Ó thùc hiÖn c¸c yªu cÇu nãi trªn cÇn t¨ng c­êng vai trß cña Bé Khoa häc c«ng nghÖ vµ m«i tr­êng, Bé c«ng nghiÖp cïng c¸c c¬ quan h÷u quan ®Ó thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng vµ nhiÖm vô d­íi ®©y: + Tham m­u cho chÝnh phñ trong viÖc ho¹ch ®Þnh c¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn c«ng nghÖ còng nh­ trong viÖc hoµn thiÖn m«i tr­êng thÓ chÕ vµ hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch nh»m thùc hiÖn c¸c môc tiªu cña chiÕn l­îc CNH - H§H. + X©y dùng c¸c quy chÕ ®¸nh gi¸ c«ng nghÖ phï hîp víi ®iÒu kiÖn vµ hoµn c¶nh cña ViÖt Nam. + Phèi hîp cïng c¸c c¬ quan h÷u quan xem xÐt l¹i c¸c ®iÒu kho¶n cã liªn quan ®Õn ®æi míi vµ CGCN ®Ó kiÕn nghÞ söa ®æi bæ sung hoÆc ban hµnh míi c¸c thÓ chÕ kh«ng chØ nh»m khuyÕn khÝch c¸c lo¹i h×nh ®Çu t­ gãp nhiÒu vèn mµ cßn ®Æc biÖt khuyÕn khÝch c¸c lo¹i h×nh ®Çu t­ gãp phÇn n©ng cao n¨ng lùc c«ng nghÖ quèc gia th«ng qua d¹y nghÒ, truyÒn ®¹t c¸c kü n¨ng qu¶n lý vµ nhËp khÈu c«ng nghÖ ®¶m b¶o sù ph¸t triÓn l©u bÒn cña ®Êt n­íc. - C¸c c¬ quan Nhµ n­íc cÇn cã sù phèi hîp tèt ®Ó ph¸t hiÖn vµ xö lý nghiªm minh c¸c tr­êng hîp vi ph¹m quyÒn së h÷u c«ng nghiÖp ®· ®­îc b¶o hé cña n­íc ngoµi t¹i ViÖt Nam, tõ ®ã t¨ng thªm lßng tin cña c¸c ®èi t¸c trong qu¸ tr×nh chuyÓn giao c«ng nghÖ vµo ViÖt Nam. - CÇn cã c¸c biÖn ph¸p h÷u hiÖu, thuËn tiÖn cho viÖc ®¨ng ký quyÒn së h÷u c«ng nghiÖp t¹i ViÖt Nam. 4. Hoµn thiÖn hÖ thèng gi¸m ®Þnh, thÈm ®Þnh, kiÓm to¸n Trong nh÷ng n¨m qua, do hÖ thèng gi¸m ®Þnh, thÈm ®Þnh vµ kiÓm to¸n cña n­íc ta cßn h¹n chÕ vÒ sè l­îng vµ yÕu kÐm vÒ n¨ng lùc, chÝnh v× vËy mµ trong qu¸ tr×nh du nhËp c«ng nghÖ n­íc ngoµi vµo trong n­íc chóng ta ®· gÆp ph¶i rÊt nhiÒu thua thiÖt nh­ kh«ng biÕt ®­îc chÝnh x¸c lai lÞch vµ ®é tuæi c«ng nghÖ; c«ng nghÖ cã nguy c¬ g©y « nhiÔm m«i tr­êng lín, gi¸ c¶ c«ng nghÖ v­ît qu¸ cao so víi gi¸ trÞ thùc cã. MÆt kh¸c c«ng t¸c gi¸m ®Þnh, thÈm ®Þnh, kiÓm to¸n cã vai trß ®Æc biÖt quan träng trong viÖc ®­a ra quyÕt ®Þnh ®Çu tiªn cã chÊp nhËn ®×nh chØ thËm chÝ huû bá mét cuéc CGCN tõ n­íc ngoµi vµo trong n­íc. ChÝnh v× hai lý do nªu trªn, chóng ta ph¶i kh«ng ngõng hoµn thiÖn hÖ thèng gi¸m ®Þnh, thÈm ®Þnh, kiÓm to¸n nh»m phôc vô cã hiÖu qu¶ cho c«ng t¸c gi¸m ®Þnh, thÈm ®Þnh, kiÓm to¸n trong ho¹t ®éng CGCN n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam. C«ng t¸c hoµn thiÖn hÖ thèng tæ chøc ho¹t ®éng vµ n©ng cao n¨ng lùc ho¹t ®éng cña gi¸m ®Þnh, thÈm ®Þnh, kiÓm to¸n ViÖt Nam ®­îc tËp trung trªn c¸c ph­¬ng diÖn sau: - X©y dùng mét c¬ chÕ kiÓm so¸t thèng nhÊt, hÖ thèng tæ chøc thÝch hîp phôc vô c«ng t¸c gi¸m ®Þnh vµ thÈm ®Þnh kiÓm to¸n. - Vai trß qu¶n lý cña Nhµ n­íc ®èi víi ho¹t ®éng gi¸m ®Þnh, thÈm ®Þnh, kiÓm to¸n cÇn ph¶i ®­îc luËt ho¸. Dµnh sù ­u tiªn cho c¸c tæ chøc gi¸m ®Þnh vµ kiÓm to¸n ViÖt Nam. Bªn c¹nh ®ã cã sù kÕt hîp lùa chän c¸c c«ng ty gi¸m ®Þnh vµ kiÓm to¸n n­íc ngoµi. - §èi víi c¸c c«ng nghÖ vµ dù ¸n c«ng tr×nh mµ ViÖt Nam ch­a ®ñ tr×nh ®é, ph­¬ng tiÖn kü thuËt ®Ó tiÕn hµnh gi¸m ®Þnh, thÈm ®Þnh vµ kiÓm to¸n cã thÓ tæ chøc ®Êu thÇu hoÆc thuª c«ng ty gi¸m ®Þnh vµ kiÓm to¸n cã uy tÝn n­íc ngoµi tiÕn hµnh gi¸m ®Þnh, kiÓm to¸n th«ng qua hîp ®ång th­¬ng m¹i trªn c¬ së luËt ph¸p quèc tÕ cã sù gi¸m s¸t cña c¸c c¬ quan chøc n¨ng ViÖt Nam. - T¨ng c­êng hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña c«ng t¸c tæ chøc qu¶n lý tiªu chuÈn, ®o l­êng, kiÓm tra chÊt l­îng, còng nh­ n©ng cao nghiÖp vô cho ®éi ngò nh©n lùc ho¹t ®éng trong c¸c c¬ quan kiÓm tra tiªu chuÈn ®o l­êng. - X©y dùng hÖ thèng th«ng tin c«ng nghÖ vµ ®¶m b¶o cËp nhËt kÞp thêi ®Ó phôc vô cho viÖc thÈm ®Þnh kiÓm to¸n, ®¸nh gi¸ c«ng nghÖ còng nh­ lùa chän thiÕt bÞ c«ng nghÖ. - X©y dùng mét hÖ thèng tiªu chuÈn, th«ng sè kü thuËt, vµ giíi h¹n cho phÐp cña c¸c néi dung liªn quan ®Õn CGCN (møc ®é tiªn tiÕn d©y chuyÒn thiÕt bÞ, tÝnh n¨ng kü thuËt, an toµn lao ®éng, an toµn phãng x¹, « nhiÔm m«i tr­êng, nhu cÇu thÞ tr­êng, gi¸ c¶ c«ng nghÖ). 5. §Èy m¹nh c«ng t¸c t­ vÊn trong ho¹t ®éng chuyÓn giao c«ng nghÖ Ho¹t ®éng t­ vÊn ®ãng vai trß lµ ng­êi “dÉn ®­êng chØ lèi” cho c¸c doanh nghiÖp trong n­íc trong qu¸ tr×nh t×m tßi ®æi míi c«ng nghÖ. Mét ho¹t ®éng t­ vÊn cã hiÖu qu¶ sÏ gióp phÝa nhËp c«ng nghÖ t×m ®­îc nguån c«ng nghÖ thÝch hîp, gi¶m thiÓu ®­îc nh÷ng chi phÝ kh«ng cÇn thiÕt, vµ quan träng h¬n hÕt lµ sù ®Çu t­ vµo du nhËp c«ng nghÖ lµ ®óng n¬i ®óng chç. §Ó ho¹t ®éng t­ vÊn trong CGCN cã hiÖu qu¶ chóng ta cÇn thùc hiÖn mét sè gi¶i ph¸p sau: - Thµnh lËp mét héi ®ång t­ vÊn CGCN bao gåm: ®¹i diÖn c¸c c¬ quan chuyªn m«n, c¸c nhµ khoa häc, nghiªn cøu triÓn khai, ®¹i diÖn c¸c hiÖp héi ngµnh nghÒ, c¸c doanh nghiÖp. Héi ®ång nµy cã nhiÖm vô nghiªn cøu kh¶o s¸t sè liÖu, tËp hîp ý kiÕn ®Ò ®¹t cña c¸c doanh nghiÖp tæ chøc cã nhu cÇu du nhËp c«ng nghÖ ®Ó cã thÓ tham m­u cho Nhµ n­íc trong viÖc ®­a ra chÝnh s¸ch cô thÓ nh»m khuyÕn khÝch CGCN tiªn tiÕn, phï hîp, cã ®Þnh h­íng. - T¨ng c­êng viÖc t×m kiÕm xö lý c«ng bè c¸c th«ng tin vÒ CGCN trªn thÕ giíi ®Ó gióp doanh nghiÖp trong viÖc t×m nguån, lùa chän c«ng nghÖ, ®µm ph¸n vÒ mua b¸n c«ng nghÖ. ViÖc nµy cã thÓ thùc hiÖn ®­îc th«ng qua hîp t¸c liªn kÕt (song ph­¬ng hoÆc ®a ph­¬ng) víi c¸c tæ chøc xóc tiÕn th­¬ng m¹i, c¸c hiÖp héi chuyªn m«n, c¸c tæ chøc dÞch vô th«ng tin c«ng nghÖ cña c¸c n­íc. 6. KÕt hîp hµi hoµ c«ng nghÖ néi sinh vµ c«ng nghÖ chuyÓn giao tõ n­íc ngoµi, tõng b­íc n©ng cao n¨ng lùc c«ng nghÖ néi sinh KÕt hîp du nhËp c«ng nghÖ n­íc ngoµi vµ c«ng nghÖ néi sinh lµ con ®­êng ng¾n nhÊt ®Ó thóc ®Èy t¨ng tr­ëng nÒn kinh tÕ. CGCN tõ n­íc ngoµi vµo trong n­íc vµ ph¸t triÓn c«ng nghÖ néi sinh cã t¸c ®éng qua l¹i h÷u c¬ víi nhau. C«ng nghÖ nhËp ngo¹i sÏ cã vai trß thóc ®Èy vµ dÉn d¾t hç trî ph¸t triÓn c«ng nghÖ néi sinh. C«ng nghÖ néi sinh cã vai trß lµm t¨ng n¨ng lùc hÊp thô c«ng nghÖ n­íc ngoµi sö dông c«ng nghÖ ®ã ®¹t hiÖu qu¶ cao nhÊt. Tuy nhiªn c¶ hai nguån c«ng nghÖ ngo¹i nhËp vµ néi sinh chØ thùc sù ®em l¹i hiÖu qu¶ nhÊt nÕu nh­ chóng ta cã mét sù bè trÝ kÕt hîp khai th¸c hai nguån c«ng nghÖ nµy mét c¸ch thÝch hîp. NÕu kh«ng, hai nguån c«ng nghÖ nµy sÏ kh«ng thÓ thóc ®Èy lÉn nhau ph¸t triÓn thËm chÝ triÖt tiªu lÉn nhau thao chiÒu h­íng tiªu cùc. Sù phèi kÕt hîp hµi hoµ hai nguån c«ng nghÖ vµ n©ng cao n¨ng lùc c«ng nghÖ néi sinh ®­îc thÓ hiÖn qua c¸ch thøc sau: -Trong bÊt cø ngµnh s¶n xuÊt nµo, c«ng nghÖ néi sinh còng ph¶i chiÕm tû lÖ nhÊt ®Þnh cho dï lµ Ýt nhÊt, ë kh©u ®¬n gi¶n nhÊt. -Trong mçi ngµnh s¶n xuÊt, møc ®é ®ßi hái ®æi míi c«ng nghÖ ë mçi kh©u lµ kh¸c nhau, v× thÕ tuú thuéc vµo yªu cÇu ®æi míi cña tõng kh©u s¶n xuÊt mµ ®­a ra quyÕt ®Þnh ®æi míi c«ng nghÖ b»ng viÖc du nhËp c«ng nghÖ ngo¹i hay tù n©ng cao c«ng nghÖ néi sinh cho phï hîp. Cã thÓ ®ång thêi kÕt hîp viÖc sö dông c«ng nghÖ néi sinh cho kh©u s¶n xuÊt nµy bªn c¹ch sö dông c«ng nghÖ ngo¹i nhËp cho kh©u s¶n xuÊt kh¸c trong cïng mét ngµnh s¶n xuÊt. HoÆc trong cïng mét kh©u s¶n xuÊt cã thÓ ®ång thêi kÕt hîp c«ng nghÖ ngo¹i nhËp trªn c¬ së nÒn t¶ng cña c«ng nghÖ néi sinh. - Trong qu¸ tr×nh du nhËp c«ng nghÖ n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam chóng ta kiªn tr× phÊn ®Êu thùc hiÖn nguyªn t¾c MAYA (Most advanced yet acceptable- hiÖn ®¹i nhÊt nh­ng cã thÓ tiÕp thu ®­îc) trªn c¬ së ®ã trong qu¸ tr×nh khai th¸c vµ sö dông c«ng nghÖ ngo¹i nhËp chóng ta sÏ cã thÓ tiÕp thu lµm chñ vµ “ViÖt Nam ho¸” c«ng nghÖ ngo¹i nhËp n©ng cao n¨ng lùc c«ng nghÖ néi sinh. 7. Ph¸t triÓn ®µo t¹o, nghiªn cøu vµ triÓn khai. 7.1. §µo t¹o nguån nh©n lùc phôc vô ho¹t ®éng CGCN Nh©n tè con ng­êi lµ nh©n tè trung t©m, lµ nh©n tè quan träng nhÊt trong c¸c nh©n tè quan träng, lµ ®éng lùc quyÕt ®Þnh ®Õn sù ph¸t triÓn khoa häc c«ng nghÖ cña mçi quèc gia. C«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao bëi con ng­êi vµ còng chÝnh do con ng­êi khai th¸c vµ ®iÒu hµnh. C«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao sÏ kh«ng thÓ ph¸t huy ®­îc t¸c dông nÕu nh­ t¸ch rêi nã víi yÕu tè con ng­êi. Vµ yÕu tè quan träng nhÊt trong CGCN chÝnh lµ con ng­êi ®iÒu hµnh c«ng nghÖ. Nh­ vËy khai th¸c chÊt x¸m trong n­íc còng nh­ n©ng cao viÖc ®µo t¹o båi d­ìng nguån nh©n lùc trong n­íc lµ c«ng viÖc tèi cÇn thiÕt mµ bÊt cø quèc gia nµo còng ph¶i quan t©m hµng ®Çu, coi ®ã lµ quèc s¸ch. C«ng t¸c ph¸t triÓn nguån nh©n lùc phôc vô CGCN ®­îc tËp trung vµo nh÷ng ®iÓm sau: - GÊp rót lËp kÕ ho¹ch dµi h¹n ph¸t triÓn khoa häc, c«ng nghÖ, m«i tr­êng theo c¸c ®Þnh h­íng cña chiÕn l­îc ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi. Ph¸t huy t¸c dông cña ®éi ngò c¸n bé khoa häc hiÖn cã, trªn c¬ së ®ã tiÕp tôc ph¸t triÓn lªn tr×nh ®é cao h¬n c¶ vÒ mÆt chÊt vµ l­îng. - X©y dùng mét sè ch­¬ng tr×nh víi tµi trî vµ ­u ®·i ®Æc biÖt ®Ó nghiªn cøu mét sè h­íng c«ng nghÖ ­u tiªn ë tÇm quèc gia. GÊp rót ®µo t¹o (kÕt hîp trong vµ ngoµi n­íc) ®éi ngò c¸n bé giái vÒ c«ng nghÖ cho c¸c lÜnh vùc ­u tiªn nµy. - Ph¶i lu«n ®µo t¹o l¹i, vµ cËp nhËt ho¸ c¸c kiÕn thøc vÒ khoa häc vµ c«ng nghÖ míi cho ®éi ngò c¸n bé khoa häc vµ c«ng nghÖ. - Thay ®æi vÒ c¨n b¶n ph­¬ng thøc tæ chøc ®µo t¹o, nghiªn cøu vµ triÓn khai theo h­íng nhÊt thÓ ho¸ ba kh©u nµy sao cho ho¹t ®éng nghiªn cøu ë c¸c tr­êng c¸c viÖn g¾n chÆt h¬n n÷a víi nhu cÇu ®æi míi c«ng nghÖ cña khu vùc s¶n xuÊt, trªn c¬ së ®ã ®æi míi vµ hoµn thiÖn ch­¬ng tr×nh ®µo t¹o theo h­íng t¨ng c­êng néi dung c«ng nghÖ trong hÖ thèng gi¸o dôc. - Ph¶i ®¶m b¶o mét c¬ së vËt chÊt kü thuËt tèi thiÓu c«ng t¸c nghiªn cøu khoa häc, còng nh­ mét chÕ ®é ®·i ngé xøng ®¸ng cho nh÷ng ng­êi ho¹t ®éng trong c«ng t¸c ®µo t¹o, nghiªn cøu khoa häc c«ng nghÖ, nhÊt lµ trong c¸c ngµnh c«ng nghÖ cao. - Tõng b­íc n©ng cao mÆt b»ng chung vÒ d©n trÝ, cïng víi ph¸t triÓn khoa häc, c«ng nghÖ gi¸o dôc thùc sù lµ vÊn ®Ò quèc s¸ch hµng ®Çu. 7.2. Ph¸t triÓn vµ n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng nghiªn cøu triÓn khai. Trong giai ®o¹n ph¸t triÓn lùc l­îng s¶n xuÊt hiÖn ®¹i, hÖ thèng nghiªn cøu vµ triÓn khai dÞch vô kü thuËt lµ yÕu tè rÊt quan träng nh»m ®¶m b¶o qu¸ tr×nh ph¸t triÓn tèi ­u cña nÒn kinh tÕ theo kÕ ho¹ch ®Þnh h­íng. HÖ thèng nµy cã ¶nh h­ëng m¹nh mÏ tíi xu h­íng ph¸t triÓn cña tÊt c¶ mäi hÖ thèng vµ ph©n hÖ ®ang vËn hµnh trong nÒn kinh tÕ quèc d©n. HÖ thèng R &D lµ trung t©m nghiªn cøu øng dông vµ ph¸t triÓn c«ng nghÖ ngo¹i nhËp cã hiÖu qu¶ nhÊt, lµ trung t©m ®Çu ngµnh ®Çu mèi trong viÖc tiÕp nhËn, t­ vÊn vµ gióp ®ì c¸c doanh nghiÖp trong viÖc khai th¸c vµ sö dông c«ng nghÖ néi sinh vµ c«ng nghÖ ngo¹i nhËp cã hiÖu qu¶ mong muèn. Tuy nhiªn ë ViÖt Nam hiÖn nay hÖ thèng nghiªn cøu vµ triÓn khai ë c¸c viÖn c¸c tr­êng cßn yÕu kÐm, ho¹t ®éng ch­a cã hiÖu qu¶, ch­a cã mèi g¾n kÕt thùc sù gi÷a c«ng t¸c nghiªn cøu triÓn khai R&D ë c¸c viÖn víi ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp, tõ ®ã ch­a t¹o ra cho c¸c doanh nghiÖp mét n¨ng lùc cÇn thiÕt ®Ó cã thÓ hÊp thô c¶i tiÕn vµ lµm chñ c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao. V× vËy ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña c«ng t¸c R & D chóng ta nhÊt thiÕt ph¶i ph¸t triÓn c«ng t¸c nµy theo nh÷ng h­íng sau ®©y: - §æi míi qu¶n lý vµ tiÕn hµnh quy ho¹ch tæ chøc c¬ quan nghiªn cøu vµ triÓn khai theo mét hÖ thèng cã c¬ cÊu hîp lý, theo h­íng tËp trung thèng nhÊt, liªn kÕt chÆt chÏ gi÷a c¸c lÜnh vùc khoa häc, gi÷a c¸c ngµnh khoa häc vµ c¸c ngµnh kinh tÕ - kü thuËt ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò cã tÝnh chÊt chiÕn l­îc tæng hîp, liªn ngµnh víi nÒn kinh tÕ quèc d©n. - CÇn g¾n c¸c tæ chøc vµ ho¹t ®éng vÒ nghiªn cøu vµ triÓn khai víi hÖ thèng s¶n xuÊt vËt chÊt vµ kinh doanh nh»m nhanh chãng n©ng cao tr×nh ®é khoa häc c«ng nghÖ cña s¶n xuÊt ®Ó ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ trong s¶n xuÊt kinh doanh, còng nh­ h­íng cho c¸c ho¹t ®éng nghiªn cøu triÓn khai cã môc ®Ých cô thÓ râ rµng vµ thùc tÕ. - N©ng cao møc ®é tù chñ vµ tµi chÝnh cña c¸c c¬ quan nghiªn cøu vµ triÓn khai th«ng qua c¸c ho¹t ®éng dÞch vô vµ b¸n c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu cho c¸c doanh nghiÖp theo hîp ®ång. Ngoµi ra chÝnh phñ cÇn chuyÓn viÖc cÊp kinh phÝ theo ch­¬ng tr×nh, ®Ò tµi sang ph­¬ng thøc kho¸n gän, ®Êu thÇu. - KhuyÕn khÝch viÖc thµnh lËp c¬ së nghiªn cøu vµ triÓn khai trong c¸c doanh nghiÖp, còng nh­ ®a d¹ng h×nh thøc tæ chøc nghiªn cøu vµ triÓn khai trªn nguyªn t¾c tù trang tr¶i vÒ tµi chÝnh. - Mäi ho¹t ®éng nghiªn cøu vµ triÓn khai lu«n lu«n ph¶i g¾n liÒn víi diÔn biÕn cña thÞ tr­êng. Ho¹t ®éng nghiªn cøu - triÓn khai; marketing; s¶n xuÊt lµ ba qu¸ tr×nh kh«ng t¸ch rêi nhau. NÕu kh«ng tu©n thñ quy luËt nµy th× nghiªn cøu vµ triÓn khai sÏ kh«ng mang l¹i hiÖu qu¶ vÒ th­¬ng m¹i nh­ mong muèn. H×nh 3: C¸c giai ®o¹n cña chu tr×nh nghiªn cøu Khoa häc - TriÓn khai c«ng nghÖ - S¶n xuÊt - Tiªu thô ý ®å, ph¸t triÓn khoa häc Gi¸ c¶ kh¶ quan So s¸nh nh÷ng s¶n phÈm cïng lo¹i Nhu cÇu tiÒm n¨ng Nghiªn cøu thÞ tr­êng Nghiªn cøu khoa häc C¬ b¶n øng dông Lo¹i Zero S¶n phÈm trong phßng thÝ nghiÖm Lîi nhuËn Gi¸ b¸n Gi¸ thµnh S¶n phÈm mÉu Kü thuËt Kinh tÕ TriÓn khai kh«ng Cã Ra quyÕt ®Þnh Ph©n tÝch gi¸ c¶, lîi nhuËn Ph¸t triÓn c«ng nghÖ Ph©n tÝch lùa chän ph­¬ng ¸n Thö nghiÖm ThiÕt kÕ chuÈn bÞ s¶n xuÊt ChuÈn bÞ qui tr×nh c«ng nghÖ ChuÈn bÞ s¶n xuÊt Dù kiÕn gi¸ c¶ ChuÈn bÞ thÞ tr­êng Tiªu thô s¶n phÈm S¶n xuÊt hµng lo¹t s¶n xuÊt hµng lo¹t B¶o hµnh DÞch vô sau khi b¸n Tiªu thô Nguån: NguyÔn Thanh ThÞnh - §µo Duy TÝnh - Lª Dòng - Quy ho¹ch ph¸t triÓn hÖ thèng nghiªn cøu khoa häc vµ triÓn khai c«ng nghÖ ë ViÖt Nam (mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tÕ) Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, 1999 kÕt luËn Ngµy nay khoa häc - c«ng nghÖ ®ang dÇn thùc sù trë thµnh lùc l­îng s¶n xuÊt chi phèi trùc tiÕp ®Õn t×nh h×nh s¶n xuÊt cña c¸c quèc gia vµ c¸c doanh nghiÖp. ViÖc n¾m b¾t, lµm chñ tr×nh ®é c«ng nghÖ hiÖn ®¹i sÏ ®em l¹i sù ph¸t triÓn l©u dµi, bÒn v÷ng æn ®Þnh cho quèc gia còng nh­ lîi thÕ c¹nh tranh tuyÖt ®èi cho mçi doanh nghiÖp. Trong ®iÒu kiÖn ViÖt Nam hiÖn nay vÊn ®Ò ®æi míi, n©ng cao tr×nh ®é c«ng nghÖ trong n­íc lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh sù sèng cßn cña nÒn kinh tÕ vµ lµ yÕu tè kh«ng thÓ thiÕu ®­îc ®Ó chóng ta ®i lªn x©y dùng CNXH mµ tr­íc m¾t lµ ®Õn n¨m 2020 ®­a n­íc ta c¬ b¶n trë thµnh mét n­íc c«ng nghiÖp. Con ®­êng ®Ó chóng ta c¸ch t©n c«ng nghÖ ng¾n nhÊt lµ CGCN tõ n­íc ngoµi vµo trong n­íc. Tuy nhiªn viÖc CGCN tõ n­íc ngoµi vµo trong n­íc cã mang l¹i hiÖu qu¶ mong muèn hay kh«ng l¹i hoµn toµn phô thuéc vµo phÝa chóng ta. Kho¸ luËn ®i vµo nghiªn cøu vÒ thùc tr¹ng cña ho¹t ®éng chuyÓn giao c«ng nghÖ t¹i ViÖt nam víi c¸c ®Æc ®iÓm tãm t¾t nh­ sau: - Tr×nh ®é cña phÇn lín c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao qu¸ l¹c hËu so víi tr×nh ®é chung cña thÕ giíi, møc ®é « nhiÔm lín, chi phÝ vËn hµnh cao. - C¸c doanh nghiÖp ch­a ý thøc ®­îc ®Çy ®ñ tÇm quan träng cña c«ng nghÖ, mÆt kh¸c ch­a ®ñ tr×nh ®é vµ vèn ®Ó tiÕp nhËn c¸c c«ng nghÖ míi. - Tr×nh ®é c«ng nghÖ gi÷a c¸c lÜnh vùc kh«ng ®ång ®Òu, cã nh÷ng lÜnh vùc t­¬ng ®èi tiªn tiÕn (viÔn th«ng) nh­ng cßn nhiÒu lÜnh vùc rÊt l¹c hËu (c¬ khÝ, thÐp, xi m¨ng, dÖt) vµ thËm chÝ cã nh÷ng lÜnh vùc ®ang ë giai ®o¹n rÊt s¬ khai hoÆc ch­a cã g× (sinh häc, vËt liÖu míi, vò trô…). - Ng­îc l¹i, gi¸ c¶ cña c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao rÊt ®¾t so víi tr×nh ®é cña chóng do chóng ta ch­a cã ®éi ngò chuyªn gia trong c¸c lÜnh vùc vµ mét phÇn còng do c¸c tiªu cùc trong qu¸ tr×nh ký kÕt hîp ®ång. XuÊt ph¸t tõ thùc tÕ trªn vµ trong ®iÒu kiÖn ViÖt Nam hiÖn nay c«ng nghÖ thÝch hîp lµ c«ng nghÖ t¹o ra s¶n phÈm mµ sö dông nhiÒu nh©n c«ng víi tr×nh ®é kü n¨ng ë møc trung b×nh phï hîp víi møc thu nhËp, thanh to¸n cña ng­êi sö dông (s¶n phÈm) vµ khai th¸c (c«ng nghÖ); tËn dông ®­îc c¸c nguån tµi nguyªn phong phó gi¸ rÎ; phï hîp quy m« s¶n xuÊt nhá vµ trung b×nh ë ViÖt Nam; tõng b­íc n©ng cao n¨ng lùc c«ng nghÖ néi sinh vµ kh«ng t¸ch rêi vÊn ®Ò b¶o vÖ m«i tr­êng. Tãm l¹i, kho¸ luËn nµy ®i vµo nghiªn cøu nh÷ng lý luËn chung nhÊt vÒ c«ng nghÖ vµ CGCN trªn c¬ së kÕt hîp ph©n tÝch ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng vÒ c«ng nghÖ vµ CGCN còng nh­ ®iÒu kiÖn thùc tÕ cña ViÖt Nam tõ ®ã ®­a ra mét sè gi¶i ph¸p nh»m lùa chän c«ng nghÖ thÝch hîp víi ViÖt Nam. N¾m v÷ng c¸c kiÕn thøc liªn quan ®Õn ho¹t ®éng CGCN ®Ó tõ ®ã cã thÓ vËn dông linh ho¹t vµo tõng tr­êng hîp CGCN thùc tÕ kh¸c nhau lµ yªu cÇu cÊp b¸ch hiÖn nay. Vµ quan träng h¬n hÕt, trªn c¬ së n¾m v÷ng nh÷ng kiÕn thøc ®ã c¸c doanh nghiÖp sÏ kh«ng ngõng n©ng cao kiÕn thøc kinh nghiÖm cña m×nh trong khi thùc hiÖn ho¹t ®éng CGCN n­íc ngoµi vµo trong n­íc còng nh­ n©ng cao hiÖu qu¶ cña ho¹t ®éng ®ã, tõ ®ã gãp phÇn ®Èy nhanh tiÕn tr×nh CNH - H§H ë ViÖt Nam. Tuy nhiªn, do thêi gian vµ tr×nh ®é chuyªn m«n cã h¹n, kho¸ luËn nµy ch­a thÓ ®Ò cËp ®­îc ®Çy ®ñ c¸c chi tiÕt còng nh­ c¸c gi¶i ph¸p cho tõng lÜnh vùc cô thÓ nh­ c¸c gi¶i ph¸p ®Ó tÝnh gi¸ thµnh c«ng nghÖ, ®¸nh gi¸ tr×nh ®é thùc cña c«ng nghÖ… Danh môc tµi liÖu tham kh¶o [1] Bé luËt d©n sù n­íc CHXHCN ViÖt Nam, ban hµnh ngµy 9/1/1995. [2] B¸o lao ®éng sè 9/1996. [3] Ch­¬ng tr×nh kü thuËt vÒ c«ng nghÖ vËt liÖu thµnh c«ng sau ba n¨m ho¹t ®éng - T¹p chÝ NhÞp sèng C«ng nghiÖp sè 21/2002. [4] Gi¸o s­ - PTS T« Xu©n D©n, PTS Vò Xu©n Léc - Quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ - Nhµ xuÊt b¶n Hµ Néi, 1997. [5] TrÇn H÷u Dòng - Thö ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng b¾t kÞp c¸c n­íc l¸ng giÒng cña ViÖt Nam - T¹p chÝ nghiªn cøu kinh tÕ sè 286 - th¸ng 9/ 2000. [6] Bïi Hång §íi - C«ng ty cho thuª tµi chÝnh Ng©n hµng c«ng th­¬ng ViÖt Nam - T¹p chÝ Kinh tÕ vµ Dù b¸o sè 11/2001. [7] NguyÔn Hoµng Gi¸p - Khai th¸c m«i tr­êng kinh tÕ quèc tÕ cho CNH - H§H - T¹p chÝ Nghiªn cøu kinh tÕ sè 267 - th¸ng 9/ 2000. [8] NguyÔn V¨n H¶o - ChuyÓn giao c«ng nghÖ tõ NhËt B¶n vµo c¸c n­íc ASEAN, luËn v¨n th¹c sü khoa häc kinh tÕ - Tr­êng §¹i häc Ngo¹i th­¬ng. [9] Linh Hoa - Ngµnh xi m¨ng ViÖt Nam, C«ng nghÖ l¹c hËu n¨ng lùc yÕu - B¸o Khoa häc vµ Ph¸t triÓn sè 44 ngµy 31/10-6/11/2002. [10] NguyÔn M¹nh Hïng - Gi¶m chi phÝ s¶n xuÊt n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña s¶n phÈm c«ng nghiÖp ViÖt Nam - T¹p chÝ Kinh tÕ vµ Dù b¸o sè th¸ng 11/2002. [11] NguyÔn M¹nh Hïng - Thùc tr¹ng ®Çu t­ ®æi míi c«ng nghÖ trong doanh nghiÖp c«ng nghiÖp Nhµ n­íc - T¹p chÝ Kinh tÕ vµ Dù b¸o sè th¸ng 11/2002. [12] Phan Lª - C«ng ty thuª tµi chÝnh m« h×nh phï hîp víi doanh nghiÖp võa vµ nhá - T¹p chÝ Kinh tÕ vµ Dù b¸o sè 11/2001. [13] Lª Huy Kh«i - H­íng ®i nµo cho ngµnh thÐp ViÖt Nam - T¹p chÝ Con sè vµ Sù kiÖn sè 8/2002. [14] Vò ChÝ Léc - Gi¸o tr×nh chuyÓn giao c«ng nghÖ - Tr­êng §¹i häc Ngo¹i th­¬ng, 1998. [15] Vò ChÝ Léc - Gi¸o tr×nh ®Çu t­ n­íc ngoµi - Tr­êng §¹i häc Ngo¹i th­¬ng - NXB Gi¸o Dôc, 1997. [16] Vâ §¹i L­îc - CNH - H§H ViÖt Nam ®Õn n¨m 2000, NXB Khoa häc x· héi, 1996. [17] Kú Minh - B¶o Ch©u - TriÓn väng cña ngµnh c«ng nghÖ th«ng tin ë n­íc ta - T¹p chÝ Con sè vµ Sù kiÖn sè quý I/2002. [18] NghÞ ®Þnh 45/1998/ N§-CP ban hµnh ngµy 01/7/1998 cña ChÝnh phñ Quy ®Þnh chi tiÕt vÒ chuyÓn giao c«ng nghÖ. [19] TiÕn sü L­u V¨n Nghiªm - §Þnh h­íng thÞ tr­êng trong ph¸t triÓn c«ng nghÖ ®­êng s¾t tr­íc tiÕn ®é héi nhËp - T¹p chÝ kinh tÕ vµ Dù b¸o sè 6/ 2002. [20] D­¬ng Ngäc - C¸ch m¹ng t¹o søc bËt cho nÒn kinh tÕ ViÖt Nam trë thµnh mét quèc gia C«ng nghiÖp vµo 2020 - Thêi b¸o kinh tÕ ViÖt Nam, sè Quèc Kh¸nh 02/9/2002. [21] Gi¸o s­ NguyÔn §×nh Phan - CNH - H§H n«ng nghiÖp n«ng th«n, t¹p chÝ KCM ngµy 3/1998. [22] Ph¸p lÖnh B¶o hé quyÒn së h÷u c«ng nghÖ ngµy 28/01/ 1989. [23] Ph­¬ng h­íng nhiÖm vô kÕ ho¹ch ph¸t triÓn Kinh tÕ - X· héi 5 n¨m 2001 - 2005 - Bao c¸o cña Ban chÊp hµnh trung ­¬ng §¶ng kho¸ VIII t¹i §¹i héi §¶ng IX. [24] QuyÕt ®Þnh 2109/1997 Q§BKHHCN & MT. Quy ®Þnh vÒ nhËp khÈu m¸y mãc thiÕt bÞ ®· qua sö dông. Quy ®Þnh vÒ nhËp khÈu m¸y mãc thiÕt bÞ ®· qua sö dông cña Bé Khoa häc C«ng nghÖ vµ M«i tr­êng. [25] Danh S¬n - §æi míi c«ng nghÖ trong c¸c doanh nghiÖp Nhµ n­íc vë ViÖt Nam - Thùc tr¹ng vÊn ®Ò vµ gi¶i ph¸p - T¹p chÝ Nghiªn cøu kinh tÕ sè 264 th¸ng 5/2000. [26] T¹p chÝ c«ng nghiÖp sè 20/ 1999. [27] T¹p chÝ c«ng nghiÖp quý I/2002. [28] T¹p chÝ c«ng nghiÖp sè 20/2002. [29] T¹p chÝ Kinh tÕ ViÖt Nam vµ thÕ giíi, sè 71 xuÊt b¶n th¸ng 6/1999. [30] §oµn Ch©u Thanh - ChuyÓn giao c«ng nghÖ n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam trong c«ng cuéc CNH - H§H nÒn kinh tÕ, LuËn v¨n th¹c sü kinh tÕ - Tr­êng §¹i häc Ngo¹i th­¬ng. [31] Thêi b¸o kinh tÕ ViÖt Nam ngµy 22/3/1995. [32] NguyÔn Thanh ThÞnh - §µo Duy ThÞnh - Lª Dòng - Quy ho¹ch ph¸t triÓn hÖ thèng nghiªn cøu khoa häc vµ triÓn khai c«ng nghÖ ë ViÖt Nam. (Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn) - NXB chÝnh trÞ quèc gia, 1999. [33] TrÇn V¨n Thä, CNH ViÖt Nam trong thêi ®¹i ch©u ¸ - Th¸i B×nh D­¬ng, NXB TP. HCM, 1997. [34] TiÕn sü Bïi Anh TuÊn - T¹o viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng qua ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam. NXB Thèng kª Hµ Néi, 2000. [35] Vò H÷u Töu - Kü thuËt nghiÖp vô Ngo¹i th­¬ng - Tr­êng §¹i häc Ngo¹i th­¬ng - NXB Gi¸o Dôc, 1998. [36] Quèc Tr­êng vµ Minh Ph­¬ng - Tæng c«ng ty b­u chÝnh viÔn th«ng ViÖt Nam 10 n¨m ®æi míi vµ ph¸t triÓn - Kinh tÕ vµ Dù b¸o th¸ng 6/ 2002. [37] Thanh Xu©n - Th­¬ng m¹i ®iÖn tö cßn “xa l¹” víi Doanh nghiÖp ViÖt Nam - B¸o Khoa häc vµ Ph¸t triÓn sè 50 ngµy 12/12/2002. [38] V¨n kiÖn §¹i héi §¶ng kho¸ VIII, IX. ._.