Tình hình đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của Nhật Bản từ năm 1990 và một số giải pháp nhằm tăng cường thu hút đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam

Tài liệu Tình hình đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của Nhật Bản từ năm 1990 và một số giải pháp nhằm tăng cường thu hút đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam: ... Ebook Tình hình đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của Nhật Bản từ năm 1990 và một số giải pháp nhằm tăng cường thu hút đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam

doc96 trang | Chia sẻ: huyen82 | Lượt xem: 1203 | Lượt tải: 0download
Tóm tắt tài liệu Tình hình đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của Nhật Bản từ năm 1990 và một số giải pháp nhằm tăng cường thu hút đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi c¶m ¬n Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n gia ®×nh, nhµ tr­êng, c¸c thÇy c« gi¸o vµ b¹n bÌ-nh÷ng ng­êi ®· tËn t×nh gióp ®ì em trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp d­íi m¸i tr­êng §¹i häc Ngo¹i Th­¬ng. §Æc biÖt, em xin göi lêi c¶m ¬n s©u s¾c nhÊt tíi c« gi¸o Th¹c sü NguyÔn ThÞ ViÖt Hoa, ng­êi ®· chØ b¶o gióp ®ì tËn t×nh ®Ó em hoµn thµnh bµi kho¸ luËn nµy. Hµ Néi 12/2002 Sinh viªn NguyÔn ThÞ Thanh Hµ Môc lôc Lêi më ®Çu ...................................................................................................1 Ch­¬ng 1: Lý luËn chung vÒ ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi (FDI)...............3 1. Kh¸i niÖm vµ ®Æc ®iÓm cña FDI..................................................................3 1.1 Kh¸i niÖm FDI.............................................................................................3 1.2 §Æc ®iÓm cña FDI......................................................................................4 2. Vai trß cña FDI............................................................................................5 2.1 §èi víi n­íc chñ ®Çu t­.............................................................................5 2.2 §èi víi n­íc tiÕp nhËn ®Çu t­ ...................................................................6 3. Xu h­íng vËn ®éng cña dßng FDI trªn thÕ giíi hiÖn nay............................7 3.1 Dßng FDI ngµy cµng t¨ng vµ tËp trung vµo c¸c n­íc ph¸t triÓn................8 3.2 C¸c c«ng ty xuyªn quèc gia (TNCs) ngµy cµng ®ãng vai trß quan träng trong dßng l­u chuyÓn FDI..................................................................11 3.3 S¸p nhËp vµ mua l¹i trë thµnh h×nh thøc chñ yÕu trong ®Çu t­ quèc tÕ .13. 3.4. LÜnh vùc ®Çu t­ cã sù thay ®æi s©u s¾c...................................................16 Ch­¬ng II: T×nh h×nh ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n tõ n¨m 1990 ®Õn nay..................................................................................18 1 §¸nh gi¸ vÒ lîi thÕ vµ bÊt lîi thÕ cña NhËt B¶n khi tham gia vµo ho¹t ®éng ®Çu t­ quèc tÕ.......................................................................................18 1.1 Lîi thÕ......................................................................................................18 1.1.1 TiÒm lùc tµi chÝnh hïng m¹nh...................................................18 1.1.2 Khoa häc c«ng nghÖ hiÖn ®¹i.....................................................19 1.1.3 Kinh nghiÖm qu¶n lý tiªn tiÕn vµ ®éc ®¸o..................................20 1.2. BÊt lîi thÕ................................................................................................20 1.2.1 Mét ®Êt n­íc nghÌo tµi nguyªn thiªn nhiªn...............................20 1.2.2 Vai trß cña NhËt B¶n trªn tr­êng quèc tÕ cßn h¹n chÕ...............21 2. ChiÕn l­îc ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n tõ n¨m 1990 ®Õn nay.........................................................................................................22 3. T×nh h×nh ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi cña nhËt B¶n tõ n¨m 1990 ®Õn nay.................................................................................................................24 3.1 Quy m« vµ tèc ®é t¨ng vèn ®Çu t­...........................................................24 3.2 §Þa bµn ®Çu t­.........................................................................................26 3.2.1 B¾c Mü vµ EU- §Þa bµn ®Çu t­ chñ yÕu.....................................26 3.2.2 Ch©u ¸- §Þa bµn ®Çu t­ ngµy cµng quan träng..........................30 3.3 LÜnh vùc ®Çu t­........................................................................................32 3.3.1 §Çu t­ vµo lÜnh vùc chÕ t¹o cã xu h­íng gi¶m so víi ®Çu t­ vµo . lÜnh vùc phi chÕ t¹o..............................................................................32 3.3.2 TËp trung vµo ®Çu t­ vµo ngµnh phi chÕ t¹o ë B¾c Mü vµ EU...35 3.3.3 ¦u tiªn vµo ngµnh chÕ t¹o ë Ch©u ¸ ........................................36 3.4 H×nh thøc ®Çu t­......................................................................................38 3.4.1 Mua l¹i vµ s¸p nhËp....................................................................39 3.4.2 Cho vay dµi h¹n..........................................................................41 3.4.3 Thµnh lËp c¸c nhµ m¸y míi.......................................................42 4. §¸nh gi¸ vÒ ho¹t ®éng ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n tõ n¨m 1990 ®Õn nay.........................................................................................44 4.1. Nh÷ng thµnh tùu ®¹t ®­îc......................................................................44 4.1.1 Ho¹t ®éng JDI ®· gãp phÇn thùc hiÖn thµnh c«ng chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña NhËt B¶n.......................................................................44 4.1.2 C¬ héi kinh doanh cña c¸c c«ng ty NhËt B¶n ngµy cµng ®­îc më réng...............................................................................................46 4.1.3 ThÕ c©n b»ng trong quan hÖ kinh tÕ gi÷a NhËt B¶n víi Mü vµ EU ®­îc t¹o lËp...................................................................................................49 4.2. Mét sè h¹n chÕ tån t¹i vµ nguyªn nh©n..................................................52 4.2.1. Mét sè h¹n chÕ tån t¹i...............................................................52 4.1.2 Nguyªn nh©n..............................................................................57 Ch­¬ng III: JDI ë ViÖt Nam vµ mét sè gi¶i ph¸p ®Ó ViÖt Nam t¨ng c­êng thu hót ®Çu t­ cña NhËt B¶n...........................................................62 1. S¬ l­îc vÒ t×nh h×nh ®Çu t­ trùc tiÕp cña NhËt B¶n vµo ViÖt Nam tõ 1988 ®Õn nay................................................................................................62 1.1 Kh¸i qu¸t vÒ tiÕn tr×nh ®Çu t­ trùc tiÕp cña NhËt B¶n vµo ViÖt Nam tõ n¨m 1988 ®Õn nay....................................................................................63 1.2 Quy m« dù ¸n ®Çu t­...............................................................................64 1.3 C¬ cÊu lÜnh vùc ®Çu t­.............................................................................65 1.4 HiÖu qu¶ cña nh÷ng dù ¸n JDI ë ViÖt Nam.............................................66 1.5 Mét sè h¹n chÕ tån t¹i.............................................................................68 2. Xu h­íng ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n trong nh÷ng n¨m ®Çu thÕ kû 21.................................................................................................69 2.1. Duy tr× thÞ tr­êng ®Çu t­ truyÒn thèng, t¨ng c­êng khai th¸c më réng thÞ tr­êng míi........................................................................................69 2.2. TiÕp tôc khai th¸c lÜnh vùc ®Çu t­ thÕ m¹nh ®ång thêi khai th¸c ®Çu t­ c¸c ngµnh míi.....................................................................................74 3. ChiÕn l­îc thu hót FDI cña ViÖt Nam ......................................................75 4. Mét sè gi¶i ph¸p ®Ó ViÖt Nam t¨ng c­êng thu hót ®Çu t­ cña NhËt B¶n .......................................................................................................76 4.1. Xãa ®i t©m lý lo ng¹i cña c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n vÒ m«i tr­êng ®Çu t­ ViÖt Nam ...........................................................................................77 4.2. Ph¸t huy lîi thÕ so s¸nh cña ViÖt Nam so víi c¸c n­íc trong khu vùc..80 4.3. T¨ng c­êng hîp t¸c víi NhËt B¶n trong lÜnh vùc ®Çu t­........................82 KÕt luËn........................................................................................................85 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o.........................................................................87 Phô lôc Lêi më ®Çu Ho¹t ®éng ®Çu t­ n­íc ngoµi t¹i ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m qua ®· cã nh÷ng b­íc tiÕn ®¸ng kÓ do sù l¹c quan cña c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi vÒ nh÷ng thµnh c«ng cña ViÖt Nam trong tiÕn tr×nh ®æi míi vµ nh÷ng nç lùc cña ViÖt Nam trong viÖc c¶i thiÖn m«i tr­êng ®Çu t­ trë nªn thuËn lîi vµ hÊp dÉn h¬n. NhiÒu ®èi t¸c ®Çu t­ ®· ®Õn víi ViÖt Nam vµ mét trong nh÷ng ®èi t¸c ®Çu t­ quan träng nhÊt lµ NhËt B¶n. Nguån vèn ®Çu t­ trùc tiÕp cña NhËt B¶n (JDI) cã tÇm quan träng ®èi víi ViÖt Nam bëi nhiÒu lÏ. Thø nhÊt, NhËt B¶n lµ quèc gia ph¸t triÓn nhÊt nh× thÕ giíi víi tiÒm lùc tµi chÝnh hïng hËu, c«ng nghÖ hiÖn ®¹i, nh÷ng thø mµ ViÖt Nam cßn yÕu, cßn thiÕu vµ cÇn ph¶i tranh thñ. Thø hai, NhËt B¶n ®ang h­íng m¹nh chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña m×nh trë vÒ Ch©u ¸, ®Æc biÖt lµ ®«ng ¸, §«ng Nam ¸ (ASEAn) trong ®ã cã ViÖt Nam. Thø ba, c¸c dù ¸n ®Çu t­ cña NhËt B¶n t¹i ViÖt Nam trong thêi gian qua ®­îc ®¸nh gi¸ lµ thµnh c«ng, nÕu xÐt vÒ ph­¬ng diÖn vèn ®Çu t­ thùc hiÖn vµ tÝnh hiÖu qu¶ th× cho tíi nay t¹i ViÖt Nam ch­a cã nhµ ®Çu t­ nµo v­ît qua ®­îc NhËt B¶n. Cuèi cïng, mèi quan hÖ hîp t¸c h÷u nghÞ trong gÇn 30 n¨m qua lµ c¬ së v÷ng ch¾c ®Ó ph¸t triÓn mèi quan hÖ kinh tÕ nãi chung vµ quan hÖ ®Çu t­ ViÖt Nam-NhËt B¶n nãi riªng trong t­¬ng lai. Do tÇm quan träng cña nguån vèn JDI, ViÖt Nam cÇn cã c¸c gi¶i ph¸p hîp lý ®Ó t¨ng c­êng thu hót nguån vèn nµy. §Ó ®­a ra ®­îc c¸c gi¶i ph¸p h÷u hiÖu th× tr­íc hÕt chóng ta cÇn ph¶i t×m hiÓu xem môc ®Ých cña NhËt B¶n khi tham gia vµo ®Çu t­ quèc tÕ lµ g×? Xu h­íng vËn ®éng cña dßng JDI trong thêi gian qua ra sao? C¸c ngµnh nµo NhËt B¶n cã thÕ m¹nh vµ ®Èy m¹nh ®Çu t­ ra n­íc ngoµi? ChiÕn l­îc cña c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n trong thêi gian tíi nh­ thÕ nµo? Trªn c¬ së tr¶ lêi c¸c c©u hái nµy th× chóng ta sÏ ®Þnh h­íng quy ho¹ch chiÕn l­îc thu hót ®Çu t­ ®Ó kªu gäi ®Çu t­ cña NhËt B¶n ra sao? Nh÷ng gi¶i ph¸p nµo nh»m cñng cè niÒm tin cña c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n vµo m«i tr­êng ®Çu t­ cña ViÖt Nam? §©y còng lµ lý do mµ t«i lùa chän ®Ò tµi “T×nh h×nh ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n tõ n¨m 1990 vµ mét sè gi¶i ph¸p nh»m t¨ng c­êng thu hót ®Çu t­ cña NhËt B¶n vµo ViÖt Nam “. Khi lùa chän ®Ò tµi nµy t«i nghÜ r»ng m×nh ®¨ thùc hiÖn ®­îc c¶ hai môc ®Ých, võa hiÓu ®­îc tÝnh h×nh JDI võa t×m hiÓu ®­îc t×nh h×nh tiÕp nhËn ®Çu t­ nh÷ng lîi thÕ còng nh­ nh÷ng khiÕm khuyÕt cña m«i tr­êng ®Çu t­ ë ViÖt Nam. TÊt nhiªn cã nhiÒu lÜnh vùc kh¸c cã thÓ hay h¬n ®Ò tµi mµ t«i ®· lùa chän nh­ng ®èi víi t«i, ®©y cã lÏ lµ mét c«ng viÖc t©m ®¾c nhÊt mµ t«i ®· lµm trong thêi sinh viªn cña m×nh, bëi nã kh«ng chØ chøa ®ùng nh÷ng trÝ thøc mµ t«i ®· dµy c«ng t×m kiÕm vµ häc hái mµ nã cßn lµ b¶n kho¸ luËn tèt nghiÖp ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ cña t«i trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp. Khi lùa chän ®Ò tµi nµy t«i ®· gÆp ®­îc mét sè thuËn lîi bëi t«i ®· cã mét thêi gian t×m hiÓu, nghiªn cøu vµ s­u tÇm tµi liÖu. Bªn c¹nh ®ã t«i còng nhËn ®­îc sù gióp ®ì nhiÖt t×nh cña b¹n bÌ trong viÖc thu thËp tµi liÖu. §Æc biÖt, t«i ®· nhËn ®­îc sù quan t©m chØ b¶o cña c« gi¸o, Th¹c sü NguyÔn ThÞ ViÖt Hoa còng nh­ c¸c thÇy c« gi¸o trong khoa Kinh tÕ Ngo¹i th­¬ng. Tuy nhiªn, khã kh¨n lín nhÊt ®èi víi t«i lµ nh÷ng tµi liÖu nghiªn cøu chuyªn s©u vÒ JDI trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y cßn h¹n chÕ. H¬n n÷a, trong viÖc thu thËp sè liÖu míi, cËp nhËt t«i còng gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n. Bëi vËy, víi kh¶ n¨ng cßn h¹n hÑp t«i kh«ng gi¸m kh¼ng ®Þnh m×nh sÏ ®­a ra ®­îc mét chuyªn luËn hoµn chØnh vÒ t×nh h×nh JDI vµ mét sè gi¶i ph¸p nh»m t¨ng c­êng thu hót ®Çu t­ cña NhËt B¶n vµo ViÖt Nam. Trong qu¸ tr×nh hoµn thµnh bµi khãa luËn nµy, ch¾c ch¾n t«i kh«ng tr¸nh khái sai sãt. Tuy nhiªn, víi kh¶ n¨ng cã thÓ t«i ®¨ cè g¾ng ®Ó hoµn thµnh tèt bµi kho¸ luËn. Ngoµi lêi nãi ®Çu, kÕt luËn vµ tµi liÖu tham kh¶o, bµi kho¸ luËn gåm ba ch­¬ng chÝnh: Ch­¬ng 1: Lý luËn chung vÒ ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi. Ch­¬ng 2: T×nh h×nh ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n tõ n¨m 1990 Ch­¬ng 3: JDI vµo ViÖt Nam vµ mét sè gi¶i ph¸p ®Ó ViÖt Nam t¨ng c­êng thu hót ®Çu t­ cña NhËt B¶n Ch­¬ng I: Lý luËn chung vÒ ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi (FDI) 1. Kh¸i niÖm vµ ®Æc ®iÓm cña FDI 1.1 Kh¸i niÖm §Çu t­ nãi chung lµ qu¸ tr×nh huy ®éng vµ sö dông mäi nguån vèn phôc vô s¶n xuÊt, kinh doanh nh»m s¶n xuÊt s¶n phÈm hay cung cÊp dÞch vô ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng cña c¸ nh©n vµ x· héi. Cïng víi sù ph¸t triÓn cña chñ nghÜa t­ b¶n, hiÖn t­îng "t­ b¶n thõa" ®· lµm cho ®Çu t­ v­ît ra khái biªn giíi quèc gia vµ mang tÝnh chÊt quèc tÕ. Ho¹t ®éng ®Çu t­ quèc tÕ ngµy cµng ph¸t triÓn m¹nh mÏ, hîp thµnh nh÷ng dßng chÝnh trong trµo l­u cã tÝnh quy luËt trong liªn kÕt kinh tÕ toµn cÇu hiÖn nay. Mét trong c¸c h×nh thøc ®Çu t­ quèc tÕ chñ yÕu nhÊt hiÖn nay lµ ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi (FDI). Theo Tæ chøc thu¬ng m¹i vµ ph¸t triÓn cña Liªn hîp Quèc (UNCTAD), FDI ®­îc ®Þnh nghÜa lµ mét ho¹t ®éng ®Çu t­ liªn quan ®Õn mét mèi quan hÖ dµi h¹n vµ ph¶n ¸nh lîi Ých l©u dµi vµ quyÒn kiÓm so¸t ®èi víi tµi s¶n ë n­íc së t¹i cña doanh nghiÖp mµ chñ ®Çu t­ n­íc ngoµi ®· bá vèn ®Çu t­. §Þnh nghÜa nµy kh¼ng ®Þnh FDI lµ ho¹t ®éng cã tÝnh chÊt dµi h¹n, diÔn ra trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh, nã kh¸c víi ho¹t ®éng xuÊt khÈu hµng ho¸ hay mua b¸n cæ phiÕu quèc tÕ. Theo c¸ch hiÓu th«ng th­êng cña ng­êi NhËt B¶n th× FDI lµ ®Çu t­ vèn vµo ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh ë n­íc ngoµi nh»m thu lîi nhuËn. Trong bé luËt kiÓm so¸t ngo¹i hèi vµ ngo¹i th­¬ng NhËt B¶n 10/1980, FDI ®­îc ®Þnh nghÜa "Lµ viÖc n¾m lÊy bÊt kú cæ phiÕu do tæ chøc ph¸p nh©n theo luËt ph¸p n­íc ngoµi ph¸t hµnh hoÆc bÊt kú mét kho¶n tiÒn cho vay tíi mét tæ chøc ph¸p nh©n nh­ vËy nh»m thiÕt lËp mèi quan hÖ kinh tÕ l©u dµi hoÆc bÊt kú kho¶n tr¶ vèn nµo ®Ó thµnh lËp, më réng mét chi nh¸nh, nhµ m¸y hay mét doanh nghiÖp kh¸c ë n­íc ngoµi bëi mét ng­êi b¶n xø". Nh­ vËy chñ ®Çu t­ cã thÓ lµ cæ ®«ng cña doanh nghiÖp ®­îc thµnh lËp hoÆc còng cã thÓ lµ tr¸i chñ cña doanh nghiÖp ®ã nh­ng víi ®iÒu kiÖn lµ cho vay dµi h¹n. FDI cã nghÜa lµ ®Çu t­ nh»m cã ®­îc quyÒn lîi thùc sù vµ lîi Ých l©u dµi trong viÖc qu¶n lý doanh nghiÖp ë n­íc chñ nhµ. §iÒu 2, kho¶n 1 LuËt §Çu t­ n­íc ngoµi t¹i ViÖt Nam 1996 quy ®Þnh "§Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi lµ viÖc nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi ®­a vµo ViÖt Nam vèn b»ng tiÒn hoÆc bÊt kú tµi s¶n nµo ®Ó tiÕn hµnh ®Çu t­ theo quy ®Þnh cña LuËt nµy". Nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi lµ c¸ nh©n, ph¸p nh©n n­íc ngoµi. Vèn trong ho¹t ®éng FDI kh«ng chØ lµ tiÒn mµ cßn lµ c¸c tµi s¶n kh¸c nh­ m¸y mãc nguyªn vËt liÖu, c«ng nghÖ, bÝ quyÕt, ... MÆc dï ho¹t ®éng FDI cã yÕu tè n­íc ngoµi nh­ng vÉn ph¶i tu©n thñ theo c¸c quy ®Þnh cña LuËt §Çu t­ n­íc ngoµi ViÖt Nam nãi riªng vµ ph¸p luËt ViÖt Nam nãi chung, FDI lµ mét bé phËn cña nÒn kinh tÕ quèc d©n. Nh­ vËy, FDI lµ h×nh thøc ®Çu t­ quèc tÕ chñ yÕu mµ chñ ®Çu t­ n­íc ngoµi ®Çu t­ toµn bé hay phÇn ®ñ lín vèn ®Çu t­ cña c¸c dù ¸n nh»m dµnh quyÒn ®iÒu hµnh hoÆc tham gia ®iÒu hµnh c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt hoÆc kinh doanh dÞch vô th­¬ng m¹i. 1.2 §Æc ®iÓm cña FDI FDI cã nh÷ng ®Æc ®iÓm kh¸c biÖt ®Ó ph©n biÖt víi c¸c h×nh thøc ®Çu t­ kh¸c. C¸c ®Æc ®iÓm ®ã lµ: Thø nhÊt, FDI lµ vèn ®Çu t­ do chñ ®Çu t­ tù quyÕt ®Þnh ®Çu t­ vµ tù chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ lç l·i. Do ®ã, h×nh thøc ®Çu t­ nµy mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, kh«ng ®Ó l¹i g¸nh nÆng nî nÇn cho nÒn kinh tÕ, Ýt bÞ lÖ thuéc vµo ®iÒu kiÖn chÝnh trÞ. Lîi nhuËn mµ chñ ®Çu t­ thu ®­îc phô thuéc vµo kÕt qu¶ kinh doanh cña ®èi t­îng mµ hä bá vèn ra ®Çu t­, do ®ã, FDI cã tÝnh kh¶ thi cao v× c¸c chñ ®Çu t­ theo ®uæi môc tiªu lîi nhuËn vµ hoµn vèn. Thø hai, chñ ®Çu t­ n­íc ngoµi ph¶i ®ãng gãp mét sè vèn ph¸p ®Þnh hoÆc ®iÒu lÖ tèi thiÓu tuú theo quy ®Þnh cña luËt ph¸p mçi n­íc ®Ó tham gia kiÓm so¸t doanh nghiÖp. LuËt §Çu t­ n­íc ngoµi cña ViÖt Nam 1996 quy ®Þnh bªn n­íc ngoµi ph¶i gãp tèi thiÓu lµ 30% vèn ph¸p ®Þnh cña dù ¸n. Tû lÖ ®ãng gãp cña mçi bªn trong vèn ph¸p ®Þnh sÏ quy ®Þnh quyÒn vµ nghÜa vô cña mçi bªn ®ång thêi cïng lµ c¬ së ®Ó ph©n chia lîi nhuËn vµ rñi ro. Thø ba, th«ng qua ho¹t ®éng FDI, n­íc chñ nhµ cã thÓ tiÕp nhËn ®­îc c«ng nghÖ, kü nghÖ tiªn tiÕn, häc hái kinh nghiÖm qu¶n lý, ... lµ nh÷ng môc tiªu mµ c¸c h×nh thøc ®Çu t­ kh¸c kh«ng gi¶i quyÕt ®­îc. Do ®ã, th«ng qua h×nh thøc nµy n­íc tiÕp nhËn ®Çu t­ cã thÓ kÕt hîp tèi ­u c¸c nguån lùc trong vµ ngoµi n­íc còng nh­ c¸c nguån lùc tiªn tiÕn tõ bªn ngoµi. 2. Vai trß cña FDI Dßng l­u chuyÓn FDI cña thÕ giíi kh«ng ngõng gia t¨ng vµ trë thµnh mét h×nh thøc ®Çu t­ quèc tÕ chiÕm ­u thÕ nhÊt. Mét trong nh÷ng nh©n tè thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña FDI chÝnh lµ vai trß to lín cña FDI ®èi víi nÒn kinh tÕ thÕ giíi nãi chung còng nh­ c¸c n­íc chñ ®Çu t­ vµ n­íc tiÕp nhËn ®Çu t­. 2.1 §èi víi n­íc chñ ®Çu t­ FDI gióp më réng thÞ tr­êng tiªu thô s¶n phÈm, t¨ng c­êng bµnh tr­íng søc m¹nh kinh tÕ vµ vai trß ¶nh h­ëng trªn thÕ giíi. HiÖn nay cïng víi xu thÕ toµn cÇu ho¸ th× chñ nghÜa b¶o hé còng tiÕp tôc trçi dËy. ViÖc x©y dùng c¸c nhµ m¸y s¶n xuÊt chÕ t¹o hoÆc l¾p r¸p ë n­íc së t¹i sÏ më réng thÞ tr­êng tiªu thô s¶n phÈm phô tïng cña c«ng ty mÑ ë n­íc ngoµi ®ång thêi cßn lµ biÖn ph¸p th©m nhËp thÞ tr­êng h÷u hiÖu tr¸nh ®­îc hµng rµo b¶o hé mËu dÞch cña c¸c n­íc. Mét trong nh÷ng lý do mµ Trung Quèc th­êng thu hót ®Õn 50% FDI ®æ vµo c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y chÝnh lµ thÞ tr­êng 1,2 tû d©n cña hä. FDI gióp c¸c c«ng ty n­íc ngoµi gi¶m chi phÝ s¶n xuÊt, rót ng¾n thêi gian thu håi vèn ®Çu t­ vµ thu lîi nhuËn cao. Sù ph¸t triÓn kh«ng ®ång ®Òu vÒ tr×nh ®é ph¸t triÓn s¶n xuÊt t¹o ra chªnh lÖch vÒ ®iÒu kiÖn vµ gi¸ c¶ c¸c yÕu tè ®Çu vµo cña s¶n xuÊt. Do ®ã FDI cho phÐp lîi dông chªnh lÖch nµy ®Ó gi¶m chi phÝ s¶n xuÊt, t¨ng lîi nhuËn ... FDI gióp c¸c chñ ®Çu t­ t×m kiÕm c¸c nguån cung cÊp nguyªn liÖu æn ®Þnh. Mét trong c¸c ®éng c¬ ®Çu t­ ra n­íc ngoµi lµ ®Þnh h­íng nguån nguyªn liÖu phôc vô cho nhu cÇu ph¸t triÓn s¶n xuÊt kinh doanh cña m×nh. Nguån tµi nguyªn cña c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn dåi dµo nh­ng do thiÕu vèn vµ c«ng nghÖ nªn kh«ng thÓ khai th¸c ®­îc. Do ®ã, ®Çu t­ vµo c¸c lÜnh vùc nµy sÏ thu ®­îc nguyªn liÖu th« víi gi¸ rÎ vµ lîi nhuËn cao. FDI gióp c¸c chñ ®Çu t­ n­íc ngoµi ®æi míi c¬ cÊu s¶n xuÊt, ¸p dông c«ng nghÖ míi, n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh: c¸c nhµ ®Çu t­ th­êng chuyÓn nh÷ng m¸y mãc c«ng nghÖ ®· l¹c hËu so víi tr×nh ®é chung cña thÕ giíi ®Ó ®Çu t­ sang n­íc kh¸c. §iÒu nµy gióp c¸c chñ ®Çu t­ b¸n ®­îc m¸y mãc cò nh»m ®æi míi thiÕt bÞ c«ng nghÖ, kÐo dµi chu kú sèng s¶n phÈm ë thÞ tr­êng míi vµ di chuyÓn m¸y mãc g©y « nhiÔm ra n­íc ngoµi. 2.2 §èi víi n­íc tiÕp nhËn vèn ®Çu t­ C¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn lµ nh÷ng n­íc xuÊt khÈu FDI lín nhÊt ®ång thêi lµ n­íc tiÕp nhËn FDI lín nhÊt t¹o nªn luång ®Çu t­ hai chiÒu gi÷a c¸c quèc gia trong ®ã c¸c c«ng ty xuyªn quèc gia ®ãng vai trß chñ chèt. Nguån vèn FDI cã vai trß quan träng ®èi víi sù ph¸t triÓn cña c¸c n­íc nµy vµ chiÕn l­îc ph¸t triÓn cña TNCs nh­ t¨ng c­êng c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña nÒn kinh tÕ, t¨ng nguån thu cho chÝnh phñ, gi¶i quyÕt thÊt nghiÖp, kiÒm chÕ l¹m ph¸t. B¶ng1: §ãng gãp cña FDI vµo nÒn kinh tÕ ViÖt Nam: ChØ tiªu 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 Doanh thu (TriÖu USD) 2063 2743 3815 3910 4600 6167 7400 XuÊt khÈu (TriÖu USD) 336 788 1790 1982 2547 3300 3560 Tû träng GDP (%) 6,30 7,39 9,07 10,03 12,24 13,25 13,5 Tèc ®é t¨ng c«ng nghiÖp (%) 8,8 21,7 23,2 24,4 20,0 23,1 12,1 Tû träng trong c«ng nghiÖp (%) 25,1 26,7 28,9 32,0 34,7 36,0 35,4 Nép ng©n s¸ch (TriÖu USD) 195 263 315 317 271 260 - Lao ®éng trùc tiÕp (ng×n ng­êi) - 220 250 270 296 327 380 Nguån: Thèng kª cña Bé KÕ ho¹ch vµ ®Çu t­ 3/2002 MÆc dï c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn chØ cã thÓ tiÕp nhËn ®­îc kho¶ng 20% tæng l­îng FDI cña thÕ giíi nh­ng FDI ®ang cã vai trß hÕt søc to lín ®èi víi c¸c n­íc nµy trong viÖc cung cÊp nguån bæ sung vèn cho qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc; FDI gãp phÇn ph¸t triÓn nguån nh©n lùc vµ t¹o thªm viÖc lµm míi; FDI t¸c ®éng quan träng tíi xuÊt khÈu, nhËp khÈu còng nh­ gãp phÇn chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ theo h­íng hîp lý; Cuèi cïng FDI gãp phÇn bæ sung quan träng cho ng©n s¸ch quèc gia. B¶ng 1 cho thÊy nh÷ng ®ãng gãp ®¸ng kÓ cña ho¹t ®éng FDI t¹i ViÖt Nam vµo nÒn kinh tÕ quèc d©n. TÝnh ®Õn n¨m 2001, ViÖt Nam ®· thu hót ®­îc 41.002 triÖu USD, trong ®ã vèn thùc hiÖn ®¹t 21.482 triÖu USD. Riªng n¨m 2001, doanh thu cña khu vùc nµy ®¹t 7.400 triÖu USD, kim ng¹ch xuÊt khÈu ®¹t 3.573 triÖu USD, nÕu tÝnh c¶ dÇu th« th× con sè nµy lªn tíi 6.748 triÖu USD. Ho¹t ®éng ®Çu t­ n­íc ngoµi t¹i ViÖt Nam ®· ®ãng gãp kho¶ng 13,5% GDP vµ chiÕm 35,4% tæng gi¸ trÞ s¶n xuÊt c«ng nghiÖp cña c¶ n­íc. Tæng sè lao ®éng trùc tiÕp lµm trong khu vùc nµy kho¶ng 380 ngh×n ng­êi, gãp phÇn gi¶i quyÕt bít c¨ng th¼ng gi÷a nhu cÇu viÖc lµm vµ nhu cÇu tuyÓn dông lao ®éng ë trong n­íc. Nh­ vËy, FDI cã t¸c ®éng rÊt to lín ®Õn n­íc chñ ®Çu t­ còng nh­ n­íc tiÕp nhËn vèn. Tuy nhiªn, còng cã khi lîi Ých cña bªn nµy l¹i lµ thiÖt h¹i ®èi víi bªn kia, ch¼ng h¹n nh­ tr­êng hîp chuyÓn giao c«ng nghÖ cò, chñ ®Çu t­ cµng thu ®­îc nhiÒu lîi nhuËn th× n­íc nhËn ®Çu t­ cµng ph¶i g¸nh chÞu nhiÒu thiÖt h¹i nh­ « nhiÔm m«i tr­êng, c«ng nghÖ l¹c hËu vµ chi phÝ c«ng nghÖ cao ... Do ®ã, chñ ®Çu t­ còng nh­ bªn tiÕp nhËn ph¶i cã c¸c chÝnh s¸ch hîp lý nh»m tèi ®a ho¸ lîi Ých do FDI mang l¹i ®ång thêi ph¶i ®¸nh gi¸ ®óng nh÷ng c¸i "®­îc" vµ "mÊt", ®Ó quyÕt ®Þnh ®Çu t­ hay tiÕp nhËn ®Çu t­. 3. Xu h­íng vËn ®éng cña dßng FDI trªn thÕ giíi hiÖn nay Cïng víi th­¬ng m¹i, tµi chÝnh-tiÒn tÖ, FDI lµ mét trong c¸c ®éng lùc chÝnh thóc ®Èy qu¸ tr×nh x©m nhËp vµo nhau, n­¬ng tùa lÉn nhau vµ m©u thuÉn víi nhau gi÷a c¸c trung t©m kinh tÕ cña thÕ giíi. Dßng FDI chñ yÕu vÉn ®æ vµo c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn vµ xuÊt ph¸t chñ yÕu tõ c¸c n­íc nµy lan to¶ kh¾p thÕ giíi. Trong nh÷ng n¨m qua, FDI t¨ng v­ît tèc ®é t¨ng tr­ëng kinh tÕ thÕ giíi vµ tèc ®é t¨ng tr­ëng cña th­¬ng m¹i quèc tÕ. Xu h­íng vËn ®éng chÝnh cña dßng FDI trªn thÕ giíi tËp trung vµo c¸c ®Æc ®iÓm sau: 3.1 Dßng FDI ngµy cµng t¨ng vµ tËp trung vµo c¸c n­íc ph¸t triÓn B¶ng 2: T×nh h×nh tiÕp nhËn vµ xuÊt khÈu FDI trªn thÕ giíi. §¬n vÞ: TriÖu USD N¨m C¶ thÕ giíi N­íc ph¸t triÓn N­íc ®ang ph¸t triÓn TiÕp nhËn XuÊt khÈu TiÕp nhËn XuÊt khÈu TiÕp nhËn XuÊt khÈu 1983-1987 77,1 76,8 58,7 72,6 18,3 4,2 1988-1992 177,3 208,5 139,1 193,3 36,8 15,2 1990 203,8 204,3 169,8 222,5 33,7 17,8 1991 157,8 210,8 114,0 201,9 41,3 8,9 1992 168,1 203,1 114,0 181,4 50,4 21,0 1993 207,9 225,5 129,3 192,4 73,1 33,0 1994 225,7 230,0 132,8 190,9 87,0 38,6 1995 331,844 357,537 205,693 306,822 111,884 50,259 1996 377,516 390,776 219,789 331,963 145,030 57,763 1997 473,052 471,906 275,229 404,153 187,789 64,335 1998 680,082 687,111 480,638 651,873 179,481 33,045 1999 865,487 799,928 636,449 731,765 207,619 65,638 2000 1,270,764 1,149,903 1,005,178 1,046,903 265,586 103,568 2001 694,753 680,629 502,202 510,356 192,549 170,323 Nguån: Thèng kª tµi chÝnh quèc tÕ cña IFM (12/2001) N¨m 2000 ®­îc ®¸nh dÊu lµ n¨m kû lôc cña tæng FDI trªn thÕ giíi víi con sè trªn mét ngµn tû USD. Dßng l­u chuyÓn FDI kh«ng ngõng t¨ng lªn. Trong nh÷ng n¨m 70, FDI b×nh qu©n hµng n¨m chØ kho¶ng 28,2 triÖu USD/n¨m nh­ng trong thËp kû 80, con sè nµy ®· t¨ng lªn tíi 93,8 triÖu/n¨m, gÊp ba lÇn con sè thËp niªn 70 vµ tõ n¨m 1990 ®Õn nay, møc trung b×nh hµng n¨m lµ 383,3 triÖu USD, gÊp 14 lÇn møc nh÷ng n¨m 70. NÕu chØ tÝnh riªng nöa sau thËp kû 90 th× con sè b×nh qu©n lªn tíi 541,5 triÖu USD, gÊp kho¶ng 19 lÇn so víi con sè 28,2 triÖu USD nh÷ng n¨m 70. Sù t¨ng lªn nhanh chãng cña dßng lu©n chuyÓn FDI trong nh÷ng n¨m qua chñ yÕu tËp trung vµo c¸c n­íc ph¸t triÓn. C¸c n­íc ph¸t triÓn võa lµ nguån ®Çu t­ chñ yÕu ra n­íc ngoµi võa lµ ®Þa chØ thu hót ®¹i bé phËn ®Çu t­ quèc tÕ. Tõ n¨m 1996-1999, FDI vµo c¸c n­íc ph¸t triÓn chiÕm 60%, 59%, 71% vµ 76,5% tû träng vèn ®Çu t­ quèc tÕ. N¨m 1999, c¸c n­íc ph¸t triÓn chiÕm 76,5% trong tæng sè 865 tû USD vèn FDI, trong khi 3/4 d©n sè sèng t¹i c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn chia nhau 23,5% cßn l¹i, kho¶ng 192 tû USD. N¨m 2000, kh¶ n¨ng thu hót vèn FDI cña c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ®· ®­îc c¶i thiÖn ®«i chót, ®¹t trªn 200 tû USD, chiÕm 2,8% trong tæng s¶n phÈm quèc néi cña c¸c n­íc nµy, t¨ng t­¬ng øng víi tèc ®é t¨ng tr­ëng GDP. BiÓu ®å 1: So s¸nh FDI cña c¸c n­íc ph¸t triÓn vµ ®ang ph¸t triÓn Nguån: Thèng kª tµi chÝnh quèc tÕ cña IMF (12/2001) N¨m 2000, Mü tiÕp tôc lµ ®Þa chØ thu hót FDI nhiÒu nhÊt thÕ giíi, chiÕm kho¶ng h¬n 200 tû USD, phÇn lín trong sè nµy lµ do c¸c vô mua b¸n vµ s¸p nhËp c«ng ty mang l¹i. Tuy nhiªn, n¨m 2001, Mü ®· bÞ Anh thay thÕ trong t­ c¸ch lµ chñ ®Çu t­ n­íc ngoµi lín nhÊt. Theo ®¸nh gi¸ cña UNCTAD, NhËt B¶n ®· trë thµnh ®Þa chØ míi hÊp dÉn FDI cña thÕ giíi. L­îng FDI vµo NhËt B¶n n¨m 2000 t¨ng 105% so víi n¨m 1999, ®¹t 21,51 tû USD so víi 10,47 tû USD cña n¨m tr­íc cao h¬n nhiÒu so víi møc 5,53 tû USD n¨m 1998. Trong khi ®ã, NhËt B¶n vÉn duy tr× ®­îc vÞ thÕ cña mét n­íc cung cÊp FDI hµng ®Çu thÕ giíi : 66,69 tû USD, t¨ng so víi 63,7 tû USD cña n¨m 1999. T¹i Ch©u ¸, FDI ®æ vµo c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn cña khu vùc nµy ®· t¨ng tõ møc 97 tû USD n¨m 1998, lªn 106 tû USD n¨m 1999. N¨m 2000, do ®­îc khÝch lÖ bëi sù phôc håi kinh tÕ trong khu vùc, cïng nh÷ng c¶i c¸ch theo h­íng khuyÕn khÝch ®Çu t­ n­íc ngoµi, nªn chØ tÝnh riªng l­îng FDI mµ c¸c c«ng ty xuyªn quèc gia ®æ vµo c¸c n­íc nµy ®· t¨ng tõ møc 80,5 tû USD n¨m 1999 lªn h¬n 100 tû USD n¨m 2000. Cßn ë ch©u ¢u, trong khi tæng ®Çu t­ vµo EU bao gåm c¶ vèn kinh doanh vµ x©y dùng d©n dông hÇu nh­ r¬i xuèng tËn ®¸y vµo quý II n¨m 2000 vµ ngay c¶ c«ng ty cã trô së EU còng ®ang chuyÓn vèn ®Çu t­ cña m×nh vµo Mü thay v× vµo Liªn minh tiÒn tÖ nµy, th× xu h­íng gia nhËp EU cña c¸c n­íc §«ng ¢u l¹i lµ t¸c nh©n kÝch thÝch luång FDI vµo khu vùc nµy gia t¨ng. T¹i khèi thÞ tr­êng chung Nam Mü (NAFTA), tæng FDI vµo c¸c n­íc nµy ®¹t xÊp xØ 110 tû USD trong thêi gian 1995-1999. Víi t×nh h×nh chÝnh trÞ tiÕp tôc æn ®Þnh, kinh tÕ phôc håi v÷ng ch¾c, triÓn väng FDI ®æ vµo khu vùc trong thêi gian tíi sÏ cßn nhiÒu h¬n n÷a. Nãi chung, tuy cã mét vµi n¨m ch÷ng l¹i hoÆc gi¶m tèc ®é nh­ng luång FDI trªn thÕ giíi trong c¸c n¨m qua ®· cã sù gia t¨ng ®¸ng kinh ng¹c. §iÒu nµy cã thÓ lý gi¶i bëi c¸c nguyªn nh©n sau: Thø nhÊt, th«ng qua c¸c vô mua b¸n vµ s¸p nhËp, FDI ®­îc rãt trùc tiÕp vµo thÞ tr­êng ®Þa ph­¬ng vµ khu vùc, ®Ó tËn dông ­u thÕ vÒ chi phÝ vËn chuyÓn vµ chi phÝ s¶n xuÊt thÊp cña thÞ tr­êng néi ®Þa, ®©y còng lµ c¸ch ®Ó xuyªn thñng hµng rµo thuÕ quan. ChÝnh v× vËy, triÓn väng t¨ng tr­ëng kinh tÕ cña n­íc tiÕp nhËn vèn lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh lµm t¨ng l­îng vèn FDI. ViÖc GDP toµn cÇu trong n¨m 2000 theo ®¸nh gi¸ cña IMF t¨ng 4,7% cã thÓ ®­îc xem lµ nh©n tè chÝnh gãp phÇn thóc ®Èy luång vèn FDI gia t¨ng. Thø hai, do chi phÝ vËn t¶i vµ truyÒn th«ng gi¶m trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, cïng víi viÖc níi láng c¸c hµng rµo bu«n b¸n vµ ®Çu t­ gi÷a c¸c n­íc trªn thÕ giíi ®· lµm t¨ng dßng FDI. V¶ l¹i, ho¹t ®éng th­¬ng m¹i thÕ giíi gia t¨ng m¹nh víi tèc ®é t¨ng tr­ëng h¬n 10% ®· t¹o ®éng lùc thóc ®Èy dßng FDI . Thø ba, lµn sãng hîp nhÊt vµ mua l¹i c¸c c«ng ty ®· ®Èy m« h×nh nh÷ng tËp ®oµn ®å sé do gia ®×nh chi phèi kiÓu cò sôp ®æ. Thay vµo ®ã, nã t¹o ra bøc tranh bao gåm c¸c c«ng ty hiÖn ®¹i, sö dông c«ng nghÖ cao, ®­îc ®iÒu hµnh mét c¸ch chuyªn nghiÖp vµ tËp trung, cã thÓ c¹nh tranh víi nh÷ng c«ng ty khæng lå trªn toµn cÇu. ChÝnh nhu cÇu hîp nhÊt ®Ó tån t¹i ®ang diÔn ra ë mäi n¬i trªn thÕ giíi nµy ®· trë thµnh nh©n tè chÝnh vµ quan träng nhÊt thóc ®Èy luång vèn FDI gia t¨ng m¹nh trong mét thËp kû qua. N¨m 1990, trong 209 tû USD vèn FDI cña thÕ giíi, vèn chuyÓn th«ng qua c¸c vô s¸p nhËp chiÕm 72,3% ®¹t 151 tû USD. §Õn n¨m 1999, 83% trong tæng sè 865 tû USD vèn FDI lµ do s¸p nhËp mang l¹i, t­¬ng ®­¬ng kho¶ng 720 tû USD. Ngay t¹i Ch©u ¸, m¶nh ®Êt cña nh÷ng Chaebol vµ Keiretsu, ng­êi ta ®ang dÇn dÇn ®¸nh gi¸ cao vµ hiÓu biÕt viÖc mua l¹i vµ s¸p nhËp nh­ mét c«ng cô kinh doanh. T¹i NhËt B¶n vµ Hµn Quèc, nÕu nh­ tr­íc ®©y ng­êi ta ph¶i b¸n mét thø g× ®ã, th× ®ã ®­îc xem nh­ lµ thÊt b¹i. Nh­ng dÇn dÇn c¸c doanh gia ®· tõ bá quan ®iÓm nµy, hä nhËn thÊy nhu cÇu hîp lý ho¸ h×nh mÉu cò kh«ng cßn ho¹t ®éng tèt n÷a. B¶ng 3 : N¨m n­íc ®Çu t­ ra n­íc ngoµi lín nhÊt thÕ giíi §¬n vÞ: TriÖu USD tt 1996 1997 1998 2000 1 Mü 91,883 Mü 105,017 Mü 146,053 Anh 259,427 2 §øc 50,752 Anh 63,499 Anh 119,747 Ph¸p 169,481 3 Anh 35,157 §øc 41,675 §øc 92,398 Mü 152,440 4 Hµ Lan 31,905 Ph¸p 35,488 Ph¸p 45,701 BØ 823,342 5 Ph¸p 30,362 NhËt B¶n 26,059 Hµ lan 39,227 Hµ lan 74,809 Nguån: Thèng kª tµi chÝnh quèc tÕ cña IMF (12/2001) C¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn vÉn lµ lùc l­îng thø yÕu ®èi víi viÖc thóc ®Èy vµ thu hót luång vèn FDI. Tuy nhiªn xu h­íng ®Çu t­ song ph­¬ng sÏ trë nªn phæ biÕn thay cho khuynh h­íng mét chiÒu tr­íc ®©y. 3.2 C¸c c«ng ty xuyªn quèc gia (TNCs) ngµy cµng ®ãng vai trß quan träng trong dßng l­u chuyÓn FDI Trong ®Çu t­ quèc tÕ, TNCs cã vai trß chñ ®¹o trong ph©n phèi nguån vèn cña thÕ giíi vµo c¸c khu vùc, ®Æc biÖt cã vai trß quyÕt ®Þnh trong ho¹t ®éng FDI, chiÕm lÜnh thÞ tr­êng, h×nh thµnh c¸c trung t©m ®Çu t­ m¹nh cña thÕ giíi. Trong 100 tæ chøc kinh tÕ lín nhÊt thÕ giíi hiÖn nay th× h¬n mét nöa lµ c«ng ty (59 TNCs) chø kh«ng ph¶i lµ quèc gia (41 quèc gia). Theo sè liÖu thèng kª cña UNCTAD th× trong n¨m 1998 ®· cã tíi 53.000 TNCs víi 450.000 xÝ nghiÖp chi nh¸nh vµ chiÕm 2/3 tæng khèi l­îng bu«n b¸n cña thÕ giíi, trong ®ã mét nöa bu«n b¸n néi bé gi÷a c¸c chi nh¸nh cña TNCs. HiÖn nay, TNCs ®Çu t­ ra n­íc ngoµi kho¶ng 3.000 tû USD, xuÊt khÈu hµng ho¸ vµ dÞch vô kho¶ng trªn 5.000 tû USD vµo n¨m 1996, 15 n­íc ph¸t triÓn cã kho¶ng 30.500 TNCs trong sè 38.700 TNCs cña thÕ giíi (T¹p chÝ Ch©u Mü ngµy nay sè 3/1998). §Õn ®Çu n¨m 2001, sè l­îng TNCs ®· t¨ng nhanh chãng vµ ®¹t con sè 57.000 TNCs víi h¬n 500.000 chi nh¸nh. Chóng kiÓm so¸t 40% GDP, 60% ngo¹i th­¬ng, 50% kü thuËt c«ng nghÖ míi, 90% FDI thÕ giíi (IMF: World Economic Outlook, May, 2001). Cã thÓ nãi, ho¹t ®éng cña TNCs cã vai trß to lín trong ph¸t triÓn kinh tÕ, trong chuyÓn giao c«ng nghÖ, n¾m v÷ng c«ng nghÖ cao, b¶o ®¶m kh¶ n¨ng c¹nh tranh vµ chiÕm lÜnh thÞ tr­êng. Sù ph¸t triÓn cña TNCs kh«ng chØ ë mÆt më réng quy m«, mµ ®iÒu chñ yÕu lµ ë sù ®iÒu chØnh chiÕn l­îc kinh doanh cña chóng. ViÖc ®iÒu chØnh chiÕn l­îc kinh doanh ®· t¹o ra ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®èi víi quèc tÕ ho¸ vµ nhÊt thÓ ho¸ s¶n xuÊt cña thÕ giíi. DiÔn biÕn chiÕn l­îc cña TNCs chñ yÕu ®· tr¶i qua ba giai ®o¹n: Mét lµ, chiÕn l­îc c«ng ty con ®éc lËp. §©y lµ h×nh thøc chiÕn l­îc phæ biÕn cña TNCs, víi viÖc c¸c c«ng ty con vËn hµnh t­¬ng ®èi ®éc lËp. Liªn hÖ gi÷a c«ng ty mÑ víi c¸c c«ng ty con ë n­íc ngoµi ®­îc khèng chÕ th«ng qua quyÒn së h÷u. Nh÷ng liªn hÖ kh¸c chØ gåm: chuyÓn giao kü thuËt vµ cung cÊp t­ b¶n dµi h¹n. Lo¹i c«ng ty con ®éc lËp nµy rÊt gièng h._.×nh ¶nh thu gän cña c«ng ty mÑ. §Æc biÖt nã tån t¹i nhiÒu ë c¸c ngµnh chÕ t¹o vµ dÞch vô. Hai lµ, chiÕn l­îc t×m kiÕm vèn n­íc ngoµi. §©y lµ chiÕn l­îc cña TNCs chñ yÕu th«ng qua t×m kiÕm nguån vèn bªn ngoµi ®Ó tham gia vµo s¶n xuÊt quèc tÕ. §éng c¬ cña viÖc t×m nguån vèn bªn ngoµi lµ nh»m lîi dông ­u thÕ vÒ vÞ trÝ khu vùc mµ n­íc chñ nhµ ®· cã ®­îc. Ba lµ, nhÊt thÓ ho¸ phøc hîp. TiÒn ®Ò cña chiÕn l­îc nµy lµ TNCs cã ®­îc n¨ng lùc chuyÓn dêi s¶n xuÊt vµ cung øng hµng ho¸ ®Õn bÊt kú ®Þa ®iÓm nµo ®Ó thu lîi nhuËn cao nhÊt. NhÊt thÓ ho¸ phøc hîp cho phÐp bÊt kú mét c«ng ty nµo ®ang kinh doanh ë mét ®Þa ph­¬ng nµo ®ã ®Òu cã thÓ cïng c¸c c«ng ty con kh¸c hoÆc c«ng ty mÑ sö dông n¨ng lùc cña toµn bé c«ng ty mét c¸ch chñ ®éng ®Ó ph¸t huy hiÖu qu¶ thu lîi nhuËn. Trong chiÕn l­îc nµy, c¸c c«ng ty con ë nh÷ng khu vùc kh¸c nhau cã thÓ nhÊt thÓ ho¸ vÒ chøc n¨ng ë møc ®é t­¬ng ®èi nh»m ph¸t huy søc m¹nh tæng hîp cña c«ng ty. ChÝnh nhê chiÕn l­îc nµy mµ c¸c TNCs ®· thóc ®Èy m¹nh mÏ qu¸ tr×nh ®Çu t­ ra n­íc ngoµi nh»m thÝch øng linh ho¹t víi sù thay ®æi cña m«i tr­êng kinh doanh víi môc tiªu thu ®­îc lîi nhuËn cao nhÊt. §Çu t­ ra n­íc ngoµi cña TNCs n¨m n­íc Mü, NhËt B¶n, Anh, Ph¸p, §øc chiÕm tíi trªn 60% gi¸ trÞ cña FDI cña thÕ giíi. Víi viÖc ®Çu t­ ra n­íc ngoµi, TNCs ®· gãp phÇn lµm t¨ng nhanh qu¸ tr×nh quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ thÕ giíi c¶ trong lÜnh vùc s¶n xuÊt lÉn trong th­¬ng m¹i quèc tÕ. 3.3 S¸p nhËp vµ mua l¹i trë thµnh h×nh thøc chñ yÕu trong ®Çu t­ quèc tÕ. XÐt vÒ mÆt lÞch sö, lµn sãng s¸p nhËp c«ng ty ®· xuÊt hiÖn ba lÇn: LÇn thø nhÊt vµo cuèi thÕ kû 19 ®Çu thÕ kû 20, khi qu¸ tr×nh tÝch tô tËp trung t­ b¶n më réng, chñ yÕu lµ h×nh thøc s¸p nhËp th¼ng ®øng gi÷a c¸c c«ng ty cïng ngµnh. LÇn thø hai lµ vµo nh÷ng n¨m 20 cña thÕ kû 20, chñ yÕu lµ s¸p nhËp n»m ngang gi÷a c¸c c«ng ty theo nhãm ngµnh. Vµ lÇn thø ba lµ gi÷a thËp kû 80 trë l¹i nay. Tr­íc søc Ðp m¹nh mÏ cña c¹nh tranh trªn ph¹m vi toµn cÇu, c¸c xÝ nghiÖp quèc tÕ lÊy s¸p nhËp ë n­íc ngoµi lµm chiÕn l­îc sèng cßn ®Ó thÝch øng. XÐt vÒ sè vô s¸p nhËp hay quy m« mua vµo th× lµn sãng s¸p nhËp cña c¸c c«ng ty lÇn thø ba ®· ®¹t ®Õn møc cao nhÊt trong lÞch sö. Theo UNCTAD, trong hai m­¬i n¨m gÇn ®©y, gi¸ trÞ c¸c vô mua l¹i c«ng ty t¨ng 42%, n¨m 2001 tæng gi¸ trÞ c¸c vô mua l¹i lªn tíi 1.424 tû USD cao h¬n nhiÒu so víi tæng ®Çu t­ quèc tÕ. ChØ mét nhãm c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn nh­ng chiÕm tû träng lín h¬n trong khèi l­îng FDI toµn cÇu lµ do c¸c vô s¸p nhËp vµ mua l¹i xuyªn quèc gia. C¸c c«ng ty lín cña Anh vµ Mü ®ãng vai trß chñ chèt trong lÜnh vùc mua l¹i vµ s¸p nhËp, do ®ã hai n­íc nµy th­êng xuyªn dÉn ®Çu thÕ giíi vÒ viÖc t¨ng quy m« ®Çu t­ ra n­íc ngoµi. LÊy vÝ dô nh­ vô mua l¹i vµ s¸p nhËp lín nhÊt n¨m 1999 lµ vô TËp ®oµn Vodafone PLC (Anh) mua l¹i C«ng ty viÔn th«ng Air Touch (Mü) trÞ gi¸ 60,3 triÖu USD, tiÕp theo lµ TËp ®oµn Zeneca (Anh) mua C«ng ty Astra (Thôy §iÓn) víi gi¸ 34,6 triÖu USD vµ vô mua l¹i 32,6 triÖu USD gi÷a C«ng ty Orange (Anh) vµ TËp ®oµn Mannesmann (§øc). N­íc Anh ®øng vÞ trÝ sè 1 trong sè c¸c n­íc ®Çu t­ ra n­íc ngoµi nhiÒu nhÊt ph¶n ¸nh sù thËt r»ng hai trong sè ba vô s¸p nhËp lín nhÊt b¾t nguån tõ c¸c c«ng ty Anh. Thôy §iÓn nh¶y lªn vÞ trÝ thø ba trong sè c¸c n­íc tiÕp nhËn FDI nhiÒu nhÊt n¨m 1999 còng mét phÇn nhê vµo vô mua l¹i Astra (S¸ch tr¾ng vÒ ®Çu t­ cña Jetro 2001, trang 4). Lµn sãng s¸p nhËp xuyªn quèc gia gi÷a c¸c c«ng ty diÔn ra tõ thËp kû 80 ®Õn nay lµ kÕt qu¶ cña chiÕn l­îc kinh doanh míi mµ TNCs ®· chän ®Ó thÝch øng víi m«i tr­êng kinh doanh quèc tÕ ®ang thay ®æi. Nguyªn nh©n thóc ®Èy viÖc h×nh thµnh lµn sãng s¸p nhËp lÇn thø ba lµ do t¸c dông cña c¸c nh©n tè ng¾n h¹n vµ dµi h¹n. Nh©n tè ng¾n h¹n nÈy sinh vµo gi÷a thËp kû 80. §ã lµ thêi kú kinh tÕ c¸c n­íc ph¸t triÓn t¨ng tr­ëng víi tèc ®é t­¬ng ®èi cao, ë thêi kú nµy c¸c c«ng ty kh«ng chØ cã ®­îc nhiÒu c¬ héi ®Çu t­ mµ cßn cã thÓ sö dông ®­îc sè l­îng lín lîi nhuËn vµ tiÒn vay víi l·i suÊt thÊp ®Ó thùc hiÖn c¸c vô ®Çu t­ míi. Thø hai lµ, c¸c n­íc ph¸t triÓn ®· dÊy lªn lµn sãng tù do ho¸ tµi chÝnh tiÒn tÖ, Mü, T©y ¢u vµ NhËt B¶n ®· liªn tôc níi láng viÖc qu¶n lý khèng chÕ ®èi víi tµi chÝnh tiÒn tÖ, thóc ®Èy vµ n©ng cao ®­îc hiÖu qu¶ vµ lîi Ých kinh tÕ cña c¸c ng©n hµng vµ c¸c tæ chøc tµi chÝnh, v× vËy mµ c¸c c«ng ty ®· cã thÓ tranh thñ ®­îc nhiÒu lîi nhuËn vÒ tµi chÝnh ®Ó ®Çu t­. Thø ba lµ, sù h×nh thµnh thÞ tr­êng ch©u ¢u thèng nhÊt võa lµ c¬ héi võa lµ th¸ch thøc ®èi víi c¸c c«ng ty n­íc ngoµi. C¸c c«ng ty cña Mü vµ NhËt B¶n ®· th«ng qua c¸c ho¹t ®éng s¸p nhËp vµ mua l¹i víi sè l­îng lín ®Ó thóc ®Èy s¶n xuÊt kinh doanh vµ h­ëng nh÷ng ®iÒu kiÖn tiÖn lîi do tù do l­u th«ng mang l¹i. Nh©n tè dµi h¹n tr­íc tiªn lµ, xu thÕ toµn cÇu ho¸ víi c¹nh tranh ngµy cµng gay g¾t, TNCs cña c¸c n­íc ph¶i ¸p dông ph­¬ng thøc s¸p nhËp hoÆc mua l¹i ®Ó tiÕp nhËn c¸c kü thuËt mòi nhän, rót ng¾n thêi gian ph¸t minh kü thuËt, gi¶m bít ®­îc rñi ro nguy hiÓm, sö dông ­u thÕ cña kinh tÕ quy m« vµ m¹ng l­íi ho¸ s¶n xuÊt quèc tÕ ®Ó t¨ng c­êng s¶n xuÊt thu lîi nhuËn. Thø hai lµ, tõ gi÷a thËp kû 80 c¸c n­íc trªn thÕ giíi ®· thi hµnh phæ biÕn chÝnh s¸ch tù do ho¸ ®Çu t­, vÒ kh¸ch quan mµ xÐt nã ®· kÝch thÝch m¹nh sù l­u th«ng tiÒn vèn cña TNCs Nh­ vËy, lµn sãng s¸p nhËp c«ng ty lµm n¶y sinh nh÷ng ¶nh h­ëng to lín ®èi víi quèc tÕ ho¸ s¶n xuÊt vµ toµn cÇu ho¸ kinh tÕ. ViÖc s¸p nhËp xuyªn quèc gia c¸c xÝ nghiÖp ®· lµm cho n¨ng lùc kinh doanh cña c¸c TNCs më réng nhanh chãng trong mét thêi gian ng¾n, ®ång thêi thùc hiÖn viÖc s¶n xuÊt theo m¹ng l­íi mét c¸ch cã hiÖu qu¶, tõ ®ã n©ng cao rÊt nhiÒu n¨ng lùc vµ hiÖu qu¶ lîi Ých kinh tÕ cña c¸c xÝ nghiÖp. Vµo nöa sau cña thËp kû 90, lµn sãng s¸p nhËp c«ng ty l¹i næi lªn m¹nh mÏ h¬n, ®Æc biÖt lµ TNCs t¨ng c­êng th«n tÝnh lÉn nhau vµ th«n tÝnh c¸c c«ng ty n­íc ngoµi ®Ó trë thµnh c¸c tËp ®oµn khæng lå kinh doanh trong tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi. Lµn sãng s¸p nhËp c«ng ty vµo cuèi thÕ kû 20 xuÊt ph¸t tõ nh÷ng tÊt yÕu kinh tÕ sau: Thø nhÊt, d­íi t¸c ®éng cña cuéc c¸ch m¹ng khoa häc c«ng nghÖ vµ xu h­íng toµn cÇu ho¸ nÒn kinh tÕ thÕ giíi t¨ng lªn, c¹nh tranh ngµy cµng quyÕt liÖt, nªn mét c«ng ty lín ngoµi søc m¹nh vÒ tiÒm lùc cßn cÇn c¶ uy tÝn víi kh¸ch hµng. VÝ dô: víi viÖc hîp nhÊt h·ng hµng kh«ng Travelers vµ c«ng ty tµi chÝnh Citi Corp, 40 triÖu kh¸ch hµng hiÖn t¹i cña h·ng hµng kh«ng sÏ rÊt tiÖn lîi khi tiÕp cËn víi c¸c dÞch vô tµi chÝnh cña Citi Corp, cïng lóc ®ã 60 triÖu kh¸ch hµng hiÖn t¹i cña c«ng ty tµi chÝnh sÏ rÊt tiÖn lîi khi sö dông c¸c s¶n phÈm b¶o hiÓm cña Travelers. Do sù tiÖn lîi nh­ vËy nªn tËp ®oµn míi ra ®êi nµy rÊt cã tiÒm n¨ng thu hót kh¸ch hµng vµ cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh v« cïng m¹nh mÏ. Thø hai, c¸c c«ng ty hîp nhÊt vèn kh«ng cã m¹ng l­íi réng r·i ®Ó b¸n lÎ c¸c s¶n phÈm, do ®ã sù s¸p nhËp gióp hä cã thÓ dÔ dµng thùc hiÖn tiÕp thÞ s¶n phÈm cña m×nh ë mäi n¬i trªn thÕ giíi. Thø ba, s¸p nhËp c«ng ty sÏ n©ng cao hiÖu qu¶ cña c¸c ho¹t ®éng kinh doanh, ®ã lµ môc tiªu vµ lµ lý do duy nhÊt cho sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña qu¸ tr×nh s¸p nhËp. Thø t­, viÖc s¸p nhËp c¸c c«ng ty lµm cho c¸c c«ng ty cïng ®­îc lîi khi gi¸ cæ phiÕu cña hä t¨ng m¹nh, thÓ hiÖn t©m lý chung cña ng­êi ®Çu t­ lµ thÝch ®¸nh c­îc vµo c¸c c«ng ty khæng lå, cã tiÒm lùc m¹nh ®ñ ®Ó v­ît qua mäi cuéc c¹nh tranh. Trong thùc tÕ, ngay sau khi quyÕt ®Þnh hîp nhÊt ®­îc c«ng bè, ngay lËp tøc gi¸ cæ phiÕu cña Travelers t¨ng lªn 18% vµ cña Citi Corp ®· t¨ng lªn 26% Tuy nhiªn còng cã nh÷ng nguy c¬ bÊt æn, tiÒm tµng vµ hiÖn thùc do s¸p nhËp ®­a l¹i nh­ c¸c vô sa th¶i nh©n c«ng hµng lo¹t, bé m¸y qu¶n lý kh«ng ®ñ kh¶ n¨ng ®iÒu hµnh, nguy c¬ ®éc quyÒn biÕn ng­êi tiªu dïng thµnh n¹n nh©n. Trong nh÷ng n¨m tíi, viÖc mua l¹i c¸c c«ng ty cña c¸c n­íc cßn diÔn ra s©u s¾c h¬n. C¸c ngµnh tµi chÝnh, viÔn th«ng, d­îc phÈm, « t« sÏ ®­îc s¾p xÕp l¹i trªn ph¹m vi toµn cÇu th«ng qua viÖc mua l¹i vµ s¸p nhËp. Trong mét sè lÜnh vùc dÞch vô, th­¬ng m¹i khoa häc kü thuËt cao vµ mét sè ngµnh cã nhu cÇu lín vÒ tµi chÝnh còng diÔn ra hiÖn t­îng mua l¹i víi quy m« lín. §Çu t­ trùc tiÕp xuyªn quèc gia th«ng qua s¸p nhËp vÉn lµ h×nh thøc chñ yÕu trong ®Çu t­ quèc tÕ mÆc dï cßn cã nh÷ng bÊt æn do nã mang l¹i. 3.4 LÜnh vùc ®Çu t­ cã sù thay ®æi s©u s¾c Trong thËp kû 80, tû träng FDI cña c¸c n­íc ph¸t triÓn chñ yÕu trong ngµnh c«ng nghiÖp nÆng tõ 18% (n¨m 1980) ®· h¹ xuèng cßn 11% (n¨m 1990), cßn tèc ®é t¨ng vÒ thu hót FDI vµo ngµnh s¶n xuÊt khai kho¸ng t¨ng nhanh h¬n ngµnh chÕ t¹o vµ dÞch vô. V× vËy, tû träng cña FDI vµo ngµnh s¶n xuÊt s¶n phÈm s¬ cÊp tõ 52% (n¨m 1980) t¨ng ®Õn 67% (n¨m 1990). ë nöa ®Çu thËp kû 80, hy väng vÒ gi¸ dÇu má t¨ng cao, FDI vµo ngµnh c«ng nghiÖp dÇu má t¨ng lªn nhanh chãng. §Ó øng phã víi vÊn ®Ò gi¸ thµnh s¶n xuÊt ®Çu má t¨ng, thùc hiÖn viÖc ®a d¹ng ho¸ s¶n xuÊt, TNCs cña Mü vµ T©y ¢u ®· lµm gÊp rót ho¹t ®éng mua l¹i vµ s¸p nhËp víi nhau. Tõ n¨m 1985 trë vÒ tr­íc, ngµnh chÕ t¹o lµ ngµnh chñ yÕu thu hót FDI. Tuy nhiªn, ®Çu t­ vµo ngµnh chÕ t¹o cña c¸c n­íc ph¸t triÓn ®· chuyÓn tõ c¸c ngµnh s¶n xuÊt kiÓu tËp trung cao nguån vèn lao ®éng sang ngµnh s¶n xuÊt tËp trung t­ b¶n vµ kü thuËt. LÊy Mü lµm vÝ dô: Nh÷ng n¨m 1982-1991, nh÷ng ngµnh cã tû lÖ thu hót FDI nhanh cña Mü theo thø tù lµ: Thuèc ch÷a bÖnh (24,7%), thiÕt bÞ m¸y tÝnh vµ thiÕt bÞ v¨n phßng (17,4%), c¸c m¸y mãc c«ng nghiÖp (15,8%), m¸y ®iÖn vµ thiÕt bÞ ®iÖn trë (14,5%), c«ng nghiÖp ho¸ chÊt (14,6%). Tõ n¨m 1985 l¹i ®©y, ngµnh dÞch vô ®· trë thµnh ngµnh cã tèc ®é thu hót FDI nhanh nhÊt ë c¸c n­íc ph¸t triÓn. N¨m 1993, JDI vµo ngµnh dÞch vô lµ 66%, cña Mü lµ 51%, §øc 59% vµ cña Anh lµ 48%. XÐt trong c¬ cÊu ngµnh s¶n xuÊt th× sè c«ng ty con cña TNCs ho¹t ®éng trong ngµnh dÞch vô lµ nhiÒu nhÊt, cßn trong 500 TNCs lín nhÊt thÕ giíi th× tû lÖ c«ng ty ho¹t ®éng trong nghµnh dÞch vô lµ 60% Tuy nhiªn, ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn th× FDI vµo c¸c ngµnh s¶n xuÊt vËt chÊt vÉn chiÕm tû träng lín do c¬ cÊu kinh tÕ cña c¸c n­íc nµy ®ang trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi theo h­íng c«ng nghiÖp ho¸. Trong thêi gian tíi th× tû träng cña FDI vµo ngµnh dÞch vô sÏ t¨ng lªn do ®Çu t­ vµo c¸c ngµnh nµy th­êng mang l¹i lîi nhuËn lín trong khi chÝnh phñ cña c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn l¹i cã nhiÒu ­u ®·i khuyÕn khÝch ph¸t triÓn ngµnh dÞch vô nh»m ®­a ®Êt n­íc ph¸t triÓn theo h­íng hiÖn ®¹i ho¸. Nh÷ng ®Æc ®iÓm cña luång vèn ®Çu t­ quèc tÕ trong thêi gian qua cho thÊy ®Çu t­ thÕ giíi vÉn quy tô ®­îc nh÷ng lùc ®Èy cÇn thiÕt ®Ó tiÕp tôc ph¸t triÓn. Tuy nhiªn, cã nh÷ng nh©n tè lµm h¹n chÕ sù gia t¨ng luång vèn FDI nh­ sù suy gi¶m cña nÒn kinh tÕ toµn cÇu, nh÷ng bÊt æn vÒ mÆt chÝnh trÞ x· héi ë ch©u Mü La-tinh, gi¸ bÊt ®éng s¶n vµ tû gi¸ ®ang t¨ng cao ë §«ng ¸ ¶nh h­ëng ®Õn ho¹t ®éng s¸p nhËp vµ mua l¹i ... §iÒu cuèi cïng muèn nãi ®Õn ë ®©y lµ ®Çu t­ quèc tÕ, ®Æc biÖt lµ vèn FDI tr­íc ®©y, ®­îc tr«ng ®îi nh­ lµ mét biÖn ph¸p ®Ó thóc ®Èy kh¶ n¨ng t¹o viÖc lµm, gi¶m thÊt nghiÖp, nh­ng nh÷ng mÆt tr¸i cña lµn sãng s¸p nhËp kh«ng cho thÊy mèi quan t©m chung nµy cña thÕ giíi sÏ ®­îc gi¶i quyÕt dï cho l­îng vèn ®Çu t­ quèc tÕ vÉn sÏ tiÕp tôc t¨ng cao. ch­¬ng II: t×nh h×nh ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n tõ n¨m 1990 ®Õn nay NhËt B¶n ®· cã nh÷ng ho¹t ®éng ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi tõ ®Çu nh÷ng n¨m 50, sau ®ã ®­îc thóc ®Èy m¹nh mÏ vµo thËp kû 70 vµ tõ nöa sau nh÷ng n¨m 1980 th× ho¹t ®éng JDI ®­îc gia t¨ng mét c¸ch nhanh chãng. Nguyªn nh©n chñ yÕu cña viÖc JDI t¨ng ®ét biÕn trong giai ®o¹n nµy lµ do t¸c ®éng cña ®ång Yªn lªn gi¸ tõ 240 Yªn/1USD n¨m 1985 lªn tíi møc 120 Yªn/1USD n¨m 1988 lµm cho gi¸ thµnh ®Çu t­ n­íc ngoµi cña c¸c xÝ nghiÖp NhËt B¶n trë nªn rÎ h¬n. §Õn n¨m 1989, lµn sãng s¸p nhËp vµ mua l¹i cña c¸c c«ng ty NhËt B¶n ë n­íc ngoµi ®Æc biÖt lµ ë Mü vµ T©y ¢u diÔn ra nh­ vò b·o khiÕn ng­êi ta ph¶i thèt lªn r»ng "N­íc NhËt råi sÏ mua c¶ thÕ giíi". Nh­ng ®Çu n¨m 1990, khi nÒn kinh tÕ bong bãng sôp ®æ kÐo theo mét b­íc suy gi¶m ch­a tõng cã trong lÞch sö kinh tÕ NhËt B¶n hiÖn ®¹i, JDI trong tõ n¨m 1990 ®Õn nay còng cã nh÷ng ®Æc ®iÓm kh¸c biÖt. Dßng FDI cã xu h­íng gi¶m sót, c¬ cÊu ngµnh, l·nh thæ ®Çu t­ còng nh­ h×nh thøc còng ®­îc ®iÒu chØnh ®Ó phï hîp víi t×nh h×nh míi. Bøc tranh chung vÒ t×nh h×nh ®Çu cña NhËt B¶n ra n­íc ngoµi trong tõ n¨m 1990 ®Õn nay còng cã nh÷ng m¶ng s¸ng tèi kh¸c nhau. 1. §¸nh gi¸ vÒ lîi thÕ vµ bÊt lîi thÕ cña NhËt B¶n khi tham gia vµo ho¹t ®éng ®Çu t­ quèc tÕ 1.1 Lîi thÕ 1.1.1 TiÒm lùc tµi chÝnh hïng m¹nh Tõ mét n­íc b¹i trËn sau chiÕn thanh thÕ giíi thø hai, NhËt B¶n ®· khiÕn thÕ giíi ph¶i nÓ träng v× sù t¨ng tr­ëng kinh tÕ v­ît bËc cña m×nh chØ trong vµi ba thËp kû, nhanh chãng v­¬n lªn thµnh mét siªu c­êng kinh tÕ vµ trë thµnh c©u chuyÖn thÇn kú vÒ t¨ng tr­ëng kinh tÕ thÕ kû 20. Thêi kú t¨ng tr­ëng cao liªn tôc tõ nh÷ng n¨m 60 ®Õn gi÷a nh÷ng n¨m 70, NhËt B¶n c¬ b¶n, ®· tiÕn hµnh hiÖn ®¹i ho¸. NÕu nh­ ë nh÷ng n¨m 60, kinh tÕ NhËt B¶n chØ b»ng 10% tæng s¶n phÈm quèc d©n Mü th× hiÖn nay ®· b»ng kho¶ng 60%. NÕu xÐt vÒ thu nhËp trªn ®Çu ng­êi th× con sè 40.830 USD cña NhËt B¶n v­ît xa §øc víi 29.504 USD vµ Mü víi 27.532 USD. Trong khi Mü ngµy cµng trë thµnh con nî, thËm chÝ lín nhÊt thÕ giíi, th× NhËt B¶n l¹i lµ n­íc xuÊt khÈu t­ b¶n vµ lµ n­íc chñ nî lín nhÊt thÕ giíi víi tæng tµi s¶n cña NhËt B¶n ë n­íc ngoµi lªn tíi 600 tû USD ( T¹p chÝ NhËt B¶n ngµy nay 7/2002). §ång Yªn lªn gi¸ mét c¸ch nhanh chãng ë nöa sau thËp kû 80 còng lµ mét nh©n tè khiÕn cho NhËt B¶n vµ c¸c c«ng ty NhËt B¶n giµu cã lªn rÊt nhiÒu nÕu tÝnh b»ng ®ång USD. Ch¼ng h¹n nÕu nh­ tr­íc ®©y mét c«ng ty NhËt B¶n muèn x©y dùng mét nhµ m¸y 2 triÖu USD ë n­íc ngoµi th× ph¶i bá ra 480 triÖu Yªn th× nay víi 480 triÖu Yªn nµy, c«ng ty cã thÓ x©y ®­îc hai nhµ m¸y nh­ thÕ. Trªn thùc tÕ NhËt B¶n giµu cã ®Õn møc cã ®ñ kh¶ n¨ng ®Çu t­ ë kh¾p n¬i. Kh«ng chØ thÕ, hÇu hÕt c¸c n­íc trªn thÕ giíi, kh«ng chØ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn nghÌo khã mµ c¶ nh÷ng n­íc chñ nghÜa t­ b¶n lín ë T©y ¢u vµ B¾c Mü ®Òu t×m c¸ch thu hót ®­îc thËt nhiÒu vèn cña c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n. 1.1.2 Khoa häc c«ng nghÖ hiÖn ®¹i §i cïng chiÒu ®èi víi sù t¨ng tr­ëng kinh tÕ lµ sù ph¸t triÓn theo chiÒu s©u cña nÒn kinh tÕ NhËt B¶n. TiÒm lùc khoa häc kü thuËt ngµy cµng gia t¨ng, dÇn dÇn c¹nh tranh víi T©y ¢u vµ Mü trong nhiÒu lÜnh vùc quan träng. VÒ mÆt biÕn c¸c kü thuËt cao thµnh c¸c s¶n phÈm th­¬ng m¹i th× NhËt B¶n chiÕm ­u thÕ râ rÖt. NhËt B¶n ®· v­ît Mü trong c¸c lÜnh vùc nh­ kü thuËt vi ®iÖn tö, ®å ®iÖn gia dông, th«ng tin b»ng sîi quang, thiÕt bÞ tù ®éng ho¸ v¨n phßng, ... NhËt B¶n còng ®· giµnh ®­îc mét phÇn ®¸ng kÓ trªn thÞ tr­êng chÊt b¸n dÉn cña thÕ giíi ®Ó chiÕm dÇn nh÷ng chç ®· mÊt cña Mü. Së dÜ cã ®­îc nh÷ng thµnh c«ng nh­ vËy lµ do NhËt B¶n ®· ®Çu t­ m¹nh vµo ph¸t triÓn khoa häc kü thuËt. N¨m tµi kho¸ 1986/1987, NhËt B¶n ®· n©ng chi phÝ nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn lªn tíi 9,2 ngµn tû Yªn gÇn b»ng mét nöa cña Mü so víi kho¶ng c¸ch 1/8 n¨m 1970. Ng©n s¸ch tµi kho¸ n¨m 1996 cña NhËt B¶n ®· t¨ng ®Çu t­ cho khoa häc c«ng nghÖ lªn thªm 6,9% t­¬ng ®­¬ng víi 26,7 tû USD. MÆc dï ng©n s¸ch chung cña NhËt B¶n n¨m tµi kho¸ 2001 gi¶m so víi n¨m tr­íc nh­ng ng©n s¸ch ®Çu t­ cho khoa häc c«ng nghÖ vÉn t¨ng5% (B¸o c¸o vÒ ng©n s¸ch cho khoa häc c«ng nghÖ n¨m 2001-Bé tµi chÝnh NhËt B¶n ). §iÒu ®ã cho thÊy quan ®iÓm râ rµng cña NhËt B¶n coi khoa häc vµ c«ng nghÖ nh­ lµ mét ®éng lùc cho t¨ng tr­ëng kinh tÕ. Do ®ã NhËt B¶n ®· thµnh c«ng trong viÖc n¾m ®éc quyÒn vÒ c«ng nghÖ trong mét sè lÜnh vùc ®Æc biÖt lµ ë c¸c ngµnh c«ng nghiÖp cao cÊp, qua ®ã khèng chÕ ®­îc c¸c ngµnh c«ng nghiÖp cÊp thÊp. Cho dï Mü vµ T©y ¢u cã rÊt nhiÒu ngµnh c«ng nghiÖp víi quy m« lín m¹nh nh­ng nhê vµo ­u thÕ ®éc quyÒn ë nh÷ng c«ng nghÖ cao, NhËt B¶n vÉn chiÕm ®­îc thÕ næi tréi trong rÊt nhiÒu ngµnh c«ng nghiÖp. HiÖn nay, NhËt B¶n ®ang chiÕm 1/3 l­îng hµng xuÊt khÈu hµng n¨m ®èi víi c¸c mÆt hµng cã tÝnh ®éc quyÒn. Sù ®éc quyÒn vÒ kü thuËt ®· lµm cho NhËt B¶n cã ­u thÕ kh¸ m¹nh vÒ gi¸ c¶. §©y lµ nguyªn nh©n mµ trong nh÷ng n¨m qua ngay c¶ khi ®ång Yªn t¨ng gi¸ gÊp hai lÇn so víi ®ång USD mµ xuÊt khÈu cña NhËt B¶n vÉn gi÷ ®­îc møc t¨ng nhanh. 1.1.3 Kinh nghiÖm qu¶n lý tiªn tiÕn vµ ®éc ®¸o Mét lîi thÕ n÷a cña NhËt B¶n ®ã lµ nh÷ng kinh nghiÖm qu¶n lý ®éc ®¸o vµ tiªn tiÕn. C¸c «ng chñ NhËt B¶n th­êng khuyÕn khÝch c¸c c«ng nh©n tham gia vµo viÖc qu¶n lý c«ng ty b»ng c¸c h×nh thøc kh¸c nhau, ®iÒu nµy ®· ph¸t huy tèi ®a tÝnh s¸ng t¹o vµ tÝnh tËp thÓ cña ng­êi lao ®éng. Qu¶n lý chÊt l­îng còng lµ mét ®Æc tr­ng quan träng trong qu¸ tr×nh qu¶n lý doanh nghiÖp. Víi ph­¬ng ch©m "chÊt l­îng lµ trªn hÕt", phong trµo kiÓm tra chÊt l­îng ®Ó s¶n phÈm kh«ng cã khuyÕt tËt diÔn ra rÊt m¹nh mÏ trong c¸c c«ng ty NhËt B¶n. Do ®ã, hµng ho¸ cña NhËt B¶n cã chÊt l­îng cao, cã ®­îc vÞ trÝ v÷ng ch¾c trong lùa chän cña ng­êi tiªu dïng. C¸c lîi thÕ cña NhËt B¶n ®­îc ph¸t huy rÊt râ trong qu¸ tr×nh ®Çu t­ ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n tõ n¨m 1990 ®Õn nay, thÓ hiÖn vai trß to lín cña NhËt B¶n trong ho¹t ®éng th­¬ng m¹i vµ ®Çu t­ quèc tÕ. 1.2 BÊt lîi thÕ 1.2.1 Mét ®Êt n­íc nghÌo tµi nguyªn thiªn nhiªn NhËt B¶n lµ mét ®Êt n­íc phô thuéc rÊt lín vµo nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn nhËp khÈu. M«i tr­êng thiªn nhiªn NhËt B¶n khã kh¨n: nói non bao phñ 72% quÇn ®¶o, ®ång b»ng chØ chiÕm 15% diÖn tÝch n­íc NhËt, ®Êt trång chiÕm 14% diÖn tÝch l·nh thæ. Lßng ®Êt chØ cã mét Ýt than ®¸, ®ång, ch×, kÏm vµ l­u huúnh, hÇu nh­ kh«ng cã dÇu má vµ khÝ thiªn nhiªn. Do ®ã, NhËt B¶n ph¶i th­êng xuyªn nhËp khÈu tõ 98% -100% nguån nguyªn liÖu ë mäi ngµnh s¶n xuÊt c«ng nghiÖp. Do ®ã bÊt kú mét cuéc khñng ho¶ng nguyªn liÖu thÕ giíi nµo ®Òu t¸c ®éng s©u s¾c ®Õn nÒn kinh tÕ NhËt B¶n h¬n bÊt kú mét nÒn kinh tÕ ph­¬ng T©y nµo kh¸c vµ chÝnh tÝnh kh«ng æn ®Þnh trong cung cÊp nguyªn liÖu ®· g©y nªn sù kh«ng æn ®Þnh kÐo dµi vÒ t¨ng tr­ëng cña nÒn kinh tÕ NhËt B¶n. Trong suèt tõ n¨m 1990 ®Õn nay, nÒn kinh tÕ NhËt B¶n ®ang l©m vµo cuéc suy tho¸i trÇm träng nhÊt kÓ tõ sau chiÕn tranh thÕ giíi thø hai vµ nÒn kinh tÕ ®ang trong b­íc chuyÓn ®· béc lé râ nhiÒu ®iÓm bÊt cËp, ®iÒu nµy ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn ho¹t ®éng JDI trong nh÷ng n¨m qua. 1.2.2 Vai trß cña NhËt B¶n trªn tr­êng quèc tÕ cßn h¹n chÕ NhËt B¶n ®­îc mÖnh danh lµ "ng­êi khæng lå" vÒ kinh tÕ nh­ng l¹i lµ "mét anh lïn" vÒ chÝnh trÞ, hay "mét ng­êi kh«ng lå kh«ng cã bom". ViÖc phßng vÖ cña NhËt B¶n ®­îc b¶o ®¶m bëi Hoa Kú do HiÖp ­íc San Francisco 1951. JDI ®­îc xÕp vµo h¹ng cao cña thÕ giíi, NhËt B¶n lµ n­íc chñ nî hµng ®Çu thÕ giíi, thÞ tr­êng chøng kho¸n Tokyo chiÕm 25% nguån vèn toµn cÇu, trong khi ®ång Yªn kh«ng ph¶i lµ ®ång tiÒn quèc tÕ. Trong c¸c mèi quan hÖ gi÷a NhËt B¶n vµ ph­¬ng T©y cßn cã sù ngê vùc. NhËt B¶n ®ang mong muèn më réng quan hÖ víi c¸c n­íc Ch©u ¸ nh­ng ¶nh h­ëng chÝnh trÞ cña NhËt B¶n ë §«ng Nam ¸ bÞ h¹n chÕ bëi nh÷ng kû niÖm trong thêi kú ThÕ chiÕn thø hai. ¶nh h­ëng v¨n ho¸ cña NhËt B¶n trªn thÕ giíi cßn yÕu. NhËt B¶n kh«ng s½n cã nh÷ng nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn nh­ Hoa Kú còng nh­ kh«ng cã mét thÞ tr­êng trong n­íc cã thÓ so s¸nh víi thÞ tr­êng néi ®Þa Hoa Kú hay EU. H¬n n÷a, hiÖn nay NhËt B¶n l¹i ®ang ph¶i chÞu sù c¹nh tranh d÷ déi cña Mü, EU vµ c¸c n­íc c«ng nghiÖp míi NIEs. Nh÷ng mÆt m¹nh cña nÒn kinh tÕ NhËt B¶n ®· ®­îc kh¼ng ®Þnh nh­ng nh÷ng mÆt bÊt lîi cña nÒn kinh tÕ còng ®­îc béc lé râ nÐt, chÝnh nh÷ng h¹n chÕ nµy lµm c¶n trë ho¹t ®éng ®Çu t­ ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n tõ n¨m 1990 ®Õn nay. 2. ChiÕn l­îc ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n tõ n¨m 1990 Tõ cuèi nh÷ng n¨m 80 trë l¹i ®©y, tr­íc nh÷ng t¸c ®éng cña ®ång Yªn t¨ng gi¸, nhu cÇu ®ßi hái bøc thiÕt vÒ nguyªn nhiªn liÖu, nhu cÇu t×m kiÕm thÞ tr­êng míi vµ møc l­¬ng ®ang t¨ng lªn ë NhËt B¶n, thªm vµo ®ã lµ xu h­íng quèc tÕ ho¸ nÒn kinh tÕ thÕ giíi, cuéc c¸ch m¹ng khoa häc kü thuËt vµ c«ng nghÖ, c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n ®· ph¶i ho¹ch ®Þnh c¸c chiÕn l­îc ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi míi nh»m tèi ®a ho¸ lîi nhuËn thu ®­îc. Møc l­¬ng t¨ng cïng víi t¸c ®éng cña ®ång Yªn t¨ng gi¸ lµm cho gi¸ thµnh s¶n xuÊt ë NhËt B¶n ®¾t lªn t­¬ng ®èi so víi c¸c n­íc kh¸c, do ®ã, hµng xuÊt khÈu tõ NhËt B¶n kh«ng thÓ c¹nh tranh ®­îc ë thÞ tr­êng n­íc ngoµi. Bªn c¹nh ®ã, hµng rµo b¶o hé mËu dÞch ngµy cµng trë nªn tinh vi nªn hµng ho¸ cña NhËt B¶n l¹i cµng khã th©m nhËp vµo thÞ tr­êng c¸c n­íc kh¸c h¬n. M« h×nh kinh tÕ lÊy xuÊt khÈu lµm träng t©m trong thêi kú t¨ng tr­ëng cao kh«ng cßn phï hîp n÷a, c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n ®· tiÕn hµnh "dêi nhµ m¸y ra n­íc ngoµi", thùc hiÖn chiÕn l­îc ®Çu t­ ra n­íc ngoµi ®Ó thay thÕ xuÊt khÈu. Nguyªn nh©n chñ yÕu mµ NhËt B¶n ®· chuyÓn m¹nh tõ chÝnh s¸ch lÊy xuÊt khÈu lµm lîi Ých sèng cßn sang chiÕn l­îc lÊy ®Çu t­ n­íc ngoµi lµm néi dung chñ yÕu lµ: Thø nhÊt, b¶o hé mËu dÞch kh«ng cßn lµ xu h­íng chÝnh trong nÒn kinh tÕ thÕ giíi nh­ng sù xuÊt hiÖn cña c¸c liªn minh mËu dÞch tù do, trªn thùc tÕ ®ang t¹o ra c¸c rµo c¶n tËp thÓ ®èi víi quan hÖ kinh tÕ th­¬ng m¹i cho nh÷ng n­íc bªn ngoµi; Thø hai, viÖc t¸i triÓn khai vµ thay ®æi c¬ cÊu c«ng nghiÖp trong n­íc kh«ng thÓ thùc hiÖn cã kÕt qu¶ nÕu chØ dùa vµo th­¬ng m¹i trong khi b¶n th©n qu¸ tr×nh thay ®æi c¬ cÊu kinh tÕ vÒ thùc chÊt lµ qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ sang mét n­íc kh¸c th«ng qua ®Çu t­ trùc tiÕp vµ chuyÓn giao c«ng nghÖ. Thø ba, c¸c tËp ®oµn c«ng nghiÖp cña NhËt B¶n ®· lín m¹nh ®Õn møc, ph¹m vi ho¹t ®éng cña nã lµ ®Þa bµn ngoµi n­íc vµ liªn kÕt m¹ng kinh doanh cã tÝnh toµn cÇu. Trong ®iÒu kiÖn thÞ tr­êng thÕ giíi vµ t¨ng tr­ëng th­¬ng m¹i ®ang cã xu h­íng gi¶m dÇn so víi nhÞp ®é t¨ng ®Çu t­, c¸c c«ng ty NhËt B¶n kh«ng thÓ ®i ng­îc l¹i víi xu thÕ ®ång Yªn t¨ng gi¸ m¹nh ®Ó g©y ra nh÷ng trë ng¹i cho ho¹t ®éng xuÊt khÈu. Tæng thÓ nh÷ng lý do ®ã ®· thóc ®Èy NhËt B¶n tÝch cùc ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi, coi ®ã lµ nh÷ng gi¶i ph¸p c¨n b¶n ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng bøc xóc trong nÒn kinh tÕ, gi¶i quyÕt m©u thuÉn víi b¹n hµng, nhanh chãng thÝch nghi víi bèi c¶nh quèc tÕ. Quan hÖ kinh tÕ gi÷a NhËt B¶n vµ Mü, T©y ¢u diÔn ra theo h­íng võa hîp t¸c võa c¹nh tranh víi nhau, võa n­¬ng tùa lÉn nhau võa ®Êu tranh xung ®ét. §Ó thÓ hiÖn vai trß lµ mét siªu c­êng kinh tÕ, NhËt B¶n ®· tÊn c«ng s©u vµo tËn thÞ tr­êng néi ®Þa cña c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn nµy ®Ó nh»m dµnh giËt c¸c c¬ héi kinh doanh còng nh­ bµnh tr­íng søc m¹nh kinh tÕ cña m×nh. JDI vµo nhãm nµy th­êng xuyªn chiÕm tû träng lín trong tæng JDI nãi chung, TNCs cña NhËt B¶n ®· x¸c lËp ®­îc chç ®øng v÷ng ch¾c t¹i c¸c n­íc nµy trong tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc tõ ngµnh ®iÖn tö ®Õn ngµnh kü thuËt cao, tõ giao th«ng vËn t¶i tµi chÝnh, b¶o hiÓm, ng©n hµng. §èi víi c¸c n­íc ph¸t triÓn, ®Æc biÖt lµ ë Ch©u ¸, NhËt B¶n mong muèn th«ng qua ho¹t ®éng ®Çu t­ vµ th­¬ng m¹i quèc tÕ ®Ó thµnh lËp mét vµnh ®ai an ninh kinh tÕ víi NhËt B¶n lµ trung t©m. C¸c c«ng ty NhËt B¶n ®Çu t­ vµo c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn nh»m môc tiªu nh­: xuÊt khÈu trë l¹i NhËt B¶n hoÆc xuÊt khÈu sang mét n­íc thø ba kh¸c; khai th¸c thÞ tr­êng lao ®éng rÎ; t¹o nguån cung cÊp nguyªn vËt liÖu; s¶n xuÊt c¸c hµng ho¸ thÝch øng víi thÞ tr­êng ®Þa ph­¬ng nh»m khai th¸c tèi ®a lîi Ých kinh tÕ dùa vµo lîi thÕ c«ng nghÖ kü thuËt cña m×nh so víi c¸c c«ng ty b¶n ®Þa. Tuy nhiªn, môc ®Ých cã tÝnh chÊt bao trïm mµ c¸c c«ng ty NhËt B¶n ®Çu t­ vµo nhãm n­íc nµy lµ t¨ng sù phô thuéc cña c¸c n­íc nhËn ®Çu t­. C¸c chi nh¸nh cña c¸c c«ng ty NhËt B¶n h×nh thµnh nªn m¹ng l­íi ph©n c«ng lao ®éng trong khu vùc vµ ngµy cµng gi÷ vai trß chi phèi c¸c c«ng ty ®Þa ph­¬ng. Víi c¸c chiÕn l­îc nµy, c¸c c«ng ty NhËt B¶n ®· ®Èy m¹nh ho¹t ®éng ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi trong tõ n¨m 1990 ®Õn nay. TNCs cña NhËt B¶n ®· thiÕt lËp ®­îc m¹ng l­íi kinh doanh toµn cÇu, uy tÝn cña NhËt B¶n trªn tr­êng quèc tÕ ngµy cµng ®­îc kh¼ng ®Þnh. 3. T×nh h×nh ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n tõ n¨m 1990 3.1 Quy m« vµ tèc ®é t¨ng vèn ®Çu t­ B¶ng 4 : §Çu t­ n­íc ngoµi cña NhËt B¶n (tõ 1970 ®Õn 2001) §¬n vÞ: TriÖu USD N¨m tµi chÝnh Sè vèn FDI N¨m tµi chÝnh Sè vèn FDI N¨m tµi chÝnh Sè vèn FDI 1970 904 1980 4.693 1990 56.911 1971 858 1981 8.932 1991 41.584 1972 2.338 1982 7.703 1992 34.138 1973 3.494 1983 8.145 1993 36.025 1974 2.395 1984 10.155 1994 41.051 1975 3.280 1985 12.217 1995 50.694 1976 3.462 1986 22.320 1996 48.020 1977 2.806 1987 33.364 1997 53.972 1978 4.598 1988 47.022 1998 40.747 1979 4.995 1989 67.540 1999 66.694 70-79 22.848 80-89 215.161 90-99 389.898 2000 4.858 2001 3.616 2002 1.958 Nguån: Thèng kª vÒ FDI cña Bé Tµi chÝnh NhËt B¶n 17/9/2002. Ghi chó: N¨m tµi chÝnh b¾t ®Çu tõ 01/4 n¨m nay ®Õn 31/3 n¨m tiÕp theo. Sè liÖu n¨m 2000 chØ tÝnh ë nöa ®Çu cña n¨m JDI trong thËp kû 90 gÊp 17 lÇn tæng sè JDI cña thËp kû 70 vµ t¨ng 180% so víi thËp kû 80. NÕu so víi n¨m 1970 th× JDI n¨m 1999 gÊp 73 lÇn. Theo thèng kª cña Bé C«ng nghiÖp & Ngo¹i th­¬ng NhËt B¶n (MITI), tæng JDI giai ®o¹n 1946-1990 lµ 15.966 triÖu USD, con sè nµy chØ b»ng 40% tæng sè JDI giai ®o¹n 1990-1999. C¸c con sè trªn chøng tá r»ng NhËt B¶n ®· ®Èy m¹nh ho¹t ®éng ®Çu t­ ra n­íc ngoµi tõ n¨m 1990 ®Õn nay BiÓu ®å 2: §Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n tõ n¨m 1990 Nguån :Thèng kª vÒ FDI cñaBé Tµi chÝnh NhËt B¶n 17/9/2002. Tuy nhiªn, nÕu chØ xÐt riªng thËp kû 90 th× t×nh h×nh JDI cã nh÷ng b­íc th¨ng trÇm. Tèc ®é t¨ng b×nh qu©n hµng n¨m chØ ®¹t 1,64%. NÒn kinh tÕ bong bãng sôp ®æ lµm cho JDI liªn tôc gi¶m víi tèc ®é cao trong ba n¨m 1990, 1991, 1992 víi møc t­¬ng øng lµ -15,7%, -26,9% vµ -17,9%. JDI cã dÊu hiÖu phôc håi trong ba n¨m tiÕp theo, vµ møc ®é phôc håi còng t­¬ng ®èi cao ®Æc biÖt lµ n¨m 1995. Nh­ng mét n¨m sau ®ã th× khèi l­îng JDI l¹i gi¶m 5,3%. N¨m 1997, JDI t¨ng lªn møc cao nhÊt kÓ tõ n¨m 1991 víi møc t¨ng 12,4%. ¶nh h­ëng cña cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ Ch©u ¸ b¾t ®Çu vµo th¸ng 7/1997 ®· t¸c ®éng m¹nh mÏ ®Õn nÒn kinh tÕ NhËt B¶n nãi chung vµ ho¹t ®éng ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi nãi riªng, JDI n¨m 1998 ®· gi¶m ®i 13 triÖu USD (24,5%). Nh­ng JDI n¨m 1999 l¹i t¨ng ®ét biÕn lªn tíi 66,694 tû USD gÇn ®¹t tíi møc cao nhÊt cña n¨m 1989. Nguyªn nh©n lµ do sù phôc håi cña nÒn kinh tÕ NhËt B¶n còng nh­ nÒn kinh tÕ khu vùc ®Èy nhanh tèc ®é cña qu¸ tr×nh mua l¹i vµ s¸p nhËp gi÷a c¸c c«ng ty n­íc ngoµi. Trong n¨m 1999, cã 238 vô s¸p nhËp vµ mua l¹i do c¸c c«ng ty NhËt B¶n tiÕn hµnh ë n­íc ngoµi, t¨ng so víi con sè kû lôc 175 vô n¨m 1998. Tuy nhiªn, JDI l¹i tiÕp tôc tôt dèc trong c¸c n¨m 2000 vµ 2001. N¨m 2001, JDI chØ cßn 3.616 tû USD, møc thÊp nhÊt kÓ tõ n¨m 1993. Dï tèc ®é ®Çu t­ ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n cã gi¶m sót so víi nh÷ng thËp kû tr­íc, nh­ng nh×n chung, nh÷ng n¨m 90 NhËt B¶n vÉn gi÷ ®­îc møc ®Çu t­ kh¸ cao, thËm chÝ t¨ng ®¸ng kÓ. Trong ®iÒu kiÖn c¹nh tranh gay g¾t vÒ thu hót vèn ®Çu t­, còng nh­ sù di chuyÓn phøc t¹p vÒ dßng l­u chuyÓn vèn trªn thÕ giíi th× viÖc NhËt B¶n gi÷ ®­îc møc ®Çu t­ trªn chøng tá NhËt B¶n kh«ng chØ cã kinh nghiÖm mµ cßn cã søc m¹nh ®¸ng kÓ trong lÜnh vùc nµy. C©u hái ®Æt ra lµ: T¹i sao nÒn kinh tÕ NhËt B¶n nh÷ng n¨m 90 r¬i vµo t×nh tr¹ng suy tho¸i trÇm träng, nh­ng JDI kh«ng gi¶m, mµ ng­îc l¹i khèi l­îng ®Çu t­ ra n­íc ngoµi l¹i t¨ng lªn dï r»ng møc t¨ng kh«ng næi tréi, vµ hiÖn t¹i NhËt B¶n vÉn lµ n­íc cung cÊp tµi chÝnh quan träng cho Ch©u ¸ vµ thÕ giíi. ë ®©y cã thÓ ®­îc gi¶i thÝch bëi nhiÒu ký do kh¸c nhau. Tr­íc hÕt NhËt B¶n lµ n­íc thùc hiÖn t­¬ng ®èi nhÊt qu¸n chÝnh s¸ch xuÊt khÈu, ®Æc biÖt lµ xuÊt khÈu t­ b¶n. §iÒu nµy mét mÆt gióp NhËt B¶n më réng thÞ tr­êng, cã vÞ trÝ v÷ng ch¾c trong th­¬ng m¹i vµ ®Çu t­. MÆt kh¸c ®©y lµ lÜnh vùc mµ NhËt B¶n cã thÓ nhanh chãng thu lîi nhuËn tõ bªn ngoµi. Thø hai lµ viÖc t¨ng c­êng khuyÕn khÝch xuÊt khÈu vµ ®Çu t­ (®Æc biÖt lµ vµo n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn) nh»m lµm gi¶m ¸p lùc t¨ng nhËp khÈu tõ chÝnh c¸c n­íc nµy. H¬n n÷a, chñ tr­¬ng nµy kh«ng chØ t¹o c«ng ¨n viÖc lµm cho c¸c doanh nghiÖp NhËt B¶n mµ cßn lµ mét gi¶i ph¸p ®Ó lµm gi¶m m©u thuÉn trong quan hÖ mËu dÞch víi c¸c n­íc. Thø ba, ®iÒu cã thÓ dÔ nhËn thÊy lµ nh÷ng n¨m gÇn ®©y kinh tÕ NhËt B¶n r¬i vµo tr× trÖ, gi¸ ®ång Yªn kh«ng æn ®Þnh, chi phÝ cao, lîi nhuËn thÊp, ... lµ nh÷ng nguyªn nh©n trùc tiÕp khiÕn c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n tÝch cùc t×m kiÕm vµ më réng ®Çu t­ ra bªn ngoµi. 3.2 §Þa bµn ®Çu t­ 3.2.1 B¾c Mü vµ EU- §Þa bµn ®Çu t­ chñ yÕu Cã thÓ thÊy nguån vèn JDI chñ yÕu tËp trung ë B¾c Mü, ch©u ¢u vµ Ch©u ¸. B¾c Mü (®Æc biÖt lµ Mü) lµ thÞ tr­êng thu hót FDI lín nhÊt cña NhËt B¶n. Theo sè liÖu thèng kª, tû träng JDI vµo khu vùc nµy chiÕm trung b×nh kho¶ng 35% cho ®Õn gi÷a thËp kû 80. Sau n¨m 1985, JDI vµo khu vùc nµy cã sù gia t¨ng m¹nh vµ ®¹t møc ®Ønh ®iÓm vµo n¨m 1989 víi tû lÖ 50% tæng JDI. Thêi kú nöa ®Çu nh÷ng n¨m 1990, JDI vµo B¾c Mü chiÕm trung b×nh 40-45%, sau ®ã cã gi¶m sót m¹nh trong n¨m tµi kho¸ 1997-1998, riªng n¨m 1998 gi¶m 46,6% so víi n¨m tr­íc. B¶ng 5: §Çu t­ cña NhËt B¶n ph©n theo l·nh thæ §¬n vÞ: TriÖu USD N¨m B¾c Mü Ch©u ¸ EU Mü Latinh Ch©u óc Ch©u Phi 1990 27192 7054 14294 3628 4166 578 1991 18823 5936 9371 3337 3278 837 1992 14572 6425 7061 2726 2406 947 1993 15287 6637 7940 3370 2035 756 1994 18273 9699 6230 5231 1423 636 1995 22761 12264 8470 3877 2795 527 1996 23021 11614 7372 4446 897 669 1997 21389 12181 11024 6336 2058 803 1998 109430 6528 14010 6463 2213 590 1999 24770 7162 25804 7437 894 628 2000 11803 5704 23476 5033 641 696 Nguån: Japan Almanac 2002, trang 93 Trong khu vùc B¾c Mü, JDI phÇn lín ch¶y vµo Mü. Vµo nh÷ng n¨m ®Çu thËp kû 90, Mü thu hót tõ 40-45% tæng møc JDI. Vµo cuèi thËp niªn 70, JDI vµo Mü vÉn cßn thÊp, l­îng ®Çu t­ chØ kho¶ng 3,5 tû USD vµ duy tr× ®Õn cuèi n¨m 1979. Trong suèt thËp kû 80 lµ thêi kú JDI vµo Mü víi tèc ®é cao. Tuy nhiªn, b­íc sang nh÷ng n¨m 90, ®Æc biÖt lµ nöa sau thËp niªn nµy, tû träng cña JDI cã xu h­íng gi¶m sót: N¨m 1997, JDI vµo Mü chØ cßn chiÕm 38,5% tæng JDI trªn toµn thÕ giíi, sang n¨m 1998, con sè nµy l¹i gi¶m ®ét biÕn xuèng chØ cßn 25,3%, n¨m 1999 tuy cã phôc håi nh­ng còng chØ ®¹t møc 34,2%. Nguyªn nh©n lµ do cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ Ch©u ¸ 1997 còng nh­ sù bÊt æn cña nÒn kinh tÕ toµn cÇu lµm gi¶m nhu cÇu ®Çu t­ cña c¸c c«ng ty NhËt B¶n. Tõ n¨m 1980 ®Õn nay, dßng JDI vµo Mü ®· thÓ hiÖn chiÕn l­îc "chiÕm lÜnh thÞ tr­êng nh»m bµnh tr­íng søc m¹nh kinh tÕ" cña c¸c c«ng ty NhËt B¶n. Bëi lÏ trong suèt 10 n¨m cña thËp kû 80, th©m hôt bu«n b¸n cña Mü ®èi víi NhËt B¶n lªn ®Õn 353,7 tû USD b»ng 1/3 chªn._. ®Çu t­ cña NhËt B¶n lµ tËp trung vµo vÊn ®Ò n¨ng l­îng míi vµ m«i tr­êng ë Ch©u ¸ ViÖc lùa chän chiÕn l­îc ®Çu t­ còng nh­ c¸c quyÕt ®Þnh cô thÓ vÒ vÊn ®Ò nµy cña NhËt B¶n trong ®Çu thËp kû 21 phô thuéc rÊt lín vµo c¸c yÕu tè bªn trong vµ bªn ngoµi. Ngoµi nh÷ng nh©n tè thuËn lîi th× ho¹t ®éng JDI còng gÆp kh«ng Ýt khã kh¨n vµ th¸ch thøc thËm chÝ kh«ng l­êng tr­íc ®­îc. V× vËy ®èi víi c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n th× ho¹t ®éng dÇu t­ ra n­íc ngoµi cña hä lµ cuéc ®Êu kh¸ hÊp dÉn vµ kh«ng kÐm phÇn quyÕt liÖt trong t­¬ng lai 3. ChiÕn l­îc thu hót FDI cña ViÖt Nam ViÖt Nam kh¼ng ®Þnh ho¹t ®éng FDI t¹i ViÖt Nam lµ bé phËn quan träng cña ho¹t ®éng kinh tÕ ®èi ngo¹i, do ®ã, chiÕn l­îc thu hót ®Çu t­ n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam n»m trong chiÕn l­îc chung cña chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña ViÖt Nam. V¨n kiÖn §¹i héi §¶ng céng s¶n ViÖt Nam lÇn thø chÝn 2001 ®· nªu ®Þnh h­íng thu hót ®Çu t­ n­íc ngoµi nh­ sau:" §Èy m¹nh thu hót ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi vµo c¸c ngµnh c«ng nghiÖp s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu, c«ng nghiÖp chÕ biÕn, c¸c nghµnh c«ng nghÖ cao,vËt liÖu míi, ®iÖn tö, ph¸t triÓn kÕt cÊu h¹ tÇng kinh tÕ, x· héi vµ c¸c nghµnh ViÖt Nam cã lîi thÕ, g¾n víi c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i vµ t¹o viÖc lµm. TËp trung thu hót vèn FDI vµo c¸c khu c«ng nghiÖp khu chÕ xuÊt, khu c«ng nghÖ cao; tiÕp tôc nghiªn cøu ®Ò ¸n x©y dùng khu kinh tÕ më ®Ó ®­a vµo kÕ ho¹ch n¨m n¨m. Dù kiÕn vèn ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi ®­îc thùc hiÖn trong giai ®o¹n 2001-2005 kho¶ng 9-10 tû USD bao gåm c¸c dù ¸n ®· ®­îc cÊp phÐp míi vµ vèn bæ sung c¸c dù ¸n ®· thùc hiÖn." C¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi ®­îc ®Çu t­ vµo ViÖt Nam trong c¸c lÜnh vùc cña nÒn kinh tÕ quèc d©n. Nhµ n­íc ViÖt Nam khuyÕn khÝch c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi ®Çu t­ vµo ViÖt Nam trong nh÷ng lÜnh vùc vµ ®Þa bµn sau: 1. LÜnh vùc: a. S¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu; b. Nu«i, trång, chÕ biÕn n«ng, l©m, thuû s¶n; c. Sö dông c«ng nghÖ cao, kü thuËt hiÖn ®¹i, b¶o vÖ m«i tr­êng sinh th¸i, ®Çu t­ vµo nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn; d. Sö dông nhiÒu lao ®éng, chÕ biÕn nguyªn liÖu vµ sö dông cã hiÖu qu¶ tµi nguyªn thiªn nhiªn ë ViÖt Nam; ®. X©y dùnh kÕt cÊu h¹ tÇng vµ c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp quan träng; 2. §Þa bµn: a. §Þa bµn cã ®iÒu kiÖn kinh tÕ-x· héi khã kh¨n; b. §Þa bµn cã ®iÒu kiÖn kinh tÕ-x· héi ®Æc biÖt khã kh¨n; Nh­ vËy, th«ng qua t×m hiÓu xu h­íng ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n vµ chiÕn l­îc thu hót FDI cña ViÖt Nam chóng ta nhËn thÊy r»ng ViÖt Nam vµ NhËt B¶n ®· gÆp gì nhau vÒ mÆt lîi Ých. Trong khi c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n ®ang chó träng ®Õn tiÒm n¨ng ph¸t triÓn cña thÞ tr­êng ®Çu t­ ViÖt Nam th× ViÖt Nam l¹i rÊt hoan nghªnh vµ khuyÕn khÝch c¸c nhµ ®Çu t­ nh­ NhËt B¶n. Nh÷ng thÕ m¹nh cña NhËt B¶n lµ nh÷ng thø mµ chóng ta rÊt cÇn cho sù nghiÖp ph¸t triÓn ®Êt n­íc. §©y lµ nÒn t¶ng cho mèi quan hÖ hîp t¸c l©u dµi vµ bÒn chÆt gi÷a ViÖt Nam vµ NhËt B¶n trong lÜnh vùc ®Çu t­ trong thêi gian tíi. 4. Mét sè gi¶i ph¸p nh»m t¨ng c­êng thu hót JDI vµo ViÖt Nam. Ho¹t ®éng FDI t¹i ViÖt Nam ®· ph¸t huy vai trß tÝch cùc ®èi víi nÒn kinh tÕ ViÖt Nam trong thêi gian qua. Môc tiªu cña kÕ ho¹ch n¨m n¨m ®Ò cho khu vùc FDI lµ vèn ®¨ng ký míi ®¹t kho¶ng12 tû USD, vèn thùc hiÖn kho¶ng 11 tû USD. §©y lµ môc tiªu kh«ng dÔ ®¹t ®­îc nÕu kh«ng kh¾c phôc nh÷ng h¹n chÕ, bÊt cËp vÒ sù ®ång bé cña phÊp luËt, hiÖu lùc hiÖu qu¶ cña c«ng t¸c ®iÒu hµnh, nhÊt lµ mét sè chÕ ®Þnh chÝnh s¸ch cÇn theo kÞp nh÷ng ®ßi hái cña thùc tiÔn,viÖc c«ng bè quy ho¹ch chi tiÕt tõng ngµnh, tõng ®Þa ph­¬ng... Trong thêi gian tíi, chóng ta cÇn tiÕp tôc c¶i thiÖn m«i tr­êng ®Çu t­, hoµn thiÖn c¸c h×nh thøc ®Çu t­, n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh trong viÖc thu hót ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi. Gi¶m m¹nh, tiÕn tíi xo¸ bá sù ph©n biÖt vÒ chÝnh s¸ch vµ ph¸p luËt gi÷u ®Çu t­ trong n­íc vµ ®Çu t­ n­íc ngoµi. C¶i tiÕn nhanh c¸c thñ tôc hµnh chÝnh ®Ó ®¬n gi¶n ho¸ viÖc cÊp phÐp ®Çu t­, thùc hiÖn tõng b­íc c¬ chÕ ®¨ng ký ®Çu t­. Chó träng thu hót ®Çu t­ cña c¸c c«ng ty n¨m c«ng nghÖ nguån vµ cã thÞ phÇn lín trªn thÞ tr­êng thÕ giíi. T¨ng c­êng hç trî vµ qu¶n lý sau cÊp giÊy phÐp, t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c dù ¸n ®· ®­îc cÊp phÐp ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶. N©ng cao hiÖu lùc vµ hiÖu qu¶ qu¶n lý cña nhµ n­íc ®èi víi c¸c khu c«ng nghiÖp, khu chÕ xuÊt vµ doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi. Ngoµi c¸c gi¶i ph¸p chung nh­ trªn th× chóng ta cÇn ph¶i thùc hiÖn mét sè gi¶i ph¸p sau nh»m t¨ng c­êng thu hót ®Çu t­ cña NhËt B¶n vµo ViÖt Nam: 4.1 Xãa ®i t©m lý lo ng¹i cña c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n vÒ m«i tr­êng ®Çu t­ ViÖt Nam ViÖc ®Çu t­ cña NhËt B¶n vµo ViÖt Nam l©u nay cßn thÊp vµ cã xu h­íng suy tho¸i lµ do rÊt nhiÒu nguyªn nh©n nh­ng mét nguyªn nh©n quan träng mµ phÝa ViÖt Nam ph¶i thõa nhËn lµ m«i tr­êng ®Çu t­ cña chóng ta cßn yÕu kÐm. Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®Çu t­, c¸c nhµ kinh doanh NhËt B¶n ®· vÊp ph¶i kh«ng Ýt nh÷ng khã kh¨n cho ho¹t ®éng cña hä t¹i ViÖt Nam. Do ®ã, ®iÒu tr­íc hÕt mµ ViÖt Nam ph¶i lµm ®Ó t¨ng c­êng thu hót JDI lµ tËp trung xö lý kÞp thêi nh÷ng v­íng m¾c cña c¸c dù ¸n ®ang triÓn khai nh»m cñng cè lßng tin cña c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n ®· vµo ViÖt Nam. V× nÕu kh«ng lµm ®­îc ®iÒu nµy th× nh÷ng nç lùc trong viÖc vËn ®éng ®Çu t­ sÏ kh«ng cã kÕt qu¶ nh­ mong muèn v× kh«ng cã g× cã søc thuyÕt phôc h¬n lµ sù thµnh c«ng cña c¸c dù ¸n cô thÓ. Gi¸m ®èc mét c«ng ty t­ vÊn ®Çu t­ ®· nãi r»ng "®Ó cuèn hót ®­îc c¸c con chim ®ang bay trªn trêi th× tr­íc hÕt ph¶i gi÷ ®­îc ch©n c¸c con chim ®· ®Ëu". Theo «ng, ®iÒu quan träng tr­íc m¾t lµ ph¶i chøng minh ®­îc r»ng ®Þa bµn ®Çu t­ n­íc ta lµ "miÒn ®Êt lµnh cho c¸c nhµ ®Çu t­ ®¸p xuèng" Theo ®iÒu tra cña JETRO ngµy 30/4/2002 th× khã kh¨n chñ yÕu mµ c¸c doanh nghiÖp NhËt B¶n gÆp ph¶i trong khi triÓn khai ho¹t ®éng ®Çu t­ t¹i ViÖt Nam lµ: - ChÕ ®é ph¸p luËt kinh tÕ ch­a hoµn thiÖn, c¬ së h¹ tÇng kÐm ph¸t triÓn, n¹n hµng nh¸i, hµng gi¶, hµng nhËp lËu hoµnh hµnh. Chóng ta còng ph¶i thõa nhËn r»ng ngµnh lËp ph¸p cña chóng ta cßn non trÎ, kinh nghiÖm thùc tÕ ch­a nhiÒu nªn hÖ thèng ph¸p luËt ch­a hoµn thiÖn lµ ®iÒu tÊt yÕu. Trong thêi gian tíi ViÖt Nam cÇn ph¶i tÝch cùc ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé lËp ph¸p vµ häc hái nh÷ng kinh nghiÖm cña c¸c n­íc b¹n, ®Æc biÖt lµ c¸c n­íc trong khu vùc vÒ lÜnh vùc nµy. Bªn c¹nh ®ã, viÖc t¨ng tiÕn ®é gi¶i ng©n c¸c dù ¸n ODA ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng còng lµ gi¶i ph¸p tÝch cùc ®Ô xo¸ ®i t©m lý lo ng¹i cña c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n vÒ c¬ së h¹ tÇng kinh tÕ cña n­íc ta. Ngoµi ra, tÝch cùc thóc ®Èy s¶n xuÊt trong n­íc lµ biÖn ph¸p h÷u hiÖu ®Ó ng¨n chÆn n¹n nhËp lËu. ChÝnh phñ ViÖt Nam ®ang triÓn khai nh÷ng biÖn ph¸p cøng r¾n ®Ó ®èi phã víi n¹n hµng gi¶ vµ hµng nh¸i, hy väng trong thêi gian tíi m«i tr­êng c¹nh tranh t¹i ViÖt Nam sÏ lµnh m¹nh h¬n. - Kh¶ n¨ng cung cÊp phô tïng t¹i chç cña ViÖt Nam cßn thÊp trong khi ®ã mét sè ngµnh thuéc lÜnh vùc l¾p r¸p nh­ « t«, ®iÖn tö, xe m¸y yªu cÇu tû lÖ néi ®Þa hãa cao. C¸c c«ng ty nµy ph¶i nhËp khÈu phô tïng tõ NhËt B¶n lµm ®Èy gi¸ thµnh s¶n xuÊt lªn cao. Mét vÊn ®Ò ®Æt ra cho chóng ta hiÖn nay lµ ph¶i cã nh÷ng biÖn ph¸p tÝch cùc ®Ó nu«i d­ìng c¸c ngµnh c«ng nghiÖp hç trî nh­ ngµnh chÕ t¹o m¸y, c«ng cô s¶n xuÊt linh kiÖn, phô tïng. Kinh nghiÖm ph¸t triÓn cña NhËt B¶n vµ c¸c n­íc Ch©u ¸ kh¸c cho thÊy ph¶i cã chÝnh s¸ch râ rµng vÒ tõng ngµnh c«ng nghiÖp vµ cã biÖn ph¸p khuyÕn khÝch ®Çu t­ vµo nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp hç trî. BiÖn ph¸p nµy bao gåm chÝnh s¸ch b¶o hé vµ ­u ®·i cho nh÷ng doanh nghiÖp ®i tiªn phong. LÜnh vùc s¶n xuÊt linh kiÖn phô tïng lµ thÕ m¹nh cña NhËt B¶n, do vËy nÕu chóng ta cã chÝnh s¸ch ­u ®·i hîp lý th× ch¾c ch¾n c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n sÏ t¨ng c­êng ®Çu t­ vµo ®©y. Môc ®Ých tr­íc m¾t cña hä lµ nh»m phôc vô cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt cña chÝnh m×nh vµ sau ®ã lµ cung cÊp cho thÞ tr­êng phô tïng linh kiÖn ®Çy tiÒm n¨ng cña ViÖt Nam. - C¸c nhµ qu¶n lý NhËt B¶n ch­a ®ñ tù tin ®Ó chuyÓn giao c«ng nghÖ qu¶n lý cho nh©n viªn ViÖt Nam bëi v× kü n¨ng cña c¸c gi¸m ®èc, tæ ®éi tr­ëng ®­îc tuyÓn dông cßn ch­a cao. Trong khi ®ã nÕu thuª ng­êi qu¶n lý tõ NhËt B¶n l¹i qu¸ tèn kÐm vµ kh«ng nhËn ®­îc sù ®ång t×nh ñng hé cña n¬i tiÕp nhËn vèn Trong nh÷ng n¨m qua, nh÷ng thµnh tùu trong c«ng t¸c gi¸o dôc ®µo t¹o cña ViÖt Nam ®· ®­îc ghi nhËn nh­ng ®Ó ®¸p øng ®­îc yªu cÇu trong t×nh h×nh míi th× chóng ta cÇn ph¶i nç lùc nhiÒu trong viÖc më réng vµ n©ng cao chÊt l­îng cña c¸c tr­êng d¹y nghÒ. NhËt B¶n lµ quèc gia cã nÒn v¨n ho¸ nãi chung vµ v¨n ho¸ kinh doanh rÊt ®éc ®¸o. §Ó hîp t¸c thµnh c«ng víi ng­êi NhËt th× tr­íc hÕt chóng ta cÇn ph¶i hiÓu biÕt nh÷ng nÐt riªng cña v¨n ho¸ kinh doanh NhËt B¶n. Do vËy ®Ó kh¾c phôc ®­îc khã kh¨n nµy th× chóng ta cÇn ph¶i hîp t¸c víi NhËt B¶n trong viÖc ®µo t¹o nguån nh©n lùc, cö c¸n bé sang häc tËp kinh nghiÖm qu¶n lý ë NhËt B¶n. Trung t©m hîp t¸c nguån nh©n lùc ViÖt Nam NhËt B¶n ®­îc thµnh lËp vµ ®· ph¸t huy vai trß cña m×nh. Trong thêi gian tíi, chóng ta cÇn t¨ng c­êng hç trî cho ho¹t ®éng cña trung t©m ®Ó ®µo t¹o cho ViÖt Nam nuån nh©n lùc ®¸p øng víi yªu cÇu ®Æt ra cña c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi nãi riªng vµ cho sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc nãi chung. Nh÷ng khã kh¨n trªn kh«ng chØ ¶nh h­ëng ®Õn ho¹t ®éng ®Çu t­ cña NhËt B¶n mµ cßn c¶ ho¹t ®éng FDI t¹i ViÖt Nam nãi chung. Ngay mét lóc chóng ta kh«ng thÓ ®¸p øng ®­îc ®ßi hái cña c¸c nhµ ®Çu t­ nh­ng chóng ta ph¶i tiÕp thu nh÷ng ý kiÕn tõ phÝa hä vµ tá ra thiÖn chÝ trong viÖc nç lùc c¶i t¹o m«i tr­êng ®Çu t­ theo h­íng tèt h¬n. PhÝa NhËt B¶n ®· ®¸nh gi¸ cao nh÷ng nç lùc cña ViÖt Nam trong viÖc c¶i thiÖn m«i tr­êng ®Çu t­ theo h­íng hoµn thiÖn h¬n. ¤ng Hashimoto –chñ tÞch HiÖp héi doanh nghiÖp NhËt B¶n t¹i ViÖt Nam ®· c«ng nhËn hÇu hÕt c¸c lÜnh vùc trong m«i tr­êng ®Çu t­ cña ViÖt Nam ®· ®­îc c¶i thiÖn nhiÒu so víi tr­íc ®©y, trong ®ã cã nh÷ng vÊn ®Ò chñ yÕu nh­: LuËt §Çu t­ míi ®· gi¶m danh môc s¶n phÈm b¾t buéc xuÊt khÈu(80%) tõ 24 mÆt hµng xuèng cßn 14; më réng ¸p dông tr¶ l­¬ng b»ng VND; b·i bá viÖc doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi bÞ cÊm trùc tiÕp thuª lao ®éng; x©y dùng tiªu chuÈn kÕ to¸n ®iÒu chØnh gi÷a HÖ thèng kÕ to¸n ViÖt Nam vµ HÖ thèng kÕ to¸n quèc tÕ; gi¶m tØ lÖ kÕt hèi b¾t buéc xuèng cßn 40%; bá møc l·i trÇn ®èi víi l·i suÊt cho vay b»ng USD; bá quy chÕ vÒ t¸i b¶o hiÓm ra n­íc ngoµi; ¸p dông chÕ ®é kiÓm tra mÉu trong h¶i quan... ViÖt Nam ®·, ®ang vµ sÏ nç lùc c¶i t¹o m«i tr­êng ®Çu t­ theo h­íng th«ng tho¸ng vµ hÊp dÉn h¬n. §iÒu nµy høa hÑn mét t­¬ng lai tèt ®Ñp cho ho¹t ®éng ®Çu t­ n­íc ngoµi t¹i ViÖt Nam nãi chung vµ ho¹t ®éng JDI nãi riªng. 4.2 Ph¸t huy lîi thÕ so s¸nh cña ViÖt Nam so víi c¸c n­íc trong khu vùc HiÖn nay vèn ®Çu t­ cña NhËt B¶n vµo ViÖt Nam chØ b»ng 1/33 JDI cña NhËt B¶n vµo Trung Quèc vµ 1/12 JDI vµo Th¸i Lan vµ 1/5 vµo Malaysia. Trong mét vµi n¨m tíi, møc JDI kh«ng cã dÊu hiÖu t¨ng ®ét biÕn trong khi nhu cÇu vèn ®Çu t­ cña c¸c n­íc ASEAN ngµy cµng t¨ng nªn c¹nh tranh gi÷a c¸c quèc gia ®Ó thu hót FDI nãi chung vµ ®Çu t­ cña NhËt B¶n nãi riªng ngµy cµng trë nªn gay g¾t. NÕu so víi c¸c n­íc trong khu vùc th× m«i tr­êng ®Çu t­ vµo ViÖt Nam cßn kÐm hÊp dÉn h¬n nhiÒu, chØ xÕp thø 7 trong sè 10 n­íc ASEAN. Do vËy trong cuéc c¹nh tranh thu hót JDI, ViÖt Nam ph¶i h­íng vËn ®éng ®Çu t­, quy ho¹ch dù ¸n theo h­íng thu hót JDI vµo nh÷ng lÜnh vùc mµ ViÖt Nam cã lîi thÕ h¬n so víi c¸c n­íc trong khu vùc. Theo cuéc ®iÒu tra ®­îc tiÕn hµnh bëi JBIC vÒ lý do t¹i sao c¸c quèc gia l¹i hÊp dÉn c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n, ViÖt Nam ®­îc c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n ®¸nh gi¸ cao vÒ thÕ m¹nh lùc l­îng lao ®éng rÎ, chi phÝ nguyªn vËt liÖu thÊp vµ nguån nh©n lùc tèt. So víi c¸c n­íc trong khu vùc th× ViÖt Nam lµ ®Þa chØ ®Çu t­ cã chi phÝ nguyªn liÖu thÊp nhÊt trong con m¾t c¸c chñ ®Çu t­ NhËt B¶n. Do vËy chóng ta ph¶i tËn dông lîi thÕ nµy ®Ó h­íng c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n vµo c¸c ngµnh cÇn nguyªn liÖu s½n cã cña ViÖt Nam nh­ c¸c ngµnh khai kho¸ng,n«ng l©m ng­ nghiÖp, chÕ t¹o thÐp… Bªn c¹nh ®ã, nguån nh©n lùc cña ViÖt Nam ®­îc ®¸nh gi¸ lµ tèt h¬n nhiÒu v× cã ®Õn 26,5% doanh nghiÖp ®­îc hái tr¶ lêi ViÖt Nam cã nguån nh©n lùc tèt trong khi chØ cã 1,9% c«ng ty tr¶ lêi nh­ vËy ®èi víi Indonesia, con sè cña Th¸i Lan lµ 13,6%; Malaysia 14,3% vµ philippin 16,7%. Lîi thÕ nµy cho phÐp ViÖt Nam t¨ng c­êng thu hót JDI trong c¸c ngµnh cÇn lao ®éng kü thuËt cao nh­ viÔn th«ng, tin häc... B¶ng 10 : Lý do mµ c¸c quèc gia hÊp dÉn c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n §¬n vÞ: % doanh nghiÖp tr¶ lêi Th¸i Lan Indonesia Malaysia ViÖt Nam Philippin Quy m« thÞ tr­êng hiÖn t¹i 15,9 13,0 16,7 5,9 6,7 TiÒm n¨ng ph¸t triÓn thÞ tr­êng 55,7 50,3 45,2 47,1 43,3 Lùc l­îng lao ®éng rÎ 47,7 74,1 47,6 70,6 70,0 Chi phÝ nguyªn liÖu thÊp 15,9 22,2 16,7 23,5 6,7 C¬ së xuÊt khÈu sang NhËt B¶n 17,0 18,5 21,4 17,6 20,0 XuÊt khÈu sang n­íc thø ba 39,8 29,6 33,3 23,5 36,7 Nguån nh©n lùc tèt 13,6 1,9 14,3 26,5 16,7 Ph¸t triÓn héi nhËp khu vùc 6,8 7,4 4,8 0,0 0,0 Nguån: JBIC Review 6/2002 trang 54 Do nÒn kinh tÕ ViÖt Nam cã tr×nh ®é ph¸t triÓn ch­a cao nªn quy m« thÞ tr­êng hiÖn t¹i cßn nhá so víi c¸c n­íc l¸ng giÒng nh­ng bï l¹i v× møc sèng cßn thÊp nªn tiÒn l­¬ng còng kh«ng cao. Cã ®Õn 70,6% c«ng ty ®­îc hái cho r»ng ViÖt Nam cã lùc l­îng lao ®éng rÎ, chØ xÕp sau Indonesia víi 74,1%. §©y còng lµ h­íng mµ ViÖt Nam cã thÓ kÕt hîp ®Ó t¨ng c­êng thu hót JDI vµo nh÷ng ngµnh cÇn nhiÒu ng­êi lao ®éng nh­ dÖt may, giµy da… víi viÖc t¹o c«ng ¨n viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng. §èi víi c¸c dù ¸n s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu sang NhËt B¶n hoÆc sang mét n­íc thø ba kh¸c th× ViÖt Nam kh«ng cã lîi thÕ b»ng c¸c n­íc kh¸c trong khu vùc do ®ã chóng ta chØ cã thÓ ®Èy m¹nh thu hót JDI vµo lÜnh vùc nµy chØ khi kÕt hîp víi c¸c lîi thÕ kh¸c. XÐt vÒ tiÒm lùc kinh tÕ th× ViÖt Nam cßn kÐm h¬n c¸c n­íc kh¸c trong khu vùc nh­ng c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n vÉn ®¸nh gÝa cao tiÒm n¨ng ph¸t triÓn thÞ tr­êng cña ViÖt Nam, , sè doanh nghiÖp ®­îc hái tr¶ lêi vÒ kh¶ n¨ng ph¸t triÓn thÞ tr­êng tiÒm n¨ng ë ViÖt Nam lµ 47,1% xÊp xØ b»ng con sè cña c¸c n­íc l¸ng giÒng. §iÒu nµy chøng tá c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n ®· ghi nhËn nh÷ng thµnh tùu ph¸t triÓn kinh tÕ cña ViÖt Nam trong tiÕn tr×nh ®æi míi vµ tá ra l¹c quan vÒ triÓn väng kinh tÕ ViÖt Nam t­¬ng lai. Trªn ®©y chØ lµ nh÷ng lîi thÕ tù nhiªn mµ ViÖt Nam cã ®­îc theo sù ®¸nh gi¸ cña c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n. §Ó nh÷ng lîi thÕ nµy thùc sù hÊp dÉn c¸c nhµ ®Çu t­ th× ViÖt Nam cÇn cã c¸c chÝnh s¸ch ­u ®·i cô thÓ ®Ó l«i kÐo c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n ®Çu t­ vµo ViÖt Nam. Ph­¬ng ch©m cña chóng ta lµ ph¶i biÕn tiÒm n¨ng thµnh hiÖn thùc chø kh«ng ph¶i ®Ó tiÒm n¨ng m·i chØ lµ tiÒm n¨ng. NhiÖm vô cña cña ViÖt Nam lµ ph¶i t¨ng c­êng vËn ®éng ®Çu t­ tíi c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n ®Ó qu¶ng b¸ c¸c lîi thÕ s½n cã còng nh­ nh÷ng ­u ®·i cña nhµ n­íc ®èi víi tõng h¹ng môc dù ¸n kªu gäi ®Çu t­. D­íi con m¾t cña ng­êi NhËt B¶n, ViÖt Nam cã kh¶ n¨ng héi tô ®­îc nh÷ng ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó l«i cuèn c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n ®­a vèn vµo ViÖt Nam mµ kh«ng ph¶i lo ng¹i vÒ nh÷ng rñi ro th­êng gÆp trong qu¸ tr×nh ®Çu t­. Víi nh÷ng tiÒm n¨ng vµ lîi thÕ nh­ vËy, cïng víi mét m«i tr­êng chÝnh trÞ x· héi æn ®Þnh, chÝnh quyÒn v÷ng m¹nh, phï hîp víi lßng d©n, l¹i ®­îc chÝnh phñ ViÖt Nam lu«n t¹o nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi vµ c¬ héi kinh doanh cho c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi, trong t­¬ng lai, ViÖt Nam cã thÓ sÏ trë thµnh mét ®Þa bµn lý t­ëng ®Ó NhËt B¶n cã thÓ th©m nhËp, më réng thÞ tr­êng bu«n b¸n, ®Çu t­, tiªu thô hµng hãa khai th¸c nguån cung cÊp nguyªn liÖu vµ nguån nh©n lùc dåi dµo. 4.3 T¨ng c­êng hîp t¸c víi NhËt B¶n trong lÜnh vùc ®Çu t­ Bªn c¹nh nh÷ng nç lùc cña phÝa ViÖt Nam trong viÖc c¶i thiÖn m«i tr­êng ®Çu t­, phÝa NhËt B¶n còng ®· cã nh÷ng sù trî gióp tÝch cùc ®Ó chia sÎ khã kh¨n víi ViÖt Nam v× c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n ®· tá thiÖn chÝ muèn lµm ¨n l©u dµi víi ViÖt Nam. Trong thêi gian tíi, ViÖt Nam cÇn hîp t¸c víi NhËt B¶n ®Ó chia sÎ nh÷ng th«ng tin vÒ ho¹t ®éng FDI t¹i ViÖt Nam còng nh­ c¸c dù ¸n cÇn thu hót vèn, nh÷ng quy ®Þnh, chÝnh s¸ch ­u ®·i, khuyÕn khÝch ®Çu t­. Mét trong nh÷ng viÖc lµm cã ý nghÜa cña NhËt B¶n ®èi víi viÖc xóc tiÕn ®Çu t­ ë ViÖt Nam lµ sù gãp mÆt cña JETRO - Tæ chøc xóc tiÕn mËu dÞch NhËt B¶n - Mét tæ chøc phi lîi nhuËn cña chÝnh phñ NhËt B¶n trong ch­¬ng tr×nh khuyÕn khÝch c¸c doanh nghiÖp cña NhËt B¶n ®Çu t­ vµo ViÖt Nam. B¾t ®Çu ho¹t ®éng vµo th¸ng 10/1993, JETRO ®ãng vai trß trung gian gi÷a c¸c c«ng ty NhËt B¶n ®ang t×m kiÕm c¬ héi ®Çu t­ vµo ViÖt Nam víi c¸c ®èi t¸c cña hä vµ ng­îc l¹i. Bªn c¹nh ®ã, JETRO cßn cung cÊp c¸c th«ng tin c¬ b¶n vÒ m«i tr­êng ®Çu t­ cña ViÖt Nam cho c¸c nhµ kinh doanh NhËt B¶n, gióp ®ì c¸c c«ng ty ViÖt Nam tiÕp cËn víi c¸c chñ ®Çu t­ NhËt B¶n cã tiÒm n¨ng mét c¸ch dÔ dµng h¬n. Víi vai trß nh­ vËy, JETRO thùc sù lµ chiÕc cÇu nèi thuËn lîi cho quan hÖ hîp t¸c ®Çu t­ ViÖt - NhËt. V× vËy chóng ta ph¶i tËn dông ­u thÕ cña chiÕc cÇu nèi nµy ®Ó qu¶ng b¸ cho c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n vÒ tiÒm n¨ng cña ViÖt Nam, danh môc dù ¸n kªu gäi ®Çu t­. Víi c¸ch lµm nµy th× c¶ hai bªn ViÖt Nam vµ NhËt B¶n dÔ dµng gÆp gì nhau vÒ mÆt lîi Ých. Mét ho¹t ®éng cã ý nghÜa n÷a trong viÖc thóc ®Èy quan hÖ ®Çu t­ gi÷a hai n­íc lµ c¸c cuéc häp nhãm ®Çu t­ th­¬ng m¹i ViÖt Nam-NhËt B¶n diÔn ra hµng n¨m t¹i ViÖt Nam. §Õn nay ®· cã ba cuéc häp ®· ®­îc tæ chøc vµ cuéc häp gÇn ®©y nhÊt lµ cuéc häp nhãm ®Çu t­ ViÖt-NhËt lÇn thø ba vµo trung tuÇn th¸ng t­ n¨m 2002 t¹i Hµ Néi. Tham dù cuéc häp phÝa NhËt B¶n cã sù gãp mÆt cña quan chøc thuéc Bé Ngo¹i giao vµ Bé C«ng th­¬ng NhËt B¶n vµ ®¹i diÖn cña c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t­ NhËt B¶n t¹i ViÖt Nam. PhÝa ViÖt Nam cã mÆt cña c¸c quan chøc h÷u quan. Theo ®¸nh gi¸ cña «ng Chihiro Atsumi- Vô phã Vô Ch©u ¸ Th¸i B×nh D­¬ng cña NhËt B¶n, cuéc häp lÇn thø ba cã kÕt qu¶ tèt h¬n so víi hai kú tr­íc, nh÷ng néi dung ®­îc ®Ò cËp t¹i cuéc häp lÇn nµy rÊt phong phó vµ rÊt ®Çy ®ñ. Hai bªn ®· trao ®æi víi nhau rÊt th¼ng th¾n c¸c vÊn ®Ò nªu ra, c¸c c©u tr¶ lêi cña phÝa ViÖt Nam ®· ¨n khíp víi c¸c c©u hái cña phÝa NhËt B¶n ®­a ra. C¸c cuéc häp nµy lµ dÞp rÊt tèt ®Ó c¶ hai phÝa cã thÓ trao ®æi trùc tiÕp víi nhau c¸c vÊn ®Ò cïng quan t©m. Trong thêi gian tíi, phÝa ViÖt Nam cÇn hîp t¸c víi NhËt B¶n ®Ó tæ chøc c¸c cuéc häp t­¬ng tù nh­ thÕ nµy. Ngoµi ra, ViÖt Nam cÇn ph¶i cã c¸c ch­¬ng tr×nh hîp t¸c cÊp chÝnh phñ víi NhËt B¶n trong lÜnh vùc ®Çu t­. C¸c cuéc Héi nghÞ, c¸c chuyÕn th¨m chÝnh thøc cña c¸c nhµ ®¹i diÖn cÊp cao hai n­íc lµ c¬ héi tèt ®Ó cho hai bªn t¨ng c­êng tiÕp xóc vµ hiÓu biÕt lÉn nhau. ChuyÕn th¨m gÇn ®©y nhÊt cña Tæng bÝ th­ §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam N«ng §øc M¹nh vµo ngµy 3/10/2002 ®· ®¸nh dÊu b­íc tiÕn quan träng trong quan hÖ hîp t¸c ViÖt Nam - NhËt B¶n nãi chung vÒ c¸c lÜnh vùc kinh tÕ ®èi ngo¹i, hîp t¸c song ph­¬ng. Bªn c¹nh ®ã, c¶ hai chÝnh phñ ®· b¾t ®Çu ®­a ra th¶o luËn ®Ó tiÕn hµnh so¹n th¶o vµ ký kÕt hiÖp ®Þnh chung vÒ KhuyÕn khÝch ®Çu t­ ViÖt Nam - NhËt B¶n. HiÖp ®Þnh nµy sÏ mang l¹i lîi Ých cho c¶ hai phÝa. VÒ phÝa ViÖt Nam ®iÒu ®ã thÓ hiÖn sù hoµn thiÖn vµ æn ®Þnh cña chÕ ®é ph¸p luËt, khiÕn c¸c doanh nghiÖp NhËt B¶n yªn t©m h¬n khi ®Çu t­ vµo ViÖt Nam. NÕu hiÖp ®Þnh nµy ®­îc ký kÕt sÏ høa hÑn nh÷ng triÓn väng to lín trong viÖc thóc ®Èy JDI vµo ViÖt Nam. HiÖn nay b¸o chÝ kh¾p n¬i nãi nhiÒu vÒ cuéc khñng ho¶ng, nãi nhiÒu vÒ sù tr× trÖ vµ chiÕc ngai vµng kinh tÕ Ch©u ¸ mµ NhËt B¶n n¾m gi÷ ®ang bÞ lung lay, thÕ nh­ng ý nghÜa cña nh÷ng gi¸ trÞ thµnh c«ng cña hä trong thÕ kû qua th× vÉn cßn m·i. §èi víi ViÖt Nam, mét ®Êt n­íc cßn nghÌo nµn vµ l¹c hËu th× tÊm g­¬ng ph¸t triÓn kinh tÕ cña NhËt B¶n lµ rÊt ®¸ng ®Ó häc tËp. Trong xu thÕ hiÖn nay tiÕp nhËn JDI mét c¸ch cã chän läc lµ ph­¬ng ph¸p häc tËp ®­îc ®¸nh gi¸ cao nhÊt, cã hiÖu qña nhÊt. Sù ph¸t triÓn hay tôt hËu phô thuéc kh«ng nhá vµo kÕt qu¶ thùc hiÖn chÝnh s¸ch thu hót vµ sö dông vèn FDI. Bªn c¹nh nh÷ng nç lùc nh»m t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi nh­ b¶o ®¶m æn ®Þnh chÝnh trÞ, æn ®Þnh kinh tÕ vÜ m«, thiÕt lËp m«i tr­êng ph¸p lý lµnh m¹nh, x©y dùng h¹ tÇng c¬ së...th× mét ®iÒu quan träng mµ chóng ta ph¶i rÊt quan t©m lµ dung hoµ ®­îc lîi Ých cña phÝa ViÖt Nam víi lîi Ých cña c¸c ®èi t¸c NhËt B¶n. KÕt luËn NÕu nh­ tèc ®é t¨ng tr­ëng th­¬ng m¹i NhËt B¶n thËp kû 90 cña thÕ kû 20 võa qua kh«ng æn ®Þnh th× t×nh h×nh ®Çu t­ ra n­íc ngoµi cña n­íc nµy cã vÎ s¸ng sña h¬n. Dï r»ng tèc ®é t¨ng ®Çu t­ ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n cã gi¶m sót so víi nh÷ng thËp kû tr­íc ®ã nh­ng nh×n chung, tõ n¨m 1990 ®Õn nay, NhËt B¶n vÉn gi÷ ®­îc møc ®Çu t­ kh¸ cao thËm chÝ t¨ng ®¸ng kÓ. XÐt vÒ ®Þa bµn ®Çu t­ th× B¾c Mü vµ EU lµ thÞ tr­êng ®Çu t­ chñ yÕu, th­êng xuyªn chiÕm tû träng lín trong tæng JDI. Tuy nhiªn, b¾t ®Çu tõ nh÷ng n¨m1990 c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n ®· b¾t ®Çu chÝnh s¸ch h­íng m¹nh vÒ Ch©u ¸ vµ coi Ch©u ¸ lµ ®Þa bµn chiÕn l­îc cña m×nh. Cßn xÐt vÒ c¬ cÊu lÜnh vùc ®Çu t­ th× JDI chñ yÕu tËp trung vµo nghµnh phi chÕ t¹o, ®©y còng lµ xu h­íng chung cña dßng l­u chuyÓn FDI trªn thÕ giíi. C¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n ®· tËp trung vµo ho¹t ®éng s¸t nhËp vµ mua l¹i trong chiÕn l­îc ®Çu t­ ra n­íc ngoµi cña m×nh. Dï r»ng hiÖn t¹i nÒn kinh tÕ NhËt B¶n ®ang trong t×nh tr¹ng suy tho¸i song ng­êi NhËt ®ang cè g¾ng thùc hiÖn nhiÒu gi¶i ph¸p c¶i c¸ch ®Ó v­ît qua nh÷ng khã kh¨n ®ã vµ hi väng sù håi sinh trë l¹i, trong ®ã ®Æc biÖt nhÊn m¹nh ®Õn chiÕn l­îc kinh tÕ ®èi ngo¹i. HiÖn nay nÒn kinh tÕ NhËt B¶n ®ang cã dÊu hiÖu phôc håi vµ ®¸ng chó ý lµ xu thÕ ®ång yªn ®ang t¨ng gi¸ cã thÓ lµ nh÷ng t¸c nh©n gãp phÇn c¶i thiÖn t×nh h×nh ®Çu t­ ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n. Trong thËp kû ®Çu cña thÕ kû 21 NhËt B¶n sÏ vÉn tiÕp tôc ®Èy m¹nh ho¹t ®éng ®Çu t­ ra n­íc ngoµi vµ c¬ cÊu ®Þa bµn ®Çu t­, lÜnh vùc ®Çu t­, h×nh thøc ®Çu t­ còng kh«ng cã nhiÒu thay ®æi so víi thËp kû tr­íc. §Æc biÖt c¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n ®¸nh gi¸ cao tiÒm n¨ng cña c¸c n­íc ASEAN trong ®ã cã ViÖt Nam nh­ lµ miÒn ®Êt høa cho ho¹t ®éng kinh doanh cña m×nh. C¸c nhµ ®Çu t­ NhËt B¶n lu«n tá ra thËn träng vµ ch¾c ch¾n khi ®Çu t­ vµo ViÖt Nam. Tuy nhiªn c¸c c«ng ty NhËt B¶n ®Òu coi ViÖt Nam lµ thÞ tr­êng míi næi ®Çy triÓn väng ®èi víi ®Çu t­ cña hä c¸c lÜnh vùc ®Çu t­ cña NhËt B¶n bao hµm hÇu hÕt c¸c ngµnh kinh tÕ thiÕt yÕu cña ViÖt Nam, tõ dÇu khÝ ®Õn c¬ khÝ chÕ t¹o, ®Æc biÖt lµ s¶n xuÊt «t«, linh kiÖn ®iÖn tö, chÕ biÕn n«ng s¶n, thùc phÈm, du lÞch, dÞch vô, x©y dùng h¹ tÇng khu c«ng nghiÖp. C¸c c«ng ty hµng ®Çu cña NhËt B¶n nh­ Honda, Sony, Sumitomo, Marubeni, Mitsui ®· cã mÆt vµ ®ang ph¸t triÓn tÝch cùc c¸c dù ¸n cña m×nh ë ViÖt Nam. §iÓm ®¸ng l­u ý lµ c¸c dù ¸n triÓn khai nhanh, tû lÖ ®æ bÓ thÊp h¬n møc trung b×nh, s¶n phÈm s¶n xuÊt ra cã chÊt l­îng vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cao. Mét sè lÜnh vùc ®Çu t­ cña NhËt B¶n ®ang trë thµnh søc sèng cña nÒn c«ng nghiÖp ViÖt Nam nh­ s¶n xuÊt «t«, c«ng nghiÖp ®iÖn tö. ViÖt Nam cã nhiÒu tiÒm n¨ng ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ vµ thu hót ®Çu t­ n­íc ngoµi. Nh­ng chóng ta còng cßn nhiÒu khã kh¨n trë ng¹i ®ßi hái ph¶i cã sù nç lùc ®Ó v­ît qua. Tr­íc hÕt ph¶i kh¾c phôc nh÷ng trë ng¹i do chÝnh chóng ta g©y ra vµ ph¸t huy tèi ®a c¸c lîi thÕ so s¸nh mµ chóng ta cã ®­îc. Trong bèi c¶nh hiÖn nay, cïng víi nh÷ng lîi thÕ cña m×nh, chóng ta kh«ng ®­îc phÐp bá lì c¬ héi trë thµnh mét ®iÓm hÊp dÉn ®èi víi c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi nãi chung vµ NhËt B¶n nãi riªng. H¬n m­êi n¨m thu hót ®Çu t­ trùc tiÕp cña NhËt B¶n kh«ng ph¶i lµ mét thêi gian dµi nh­ng chóng ta còng rót ra ®­îc kh¸ nhiÒu kinh nghiÖm, c¶ kinh nghiÖm cña sù thµnh c«ng còng nh­ kinh nghiÖm cña sù thÊt b¹i. Hîp t¸c kinh tÕ ®Çu t­ gi÷a hai n­íc ViÖt Nam-NhËt B¶n vÉn ®ang ®i ®óng h­íng. MÆc dï hiÖn nay NhËt B¶n ch­a ph¶i lµ nhµ ®Çu t­ lín nhÊt ë ViÖt Nam nh­ng hy väng r»ng ®iÒu ®ã sÏ trë thµnh hiÖn thùc trong mét t­¬ng lai gÇn vµ ®iÒu quan träng nhÊt ë ®©y lµ ®¹t tíi mét nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn æn ®Þnh cho c¶ ViÖt Nam, NhËt B¶n còng nh­ c¸c n­íc trong khu vùc. Tµi liÖu tham kh¶o Ph¹m ThÞ Thanh B×nh- Vai trß cña NhËt B¶n trong ph¸t triÓn kinh tÕ ASEAN thËp niªn cuèi thÕ kû 21- T¹p chÝ Nghiªn cøu NhËt B¶n vµ §«ng B¾c ¸ 2/ 2002. NguyÔn Duy Dòng- Xu h­íng ®Çu t­ vµo ODA cña NhËt B¶n thËp niªn ®Çu thÕ kû 21- T¹p chÝ Nghiªn cøu NhËt B¶n vµ §«ng B¾c ¸ 11/2001 3. §ç §øc §Þnh- Quan hÖ kinh tÕ ViÖt Nam-NhËt B¶n ®anh ph¸t triÓn- NXB Khoa häc x· héi 1996 4. Vò V¨n Hµ- §iÒu chØnh chÝnh s¸ch ®Çu t­ trùc tiÕp cña NhËt B¶n trong thËp niªn 90 cña thÕ kû 20- T¹p chÝ Nghiªn cøu NhËt B¶n vµ §«ng B¾c ¸ 6/2002. 5. Hoµng Minh H»ng- §Çu t­ trùc tiÕp cña NhËt B¶n vµo ASEAN trong thËp kû 90 võa qua- T¹p chÝ Nghiªn cøu NhËt B¶n vµ §«ng B¾c ¸ 10/ 2001. 6. Ph¹m Quý Long- T¸c ®éng cña ®ång yªn lªn gi¸ tíi nÒn kinh tÕ NhËt B¶n vµ c¸c gi¶i ph¸p vÜ m«- T¹p chÝ nghiªn cøu NhËt B¶n 11/1995. 7. Ph¹m Quý Long- Kinh tÕ NhËt B¶n ph¶i ch¨ng ®ang phôc håi- T¹p chÝ nghiªn cøu NhËt B¶n 11/2000. 8. Vò ChÝ Léc- Gi¸o tr×nh ®Çu t­ n­íc ngoµi- NXB Gi¸o dôc 1997. 9. NguyÔn ThÞ LuyÕn ( Chñ biªn)- HiÖn t­îng thÇn kú §«ng ¸, c¸c quan ®iÓm kh¸c nhau- NXB khoa häc x· héi 1997. 10. Kim Ngäc ( Chñ biªn)- Kinh tÕ thÕ giíi 2000-2001- §Æc ®iÓm vµ triÓn väng- NXB ChÝnh trÞ quèc gia 2001. 11. TËp thÓ t¸c gi¶ Trung Quèc- Dù b¸o thÕ kû 21- NXB Thèng kª 1998. 12. Makoto Sakurai thuéc ViÖn nghiªn cøu Mitsui Marine Tr­êng ®¹i häc Aoyama- Doanh nghiÖp võa vµ nhá NhËt B¶n vµ ®Çu t­ ra n­íc ngoµi cña hä- B¸o c¸o héi th¶o t¹i Hµ Néi 30/11/1996. 13. Lª V¨n Sang ( Chñ biªn )- ChiÕn l­îc vµ quan hÖ kinh tÕ Mü- EU- NhËt B¶n ThÕ kû 21- NXB Khoa häc x· héi 2002. 14. Lª V¨n Sang, §µo Lª Minh- Kinh tÕ Ch©u ¸ Th¸i B×nh D­¬ng- NXB ChÝnh trÞ quèc gia 1998. 15. Lª V¨n Sang, NguyÔn Xu©n Th¾ng- Kinh tÕ c¸c n­íc c«ng nghiÖp chñ yÕu sau chiÕn tranh thÕ giíi thø hai- NXB ChÝnh trÞ quèc gia 2000. 16. Lª V¨n Sang, L­u Ngäc TrÞnh- NhËt B¶n ®­êng ®i tíi mét siªu c­êng kinh tÕ- NXB Khoa häc x· héi 1991. 17. Vò Tr­êng S¬n - §Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi víi t¨ng tr­ëng kinh tÕ ë ViÖt Nam- NXB Thèng kª 1997 18. Shojiro Tokugana ( Chñ biªn) - §Çu t­ ra n­íc ngoµi cña NhËt B¶n vµ sù phô thuéc kinh tÕ lÉn nhau ë Ch©u ¸- NXB Khoa häc x· héi 1996. 19. L­u Ngäc TrÞnh- Kinh tÕ NhËt B¶n nh÷ng b­íc th¨ng trÇm trong lÞch sö- NXB Thèng Kª 1998. 20. L­u Ngäc TrÞnh- Giíi tµi chÝnh NhËt B¶n ®øng tr­íc b­íc ngoÆt sèng cßn- T¹p chÝ nghiªn cøu NhËt B¶n 6/1998. 21. L­u Ngäc TrÞnh- Quan hÖ kinh tÕ ViÖt Nam-NhËt B¶n trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y- T¹p chÝ nghiªn cøu NhËt B¶n 9/2000. 22. NguyÔn Anh TuÊn- Quan hÖ kinh tÕ cña Mü vµ NhËt B¶n víi ViÖt Nam tõ n¨m 1995 ®Õn nay- NXB Khoa häc x· héi 2001. 23. Thêi b¸o Kinh tÕ ViÖt Nam – Kinh tÕ ViÖt Nam vµ ThÕ giíi -c¸c n¨m tõ 1997 ®Õn 2002 24. Thêi b¸o Kinh tÕ Sµi Gßn, c¸c sè n¨m 2002 25. Jbic today- 5/2001,6/20 26. Jbic Review 2000,20001 27. Jetro White Paper on International Trade and Invetsment 1997, 1998, 1999, 2000, 2001,2002 Webside: 1. 2. 3. 4. 5. 6. http:// www.imf.org.com/ Phô lôc 1: T×nh h×nh xuÊt khÈu FDI cña mét sè n­íc §¬n vÞ: TriÖu USD 1997 1998 1999 2000 2001 Mü Canada 105,590 11,523 178,200 22,526 301,020 25,206 307,747 62,758 130,796 27,574 EU BØ vµ Luxembua §an M¹ch Ph¸p §øc Ailen Italia Hµ Lan T©y Ban Nha Thuþ §iÓn Anh 130,443 11,998 2,792 23,048 12,795 2,743 3,700 11,055 6,384 10,271 37,379 259,293 22,619 6,675 29,518 23,279 11,035 2,635 37,634 11,905 19,413 74,652 490,612 133,059 16,077 46,625 55,790 18,615 6,943 41,283 15,541 59,386 87,833 800,005 234,757 35,532 43,173 189,178 22,778 13,175 56,631 36,931 22,125 119,933 321,941 51,214 7,050 52,504 28,699 9,865 15,025 55,563 21,540 12,857 53,854 ¤xtr©ylia Trung Quèc Hång K«ng Ên §é NhËt B¶n Malaysia Philipin Hµn Quèc §µi Loan Th¸i Lan 7,631 44,237 11,368 3,577 3,200 5,137 1,222 2,844 2,248 3,895 6,046 43,751 14,776 2.635 3,268 2,163 2,287 5,412 222 7,315 5,699 38,753 24,587 2,169 12,308 3,895 573 9,333 2,926 6,213 11,512 38,399 61,883 2,315 8,227 3,788 1,241 9,283 4,928 3,366 4,067 44,241 22,834 3,403 6,191 0,554 1,792 3,198 4,109 2,839 ¸chentina Braxin Mªxic« 9,161 19,650 12,831 7,292 31,913 11.312 23,984 28,576 11,915 11,665 32,779 13,286 3,181 22.636 24,730 Céng Hoµ SÐc Hungary Ba Lan Nga 1,300 2,173 4,908 4,865 3,718 2,036 6,365 2,762 6,324 1,970 7,270 3,309 4,986 1,649 9,342 2,714 4,916 2,443 8,000 2,540 Israen Nam Phi 1,628 3,811 1,760 550 2,889 1,503 4,392 0,969 3,044 7,162 ThÕ giíi N­íc ph¸t triÓn N­íc ®ang ph¸t triÓn 461,646 272,033 189,613 688,433 485,184 203,249 1,083,472 856,234 227,239 1,469,211 1,217,387 251,384 694,753 502,203 192,549 Nguån: Thèng kª tµi chÝnh quèc tÕ cña IMF 12/2001 Phô lôc 2: T×nh h×nh tiÕp nhËn FDI cña mét sè n­íc §¬n vÞ: TriÖu USD 1996 1997 1998 1999 2000 Mü Canada 91,880 13,107 104,820 22,521 155,410 31,041 155,410 17,842 152,440 41,499 EU «xtr©ylia BØ vµ Luxambua §an M¹ch PhÇn Lan Ph¸p §øc Hy L¹p Ailen Italia Hµ Lan Bå §µo Nha T©y Ban Nha Thuþ §iÓn Anh 185,195 1,848 8,026 2,510 3,583 30,362 50,752 18 727 8,697 31,890 972 5,577 5,112 35,157 223,215 1,984 7,252 4,355 5,260 35,488 42,726 4 1,008 10,414 24,598 2,187 12,423 12,119 63,499 410,115 2,794 28,845 4,215 18,698 45,710 89,678 262 4,955 12,407 37,226 3,851 19,065 22,671 119,747 713,832 3,306 119,800 13,607 6,739 119,494 109,797 555 6,102 6,723 58,139 2,856 41,754 19,554 206,518 805,317 3,304 82,342 27,580 22,436 169,481 52,048 2,141 3,983 12,075 74,809 7,139 52,826 39,962 259,472 Na Uy Thuþ SÜ 5,880 16,152 5,008 17,732 3,263 16,767 5,771 35,952 8,197 41,316 «xtr©ylia NiuZil©n NhËt B¶n 7,052 1,533 23,442 6,368 45 26,059 3,368 928 24,625 2,989 803 22,267 5,291 963 31,534 §«ng ¸ Trung Quèc Asian Nies Hång K«ng Hµn Quèc Xinhgapo §µi Loan asean 4 In®onªsia Malaysia Philipin Th¸i Lan 49,467 2,114 41,872 26,531 4,671 6,827 3,843 5,481 600 3,768 182 931 49,542 2,563 43,459 24,407 4,449 9,360 5,243 3,520 178 2,626 136 580 29,857 2,634 26,103 16,973 4,740 555 3,836 1,119 44 785 160 130 35,752 1,775 31,978 19,349 4,198 4,011 4,420 1,999 72 1,640 -59 346 83,114 916 79,247 63,014 5,256 4,276 6,701 2,951 150 2,919 -95 -23 Mü Latinh achentina Braxin Mªhic« 5,549 1,600 -467 38 14,391 3,653 1,042 1,108 8,048 2,326 2,721 1,363 21,753 1,354 1,690 1,214 13,442 1,113 2,280 1,600 Nguån: Thèng kª tµi chÝnh quèc tÕ cña IMF 12/2001 ._.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docKhoaluantotnghiep.doc
  • xlsPhu luc.xls
  • docTªn ®Ò tµi.doc