Đánh giá thực trạng và đề xuất hướng sử dụng hiệu quả đất nông nghiệp vùng đồi gò huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây

Tài liệu Đánh giá thực trạng và đề xuất hướng sử dụng hiệu quả đất nông nghiệp vùng đồi gò huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây: ... Ebook Đánh giá thực trạng và đề xuất hướng sử dụng hiệu quả đất nông nghiệp vùng đồi gò huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây

doc111 trang | Chia sẻ: huyen82 | Ngày: 09/12/2013 | Lượt xem: 2658 | Lượt tải: 8download
Tóm tắt tài liệu Đánh giá thực trạng và đề xuất hướng sử dụng hiệu quả đất nông nghiệp vùng đồi gò huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP I ---------&--------- PHẠM THANH QUẾ ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT HƯỚNG SỬ DỤNG HIỆU QUẢ ĐẤT NÔNG NGHIỆP VÙNG ĐỒI GÒ HUYỆN CHƯƠNG MỸ, TỈNH HÀ TÂY LUẬN VĂN THẠC SĨ NÔNG NGHIỆP Chuyên ngành: Quản lý đất đai Mã số: 60.62.16 Người hướng dẫn khoa học: TS. Đoàn Công Quỳ HÀ NỘI - 2008 Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i. C¸c sè liÖu, kÕt qu¶ nªu trong luËn v¨n lµ trung thùc vµ ch­a tõng ®­îc ai c«ng bè trong bÊt k× c«ng tr×nh nµo kh¸c. T«i xin cam ®oan r»ng c¸c th«ng tin trÝch dÉn trong luËn v¨n ®Òu ®· ®­îc chØ râ nguån gèc vµ mäi sù gióp ®ì cho viÖc thùc hiÖn luËn v¨n nµy ®Òu ®· ®­îc c¶m ¬n. T¸c gi¶ luËn v¨n Ph¹m Thanh QuÕ Lêi c¶m ¬n Trong qu¸ tr×nh häc tËp vµ thùc hiÖn ®Ò tµi, t«i ®· nhËn ®­îc sù quan t©m gióp ®ì tËn t×nh cña rÊt nhiÒu tËp thÓ vµ c¸ nh©n. Nh©n dÞp nµy, t«i xin ®­îc bµy tá lêi c¶m ¬n s©u s¾c ®Õn: TËp thÓ c¸c thÇy gi¸o, c« gi¸o khoa §Êt vµ m«i tr­êng, khoa Sau ®¹i häc cña tr­êng §¹i häc N«ng nghiÖp I – Hµ Néi, ®· tËn t×nh gióp ®ì t«i trong qu¸ tr×nh häc tËp, nghiªn cøu vµ hoµn thiÖn luËn v¨n nµy; T«i xin tr©n träng c¶m ¬n thÇy gi¸o TS. §oµn C«ng Quú ®· tËn t×nh gióp ®ì, h­íng dÉn t«i trong suèt qu¸ tr×nh nghiªn cøu vµ hoµn thiÖn luËn v¨n; Xin ch©n thµnh c¶m ¬n l·nh ®¹o tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp, ®¬n vÞ khoa Kinh tÕ – Qu¶n trÞ kinh doanh vµ ®Æc biÖt lµ c¸c thÇy c« gi¸o cña bé m«n Qu¶n lý ®Êt ®ai n¬i t«i c«ng t¸c ®· t¹o mäi ®iÒu kiÖn vµ gióp ®ì tËn t×nh trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp vµ nghiªn cøu cña t«i; C¶m ¬n c¸c b¹n sinh viªn cña líp 49 QL§§, khoa Kinh tÕ – Qu¶n trÞ kinh doanh , tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp ®· gióp ®ì t«i trong viÖc thu thËp, ®iÒu tra sè liÖu. Xin c¶m ¬n c¸c tËp thÓ, c¬ quan, ban, ngµnh cña huyÖn Ch­¬ng Mü, c¸n bé vµ bµ con n«ng d©n c¸c x· Nam Ph­¬ng TiÕn, TrÇn Phó, Thuû Xu©n Tiªn ®· t¹o ®iÒu kiÖn vµ gióp ®ì t«i trong qu¸ tr×nh thu thËp tµi liÖu, sè liÖu; §Æc biÖt, t«i xin c¶m ¬n gia ®×nh, ng­êi th©n vµ b¹n bÌ, ®ång nghiÖp ®· quan t©m, gióp ®ì, cïng chia sÎ víi t«i trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp nghiªn cøu vµ hoµn thiÖn luËn v¨n. Mét lÇn n÷a t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n tÊt c¶ mäi sù gióp ®ì quý b¸u trªn! T¸c gi¶ luËn v¨n Ph¹m Thanh QuÕ Môc lôc Lêi cam ®oan i Lêi c¶m ¬n ii Môc lôc iii Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t v Danh môc biÓu v Danh môc phô biÓu vi Danh môc biÓu ®å vi PhÇn 1: Më ®Çu 1 1.1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi 1 1.2. Môc tiªu nghiªn cøu 3 PhÇn 2: Tæng quan tµi liÖu nghiªn cøu 4 2.1. Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt 4 2.2. §Æc ®iÓm sö dông ®Êt vïng ®åi gß 11 2.3. Nh÷ng nghiªn cøu vÒ xãi mßn ®Êt vµ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt dèc 15 PhÇn 3: §èi t­îng, ph¹m vi, néi dung vµ ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu 26 3.1. §èi t­îng nghiªn cøu 26 3.2. Ph¹m vi nghiªn cøu 26 3.3. Néi dung nghiªn cøu 26 3.4. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu 28 3.5. HÖ thèng chØ tiªu ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp 30 PhÇn 4: KÕt qu¶ nghiªn cøu 36 4.1. §iÒu kiÖn tù nhiªn 36 4.1.1. VÞ trÝ ®Þa lý 36 4.1.2. §Æc ®iÓm ®Þa h×nh, ®Þa m¹o 37 4.1.3. KhÝ hËu, thêi tiÕt 38 4.1.4. §Æc ®iÓm vµ tÝnh chÊt ®Êt ®ai 39 4.1.5. Thuû v¨n 40 4.2. §iÒu kiÖn kinh tÕ, x· héi 42 4.2.1. T×nh h×nh d©n sè vµ lao ®éng 42 4.2.2. C¸c chØ tiªu c¬ b¶n vÒ kinh tÕ – x· héi vïng ®åi gß cña huyÖn Ch­¬ng Mü 44 4.3. Thùc tr¹ng sö dông ®Êt vµ kÕt qu¶ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña vïng ®åi gß 45 4.3.1. Thùc tr¹ng sö dông ®Êt 45 4.3.2. KÕt qu¶ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña vïng ®åi gß 50 4.4. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp vïng ®åi gß 54 4.4.1. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ 54 4.4.2. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ x· héi 70 4.4.3. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ m«i tr­êng 73 4.5. C¸c yÕu tè ¶nh h­ëng ®Õn hiÖu qu¶ sö dông ®Êt vïng ®åi gß cña huyÖn Ch­¬ng Mü 74 4.5.1. §iÒu kiÖn tù nhiªn 74 4.5.2. §iÒu kiÖn kinh tÕ 75 4.5.3. §iÒu kiÖn x· héi 76 4.6. Mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông ®Êt vïng ®åi gß 77 4.6.1. Quan ®iÓm sö dông ®Êt vïng ®åi gß 77 4.6.2. Ph­¬ng h­íng sö dông ®Êt vïng ®åi gß 78 4.6.3. Mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông ®Êt vïng ®åi gß 79 4.6.4. §Ò xuÊt mét sè m« h×nh sö dông ®Êt cã hiÖu qu¶ ë vïng ®åi gß 83 PhÇn 5: KÕt luËn vµ ®Ò nghÞ 86 5.1. KÕt luËn 86 5.2. §Ò nghÞ 88 Tµi liÖu tham kh¶o 89 Phô lôc 94 Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t CNXH Chñ nghÜa x· héi CPTG Chi phÝ trung gian FAO (Food and Agriculture Organisation) Tæ chøc L­¬ng thùc vµ n«ng nghiÖp GTGT Gi¸ trÞ gia t¨ng GTSX Gi¸ trÞ s¶n xuÊt ISRIC (World Soil Information Database) Trung t©m th«ng tin nghiªn cøu ®Êt quèc tÕ L§ Lao ®éng LUT (Land Use Type) Lo¹i h×nh sö dông ®Êt SALT (Slopping Agricultural Land Technology) Canh t¸c n«ng nghiÖp trªn ®Êt dèc SWOT (Strengths – Weaknesses – Opportunityes – Threats) ThuËn lîi - khã kh¨n - c¬ héi - th¸ch thøc TNHH Thu nhËp hçn hîp UNDP (Unitied Nations Development Programme) Ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn cña Liªn hîp quèc VAC V­ên – Ao – Chuång Danh môc c¸c biÓu BiÓu 2.1 L­îng ®Êt bÞ xãi mßn trªn c¸c ®é dèc kh¸c nhau ë §aklak (T©y Nguyªn) 17 BiÓu 2.2 Xãi mßn trªn ®Êt n­¬ng rÉy ®èi víi tõng lo¹i ®Êt 18 BiÓu 2.3 Ph©n bè ®Êt dèc vµ ®Êt bÞ tho¸i ho¸ do xãi mßn ë c¸c vïng 18 BiÓu 2.4 ¦íc tÝnh thiÖt h¹i tèi thiÓu do xãi mßn trªn ®Êt dèc 19 BiÓu 4.1 T×nh h×nh d©n sè vµ lao ®éng cña vïng ®åi gß 43 BiÓu 4.2 Mét sè chØ tiªu c¬ b¶n vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi 45 BiÓu 4.3 C¬ cÊu sö dông ®Êt ®ai huyÖn Ch­¬ng Mü n¨m 2007 47 BiÓu 4.4 HiÖn tr¹ng sö dông ®Êt vïng ®åi gß cña huyÖn Ch­¬ng Mü 49 BiÓu 4.5 C¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt chÝnh cña vïng ®åi gß 51 BiÓu 4.6 DiÖn tÝch mét sè c©y trång chÝnh cña vïng ®åi gß cña huyÖn Ch­¬ng Mü qua mét sè n¨m 52 BiÓu 4.7 HiÖu qu¶ kinh tÕ mét sè c©y trång chÝnh ë c¸c x· ®iÒu tra vïng ®åi gß n¨m 2007 55 BiÓu 4.8 HiÖu qu¶ kinh tÕ cña c¸c kiÓu sö dông ®Êt ë c¸c x· vïng ®åi gß n¨m 2007 60 BiÓu 4.9 HiÖu qu¶ sö dông ®Êt cña mét sè m« h×nh kinh tÕ trang tr¹i cña vïng ®åi gß 66 BiÓu 4.10 KÕt qu¶ ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ x· héi cña c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt 71 BiÓu 4.11 So s¸nh møc ®Çu t­ ph©n bãn víi tiªu chuÈn bãn ph©n c©n ®èi 65 Danh môc c¸c phô biÓu Phô biÓu 1 Gi¸ mét sè vËt t­ vµ hµng ho¸ n«ng s¶n chñ yÕu 94 Phô biÓu 2 PhiÕu ®iÒu tra n«ng hé 95 Danh môc c¸c biÓu ®å BiÓu ®å 4.1 D©n sè – lao ®éng vïng ®åi gß so víi toµn huyÖn 44 BiÓu ®å 4.2 C¬ cÊu sö dông ®Êt cña huyÖn Ch­¬ng Mü 48 BiÓu ®å 4.3 So s¸nh diÖn tÝch vïng ®åi gß víi toµn huyÖn 50 phÇn 1: më ®Çu 1.1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi §Êt ®ai lµ tµi nguyªn quèc gia v« cïng quý gi¸, lµ t­ liÖu s¶n xuÊt ®Æc biÖt, lµ nguån néi lùc, nguån vèn to lín cña ®Êt n­íc, lµ thµnh phÇn quan träng hµng ®Çu cña m«i tr­êng sèng, lµ ®Þa bµn ph©n bè cña c¸c khu d©n c­, x©y dùng c¸c c¬ së kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi, an ninh, quèc phßng. §Êt ®ai kh«ng s¶n sinh ®­îc vÒ sè l­îng, nh­ng nÕu trong qu¸ tr×nh sö dông ®Êt con ng­êi biÕt c¶i t¹o, båi d­ìng vµ b¶o vÖ, th× kh«ng nh÷ng nã kh«ng bÞ hao mßn mµ cßn t¨ng ®­îc ®é mµu mì, t¨ng ®­îc kh¶ n¨ng s¶n xuÊt. §èi víi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ®Êt ®ai lµ t­ liÖu s¶n xuÊt ®Æc biÖt kh«ng g× thay thÕ ®­îc, lµ ®èi t­îng ®Ó lao ®éng t¸c ®éng vµo nã, t¹o ra l­¬ng thùc, thùc phÈm cung cÊp cho ®êi sèng cña con ng­êi, nguån thøc ¨n cho vËt nu«i, cung cÊp nguyªn vËt liÖu cho c«ng nghiÖp chÕ biÕn, n«ng s¶n phÈm cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao cho xuÊt khÈu. N«ng nghiÖp lµ mét ho¹t ®éng cã tõ xa x­a cña loµi ng­êi vµ hÇu hÕt c¸c n­íc trªn thÕ giíi ®Òu ph¶i x©y dùng mét nÒn kinh tÕ trªn c¬ së ph¸t triÓn n«ng nghiÖp dùa vµo khai th¸c tiÒm n¨ng cña ®Êt, lÊy ®ã lµm bµn ®¹p cho viÖc ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh kh¸c. Trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay, khi d©n sè ngµy mét gia t¨ng, nhu cÇu vÒ sö dông ®Êt cña con ng­êi còng kh«ng ngõng t¨ng theo, lµm ¶nh h­ëng rÊt lín ®Õn diÖn tÝch vµ chÊt l­îng ®Êt s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, diÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp ngµy cµng bÞ thu hÑp ®Ó nh­êng chç cho c¸c môc tiªu ph¸t triÓn vµ ®¸p øng nhu cÇu ë ngµy cµng t¨ng, cïng víi nã lµ qu¸ tr×nh khai th¸c ®Êt n«ng nghiÖp qu¸ møc, kh«ng quan t©m ®Õn viÖc c¶i t¹o, båi bæ ®Êt ®· dÉn ®Õn hiÖn t­îng lµm gi¶m søc s¶n xuÊt cña ®Êt nh­: xãi mßn, röa tr«i, xa m¹c ho¸, nhiÔm mÆn, nhiÔm phÌn, chua ho¸….V× vËy viÖc tæ chøc sö dông nguån tµi nguyªn ®Êt ®ai hîp lý, cã hiÖu qu¶ lµ nhiÖm vô quan träng ®¶m b¶o cho n«ng nghiÖp ph¸t triÓn bÒn v÷ng. ë n­íc ta, §¶ng vµ Nhµ n­íc trong nh÷ng n¨m qua ®· ®Æc biÖt quan t©m tíi vÊn ®Ò sö dông hiÖu qu¶ ®Êt s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. Chóng ta ®· tõng b­íc thùc hiÖn viÖc giao ®Êt n«ng, l©m nghiÖp cho c¸c hé gia ®×nh, c¸c tæ chøc vµ c¸ nh©n sö dông æn ®Þnh l©u dµi, cã c¸c chÝnh s¸ch hç trî, khuyÕn khÝch ng­êi d©n sö dông ®Êt hiÖu qu¶. Nhê vËy mµ nÒn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña n­íc ta trong thêi gian qua ®· kh«ng ngõng t¨ng tr­ëng vµ ph¸t triÓn nhanh, kh«ng nh÷ng ®¶m b¶o an ninh l­¬ng thùc trong n­íc mµ cßn lµ mét trong nh÷ng n­íc cã l­îng g¹o xuÊt khÈu ®øng hµng ®Çu thÕ giíi. MÆc dï vËy, trong qu¸ tr×nh sö dông ®Êt ®ai, t×nh tr¹ng ruéng ®Êt qu¸ manh món, viÖc chuyÓn ®æi tõ « thöa nhá thµnh « thöa lín ch­a thùc hiÖn triÖt ®Ó, s¶n xuÊt vÉn lµ thñ c«ng, viÖc tiÕp cËn víi nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng theo h­íng s¶n xuÊt hµng ho¸ cña ng­êi d©n cßn chËm, viÖc khai th¸c ®Êt ®ai qu¸ møc mµ ch­a c¶i t¹o, båi bæ vÉn cßn ch­a ®­îc kh¾c phôc. Do ®ã ®Êt n«ng nghiÖp nãi chung vµ ®Æc biÖt lµ ë c¸c x· vïng ®åi gß nãi riªng ®Êt ®ai vÉn ch­a ®­îc khai th¸c mét c¸ch hîp lý vµ hiÖu qu¶. HuyÖn Ch­¬ng Mü, tØnh Hµ T©y cã ®Þa h×nh võa mang ®Æc tr­ng cña vïng ®ång b»ng ch©u thæ S«ng Hång võa mang ®Æc tr­ng cña vïng b¸n s¬n ®Þa. HuyÖn cã 12 trong tæng sè 33 x·, thÞ trÊn thuéc vïng ®åi gß. §Þa h×nh cña khu vùc kh¸ phøc t¹p, cã ®é dèc tõ T©y sang §«ng víi ®Æc ®iÓm chÝnh cña vïng ®Êt lµ ®Þa h×nh bÞ chia c¾t bëi ®åi gß vµ ruéng tròng. §åi gß ë ®©y chñ yÕu lµ ®åi thÊp víi ®é dèc trung b×nh tõ 50 ®Õn 200. §Þa h×nh cã xu h­íng nghiªng dÇn tõ d·y nói L­¬ng S¬n vÒ phÝa s«ng Bïi, s«ng TÝch. PhÇn lín diÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp cña c¸c x· vïng ®åi gß vÉn trång c©y hµng n¨m lµ chÝnh, trong qu¸ tr×nh khai th¸c vµ sö dông ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ ch­a cao, nhiÒu diÖn tÝch ®Êt vÉn ch­a ®­îc ®­a vµo sö dông, ®Êt ®ai ngµy cµng suy gi¶m vÒ chÊt l­îng, röa tr«i vµ xãi mßn ®Êt ®· diÔn ra kh¸ m¹nh do ng­êi d©n ch­a cã c¸c ph­¬ng thøc canh t¸c võa c¶i t¹o ®Êt vµ chèng xãi mßn. §êi sèng ng­êi d©n trong vïng cßn gÆp nhiÒu khã kh¨n. V× vËy, viÖc nghiªn cøu ®Ó ®­a ra c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp vïng ®åi gß lµ mét yªu cÇu hÕt søc quan träng vµ cÇn thiÕt trong thêi gian tíi. ChÝnh v× vËy chóng t«i ®· tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi: “§¸nh gi¸ thùc tr¹ng vµ ®Ò xuÊt h­íng sö dông hiÖu qu¶ ®Êt n«ng nghiÖp vïng ®åi gß huyÖn Ch­¬ng Mü, tØnh Hµ T©y” 1.2. Môc tiªu nghiªn cøu - §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp cña vïng nh»m ®­a ra c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt cã triÓn väng trong ®iÒu kiÖn cô thÓ cña vïng; - §Ò xuÊt h­íng sö dông ®Êt n«ng nghiÖp cña vïng theo quan ®iÓm sö dông ®Êt hiÖu qu¶ vµ bÒn v÷ng; PhÇn 2: Tæng quan tµi liÖu nghiªn cøu 2.1. Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt 2.1.1. B¶n chÊt cña hiÖu qu¶ Cã rÊt nhiÒu quan ®iÓm kh¸c nhau vÒ hiÖu qu¶ xu©t ph¸t tõ c¸c gãc ®é nghiªn cøu kh¸c nhau. Cã quan ®iÓm cho r»ng hiÖu qu¶ sö dông ®Êt ®­îc tÝnh b»ng tæng gi¸ trÞ s¶n xuÊt thu ®­îc. NÕu nh­ vËy th× míi chØ nh×n thÊy kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vÒ mÆt tæng thÓ, ch­a ph©n biÖt ®­îc gi÷a chi phÝ bá ra, gi¸ trÞ t¨ng thªm vµ lîi nhuËn thu ®­îc. Cã quan ®iÓm lÊy chØ tiªu gi¸ trÞ t¨ng thªm lµ hiÖu qu¶. NÕu nh­ vËy th× ch­a t¸ch ®­îc gi÷a thu nhËp hçn hîp, khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh vµ lîi nhuËn thu ®­îc. Cã quan ®iÓm cho r»ng hiÖu qu¶ ph¶i ®­îc tÝnh b»ng sè lîi nhuËn thu ®­îc sau khi ®· trõ ®i toµn bé c¸c kho¶n chi phÝ (kÓ c¶ chi phÝ lao ®éng). ChØ tiªu nµy cã thÓ ph¶n ¸nh ®­îc t­¬ng ®èi chÝnh x¸c vÒ hiÖu qu¶ kinh tÕ sö dông ®Êt ®ai, nh­ng nã chØ ¸p dông ®­îc ®èi víi nh÷ng tr­êng hîp cã ®iÒu kiÖn theo dâi vµ h¹ch to¸n ®­îc chÝnh x¸c ngµy c«ng lao ®éng ®· hao phÝ trong qóa tr×nh s¶n xuÊt. HiÖn nay ®èi víi nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp cña chóng ta cßn phæ biÕn lµ s¶n xuÊt nhá, ph©n t¸n, môc ®Ých cña s¶n xuÊt ®a sè cßn mang tÝnh tù cung tù cÊp, nªn ch­a thÓ ¸p dông ®­îc cho diÖn réng. MÆt kh¸c, nÕu chØ ®¸nh gi¸ vÒ lîi nhuËn mµ kh«ng chó ý ®¸nh gi¸ vÒ hiÖu qu¶ m«i tr­êng, vÒ hiÖu qu¶ x· héi th× kh«ng ®¸nh gi¸ ®­îc hiÖu qu¶ ®ã sÏ ®­îc bÒn v÷ng hay kh«ng. V× vËy, viÖc x¸c ®Þnh mét c¸ch ®óng vµ ®Çy ®ñ kh¸i niÖm vÒ hiÖu qu¶ ph¶i ®øng trªn quan ®iÓm cña chñ nghÜa M¸c-Lª Nin vµ luËn ®iÓm cña lý thuyÕt hÖ thèng. B¶n chÊt cña hiÖu qu¶ chÝnh lµ sù biÓu hiÖn cña tr×nh ®é tiÕt kiÖm thêi gian, tr×nh ®é sö dông c¸c nguån lùc, khi ®ã ta cã thÓ coi hiÖu qu¶ ®­îc x¸c ®Þnh trong mèi quan hÖ so s¸nh tèi ­u gi÷a kÕt qu¶ thu ®­îc vµ l­îng chi phÝ ®· bá ra trong c¸c ®iÒu kiÖn giíi h¹n vÒ nguån lùc. Sö dông ®Êt n«ng nghiÖp cã hiÖu qu¶ cao th«ng qua viÖc bè trÝ c¬ cÊu c©y trång, vËt nu«i lµ mét trong nh÷ng vÊn ®Ò ®­îc quan t©m hiÖn nay cña hÇu hÕt c¸c n­íc trªn thÕ giíi. Nã kh«ng chØ thu hót sù quan t©m cña c¸c nhµ khoa häc, c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch, c¸c nhµ kinh doanh n«ng nghiÖp mµ cßn lµ mong muèn cña c¶ nhµ n«ng - nh÷ng ng­êi trùc tiÕp tham gia vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. C¨n cø vµo nhu cÇu thÞ tr­êng, thùc hiÖn ®a d¹ng ho¸ c©y trång vËt nu«i trªn c¬ së lùa chän c¸c s¶n phÈm cã ­u thÕ ë tõng ®Þa ph­¬ng, tõ ®ã nghiªn cøu ¸p dông c«ng nghÖ míi nh»m lµm cho s¶n phÈm cã tÝnh c¹nh tranh cao, lµ mét trong nh÷ng ®iÒu tiªn quyÕt ®Ó ph¸t triÓn nÒn n«ng nghiÖp hiÖn nay. 2.1.2. Ph©n lo¹i hiÖu qu¶ Ngµy nay, mäi ho¹t ®éng s¶n xuÊt cña con ng­êi ®Òu h­íng ®Õn môc tiªu lµ kinh tÕ. Tuy nhiªn, ®Ó s¶n xuÊt ®¹t ®­îc hiÖu qu¶ th× nhÊt thiÕt kh«ng chØ ®¹t môc tiªu vÒ kinh tÕ mµ ®ång thêi ph¶i t¹o ra nhiÒu kÕt qu¶ liªn quan ®Õn ®êi sèng x· héi vµ m«i tr­êng cña con ng­êi. Nh÷ng kÕt qu¶ ®ã cã thÓ lµ: - C¶i thiÖn ®iÒu kiÖn sèng vµ lµm viÖc cña con ng­êi, n©ng cao thu nhËp; - C¶i t¹o x· héi, n©ng cao ®êi sèng tinh thÇn cho ng­êi d©n; - C¶i t¹o m«i tr­êng sinh th¸i, t¹o ra mét sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng trong sö dông ®Êt. C¨n cø vµo nh÷ng môc tiªu cã thÓ ®¹t ®­îc ng­êi ta chia hiÖu qu¶ thµnh 3 lo¹i: * HiÖu qu¶ kinh tÕ HiÖu qu¶ kinh tÕ lµ mét ph¹m trï kinh tÕ ph¶n ¸nh chÊt l­îng cña c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt. Môc tiªu cña s¶n xuÊt lµ ®¸p øng møc sèng ngµy cµng t¨ng vÒ mÆt vËt chÊt vµ tinh thÇn cña toµn x· héi, trong khi nguån lùc s¶n xuÊt x· héi ngµy cµng trë nªn khan hiÕm. ViÖc n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ lµ mét ®ßi hái kh¸ch quan cña mäi nÒn s¶n xuÊt x· héi. XuÊt ph¸t tõ c¸c gãc ®é nghiªn cøu kh¸c nhau ®Õn nay ®· cã rÊt nhiÒu c¸c quan ®iªm kh¸c nhau vÒ hiÖu qu¶ kinh tÕ sö dông ®Êt: - Quan ®iÓm thø nhÊt: tÝnh hiÖu qu¶ theo C¸c M¸c th× quy luËt kinh tÕ ®Çu tiªn trªn c¬ së s¶n xuÊt tæng thÓ lµ quy luËt tiÕt kiÖm thêi gian vµ ph©n ph«i mét c¸ch cã kÕ ho¹ch thêi gian lao ®éng theo c¸c nganh s¶n xuÊt kh¸c nhau. Trªn c¬ së thùc hiÖn vÊn ®Ò tiÕt kiÖm vµ ph©n phèi mét c¸ch hîp lý thêi gian lao ®éng (vËt ho¸ vµ lao ®éng sèng) gi÷a c¸c ngµnh. Theo quan ®iÓm cña M¸c ®ã lµ quy luËt “tiÕt kiÖm”, lµ “t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng x· héi” hay ®ã lµ t¨ng hiÖu qu¶. ¤ng cho r»ng: “N©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng, v­ît qua nhu cÇu c¸ nh©n cña ng­êi lao ®éng lµ c¬ së cña hÕt th¶y mäi x· héi” [3]. - Quan ®iÓm thø 2: C¸c nhµ kinh tÕ XHCN, ®¹i diÖn lµ Liªn X« cò ®· dùa vµo lý luËn chung cña C¸c M¸c ®Ó ph¸t triÓn CNXH. ë ®©y, hiÖu qu¶ kinh tÕ cao ®­îc biÓu hiÖn b»ng sù ®¸p øng ®­îc yªu cÇu quy luËt kinh tÕ c¬ b¶n cña CNXH vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cao ®­îc x¸c ®Þnh b»ng nhÞp ®é t¨ng tæng s¶n phÈm x· héi hoÆc thu nhËp quèc d©n cao. Do vËy quan ®iÓm nµy míi chØ ®Ó cËp ®Õn nhu cÇu tiªu dïng, quü tiªu dïng lµ môc ®Þch cuèi cïng cÇn ®¹t ®­îc cña nÒn s¶n xuÊt x· héi, nh­ng ch­a ®Ò cËp ®Õn quü tÝch luü ®Ó lµm ®iÒu kiÖn ph­¬ng tiÖn ®¹t ®­îc môc ®Ých ®ã [1]. - Quan ®iÓm thø 3: C¸c nhµ khoa häc kinh tÕ Samuelson – Nordhuas cho r»ng: “HiÖu qu¶ cã nghÜa lµ kh«ng l·ng phÝ”. Nghiªn cøu hiÖu qu¶ ph¶i xÐt ®Õn chi phÝ c¬ héi, “hiÖu qu¶ s¶n xuÊt ph¶i diÔn ra khi x· héi kh«ng thÓ t¨ng s¶n l­îng mét lo¹i hµng ho¸ nµy mµ kh«ng c¾t gi¶m s¶n l­îng mét lo¹i hµng ho¸ kh¸c. Mäi nÒn kinh tÕ cã hiÖu qu¶ ph¶i n»m trªn ®­êng giíi h¹n vµ s¶n l­îng tiÒm n¨ng s¶n xuÊt cña nã” [7]. - Quan ®iÓm thø 4: HiÖu qu¶ trªn quan ®iÓm kinh tÕ thÞ tr­êng: X· héi chÞu sù chi phèi bëi quy luËt khan hiÕm nguån lùc, thùc tÕ c¸c nguån lùc nh­ ®Êt ®ai, lao ®éng, vèn, tµi nguyªn thiªn nhiªn...khan hiÕm. Trong khi ®ã nhu cÇu x· héi t¨ng nhanh c¶ vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng. Do vËy, vÊn ®Ò ®Æt ra lµ ph¶i tiÕt kiÖm nguån lùc, tõng b­íc n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông c¸c nguån lùc nãi chung, tr­íc hÕt mçi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ph¶i lùa chän ®Çu vµo tèi ­u [27]. Nh­ vËy, trªn thùc tÕ cã rÊt nhiÒu quan ®iÓm kh¸c nhau vÒ hiÖu qu¶ kinh tÕ, nã lµ mét ph¹m trï kinh tÕ chung nhÊt, lµ kh©u trung t©m cña c¸c lo¹i hiÖu qu¶. HiÖu qu¶ kinh tÕ cã kh¶ n¨ng l­îng ho¸, tÝnh to¸n chÝnh x¸c trong mèi quan hÖ so s¸nh gi÷a l­îng kÕt qu¶ ®¹t ®­îc vµ chi phÝ bá ra trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. KÕt qu¶ ®¹t ®­îc lµ phÇn gi¸ trÞ thu ®­îc cña s¶n phÈm ®Çu ra, l­îng chi phÝ bá ra lµ phÇn c¸c nguån lùc ®Çu vµo. Mèi t­¬ng quan ®ã cÇn xem xÐt c¶ vÒ phÇn so s¸nh tuyÖt ®èi vµ so s¸nh t­¬ng ®èi còng nh­ xem xÐt mèi quan hÖ chÆt chÏ gi÷a hai ®¹i l­îng ®ã. HiÖu qu¶ kinh tÕ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp vÒ b¶n chÊt còng gièng nh­ c¸c ngµnh s¶n xuÊt kh¸c: Víi mét diÖn tÝch ®Êt ®ai nhÊt ®Þnh s¶n xuÊt ra mét khèi l­îng cña c¶i vËt chÊt nhiÒu nhÊt víi mét l­îng ®Çu t­ chi phÝ vÒ vËt chÊt vµ lao ®éng thÊp nhÊt nh»m ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng t¨ng vÒ vËt chÊt cña x· héi [ 19]. * HiÖu qu¶ x· héi HiÖu qu¶ x· héi lµ mèi t­¬ng quan so s¸nh gi÷a kÕt qu¶ xÐt vÒ mÆt x· héi vµ tæng chi phÝ bá ra [22], [36]. ë ®©y, hiÖu qu¶ x· héi ph¶n ¸nh nh÷ng khÝa c¹nh vÇ mèi quan hÖ x· héi gi÷a con ng­êi víi con ng­êi nh­ vÊn ®Ò c«ng ¨n viÖc lµm, xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, ®Þnh canh, ®Þnh c­, c«ng b»ng x· héi..... HiÖu qu¶ x· héi trong sö dông ®Êt n«ng nghiÖp ®­îc x¸c ®Þnh b»ng kh¶ n¨ng t¹o viÖc lµm trªn mét ®¬n vÞ diÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp. Trong giai ®o¹n hiÖn nay, viÖc ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ x· héi cña c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt n«ng nghiÖp ®ang ®­îc nhiÒu nhµ khoa häc ®Æc biÖt quan t©m [29]. * HiÖu qu¶ m«i tr­êng HiÖu qu¶ m«i tr­êng trong sö dông ®Êt lµ mét vÊn ®Ò mang tÝnh toµn cÇu, ngµy nay ®ang ®­îc ®Æc biÖt quan t©m vµ kh«ng thÓ bá qua khi ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt. §iÒu nµy cã nghÜa lµ mäi ho¹t ®éng s¶n xuÊt, mäi biÖn ph¸p khoa häc kü thuËt, mäi gi¶i ph¸p vÒ qu¶n lý...®­îc coi lµ cã hiÖu qu¶ khi chóng kh«ng g©y tæn h¹i hay cã nh÷ng t¸c ®éng xÊu ®Õn m«i tr­êng ®Êt, m«i tr­êng n­íc vµ m«i tr­êng kh«ng khÝ còng nh­ kh«ng lµm ¶nh h­ëng xÊu ®Õn m«i sinh vµ ®a d¹ng sinh häc. Trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, hiÖu qu¶ m«i tr­êng lµ hiÖu qu¶ mang tÝnh l©u dµi, võa ®¶m b¶o lîi Ých hiÖn t¹i mµ kh«ng lµm ¶nh h­ëng xÊu ®Õn t­¬ng lai, nã g¾n chÆt víi qu¸ tr×nh khai th¸c, sö dông vµ b¶o vÖ tµi nguyªn ®Êt cµ m«i tr­êng sinh th¸i [37] 2.1.3. Quan ®iÓm vÒ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp bÒn v÷ng 2.1.3.1. Kh¸i qu¸t vÒ ®Êt n«ng nghiÖp vµ t×nh h×nh sö dông ®Êt n«ng nghiÖp §Êt n«ng nghiÖp lµ ®Êt ®­îc x¸c ®Þnh chñ yÕu ®Ó sö dông vµo s¶n xuÊt n«ng nghiÖp nh­ trång trät, ch¨n nu«i, nu«i trång thuû s¶n hoÆc nghiªn cøu thÝ nghiÖm vÒ n«ng nghiÖp. Trong giai ®o¹n ®Çu ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi, khi møc sèng cña con ng­êi cßn thÊp, c«ng n¨ng chñ yÕu cña ®Êt lµ tËp trung vµo s¶n xuÊt vËt chÊt, ®Æc biÖt trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp chñ yÕu nhá lÎ, tù cung, tù cÊp ®Ó phôc vô viÖc ¨n, ë, mÆc... Khi con ng­êi biÕt sö dông ®Êt ®ai vµo cuéc sèng còng nh­ s¶n xuÊt th× ®Êt ®ai ®ãng vai trß quan träng trong hiÖn t¹i vµ t­¬ng lai. Tõ thÕ kû XVIII vµ nhÊt lµ thÕ kû XX, viÖc ph¸t triÓn c«ng nghiÖp vµ khoa häc kü thuËt ®· ®em l¹i thµnh tùu kú diÖu lµ thay ®æi h¼n bé mÆt tr¸i ®Êt vµ cuéc sèng con ng­êi. Nh­ng do ch¹y theo lîi nhuËn tèi ®a côc bé kh«ng cã mét chiÕn l­îc ph¸t triÓn chung nªn ®· g©y ra hËu qu¶ tiªu cùc: « nhiÔm m«i tr­êng vµ tho¸i ho¸ ®Êt. Hµng n¨m gÇn 12 triÖu ha rõng nhiÖt ®íi bÞ tµn ph¸ ë ch©u Mü La tinh vµ ch©u ¸. C©n b»ng sinh th¸i bÞ ph¸ vì, hµng triÖu ha ®Êt ®ai bÞ hoang m¹c ho¸ [13]. Theo kÕt qu¶ ®iÒu tra cña UNDP vµ Trung t©m th«ng tin nghiªn cøu ®Êt quèc tÕ (ISRIC) ®· cho thÊy c¶ thÕ giíi cã kho¶ng 13,4 tû ha ®Êt th× ®· cã 2 tû ha bÞ tho¸i ho¸ ë c¸c møc ®é kh¸c nhau trong ®ã ch©u ¸ vµ ch©u Phi lµ 1,2 tû ha chiÕm 62% tæng diÖn tÝch ®Êt bÞ tho¸i ho¸ [5]. Sè liÖu trªn cho ta thÊy ®Êt ®ai bÞ tho¸i ho¸ tËp trung ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. Trong lÞch sö ph¸t triÓn cña thÕ giíi bÊt cø n­íc nµo dï ph¸t triÓn hay ®ang ph¸t triÓn th× viÖc s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ®Òu cã vÞ trÝ quan träng trong nÒn kinh tÕ, t¹o ra sù æn ®Þnh x· héi vµ møc an toµn l­¬ng thùc quèc gia. S¶n phÈm n«ng nghiÖp lµ nguån t¹o ra thu nhËp ngo¹i tÖ, tuú theo lîi thÕ cña m×nh mµ mçi n­íc cã thÓ xuÊt khÈu thu ngo¹i tÖ hay trao ®æi lÊy s¶n phÈm c«ng nghiÖp ®Ó ®Çu t­ l¹i cho n«ng nghiÖp vµ c¸c ngµnh kh¸c trong nÒn kinh tÕ quèc d©n. Theo ®¸nh gi¸ cña Ng©n hµng thÕ giíi, hiÖn t¹i d©n sè thÕ giíi vµo kho¶ng h¬n 6 tû ng­êi th× l­îng l­¬ng thùc cßn cã thÓ ®¸p øng ®­îc, tuy nhiªn kh«ng ®ång ®Òu gi÷a c¸c vïng. V× vËy, trong thêi gian tíi n«ng nghiÖp sÏ ph¶i g¸nh chÞu søc Ðp cña nhu cÇu l­¬ng thùc, thùc phÈm ngµy cµng t¨ng cña con ng­êi. HiÖn nay trªn thÕ giíi cã kho¶ng 3,3 tû ha ®Êt n«ng nghiÖp, trong ®ã ®· khai th¸c ®­îc 1,5 tû ha, cßn l¹i ®a phÇn lµ ®Êt xÊu, s¶n xuÊt n«ng nghiÖp gÆp nhiÒu khã kh¨n. Quy m« ®Êt n«ng nghiÖp ®­îc ph©n bè nh­ sau: Ch©u Mü 35 %, Ch©u ¸ 26 %, Ch©u ¢u 13 %, Ch©u Phi 20 %, Ch©u §¹i D­¬ng 6 %. B×nh qu©n diÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp trªn ®Çu ng­êi toµn thÕ giíi lµ 12.000 m2 (Mü 2000 m2, Bungari 7000 m2, NhËt B¶n 650 m2). Theo b¸o c¸o cña UNDP n¨m 1995 ë khu vùc §«ng Nam ¸ b×nh qu©n diÖn tÝch ®Êt trªn ®Çu ng­êi cña mét sè n­íc nh­ sau: Indonesia 0,12 ha, Malaysia 0,27 ha, Philippin 0,13 ha, Thailand 0,42 ha, ViÖt Nam 0,1 ha [1]. Theo Vò ThÞ Ph­¬ng Thuþ (2000), [22] d©n sè thÕ giíi t¨ng nhanh trong vßng 25 n¨m (1965 – 1990) lµ 86,5 % (tõ 3.027 triÖu ng­êi ®Õn 5.100 triÖu ng­êi) trong khi ®ã diÖn tÝch ®Êt canh t¸c chØ t¨ng 9,7 % (tõ 1.380 triÖu ha ®Õn 1.520 triÖu ha). Dù kiÕn tÝnh ®Õn n¨m 2025 d©n sè thÕ giíi t¨ng lªn 8.300 triÖu ng­êi, diÖn tÝch ®Êt canh t¸c t¨ng lªn kh«ng ®¸ng kÓ (1.650 triÖu ha), do ®ã diÖn tÝch ®Êt canh t¸c b×nh qu©n ®Çu ng­êi sÏ tiÕp tôc gi¶m chØ cßn 1.990 m2. Theo kÕt qu¶ kiÓm kª ®Êt ®ai n¨m 2005 [17] tæng diÖn tÝch tù nhiªn cña c¶ n­íc lµ 33.121.159 ha, trong ®ã diÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp chØ cã 24.822.560 ha; d©n sè lµ 80.902,4 triÖu ng­êi, b×nh qu©n diÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp lµ 3.068 m2/ng­êi. So s¸nh víi 10 n­íc khu vùc §«ng Nam ¸, tæng diÖn tÝch tù nhiªn cña ViÖt Nam xÕp thø 2, b×nh qu©n diÖn tÝch ®Êt tù nhiªn trªn ®Çu ng­êi cña ViÖt Nam ®øng vÞ trÝ thø 9 trong khu vùc. V× vËy, viÖc n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông ®Êt nh»m tho¶ m·n nhu cÇu cho x· héi vÒ n«ng s¶n phÈm ®ang trë thµnh mét trong nh÷ng mèi quan t©m lín nhÊt cña ng­êi qu¶n lý vµ sö dông ®Êt. 2.1.3.2. Quan ®iÓm sö dông ®Êt n«ng nghiÖp Tõ khi biÕt sö dông ®Êt ®ai vµo môc ®Ých sinh tån cña m×nh, ®Êt ®ai ®· trë thµnh c¬ së cÇn thiÕt cho sù sèng hiÖn t¹i còng nh­ cho t­¬ng lai ph¸t triÓn cña con ng­êi. Tr­íc ®©y, khi d©n sè cßn Ýt, viÖc khai th¸c ®Êt ®ai ®Ó ®¸p øng nhu cÇu cña con ng­êi lµ qu¸ dÔ dµng, con ng­êi ch­a lµm ¶nh h­ëng lín ®Õn tµi nguyªn ®Êt. Nh­ng ®Êt ®ai lµ nguån tµi nguyªn cã h¹n trong khi ®ã nhu cÇu cña con ng­êi vÒ c¸c s¶n phÈm ®­îc lÊy tõ ®Êt ngµy cµng t¨ng. Mét vµi thËp kû trë l¹i ®©y, do søc Ðp tõ sù gia t¨ng d©n sè, nhu cÇu cña qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ vµ ph¸t triÓn c¸c ngµnh kinh tÕ ®Æc biÖt lµ ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ®· g©y ¸p lùc rÊt lín ®èi víi ®Êt ®ai, nhÊt lµ ®Êt n«ng nghiÖp. V× vËy, sö dông ®Êt n«ng nghiÖp ë n­íc ta cÇn h­íng tíi môc tiªu n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi trªn c¬ së ®¶m b¶o an ninh l­¬ng thùc, thùc phÈm, t¨ng c­êng nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp vµ h­íng tíi xuÊt khÈu. Sö dông ®Êt n«ng nghiÖp trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp dùa trªn c¬ së c©n nh¾c nh÷ng môc tiªu ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi, tËn dông ®­îc tèi ®a lîi thÕ so s¸nh vÒ ®iÒu kiÖn sinh th¸i vµ kh«ng lµm ¶nh h­ëng xÊu ®Õn m«i tr­êng lµ nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n vµ cÇn thiÕt ®Ó ®¶m b¶o cho khai th¸c vµ sö dông bÒn v÷ng tµi nguyªn ®Êt ®ai. Theo Fetry [39] cho r»ng sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng trong n«ng nghiÖp chÝnh lµ sù b¶o tån ®Êt, n­íc, c¸c nguån ®éng vËt vµ thùc vËt kh«ng bÞ suy tho¸i m«i tr­êng, kü thuËt thÝch hîp, sinh lîi kinh tÕ vµ chÊp nhËn ®­îc vÒ mÆt x· héi. Sö dông ®Êt n«ng nghiÖp bÒn v÷ng dùa trªn c¸c quan ®iÓm [11]: - Duy tr× vµ n©ng cao c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt. - Gi¶m thiÓu møc rñi ro trong s¶n xuÊt. - B¶o vÖ tµi nguyªn tù nhiªn vµ ng¨n chÆn sù tho¸i ®Êt vµ n­íc. - Cã hiÖu qu¶ l©u bÒn. - §­îc x· héi chÊp nhËn N¨m nguyªn t¾c trªn lµ cèt lâi cña viÖc sö dông ®Êt ®ai bÒn v÷ng, nÕu sö dông ®Êt ®ai ®¶m b¶o c¸c nguyªn t¾c trªn th× ®Êt ®ai ®­îc b¶o vÖ cho ph¸t triÓn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng. Môc tiªu cña n«ng nghiÖp bÒn v÷ng lµ x©y dùng mét hÖ thèng æn ®Þnh vÒ mÆt sinh th¸i, cã tiÒm lùc kinh tÕ, cã kh¶ n¨ng tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu cña con ng­êi, mµ kh«ng bãc lét ®Êt, kh«ng g©y « nhiÔm m«i tr­êng. N«ng nghiÖp bÒn v÷ng sö dông nh÷ng ®Æc tÝnh vèn cã cña c©y trång vËt nu«i kÕt hîp víi ®Æc tr­ng cña c¶nh quan vµ cÊu tróc trªn diÖn tÝch ®Êt sö dông mét c¸ch thèng nhÊt. N«ng nghiÖp bÒn v÷ng lµ mét hÖ thèng mµ nhê ®ã con ng­êi cã thÕ tån t¹i ®­îc, sö dông nguån l­¬ng thùc vµ tµi nguyªn phong phó cña thiªn nhiªn mµ kh«ng liªn tôc huû diÖt sù sèng trªn ®Êt. ë ViÖt Nam ®· h×nh thµnh nÒn v¨n minh lóa n­íc hµng ngµn n¨m nay, cã thÓ coi lµ mét m« h×nh n«ng nghiÖp bÒn v÷ng ë vïng ®ång b»ng, thÝch hîp víi ®iÒu kiÖn tù nhiªn ë n­íc ta. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y nhiÒu m« h×nh v­ên – ao – chuång (VAC), m« h×nh n«ng – l©m kÕt hîp trªn ®Êt ®åi thùc chÊt lµ nh÷ng kinh nghiÖp truyÒn thèng ®­îc ®óc rót tõ qu¸ tr×nh ®Êu tranh l©u dµi, bÒn v÷ng víi thiªn nhiªn kh¾c nghiÖt cña con ng­êi ®Ó tån t¹i vµ ph¸t triÓn. 2.2. §Æc ®iÓm sö dông ®Êt vïng ®åi gß 2.2.1. Kh¸i niÖm ®Êt ®åi gß HiÖn nay cã rÊt nhiÒu ý kiÕn kh¸c nhau vÒ giíi h¹n ®é cao cña vïng ®åi gß. TØnh Qu¶ng B×nh xÕp c¸c vïng l·nh thæ cã ®é cao 200m trë xuèng so víi mÆt n­íc biÓn thuéc vïng ®åi gß, tØnh Qu¶ng TrÞ xÕp c¸c vïng cã ®é cao tõ 25m – 300m, tØnh Thõa Thiªn HuÕ th× cho r»ng, ®åi gß lµ vïng ®Êt cã ®é cao 10m – 250m, cßn NghÖ An, Thanh Ho¸ ®· xÕp nh÷ng khu vùc cã ®é cao 400m – 500m vµo vïng ®åi gß. ChÝnh nh÷ng quan niÖm kh¸c nhau nµy dÉn ®Õn diÖn tÝch vïng ®åi gß cña c¸c ®Þa ph­¬ng cã sù kh¸c nhau kh¸ lín. Nh×n chung, ®åi gß ®­îc hiÓu lµ vïng l·nh thæ chuyÓn tiÕp gi÷a nói vµ ®ång b»ng (cã n¬i ch¹y ra s¸t biÓn) hoÆc nh÷ng vïng ®Êt cao xen víi ®ång b»ng, cã ®é cao tõ 10m – 300m so víi mÆt biÓn. [34] Theo mét sè quan ®iÓm kh¸c, ®Êt ®åi gß thuéc vïng ®Êt dèc, lµ ®Êt cã mÆt nghiªng so víi bÒ mÆt tr¸i ®Êt b×nh th­êng. ë ViÖt Nam kh¸i niÖm vÒ ®Êt dèc th­êng ®­îc dïng ®Ó chØ nh÷ng vïng trung du miÒn nói. Tuú theo môc ®Ých sö dông ®Êt ®ai mµ ®é dèc cña vïng trung du miÒn nói ®­îc chia ra nhiÒu cÊp ®é kh¸c nhau: - §èi víi ®Êt s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ®é ®èc cã c¸c cÊp ®é + Tõ 00 – 30 lµ ®Êt b»ng + Dèc nhÑ tõ 30 – 80 + Dèc võa tõ 8-15 0 + Dèc nhiÒu tõ 150 – 25 0 + RÊt dèc: > 250 - §èi víi s¶n xuÊt l©m nghiÖp chñ yÕu ë cÊp ®é dèc tõ 250 trë lªn Trong c¸c vïng ®Êt dèc th× ®Êt ®åi gß c¬ b¶n lµ vïng ®Êt cã ®é dèc nhÑ vµ võa, ë ViÖt Nam chóng ta kh¸i niÖm ®Êt ®åi gß th­êng ®­îc dïng ®Ó chØ c¸c vïng b¸n s¬n ®Þa. 2.2.2. §Æc ®iÓm sö dông ®Êt vïng ®åi gß Nh©n d©n c¸c d©n téc vïng trung du vµ miÒn nói tõ tr­íc tíi nay mét mÆt do ®iÒu kiÖn kinh tÕ kÐm ph¸t triÓn, tr×nh ®é d©n trÝ thÊp, s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ®a sè cßn phô thuéc vµo thiªn nhiªn, nguån n­íc t­íi cho c©y trång chñ yÕu lµ n­íc trêi, do ®ã phÇn lín cã tËp qu¸n canh t¸c gi¶n ®¬n. C©y trång chñ yÕu lµ c©y lóa n­¬ng vµ c©y hoa mµu, nh­ s¾n, ng«... Do thùc hiÖn canh t¸c c©y hµng n¨m, l¹i thiÕu sù quan t©m tíi viÖc b¶o vÖ ®Êt. §èi víi nh÷ng vïng nói cao, c¸c ®ång bµo d©n téc Ýt ng­êi cã phong tôc du canh du c­. Trªn ®Êt n­¬ng dÉy du canh trång c©y l­¬ng thùc, chÝnh v× thÕ theo Ng« ThÕ D©n, TrÇn An Phong [4] “ hµng n¨m bÞ xãi mßn 250-350 tÊn ®Êt mµu/ha”. §èi víi c¸c vïng ®åi gß mét sè n¬i nh©n d©n ®· biÕt ®­a mét sè c©y c«ng nghiÖp ng¾n ngµy vµ dµi ngµy nh­ chÌ, mÝa, døa... vµo s¶n xuÊt. HiÖn nay nhê cã sù ®æi míi vÒ c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ trong ®ã cã n«ng nghiÖp, nhiÒu n¬i ®· m¹nh d¹n ®Çu t­ x©y dùng hÖ thèng giao th«ng, thuû lîi, thùc hiÖn quy ho¹ch sö dông ®Êt g¾n liÒn víi c¸c biÖn ph¸p c¶i t¹o vµ b¶o vÖ ®Êt, do ®ã cã ®iÒu kiÖn tõng b­íc chuyÓn ®Êt trång mµu sang trång c©y ¨n qu¶ vµ c©y c«ng nghiÖp cã gi¸ trÞ xuÊt khÈu cao. ViÖc canh t¸c trªn ®Êt ®åi gß cã nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n chñ yÕu sau: + Nh÷ng lîi thÕ Trªn tÊt c¶ c¸c vïng ®Êt dèc cã rÊt nhiÒu ­u thÕ trong ph¸t triÓn n«ng nghiÖp. Tr­íc hÕt ®ã lµ mét vïng sinh th¸i nh©n v¨n ®a d¹ng vÒ v¨n ho¸ téc ng­êi. Mçi d©n téc ®Òu b¶o l­u nh÷ng tri thøc truyÒn thèng hÕt søc quý gi¸ vÒ canh t¸c n«ng nghiÖp, vÒ qu¶n lý tµi nguyªn. §©y lµ vèn tri thøc ®Þa ph­¬ng ®éc ®¸o ®Ó hä thÝch øng ®­îc víi hoµn c¶nh sèng. H·y quan s¸t c¸ch lµm ruéng bËc thang cña ng­êi H’M«ng ë SaPa, Phong Thæ, Mï Cang Ch¶i....Hä ®· thiÕt kÕ nh÷ng c¸nh ®ång ruéng bËc thang hµng tr¨m bËc cheo leo trªn s­ên dèc; hä chia c¸nh ®ång cña hä thµnh 3 khu vùc (®Ønh, s­ên vµ ch©n nói) mçi khu vùc cã mét thêi vô, mét mËt ®é cÊy riªng. H·y ®Õn th¨m ph­¬ng thøc thæ canh hèc ®¸ cña hä ë Hµ Giang ta sÏ thÊy c¸ch xen canh gèi vô trªn vïng nói ®¸ cùc b¾c Tæ quèc míi tuyÖt vêi lµm sao. H·y xem c¸ch ng­êi Dao vµo nói h¸i thuèc, ng­êi Th¸i lµm m­¬ng, phai, l¸n, lÝn...chóng ta sÏ thÊy tiÒm n¨ng ph¸t triÓn n«ng nghiÖp trªn vïng ®Êt dèc thËt lµ to lín. §Þa h×nh ph­íc t¹p vµ bÞ chia c¾t m¹nh ®· t¹o nªn sù ®a d¹ng cña c¸ hÖ canh t¸c, ®a d¹ng cña c¸c gièng loµi c©y trång vËt nu«i. Chóng ta cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn c¶ c©y, con cña vïng nhiÖt ®íi, ¸ nhiÖt ®íi vµ «n ®íi. §©y lµ mét lîi thÕ trong ph¸t triÓn n«ng s¶n hµng ho¸. KhÝ hËu miÒn nói tuy cã kh¾c nghiÖt nh­ng nh×n chung lµ m¸t mÎ vµ Èm h¬n ®ång b»ng, l¹i kh«ng hoÆc Ýt cã b·o, thuËn lîi cho ph¸t triÓn n«ng nghiÖp. Mét sè vïng cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn nhiÒu lo¹i c©y «n ®íi cã gi¸ trÞ cao vµ ch¨n nu«i bß s÷a, ph¸t triÓn c©y c«ng nghiÖp dµi ngµy, ch¨n nu«i ®¹i gia sóc vµ trång rõng. Còng chÝnh do cã khÝ hËu ®Æc thï, ®· h×nh thµnh tõ l©u ®êi nhiÒu vïng n«ng, l©m ®Æc s¶n nh­ håi, mËn (L¹ng S¬n), QuÕ (Trµ My, V¨n Yªn), Hång (§µ L¹t, L¹ng S¬n), §µo (SaPa), ChÌ (Suèi Giµng, T©n C­¬ng), Cµ phª (Bu«n Ma Thuét).... Do vÞ trÝ ®Þa lý, Trung du – miÒn nói n­íc ta cã nhiÒu lîi thÕ vÒ thÞ tr­êng. C¸c tØnh ®ång b»ng vµ c¸c thµnh phè lín trong khu vùc lµ thÞ tr­êng trùc tiÕp cña c¸c lo¹i n«ng s¶n tõ miÒn nói. MiÒn nói cã ®­êng biªn giíi ch¹y dµi trªn 4000km víi Trung Quèc, Lµo vµ Campuchia, gióp vïng cao cã thÓ dÔ dµng tiÕp cËn._. víi thÞ tr­êng quèc tÕ réng lín [30]. + Nh÷ng h¹n chÕ Khã kh¨n lín nhÊt cho viÖc ph¸t triÓn n«ng nghiÖp trªn vïng ®Êt dèc lµ ®Þa h×nh chia c¾t m¹nh, t¹o thµnh nhiÒu tiÓu vïng sinh th¸i kh¸c biÖt. Trªn c¸c tiÓu vïng ®ã, c¸c d©n téc Ýt ng­êi sinh sèng theo s¾c téc, dßng hä...®· t¹o nªn nh÷ng tËp qu¸n truyÒn thèng vÒ s¶n xuÊt, ®êi sèng, t¹o thµnh c¸c b¶n s¾c v¨n ho¸ d©n téc phong phó. Khã kh¨n thø hai xÐt vÒ mÆt n«ng häc lµ toµn bé ®Êt n«ng nghiÖp bÞ chua (nhiÒu n¬i chua trªn toµn phÉu diÖn), nghÌo l©n – nhÊt lµ l©n dÔ tiªu, hµm l­îng N kh«ng cao, rÊt nghÌo c¸c nguyªn tè vi l­îng - ®Æc biÖt lµ Bo vµ Mo, hµm l­îng nh«m di ®éng cao g©y ngé ®éc cho c©y [31]. Thùc b× che phñ ®Êt kÓ c¶ rõng vµ tÇng ®Êt mÆt ®· bÞ l¹m dông vµ tho¸i ho¸ ngµy cµng nghiªm träng. Theo Ng« ThÕ D©n vµ TrÇn An Phong [4] ®· trÝch dÉn tµi liÖu cña FAO: “...®é che phñ mÆt ®Êt ë c¸c n­íc ®· ph¸t triÓn b×nh qu©n lµ 41%, ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn lµ 29,5% vµ møc an toµn vÒ sinh th¸i lµ 35 %, trong khi ®ã ë n­íc ta theo sè liÖu thèng kª tõ n¨m 1991 chØ cßn 28,9%”, hiÖn nay tû lÖ ®ã cßn thÊp h¬n, lµ do viÖc khai th¸c rõng ngµy cµng lín, nh­ng viÖc trång rõng bæ xung th× qu¸ chËm. §Æc biÖt, theo Ng« ThÕ D©n [4]: “ë ®Þa h×nh vïng T©y b¾c, ®Çu nguån cña Thuû ®iÖn s«ng §µ chØ cßn 10%”. V× vËy ®Êt dÔ bÞ xãi mßn, dÔ bÞ lò lôt khi mïa m­a ®Õn, mïa kh« dÔ g©y ra t×nh tr¹ng thiÕu n­íc nghiªm träng... lµm cho ®Êt ®ai ngµy cµng bÞ tho¸i ho¸ mÊt kh¶ n¨ng s¶n xuÊt, m«i tr­êng tù nhiªn vµ sù c©n b»ng sinh th¸i ngµy cµng bÞ ®¶o lén. VÒ c¬ së vËt chÊt kü thuËt, ®Æc biÖt lµ hÖ thèng giao th«ng cßn l¹c hËu, ch­a ph¸t triÓn, nh÷ng n¬i ®· cã th× bÞ xuèng cÊp nhanh do kh«ng ®­îc söa ch÷a kÞp thêi, lµm cho c«ng viÖc ®i l¹i trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ vËn chuyÓn s¶n phÈm hµng ho¸ gÆp nhiÒu khã kh¨n. C¸c c¬ së vËt chÊt kü thuËt kh¸c nh­: C¸c tr¹m, tr¹i nghiªn cøu vÒ gièng c©y trång, vËt nu«i, c¸c tr¹m thó y, b¶o vÖ thùc vËt, dÞch vô vËt t­ n«ng nghiÖp, ch­a ®¸p ®­îc kÞp thêi nhu cÇu s¶n xuÊt vµ ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña vïng. Tr×nh ®é d©n trÝ ®a sè cßn thÊp, tÖ n¹n x· héi nh­ mª tÝn dÞ ®oan vµ c¸c hñ tôc l¹c hËu kh¸c vÉn cßn phæ biÕn trong ®êi sèng x· héi cña vïng trung du miÒn nói, lµm cho ®êi sèng cña ng­êi lao ®éng khã kh¨n, sù ph¸t triÓn x· héi cña vïng chËm. 2.3. Nh÷ng nghiªn cøu vÒ xãi mßn ®Êt vµ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt dèc 2.3.1. Nguyªn nh©n g©y xãi mßn ®Êt Xãi mßn lµ hiÖn t­îng lµm mÊt líp mÆt hoÆc hoÆc tÇng ®Êt mÆt do giã ë vïng khÝ hËu kh« h¹n hoÆc do n­íc ch¶y trªn bÒ mÆt ë vïng khÝ hËu Èm ­ít. ë ViÖt Nam, xãi mßn chñ yÕu lµ do n­íc g©y ra. Nguyªn nh©n g©y ra xãi mßn ë ViÖt Nam: - L­îng m­a lín vµ tËp trung. - §Êt dèc t¹o dßng ch¶y. - Th¶m thùc vËt che phñ bÞ tµn ph¸ mét c¸ch nÆng nÒ do du canh, du c­, chÆt ph¸ rõng bõa b·i, do hËu qu¶ cña chiÕn tranh. Nh÷ng yÕu tè ¶nh h­ëng ®Õn l­îng ®Êt bÞ xãi mßn bao gåm m­a, ®é dèc, chiÒu dµi s­ên dèc, møc ®é che phñ cña c©y vµ tÝnh chÊt ®Êt dèc. §Êt cã rõng che phñ th× l­îng ®Êt bÞ xãi mßn kh«ng ®¸ng kÓ. Theo TrÇn An Phong [16]: + NÕu ®Êt cã rõng, ®Êt bÞ tr«i 3-12 tÊn/ha/n¨m. + NÕu ®Êt cã trång cµ phª hay chÌ bÞ tr«i 22-70 tÊn/ha/n¨m. + NÕu ®Êt kh«ng trång trät chØ cã cá tù nhiªn bÞ tr«i 150-235 tÊn/ha/n¨m. + NÕu ®Êt trång s¾n vµ lóa n­¬ng bÞ tr«i 175-260 tÊn/ha/n¨m. NguyÔn Quang Mü nghiªn cøu ¶nh h­ëng cña ®é dèc ®Õn xãi mßn ®Êt trªn ®Êt ®á bazan cã trång chÌ mét tuæi nhËn thÊy [12]: + §é dèc 30 ®Êt bÞ mÊt ®i 96 tÊn/ha/n¨m. + §é dèc 80 ®Êt bÞ mÊt ®i 211 tÊn/ha/n¨m. + §é dèc 150 ®Êt bÞ mÊt ®i 305 tÊn/ha/n¨m. Lª V¨n Khoa vµ céng t¸c viªn nghiªn cøu ¶nh h­ëng cña chiÒu dµi s­ên dèc tíi c­êng ®é xãi mßn rót ra nhËn xÐt: nÕu t¨ng chiÒu dµi s­ên dèc lªn 2 lÇn th× l­îng ®Êt bÞ xãi mßn t¨ng 7-8 lÇn [9]. Khi nghiªn cøu thùc tÕ ë ViÖt Nam nhiÒu nhµ khoa häc còng ®· ®­a ra ®­îc nh÷ng sè liÖu quan träng vÒ t×nh h×nh xãi mßn ®Êt trªn c¸c vïng trung du, miÒn nói ë c¸c ®Þa ph­¬ng kh¸c nhau. Theo Th¸i Phiªn [15] cho biÕt kÕt qu¶ nghiªn cøu ë Ba V× (Hµ T©y), cho thÊy l­îng ®Êt mÊt kh¸c nhau tuú thuéc vµo l­îng m­a, c­êng ®é m­a trong n¨m vµ c¸c biÖn ph¸p kü thuËt ®­îc ¸p dông. Víi ®é dèc kho¶ng 80 – 100 t¹i c¸c « thÝ nghiÖm nghiªn cøu ®Êt trèng vµ trªn ®Êt trång c©y kh«ng ¸p dông c¸c biÖn ph¸p chèng xãi mßn, l­îng ®Êt bÞ cuèn tr«i do xãi mßn cao h¬n 30 – 50% (2-5 tÊn/ha/n¨m) so víi c¸c « cã ¸p dông b¨ng c©y xanh chèng xãi mßn (1 -2 tÊn/ha/n¨m). Khi nghiªn cøu trªn ®Êt bazan ë §aklak (T©y Nguyªn), theo Hå C«ng Trùc, L­¬ng §øc Loan [28], l­îng ®Êt bÞ xãi mßn trªn c¸c ®é dèc kh¸c nhau. Sè liÖu thÓ hiÖn trong biÓu 2.1. BiÓu 2.1: L­îng ®Êt bÞ xãi mßn trªn c¸c ®é dèc kh¸c nhau ë §aklak (T©y Nguyªn) C©y trång §é dèc (®é) L­îng m­a (mm) L­îng ®Êt mÊt (tÊn/ha) Lóa n­¬ng 50 - 70 100 - 120 1530 1530 255,0 138,3 S¾n 100 - 150 240 - 250 1235 1235 154,0 218,3 Cµ phª 70 - 80 100 - 120 1520 1520 50,2 113,1 Qua b¶ng sè liÖu chóng ta thÊy r»ng, ®èi víi c¸c vïng ®Êt dèc trång c¸c lo¹i c©y l©u n¨m th× l­îng ®Êt bÞ mÊt do xãi mßn sÏ thÊp h¬n, nh­ng cïng mét lo¹i c©y trång, ë nh÷ng vïng cã ®é dèc lín h¬n th× l­îng ®Êt mÊt ®i sÏ lín h¬n. Theo mét sè t¸c gi¶ kh¸c [24] khi nghiªn cøu vÒ xãi mßn trªn ®Êt canh t¸c n­¬ng rÉy cña ®ång bµo d©n téc thiÓu sè, cho thÊy: mçi n¨m tÇng ®Êt bÞ hao mßn tõ 1,5 – 3cm, mçi ha cã thÓ bÞ tr«i 130 – 200 tÊn ®Êt. Khi nghiªn cøu vÒ sù biÕn ®æi ®é ph× nhiªu cña ®Êt theo c¸c ph­¬ng thøc canh t¸c kh¸c nhau vÒ xãi mßn trªn ®Êt n­¬ng rÉy, theo t¸c gi¶ Th¸i Phiªn vµ NguyÔn Tö Siªm [15] kÕt qu¶ nghiªn cøu xãi mßn trªn ®Êt canh t¸c n­¬ng rÉy, ®èi víi c¸c lo¹i ®Êt kh¸c nhau, l­îng ®Êt bÞ xãi mßn sÏ kh¸c nhau trªn c¸ ®é dèc kh¸c nhau, víi c¸c c©y trång kh¸c nhau, sè liÖu ®­îc thÓ hiÖn qua biÓu 2.2. Qua ®ã ta thÊy r»ng, trªn c¸c vïng ®Êt cã ®é dèc cao mµ trång c¸c c©y hµng n¨m th× kh«ng nh÷ng n¨ng suÊt kh«ng cao mµ cßn bÞ mÊt ®Êt do xãi mßn nhiÒu h¬n. Xãi mßn ®Êt ®­îc chia thµnh: xãi mßn mÆt, xãi mßn r·nh, trong ®ã cã nh÷ng r·nh xãi mßn to thµnh c¸c ®­êng m­¬ng tho¸t n­íc vµ xãi mßn r·nh nhá. Xãi mßn mÆt lµm cho líp ®Êt mÆt mÊt dÇn ®i mét c¸ch ©m thÇm lÆng lÏ, nÕu kh«ng ®Ó ý th­êng bÞ bá qua. BiÓu 2.2: Xãi mßn trªn ®Êt n­¬ng rÉy ®èi víi tõng lo¹i ®Êt ChØ tiªu theo dâi §Êt n©u ®á bazan §Êt n©u ®á bazan §Êt x¸m trªn Granit C©y trång §é dèc (®é) Sè n¨m canh t¸c §é dµy tÇng ®Êt L­îng ®Êt bÞ xãi mßn (tÊn/ha/n¨m) N¨ng suÊt (tÊn/ha) Cµ phª 12 Cµ phª 15 tuæi Trªn 2 m 48 3,5 Lóa rÉy 10 Vô 2 sau 8 n¨m bá ho¸ Trªn 2 m 65 1,8 Lóa rÉy 15 3 n¨m sau khai hoang 1,5 m 88 1,1 Nguån: [Th¸i Phiªn, NguyÔn Tö Siªm, 1998, Canh t¸c b¶o vÖ ®Êt dèc ë ViÖt Nam, Nxb N«ng nghiÖp , Hµ Néi] L­îng ®Êt bÞ xãi mßn th­êng phô thuéc vµ chÕ ®é canh t¸c. Trong mét thêi gian dµi, chÕ ®é du canh vïng ®åi nói ë n­íc ta ®· ®Ó l¹i hËu qu¶ lµ tõ ®Êt rõng, sau khi khai ph¸ trång c©y ng¾n ngµy, chu kú ®Êt bá ho¸ ®Ó phôc håi ®é ph× nhiªu rót ng¾n, nªn hiÖn cã kho¶ng 17,7 triÖu ha ®Êt dèc bÞ suy tho¸i ë c¸c møc ®é kh¸c nhau. TÇng ®Êt cø máng dÇn trong qu¸ tr×nh canh t¸c. Sù ph©n bè ®Êt dèc vµ ®Êt bÞ tho¸i ho¸ do xãi mßn ë c¸c vïng kinh tÕ sinh th¸i ë n­íc ta ®­îc thÓ hiÖn qua biÓu 2.3. BiÓu 2.3: Ph©n bè ®Êt dèc vµ ®Êt bÞ tho¸i ho¸ do xãi mßn ë c¸c vïng Vïng DiÖn tÝch (TriÖu ha) §Êt dèc (>50,%) §Êt cã rõng (%) §Êt tho¸i ho¸ (%) DiÖn tÝch (TriÖu ha) % Trung du miÒn nói B¾c bé 9,8 95 9 7,84 80 B¾c Trung bé 5,2 80 12 3,64 70 Nam Trung bé 4,4 70 13 2,86 65 T©y Nguyªn 5,5 90 23 2,86 60 Tæng 24,9 17,64 Nguån: [Héi khoa häc ®Êt ViÖt Nam, (2000), §Êt ViÖt Nam, Nxb n«ng nghiÖp, Hµ Néi] H·y lµm mét con tÝnh ­íc l­îng vÒ tæn thÊt do xãi mßn trªn ®Êt dèc, nÕu lÊy l­îng xãi mßn tèi thiÓu b×nh qu©n lµ 10 tÊn/ha/n¨m víi hµm l­îng chÊt dinh d­ìng trung b×nh theo l­îng ®Êt tr«i lµ C=2%, N=0,18%, P2O5=0,08%, K2O=0,05% ®Ó quy ra l­îng ph©n bãn t­¬ng ®­¬ng th× thiÖt h¹i do xãi mßn ®Êt lµ rÊt lín, sè liÖu ®­îc thÓ hiÖn qua biÓu 2.4. BiÓu 2.4: ¦íc tÝnh thiÖt h¹i tèi thiÓu do xãi mßn trªn ®Êt dèc ChÊt mÊt ®i TÝnh ra ph©n bãn (kg/ha/n¨m) Thµnh tiÒn (®ång/ha/n¨m) ChÊt h÷u c¬ 200 kg ph©n chuång 2.000 N 20 kg ph©n Urª 40.000 P2O5 8 kg ph©n Supe L©n 8.000 K2O 5 kg ph©n Kali 10.000 Céng 60.000 Nguån: [Héi khoa häc ®Êt ViÖt Nam, (2000), §Êt ViÖt Nam, Nxb n«ng nghiÖp, Hµ Néi]   Gi¶ thö ë n­íc ta chØ cã 10 triÖu ha ®Êt bÞ xãi mßn víi l­îng ®Êt mÊt ®o b×nh qu©n lµ 10 tÊn/ha/n¨m, th× hµng n¨m ®· mÊt ®i mét l­îng dinh d­ìng cho c©y trång t­¬ng ®­¬ng víi gi¸ trÞ ph©n bãn ph¶i mua lµ 10 triÖu x 60.000 ®ång/ha = 600 tû ®ång. §ã lµ ch­a tÝnh l­îng dinh d­ìng mÊt di do röa tr«i, do n­íc thÊm theo chiÒu s©u. Trong thùc tÕ, thiÖt h¹i vÒ xãi mßn ®Êt cßn lín h¬n nhiÒu. Sè liÖu theo dâi trªn ®Êt phiÕn th¹ch dèc kho¶ng 150 t¹i Hoµ S¬n, L­¬ng S¬n, Hoµ B×nh sau 6 n¨m canh t¸c c©y ng¾n ngµy trªn ®Êt canh t¸c kh«ng ¸p dông c¸c biÖn ph¸p chèng xãi mßn, tæn thÊt tÝnh b»ng tiÒn nh­ sau [23]: + 4.757 kg h÷u c¬, t­¬ng ®­îc víi 23 tÊn ph©n chuång x 100.000 ®ång/tÊn = 2.300.000 ®ång; + 141 kg N t­¬ng ®­¬ng víi 313 kg urª x 2.500 ®ång/kg = 783.000 ®ång; + 245 kg P2O5 t­¬ng ®­¬ng 1531 kg ph©n l©n V¨n ®iÓn x 1.000®ång/kg = 1.531.000 ®ång; + 313 kg K2O t­¬ng ®­¬ng 521 kg ph©n kali x 2.000 ®ång/kg = 1.043.000 ®ång. Tæng céng: 5.657.000 ®ång/ha trong 6 n¨m Nh­ vËy tæn thÊt do xãi mßn hµng n¨m lªn ®Õn kho¶ng 1 triÖu ®ång/ha. Trong ®iÒu kiÖn cã ¸p dông c¸c biÖn ph¸p chèng xãi mßn ®¬n gi¶n nh­ t¹o b»ng c©y xanh ®ång møc, lµm bê m­¬ng...l­îng tæn thÊt do xãi mßn gi¶m ®i 50 – 70% so víi ®èi chøng. Theo tÝnh to¸n cña c¸c tr¹m thuû v¨n, hµng n¨m ®Êt bÞ cuèn tr«i ra biÓn t­¬ng ®­¬ng kho¶ng 100.000 tÊn ®¹m, 60.000 tÊn l©n, 200.000 tÊn kali vµ 1 triÖu tÊn mïn. L­îng dinh d­ìng ®ã tÝnh ra tiÒn ®Ó mua ph©n bãn t­¬ng ®­¬ng th× hµng n¨m do xãi mßn ta ®· mÊt ®i trªn 500 tû ®ång. Trong thùc tÕ gi¸ trÞ mÊt ®i cßn lín h¬n nhiÒu, v× l­îng ®Êt vµ dinh d­ìng mÊt ®i ®ã ch¼ng thÓ nµo vµ ch¼ng bao giê bï l¹i ®­îc. Trªn 7,7 triÖu ha ®Êt trèng ®åi nói träc trong toµn quèc lµ hËu qu¶ nÆng nÒ cña qu¸ tr×nh ph¸ rõng tuú tiÖn trong sö dông ®Êt [45]. 2.3.2. Nh÷ng nghiªn cøu vÒ sö dông ®Êt chèng xãi mßn 2.3.2.1. Nh÷ng nghiªn cøu vÒ sö dông ®Êt chèng xãi mßn trªn thÕ giíi Quan ®iÓm sö dông ®Êt vïng ®åi gß cña c¸c n­íc trªn thÕ giíi ®Òu cã xu h­íng sö dông ®Êt bÒn v÷ng, g¾n t¨ng tr­ëng kinh tÕ víi tÝnh bÒn v÷ng vÒ mÆt sinh th¸i vµ x· héi. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ kh«ng chØ quan t©m tíi t¨ng tr­ëng kinh tÕ ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng nhu cÇu bøc xóc tr­íc m¾t (nh­ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò l­¬ng thùc, t¨ng thu nhËp cho c¸c hé n«ng d©n, xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo....) mµ cßn ®ßi hái ph¶i t¹o ra ®­îc nh÷ng nh©n tè nu«i d­ìng sù t¨ng tr­ëng l©u dµi. Trªn thÕ giíi ®· cã rÊt nhiÒu nghiªn cøu quan t©m tíi viÖc sö dông ®Êt vïng ®åi gß, nh­ng ban ®Çu c¸c nghiªn cøu nµy chØ quan t©m tíi hiÖu qu¶ kinh tÕ, mµ ch­a quan t©m tíi vÊn ®Ò b¶o vÖ ®Êt vµ b¶o vÖ m«i tr­êng. Vµo thÕ kû thø 19 khi mµ diÖn tÝch ®Êt ®ai phôc vô cho s¶n xuÊt nhÊt lµ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ngµy cµng bÞ thu hÑp vµ gi¶m chÊt l­îng th× c¸c nhµ khoa häc ®· quan t©m tíi vÊn ®Ò sö dông ®Êt chèng xãi mßn. Trong ®ã cã c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ xãi mßn ®Êt d­íi ho¹t ®éng canh t¸c cña nhµ b¸c häc Volni tiÕn hµnh n¨m 1870, vµ tiÕp theo lµ c¸c nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ Mille, Msgrave, Bernett, Bayor, Borrot, Law, Alden.... Giai ®o¹n nµy c¸c nhµ khoa häc chñ yÕu h­íng vµo nghiªn cøu c¸c biÖn ph¸p bè trÝ c¸c b¨ng c©y xanh phßng hé vµ bè trÝ c¸c kiÓu ruéng bËc thang ®Ó ng¨n chÆn, gi¶m bít c­êng ®é cña dßng ch¶y [25]. Giai ®o¹n sau, c¸c nhµ khoa häc cña c¸c n­íc trªn thÕ giíi ®· tËp trung nghiªn cøu vµ ®­a ra c¸c m« h×nh vÒ sö dông ®Êt chèng xãi mßn kh«ng chØ b¶o vÖ ®Êt chèng xãi mßn mµ cßn n©ng cao n¨ng xuÊt c©y trång vËt nu«i. T¹i Brazin: c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ t¸c dông chèng xãi mßn cña t¸n c©y rõng cho thÊy, nhê cã t¸n che phñ mµ 67% ®éng n¨ng cña m­a bÞ c¶n trë, cßn l¹i 33%l­îng m­a r¬i trùc tiÕp xuèng ®Êt còng bÞ ng¨n chÆn bëi th¶m thùc vËt rõng. NÕu kh«ng cã líp th¶m thùc vËt che phñ th× víi ®é dèc 200 l­îng ®Êt bÞ xãi mßn ë nhiÒu n¬i thËm chÝ lªn tíi 500 – 700 tÊn/ha/n¨m. ë c¸c n­íc Ch©u ¢u còng ®· cã nhiÒu thÝ nghiÖm vÒ viÖc t¨ng c­êng ®é che phñ mÆt ®Êt b»ng c¸ch trång xen c¸c lo¹i c©y ph©n xanh hoÆc trång thµnh c¸c b¨ng theo ®­êng ®ång møc, võa cã t¸c dông che phñ mÆt ®Êt võa cã t¸c dông cè ®Þnh ®¹m c¶i t¹o vµ n©ng cao ®é ph× nhiªu cña ®Êt, nh­ trång cá 3 l¸ ë c¸c n­íc Anh, Hµ Lan, Ph¸p...vµ trång c©y hä ®Ëu ë vïng Ch©u Phi. N¨m 1917 c¸c nhµ khoa häc ng­êi Ph¸p ®· nghiªn cøu trång c©y cèt khÝ lµm b¨ng ch¾n xãi mßn trªn mét sè lo¹i ®Êt cã ®é dèc ë khu vùc §«ng Nam ¸, kÕt qu¶ kh«ng nh÷ng lµm gi¶m xãi mßn mµ cßn gãp phÇn lµm t¨ng n¨ng suÊt c¸c lo¹i c©y trång [25 ]. ë Th¸i Lan, theo Ph¹m Xu©n Hoµn [6] c¸c hé n«ng d©n ®· sö dông m« h×nh n«ng l©m kÕt hîp ®ã lµ: trång Lóa + Ng«, S¾n, C©y ¨n qu¶. Nh÷ng n¬i kh« h¹n trång xen lóa m¹ch, khoai, d­a hÊu víi mét sè c©y gç trô má lµ Scanty, ë c¸c v­ên cña c¸c gia ®×nh trång rau, c©y ¨n qu¶ vµ ao th¶ c¸. HiÖu qu¶ chung ®¹t 29 USD/th¸ng/hé, cã hé ®¹t 59USD. ë Ên ®é th× cã sö dông c¸c m« h×nh kÕt hîp: Dõa + S¾n; Dõa + Khoai sä + c¸c c©y b¶o vÖ; Dõa + Cacao... ë Indonesia cã mét sè m« h×nh kÕt hîp: SÇu riªng + C©y lÊy gç + QuÕ + Cµ phª; Cµ phª + C©y ¨n qu¶. ë Philippin ®· sö dông c¸c m« h×nh canh t¸c n«ng nghiÖp trªn ®Êt dèc (Slopping Agricultural Land Technology – SALT) [35], c¸c m« h×nh nµy ®· ®­îc c¸c hé n«ng d©n ë c¸c ®Þa ph­¬ng cña Philippin chËp nhËn øng dông vµ còng ®· ®­îc c¸c n­íc §«ng - Nam ¸ häc tËp kinh nghiÖm, triÓn khai thùc hiÖn. Cã 4 m« h×nh: + M« h×nh SALT – 1: KÕt hîp trång c©y c«ng nghiÖp ng¾n ngµy (50%), c©y c«ng nghiÖp dµi ngµy (25%) vµ c©y l©m nghiÖp (25%). C¸c hµng cña c©y trång chÝnh réng 4 – 6m, gi÷a c¸c hµng cã bè trÝ nh÷ng d¶i hÑp trång c©y cè ®Þnh ®¹m ®Ó gi÷ ®Êt, chèng xãi mßn, lµm ph©n xanh hoÆc c©y lÊy gç cñi. Víi m« h×nh nµy hµng n¨m trªn 1 ha cã thÓ thu nhËp mét l­îng hµng ho¸ gÊp 1,5 lÇn so víi trång ®¬n thuÇn. §©y lµ m« h×nh n«ng l©m kÕt hîp ®¬n gi¶n, ®Çu t­ thÊp cÇn Ýt vèn vµ hiÓu biÕt tèi thiÓu vÒ kü thuËt trång trät. + M« h×nh SALT – 2: Ph¸t triÓn trång trät kÕt hîp víi ch¨n nu«i, dµnh mét phÇn ®Êt trång cá cho ch¨n nu«i ®Ó lÊy thÞt vµ s÷a. §Êt ®ai dµnh 40% cho c©y n«ng nghiÖp ng¾n ngµy, 20% cho c©y c«ng nghiÖp dµi ngµy, 20% cho c©y l©m nghiÖp vµ 20% trång cá cho ch¨n nu«i. M« h×nh nµy ®¶m b¶o cho n«ng hé cã thu nhËp ®Òu ®Æn, tËn dông ®­îc tiÒm n¨ng cña ®Êt ®ai, n¨ng l­îng mÆt trêi, ®a d¹ng ho¸ s¶n phÈm vµ t¨ng ®­îc nguån ph©n h÷u c¬, ph©n xanh ®Ó c¶i t¹o ®Êt. + M« h×nh SALT – 3: KÕt hîp s¶n xuÊt l­¬ng thùc, thùc phÈm víi trång rõng quy m« nhá: n¬i ®Êt thÊp (s­ên vµ ch©n ®åi, kho¶ng 40%) dµnh cho c¸c hµng c©y l­¬ng thùc, thùc phÈm xen víi c¸c d¶i c©y cè ®Þnh, cßn phÇn ®Êt ë trªn cao, kho¶ng 60% dµnh cho c©y l©m nghiÖp ®Ó trång hoÆc phôc håi rõng. Qui m« thùc hiÖn m« h×nh nµy lµ 5 – 10ha hoÆc lín h¬n cho mét côm liªn hé, mét b¶n, mét x·. M« h×nh nµy ®ßi hái vèn ®Çu t­ cao h¬n, nh­ng cã kh¶ n¨ng gi÷ ®Êt, ®iÒu tiÕt n­íc vµ c¶i t¹o khÝ hËu, ph¸t triÓn bÒn v÷ng h¬n. + M« h×nh SALT – 4: kÕt hîp s¶n xuÊt n«ng nghiÖp víi trång c©y ¨n qu¶ qui m« nhá (®u ®ñ, cam, chanh, chuèi, døa...) vµ bè trÝ c¸c c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m nh­ chÌ, cµ phª, ca cao..., ®Ó duy tr× sù æn ®Þnh vµ bÒn v÷ng vÒ m«i tr­êng sinh th¸i. M« h×nh nµy ®­a l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, ngoµi s¶n phÈm l­¬ng thùc, thùc phÈm, c¸c c©y cè ®Þnh ®¹m, chèng xãi mßn, c¶i t¹o ®Êt, cßn cã thªm s¶n phÈm hµng ho¸ ®Ó thu tiÒn mÆt, trang tr¶i c¸c chi phÝ hµng ngµy. 2.3.2.2. Nh÷ng nghiªn cøu vÒ sö dông ®Êt chèng xãi mßn trªn ®Êt ®åi gß ë ViÖt Nam Nh»m khai th¸c cã hiÖu qu¶ tiÒm n¨ng cña vïng ®åi gß, thêi gian qua ®· cã nhiÒu ®Ò tµi nghiªn cøu vÒ vÊn ®Ò nµy ë c¸c ®Þa ph­¬ng, trong ®ã cã c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu: - Ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi vïng gß ®åi B¾c Trung Bé cña ViÖn nghiªn cøu chiÕn l­îc vµ chÝnh s¸ch khoa häc c«ng nghÖ [35]; - TuyÓn tËp c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu giai ®o¹n 1991 – 1996 vÒ n«ng nghiÖp trªn ®Êt dèc: th¸ch thøc vµ tiÒm n¨ng cña c¸c t¸c gi¶ do TrÇn §øc Viªn vµ Ph¹m ChÝ Thµnh biªn tËp [35]; - Kü thuËt canh t¸c trªn ®Êt dèc, tr×nh bµy ph­¬ng thøc n«ng l©m kÕt hîp, c¸ch trång xen vµ lu©n canh c©y c«ng nghiÖp, c©y n«ng nghiÖp ®Ó h¹n chÕ tèi ®a t¸c h¹i cña m­a vµ dßng ch¶y, t¨ng søc ®Ò kh¸ng vµ ®é ph× cho ®Êt nh»m ®­a l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, b¶o vÖ ®Êt l©u dµi cña nhãm t¸c gi¶ Chu ThÞ Th¬m, Phan ThÞ Lµi, NguyÔn V¨n Tã [20]; - §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ ¸p dông m« h×nh n«ng l©m kÕt hîp trong viÖc c¶i t¹o ®Êt trèng ®åi nói träc t¹i Tam Quan, Tam §¶o, VÜnh Phóc cña t¸c gi¶ §µo Ch©u Thu vµ c¸c céng sù [27]; - N«ng nghiÖp bÒn v÷ng: c¬ së vµ øng dông cña c¸c t¸c gi¶ NguyÔn V¨n MÇn vµ TrÞnh V¨n ThÞnh [13]; - Ch­¬ng tr×nh hç trî ngµnh l©m nghiÖp vµ ®èi t¸c trong vÊn ®Ò s¶n xuÊt n«ng l©m kÕt hîp ë ViÖt Nam cña Bé n«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n, n¨m 2006. Ch­¬ng tr×nh ®· tiÕn hµnh tæng kÕt l­îc sö ph¸t triÓn n«ng l©m kÕt hîp ë ViÖt Nam; c¸c c¬ së ph¸p lý liªn quan ®Õn n«ng l©m kÕt hîp trªn c¸c lo¹i ®Êt kh¸c nhau; Thùc tiÔn n«ng l©m kÕt hîp ë ViÖt Nam vµ c¸c n­íc trong khu vùc ®· tæng kÕt vµ ®­a ra c¸c m« h×nh n«ng l©m kÕt hîp ¸p dông trªn c¸c lo¹i ®Êt kh¸c nhau cña ViÖt Nam nh­: §Êt ®åi gß vµ trung du, Vïng nói cao, Trung du vµ ®ång b»ng vµ vïng ngËp mÆn ven biÓn, còng nh­ ®· ®­a ra mét sè m« h×nh cña c¸c n­íc §«ng Nam ¸ ®Ó tham kh¶o vµ ¸p dông ë ViÖt Nam. 2.3.3. Nh÷ng nghiªn cøu vÒ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt ë tØnh vµ huyÖn Ch­¬ng Mü, tØnh Hµ T©y TØnh Hµ T©y n»m ë phÝa h÷u ng¹n s«ng §µ vµ s«ng Hång thuéc vïng ch©u thæ s«ng Hång, ®Þa h×nh cña tØnh Hµ T©y rÊt ®Æc biÖt so víi c¸c tØnh kh¸c bao gåm c¶ vïng ®ång b»ng, trung du vµ miÒn nói. Vïng ®åi gß cña tØnh Hµ T©y gåm cã 5 huyÖn Ba V×, Th¹ch ThÊt, Quèc Oai, Ch­¬ng Mü, Mü §øc vµ Thµnh phè S¬n T©y. DiÖn tÝch tù nhiªn cña vïng nµy lµ 118.000ha, ®Þa h×nh vïng nµy chñ yÕu lµ trung du vµ miÒn nói, cã ®é cao tõ 10 – 1200m so víi mÆt n­íc biÓn. §©y lµ mét vïng mµ cã ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ ®Þa h×nh t­¬ng ®èi phøc t¹p vµ kh¾c nghiÖt cña tØnh nªn vïng nµy cã tèc ®é ph¸t triÓn vÒ kinh tÕ, x· héi chËm h¬n so víi nh÷ng vïng kh¸c. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông ®Êt cña tØnh Hµ T©y nh­ng l¹i cã rÊt Ýt c¸c c«ng tr×nh quan t©m tíi hiÖu qu¶ sö dông ®Êt cña vïng ®åi gß nhÊt lµ vïng ®åi gß cña huyÖn Ch­¬ng Mü. N¨m 1993 t¸c gi¶ Bïi Minh T©m vµ c¸c céng sù ®· tiÕn hµnh nghiªn cøu vÒ hiÖn tr¹ng vµ tiÒm n¨ng ph¸t triÓn nghÒ ch¨n nu«i bß ë vïng ®åi gß cña tØnh Hµ T©y [32]. §©y lµ mét trong nh÷ng nghiªn cøu cã ý nghÜa thùc tiÔn cao, gióp ph¸t triÓn ngµnh ch¨n nu«i cña tØnh. Ch­¬ng tr×nh nµy tËp trung nghiªn cøu vµo viÖc n©ng cao tû träng thu nhËp tõ ngµnh ch¨n nu«i mµ träng t©m lµ con bß, trong tæng thu nhËp ngµnh n«ng nghiÖp. Nh­ng ®©y còng lµ h¹n chÕ cña ch­¬ng tr×nh nghiªn cøu nµy bëi nã míi chØ tËp trung vµo nghiªn cøu ®Ó ph¸t triÓn ngµnh ch¨n nu«i cña vïng ®åi gß mµ ®èi t­îng chñ yÕu lµ con bß trong khi ®Ó ph¸t triÓn ngµnh n«ng nghiÖp vïng ®åi gß th× kh«ng thÓ chØ ph¸t triÓn ngµnh ch¨n nu«i, vµ tiÒm n¨ng ph¸t triÓn ch¨n nu«i cña vïng ®åi gß th× kh«ng ph¶i chØ riªng con bß mµ cßn nhiÒu c¸c vËt nu«i kh¸c cã tiÒm n¨ng ph¸t triÓn trªn vïng ®åi gß nh­ Dª vµ Thá. GÇn ®©y ®· cã mét sè ch­¬ng tr×nh nghiªn cøu vµ ®iÒu tra vÒ t×nh h×nh sö dông ®Êt ®ai cña c¸c x· trong huyÖn Ch­¬ng Mü, trong ®ã cã ®Ò tµi cña NguyÔn M¹nh H­ng [8]. §Ò tµi ®· x¸c ®Þnh ®­îc kÕt qu¶ s¶n xuÊt cña mét sè c©y trång chÝnh trªn ®Êt canh t¸c cña c¸c vïng ®Êt kh¸c nhau trong huyÖn, trong ®ã cã vïng ®åi gß. Nh­ng do ®Þa bµn nghiªn cøu réng, nªn ®Ò tµi míi chØ tËp trung nghiªn cøu viÖc sö dông ®Êt canh t¸c, ch­a ®Ò cËp ®Õn viÖc sö dông c¸c lo¹i ®Êt n«ng nghiÖp kh¸c, ch­a ®¸nh gi¸ ®­îc hiÖu qu¶ cña c¸c kiÓu sö dông ®Êt vµ c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt. TiÕp ®ã, n¨m 2002 cã ®Ò tµi nghiªn cøu cña t¸c gi¶ Hoµng §×nh Trµ [25]. §Ò tµi ®· tËp trung nghiªn cøu vÒ thùc tr¹ng sö dông ®Êt n«ng – l©m nghiÖp vïng ®åi gß cña huyÖn Ch­¬ng Mü, ®¸nh gi¸ ®­îc hiÖu qu¶ kinh tÕ sö dông ®Êt cña mét sè c©y trång chÝnh, cña c¸c kiÓu sö dông ®Êt chÝnh vµ mét m« h×nh kinh tÕ trang tr¹i trong vïng. Nh­ng ®Ò tµi míi chØ tËp trung ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ trong sö dông ®Êt mµ ch­a ®¸nh gi¸ ®­îc hiÖu qu¶ x· héi vµ hiÖu qu¶ m«i tr­êng trong sö dông ®Êt. Ngoµi ra cßn cã c¸c ch­¬ng tr×nh kh¸c vÒ ®iÒu tra ®¸nh gi¸ vÒ t×nh h×nh sö dông ®Êt ®ai vµ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp cña c¸c x· trong huyÖn, nh­ng chØ mang tÝnh chÊt chuyªn ®Ò, ®¸nh gi¸ tæng kÕt hµng n¨m mµ ch­a ®i s©u nghiªn cøu ®Ó ®¸nh gi¸ ®­îc hiÖu qu¶ cña viÖc sö dông ®Êt n«ng nghiÖp vïng ®åi gß trªn quan ®iÓm sö dông ®Êt bÒn v÷ng. PhÇn 3: §èi t­îng, ph¹m vi, néi dung vµ ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu 3.1. §èi t­îng nghiªn cøu - §iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ, x· héi t¸c ®éng ®Õn hiÖu qu¶ sö dông ®Êt cña huyÖn nãi chung vµ cña vïng ®åi gß nãi riªng; - Thùc tr¹ng c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt n«ng nghiÖp vïng ®åi gß cña huyÖn Ch­¬ng Mü, tØnh Hµ T©y. 3.2. Ph¹m vi nghiªn cøu Do giíi h¹n vÒ thêi gian ®Ò tµi chØ tiÕn hµnh tËp trung nghiªn cøu ®iÓm trªn 3 x· cña vïng ®åi gß cña huyÖn Ch­¬ng Mü gåm: X· Nam Ph­¬ng TiÕn, x· TrÇn Phó, x· Thuû Xu©n Tiªn ®¹i diÖn cho 3 khu vùc kh¸c nhau cña vïng. Trong ®ã, x· Thuû Xu©n Tiªn n»m ë trung t©m cña vïng ®åi gß, gÇn hai trung t©mkinh tÕ lín cña vïng vµ cã ¶nh h­ëng nhiÒu®Õn s¶n xuÊt hµng ho¸ cña vïng. X· Nam Ph­¬ng TiÕn n»m vÒ phÝa Nam cña vïng ®åi gß, cã sù ph©n bè d©n c­ kh¸ phøc t¹p. ChiÒu dµi cña x· lµ trªn 10km, khu d©n c­ bÞ chia c¾t lµm hai bëi x· T©n TiÕn ®an xen vµo gi÷a. X· TrÇn Phó n»m vÒ phÝa §«ng cña vïng ®åi gß, ®Êt ®ai bÞ kÕt von ®¸ ong nhiÒu, d©n c­ cã hai d©n téc cïng sinh sèng. V× vËy theo chóng t«i 3 x· trªn cã thÓ ®¹i diÖn cho c¸c ®Æc thï chung cña vïng ®åi gß. 3.3. Néi dung nghiªn cøu 3.3.1. §iÒu tra, ®¸nh gi¸ ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ, x· héi cã liªn quan tíi hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp cña vïng ®åi gß - §iÒu kiÖn tù nhiªn + VÞ trÝ ®Þa lý + §Þa h×nh + KhÝ hËu, thêi tiÕt + §Æc ®iÓm vµ tÝnh chÊt ®Êt ®ai + Thuû v¨n - §iÒu kiÖn kinh tÕ, x· héi + T×nh h×nh d©n sè lao ®éng + C¸c chØ tiªu c¬ b¶n vÒ kinh tÕ, x· héi cña vïng ®åi gß + TËp qu¸n canh t¸c vµ c¸c lo¹i c©y trång chñ yÕu cña vïng ®åi gß 3.3.2. Thùc tr¹ng sö dông ®Êt n«ng nghiÖp vïng ®åi gß - Thùc tr¹ng sö dông ®Êt ®ai + Kh¸i qu¸t vÒ t×nh h×nh sö dông ®Êt cña toµn huyÖn + Thùc tr¹ng sö dông ®Êt cña vïng ®åi gß - KÕt qu¶ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña vïng ®åi gß + DiÖn tÝch c¸c c©y trång chÝnh + KÕt qu¶ s¶n xuÊt mét sè c©y trång chÝnh + Nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp vïng ®åi gß 3.3.3. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp vïng ®åi gß 3.3.3.1. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp cña vïng ®åi gß 3.3.3.2. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ vÒ mÆt x· héi 3.3.3.3. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ vÒ mÆt m«i tr­êng 3.3.4. Ph©n tÝch mét sè yÕu tè ¶nh h­ëng ®Õn hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp vïng ®åi gß - §iÒu kiÖn tù nhiªn; - §iÒu kiÖn kinh tÕ; - §iÒu kiÖn x· héi; - C¬ chÕ, chÝnh s¸ch; 3.3.5. §Ò xuÊt h­íng sö dông hiÖu qu¶ ®Êt n«ng nghiÖp vïng ®åi gß - Quan ®iÓm sö dông ®Êt vïng ®åi gß; - Môc tiªu sö dông ®Êt vïng ®åi gß; - Ph­¬ng h­íng sö dông ®Êt vïng ®åi gß; - §Ò xuÊt h­íng sö dông hiÖu qu¶ ®Êt n«ng nghiÖp vïng ®åi gß. 3.4. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu 3.4.1. Ph­¬ng ph¸p chän ®iÓm nghiªn cøu §iÓm nghiªn cøu ®­îc chän dùa trªn nh÷ng tiªu chÝ sau ®©y: - ThÓ hiÖn tÝnh ®¹i diÖn cña vïng nghiªn cøu; - §a d¹ng vÒ c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt; - §a d¹ng vÒ chñ thÓ tham gia (hé gia ®inh, c¸ nh©n, doanh nghiÖp...); - §a d¹ng vÒ c¸c thµnh phÇn d©n téc, v¨n ho¸; * ViÖc chän vïng nghiªn cøu ®­îc thùc hiÖn nh­ sau: - Chän vïng nghiªn cøu: Do giíi h¹n vÒ thêi gian vµ môc tiªu nghiªn cøu nªn ®Ò tµi chØ giíi h¹n nghiªn cøu hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp cña vïng ®åi gß cña huyÖn Ch­¬ng Mü, tØnh Hµ T©y (bao gåm 12 x· vµ thÞ trÊn n»m ven Quèc lé 6 vµ Quèc lé 21A) ®ã lµ: ThÞ trÊn Xu©n Mai, x· §«ng Ph­¬ng Yªn, x· §«ng S¬n, x· Thanh B×nh, x· Thuû Xu©n Tiªn, x· T©n TiÕn, x· Nam Ph­¬ng TiÕn, x· Hoµng V¨n Thô, x· H÷u V¨n, x· Mü L­¬ng, x· TrÇn Phó, x· §ång L¹c. - Chän x· nghiªn cøu: ViÖc lùa chän c¸c x· ®Ó nghiªn cøu cã thÓ c¨n cø vµo nhiÒu tiªu chÝ kh¸c nhau nh­ng do giíi h¹n vÒ thêi gian vµ nguån lùc nghiªn cøu nªn viÖc lùa chän nµy phô thuéc vµo: 1) X· cã tÝnh ®¹i diÖn vÒ vÞ trÝ ®Þa lý; 2) Cã tÝnh ®¹i diÖn vÒ quy m« diÖn tÝch; 3) Cã tÝnh ®a d¹ng vÒ c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt n«ng nghiÖp cña vïng; 4) §a d¹ng vÒ c¸c chñ thÓ tham gia; 5) §a d¹ng vÒ c¸c thµnh phÇn d©n téc, v¨n ho¸. Tæng sè x· lùa chän ®Ó kh¶o s¸t nghiªn cøu lµ 3 x·, gåm: x· Nam Ph­¬ng TiÕn, x· TrÇn Phó, x· Thuû Xu©n Tiªn Trong mçi x· dù kiÕn sÏ lùa chän 50 hé cã c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt n«ng nghiÖp ®Æc tr­ng cña vïng ®Ó ®iÒu tra, kh¶o s¸t. Tæng sè hé sÏ ®iÒu tra lµ 150 hé. Ngoµi ra sÏ lùa chän mét sè m« h×nh n«ng l©m kÕt hîp vµ c¸c m« h×nh trang tr¹i cã trªn toµn vïng ®åi gß ®Ó ®iÒu tra, kh¶o s¸t. 3.4.2. Ph­¬ng ph¸p ®iÒu tra thu thËp th«ng tin thø cÊp TiÕn hµnh thu thËp toµn bé c¸c tµi liÖu cã liªn quan tõ c¸c nguån kh¸c nhau: Phßng Tµi nguyªn m«i tr­êng, phßng Thèng kª, c¸c x·.....; - C¸c v¨n b¶n ph¸p quy cã liªn quan ®Õn viÖc sö dông ®Êt ®ai; - C¸c tµi liÖu vµ kÕt qu¶ nghiªn cøu cã liªn quan ®Õn viÖc ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp cña vïng ®åi gß; - C¸c b¸o c¸o cña c¸c cÊp chÝnh quyÒn ®Þa ph­¬ng vÒ t×nh h×nh s¶n xuÊt n«ng nghiÖp; - C¸c lo¹i tµi liÖu kh¸c cã liªn quan nh­: b¶n ®å hiÖn tr¹ng sö dông ®Êt, b¶n ®å thæ nh­ìng.... 3.4.3. Ph­¬ng ph¸p ®iÒu tra thu thËp th«ng tin s¬ cÊp - Ph­¬ng ph¸p ®iÒu tra nhanh n«ng th«n (RRA): tiÕn hµnh ®i thùc ®Þa, ®iÒu tra nhanh; - Ph­¬ng ph¸p ®iÒu tra cã sù tham gia cña céng ®ång (PRA): §iÒu tra theo bé c©u hái chuÈn bÞ s½n, tæ chøc th¶o luËn nhãm.... 3.4.4. Ph­¬ng ph¸p thèng kª, xö lý sè liÖu Th«ng tin, sè liÖu thu thËp ®­îc sÏ ®­îc xö lý theo tõng néi dung nghiªn cøu. Cô thÓ: - C¸c th«ng tin ®Þnh l­îng (tæng hîp tõ c¸c b¶ng hái, biÓu mÉu) sÏ ®­îc xö lý thèng kª b»ng sù hç trî cña phÇn mÒm excel; - C¸c th«ng tin ®Þnh tÝnh (tõ c¸c cuéc pháng vÊn nhanh, th¶o luËn nhãm....) sÏ ®­îc tæng hîp, xö lý nhê phÇn mÒm Word vµ excel; - Ph©n tÝch SWOT (Strengths, Weakesses, Opportunities, Theats): lµ c«ng cô ®Ó gióp céng ®ång x¸c ®Þnh nh÷ng thuËn lîi vµ bÊt lîi b»ng c¸ch ph©n tÝch nh÷ng ¶nh h­ëng “bªn trong” (mÆt m¹nh, mÆt yÕu) vµ nh÷ng ¶nh h­ëng “bªn ngoµi” (c¬ héi, th¸ch thøc) mµ nã g©y t¸c ®éng ®Õn qu¸ tr×nh ph¸t triÓn. 3.4.5. Ph­¬ng ph¸p kh¸c - Ph­¬ng ph¸p chuyªn gia; - Ph­¬ng ph¸p dù b¸o; - Ph­¬ng ph¸p tÝnh to¸n theo ®Þnh møc; - Ph­¬ng ph¸p minh ho¹ b»ng b¶n ®å.... 3.5. HÖ thèng chØ tiªu ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp 3.5.1. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ §Ó ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ sö dông c¸c hÖ thèng chØ tiªu bao gåm: + Gi¸ trÞ s¶n xuÊt (GTSX): lµ toµn bé gi¸ trÞ s¶n phÈm vËt chÊt vµ dÞch vô cña tõng ngµnh, tõng ®¬n vÞ ®­îc s¶n xuÊt ra trong mét ®¬n vÞ thêi gian nhÊt ®Þnh (th­êng tÝnh theo 1 n¨m). §èi víi gia sóc, gia cÇm th× tÝnh b»ng s¶n l­îng nh©n víi gi¸ b¸n; §èi víi c©y n«ng nghiÖp ng¾n ngµy hoÆc dµi ngµy tÝnh b»ng s¶n l­îng nh©n víi gi¸ b¸n; Trong ®ã: lµ khèi l­îng s¶n phÈm lo¹i i lµ ®¬n gi¸ s¶n phÈm lo¹i i §èi víi c©y l©m nghiÖp, do ®Æc ®iÓm cña c©y l©m nghiÖp lµ chu kú kinh doanh dµi th­êng tÝnh tõ 7 ®Õn 8 n¨m, thËm chÝ ®Õn 15 hoÆc 20 n¨m (nÕu lµ rõng kinh tÕ), viÖc trång c©y l©m nghiÖp kh«ng nh÷ng cã ý nghÜa vÒ mÆt kinh tÕ mµ cßn gãp phÇn rÊt lín trong viÖc phßng hé vµ m«i tr­êng sinh th¸i, nªn ®¸nh gi¸ ®óng gi¸ trÞ cña rõng lµ viÖc lµm rÊt cÇn thiÕt. Gi¸ trÞ kinh tÕ cña c©y l©m nghiÖp ®­îc x¸c ®Þnh b»ng viÖc tÝnh gi¸ c©y ®øng: Gc® = Gb – (Ckt + Cvc) – T Trong ®ã: Gc®: Gi¸ b¸n c©y ®øng (®ång/m3) Gb: Gi¸ b¸n l©m s¶n t¹i n¬i tiªu thô (®ång/m3) Ckt vµ Cvc lÇn l­ît lµ chi phÝ khai th¸c vµ vËn chuyÓn l©m s¶n tõ rõng ®Õn n¬i tiªu thô (®ång/m3) T: thuÕ ph¶i nép (®ång/m3) + Chi phÝ trung gian (CPTG): lµ toµn bé c¸c kho¶n chi phÝ vËt chÊt th­êng xuyªn nh­ chi phÝ nguyªn vËt liÖu, gièng, ph©n bãn, chi phÝ dÞch vô phôc vô cho s¶n xuÊt (kh«ng tÝnh khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh vµ c¸c kho¶n thuÕ) Trong ®ã: lµ sè chi phÝ ®Çu t­ thø j lµ ®¬n gi¸ lo¹i j + Gi¸ trÞ gia t¨ng (GTGT): lµ chØ tiªu hiÖu qu¶ ph¶n ¸nh tæng gi¸ trÞ s¶n phÈm vËt chÊt vµ dÞch vô do c¸c ngµnh s¶n xuÊt t¹o ra trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh (th­êng tÝnh theo 1 n¨m). GTGT = GTSX – CPTG + Thu nhËp hçn hîp (TNHH): lµ chØ tiªu hiÖu qu¶ ph¶n ¸nh thu nhËp thuÇn tuý cña ng­êi s¶n xuÊt bao gåm c¶ lao ®éng vµ lîi nhuËn s¶n xuÊt TNHH = GTGT – T – A – L Trong ®ã: VA: Gi¸ trÞ gia t¨ng T: thuÕ A: KhÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh L: Lao ®éng thuª ngoµi + Gi¸ trÞ ngµy c«ng lao ®éng: lµ chØ tiªu biÓu thÞ gi¸ trÞ thu ®­îc b×nh qu©n trªn ngµy c«ng lao ®éng, ph¶n ¸nh tr×nh ®é tæ chøc, qu¶n lý lao ®éng trong qu¸ tr×nh sö dông ®Êt. Nã kh«ng nh÷ng ph¶n ¸nh hiÖu qu¶ sö dông ®Êt ®ai mµ cßn ph¶n ¸nh n¨ng suÊt lao ®éng trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt (GTSX/L§) + Thu nhËp hçn hîp trªn ngµy c«ng lao ®éng (TNHH/L§) 3.5.2. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ x· héi §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ x· héi lµ chØ tiªu rÊt khã ®Þnh l­îng, ®Æc biÖt lµ ph¶i cã thêi gian dµi, tiÕn hµnh nghiªn cøu mét c¸ch khoa häc, chi tiÕt ®Ó thÊy ®­îc nh÷ng ¶nh h­ëng trùc tiÕp, gi¸n tiÕp ë c¸c møc ®é nÆng nhÑ kh¸c nhau cña c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt. Nh­ng do ®iÒu kiÖn thêi gian cã h¹n trong ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi chóng tèi chØ tiÕn hµnh ®Ò cËp ®Õn mét sè chØ tiªu c¬ b¶n: + Møc ®é chÊp nhËn cña ng­êi d©n; + HiÖu qu¶ gi¶i quyÕt viÖc lµm; + Kh¶ n¨ng ph¸t triÓn vÒ s¶n xuÊt vµ tiªu thô hµng ho¸ §Ó ®¸nh gi¸ c¸c chØ tiªu nµy chóng t«i sö dông ph­¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ cã sù tham gia cña ng­êi d©n ®Þa ph­¬ng ®Ó ®­a ra hiÖu qu¶ x· héi cña tõng lo¹i h×nh sö dông ®Êt. a, C¸ch x¸c ®Þnh møc ®é chÊp nhËn cña ng­êi d©n: Trªn thùc tÕ chóng ta thÊy r»ng, mét m« h×nh sö dông ®Êt cã ®­îc lùa chän hay kh«ng ngoµi viÖc ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ, b¶o vÖ ®Êt th× ®iÒu quan träng lµ ph¶i ®­îc ng­êi d©n chÊp nhËn. Møc ®é chÊp nhËn cña ng­êi d©n th× phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè: NhËn thøc cña ng­êi d©n, tr×nh ®é d©n trÝ, phong tôc tËp qu¸n, kh¶ n¨ng ®Çu t­, tr×nh ®é khoa häc kü thuËt, thÞ tr­êng.... Tuy nhiªn, mét m« h×nh muèn ®­îc chÊp nhËn th× ph¶i ®¸p øng ®­îc 2 yªu cÇu: + Kh¶ n¨ng ®¸p øng nhu cÇu tr­íc m¾t: tøc lµ m« h×nh cã s¶n phÈm ®¸p øng ®­îc nhu cÇu hiÖn t¹i cña ng­êi d©n; + Kh¶ n¨ng ®Çu t­ vµ ¸p dông ti._.víi c¸c trang tr¹i míi h×nh thµnh, ®Çu t­, më réng c¸c chî n«ng th«n; - CÇn t¨ng c­êng h¬n n÷a vai trß cña c¸c tæ chøc trong c¸c ®Þa ph­¬ng (héi n«ng d©n, héi phô n÷, héi cùu chiÕn binh….) trong viÖc huy ®éng c¸c nguån vèn vay víi l·i suÊt thÊp, thñ tôc vay thuËn tiÖn. CÇn cã gi¶i ph¸p ®Ó kÐo dµi thêi gian vay vèn bëi thêi gian hoµn vèn ®èi víi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp nhÊt lµ l©m nghiÖp lµ t­¬ng ®èi dµi. - N©ng cÊp c¸c trôc ®­êng giao th«ng liªn x·, cÇn ph¸t ®éng phong trµo nhµ n­íc vµ nh©n d©n cïng lµm ®Ó bª t«ng ho¸ c¸c tuyÕn ®­êng liªn th«n, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt. Bªn c¹nh ®ã còng cÇn t¨ng c­êng c«ng t¸c thuû lîi, x©y dùng c¸c tr¹m b¬m víi c«ng suÊt lín ®Ó ®¸p øng nhu cÇu t­íi, tiªu. Bª t«ng ho¸ hÖ thèng kªnh m­¬ng néi ®ång nh»m t¨ng c¸c diÖn tÝch ®­îc t­íi vµ gi¶m tæn thÊt n­íc t­íi. 4.6.3.2. Gi¶i ph¸p kü thuËt Vïng ®åi gß cña huyÖn chñ yÕu ®Òu cã ®é dèc thÊp nªn c¸c kü thuËt canh t¸c cã thÓ ¸p dông lµ: - §èi víi c¸c ®åi c©y mµu thùc hiÖn t¹o thµnh c¸c ruéng bËc thang, canh t¸c theo ®­êng ®ång møc ®Ó gi¶m hiÖn t­îng xãi mßn do dßng ch¶y. - §èi víi ®Êt trång c©y ¨n qu¶: Ph¶i t¹o thµnh c¸c bån cho tõng gèc c©y ®Ó võa cã t¸c dông gi÷ n­íc cho c©y, võa lµm gi¶m bít dßng ch¶y. Tuú theo møc ®é dèc mµ t¹o thµnh c¸c bê c¸c r·nh theo ®­êng ®ång møc cã ®é cao thÊp phï hîp; - X©y dùng, cñng cè vµ hoµn thiÖn c¸c ®Ëp ng¨n n­íc ë vïng cã ®iÒu kiÖn vÒ ®Þa h×nh, nh»m t¹o thªm c¸c hå chøa n­íc, võa cã t¸c dông ng¨n chÆn c¸c c¬n lò rõng ngang tõ vïng nói cña huyÖn L­¬ng S¬n ch¶y qua, võa cã n­íc ®Ó t­íi cho c©y trång, ®ång thêi cßn cã t¸c dông n©ng m¹ch n­íc ngÇm ë c¸c vïng l©n cËn; - §èi víi ®Êt trång lóa, mµu th× t¨ng c­êng cñng cè vµ hoµn thiÖn c¸c hÖ thèng m­¬ng t­íi tiªu, ®¶m b¶o ®¸p øng nhu cÇu sinh tr­ëng vµ ph¸t triÓn cña c¸c lo¹i c©y trång. - ViÖc canh t¸c theo ®­êng ®ång møc ph¶i thiÕt kÕ trång c¸c vµnh ®ai phßng hé (ch¾n giã b·o kÕt hîp b¶o vÖ ®Êt). Trång c¸c b¨ng c©y xanh võa cã t¸c dông c¶i t¹o, b¶o vÖ ®Êt chèng xãi mßn võa t¹o nguån ph©n xanh. - Thùc hiÖn trång xen canh c¸c lo¹i c©y trång trong c¸c v­ên c©y võa cã t¸c dông lµm ®a d¹ng ho¸ sinh häc, t¹o c«ng ¨n viÖc lµm, gi¶m møc ®é rñi ro trong s¶n xuÊt. 4.6.3.3. Gi¶i ph¸p dÞch vô vµ c«ng t¸c khuyÕn n«ng Vïng ®åi gß cã c¸c thµnh phÇn d©n c­ t­¬ng ®èi phøc t¹p, cã c¸c d©n téc kh¸c nhau cïng chung sèng, tr×nh ®é d©n trÝ vÉn cßn t­¬ng ®èi thÊp. Do ®ã nhiÒu c«ng viÖc trong s¶n xuÊt c¸c hé n«ng d©n kh«ng tù m×nh lµm ®­îc. NhiÒu tiÕn bé khoa häc kü thuËt vµ c¸c th«ng tin kh¸c vÒ thÞ tr­êng ng­êi n«ng d©n kh«ng biÕt ®­îc hoÆc chËm ®­îc tiÕp cËn. V× vËy viÖc tæ chøc c¸c dÞch vô hç trî vµ c«ng t¸c khuyÕn n«ng lµ kh«ng thÓ thiÕu. §Ó thùc hiÖn tèt c«ng t¸c nµy th× ®Þa ph­¬ng cÇn thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc sau: - DÞch vô vËt t­ n«ng nghiÖp: VÊn ®Ò nµy ®Þa ph­¬ng ph¶i chuÈn bÞ ®ñ vèn vµ hÖ thèng kho tµng. Thùc hiÖn dÞch vô ®óng thêi vô, gi¸ c¶ phï hîp, ®¶m b¶o chÊt l­îng vËt t­, ®Æc biÖt lµ chÊt l­îng gièng c©y trång. ViÖc mua b¸n vËt t­ ph¶i ®¶m b¶o thuËn tiÖn cho c¸c hé n«ng d©n. - DÞch vô b¶o vÖ thùc vËt. HiÖn nay trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt nhiÒu hé n«ng d©n kh«ng thÊy râ ®­îc tÇm qua träng cña c«ng t¸c phßng trõ dÞch h¹i cho c©y trång, thiÕu hiÓu biÕt vÒ nguån gèc dÞch h¹i, thiÕu hiÓu biÕt vÒ t¸c dông vµ t¸c h¹i cña tõng lo¹i thuèc, nªn ®· dÉn ®Õn nhiÒu tr­êng hîp ®¸ng tiÕc x¶y ra. VÝ dô nh­ sö dông c¸c lo¹i thuèc cã nång ®é ®éc h¹i cao (thuéc lo¹i Nhµ n­íc cÊm sö dông, nh­ thuèc chuét cã nång ®é thuû ng©n, thuèc trõ s©u bét DDT, thuèc kÝch thÝch rau qu¶) kh«ng nh÷ng cã h¹i cho søc khoÎ b¶n th©n mµ cßn g©y « nhiÔm ®Êt vµ nguån n­íc. V× VËy c¸c ®Þa ph­¬ng cÇn cã lùc l­îng c¸n bé chuyªn m«n, tæ chøc tèt c«ng t¸c dÞch vô b¶o vÖ thùc vËt gióp c¸c hé n«ng d©n s¶n xuÊt cã hiÖu qu¶. - DÞch vô thuû lîi: §Ó thùc hiÖn tiÕt kiÖm vµ sö dông cã hiÖu qu¶ c¸c nguån n­íc, nguån n¨ng l­îng trong viÖc t­íi tiªu, c¸c ®Þa ph­¬ng trong vïng cÇn cã kÕ ho¹ch ký kÕt víi c¸c c«ng ty khai th¸c c«ng tr×nh thuû lîi vÒ viÖc thùc hiÖn t­íi tiªu ®¶m b¶o chÊt l­îng vµ hiÖu qu¶ cao. KÕt hîp chÆt chÏ gi÷a viÖc dÞch vô ®iÒu tiÕt n­íc víi dÞch vô b¶o vÖ ®ång ruéng, b¶o vÖ vµ b¶o d­ìng hÖ thèng m­¬ng m¸ng cña c¸c ®Þa ph­¬ng. TÝch cùc ®Çu t­ vèn vµ vËn ®éng nh©n d©n cïng gãp vèn ®Ó tõng b­íc thùc hiÖn kiªn cè ho¸ hÖ thèng kªnh m­¬ng, tiÕt kiÖm diÖn tÝch ®Êt ®ai. - DÞch vô khoa häc c«ng nghÖ Tæ chøc tèt viÖc dÞch vô kÞp thêi c¸c gièng c©y trång, vËt nu«i cã phÈm chÊt tèt, cã n¨ng suÊt chÊt l­îng s¶n phÈm cao, tæ chøc hÖ thèng dÞch vô chÕ biÕn b¶o qu¶n n«ng s¶n. KhuyÕn c¸o víi c¸c trang tr¹i, c¸c hé n«ng d©n biÕt vµ øng dông vµo s¶n xuÊt c¸c gièng c©y trång, vËt nu«i míi, cã n¨ng suÊt cao, chÊt l­îng tèt, phï hîp víi ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt vµ sinh th¸i cña vïng. - DÞch vô vèn: Nh×n chung c¸c hé gia ®×nh n«ng d©n lµ thiÕu vèn trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Khi thùc hiÖn s¶n xuÊt s¶n phÈm hµng ho¸ th× vÊn ®Ò vèn cµng trë nªn quan träng h¬n. V× vËy khi cã c¸c tiÕn bé khoa häc kü thuËt muèn ®­a vµo øng dông trong s¶n xuÊt th× cÇn ph¶i cã biÖn ph¸p dÞch vô vµ hç trî vèn ®Ó l«i kÐo vµ gióp c¸c hé n«ng d©n cã ®iÒu kiÖn thùc hiÖn s¶n xuÊt tèt. ViÖc dÞch vô vµ hç trî kinh tÕ cÇn ®­îc ¸p dông mét c¸ch linh ho¹t theo nhiÒu ph­¬ng ph¸p kh¸c nhau, nh­ ®Èy m¹nh c¸c ho¹t ®éng tÝn dông trong khu vùc, b¸n chÞu vËt t­, cho vay l·i suÊt thÊp, hç trî mét phÇn tiÒn gièng c©y trång…§èi víi Nhµ n­íc cÇn xem xÐt gi¶m ®ì c¸c thñ tôc phiÒn hµ khi cho vay vµ vay vèn. Cã nh­ vËy th× kh«ng nh÷ng huy ®éng ®­îc nhiÒu nguån vèn d­ thõa trong nh©n d©n, mÆt kh¸c khuyÕn khÝch ®­îc nh÷ng ng­êi thiÕu vèn ®i vay, ®Çu t­ kÞp thêi vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Nhµ n­íc cÇn thùc hiÖn c¬ chÕ cho c¸c chñ trang tr¹i vay vèn theo chu kú s¶n xuÊt kinh doanh cña tõng lo¹i s¶n phÈm. C¨n cø vµo ®iÒu kiÖn thùc tÕ vÒ ®Þa h×nh, vÒ ®Æc ®iÓm vµ tÝnh chÊt s¶n xuÊt cña mçi lo¹i h×nh ®Ó cã sù hç trî vèn cho viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i ®­îc hiÖu qu¶. 4.6.4. §Ò xuÊt mét sè m« h×nh sö dông ®Êt cã hiÖu qu¶ ë vïng ®åi gß Qua qu¸ tr×nh ®iÒu tra kh¶o s¸t, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng vµ dùa trªn kÕt qu¶ ph©n tÝch vÒ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt cña c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt ë c¸c x· ®iÒu tra chóng t«i xin ®Ò xuÊt mét sè m« h×nh sö dông ®Êt hîp lý, lµm c¬ së ®Ó x©y dùng c¸c m« h×nh kinh tÕ sö dông ®Êt cã hiÖu qu¶ h¬n. - §èi víi m« h×nh 2 lóa – mµu: kiÓu sö dông ®Êt thø 3 (Lóa xu©n, lóa mïa, ®Ëu t­¬ng) lµ cã hiÖu qu¶ nhÊt tuy gi¸ trÞ kinh tÕ ch­a cao nh­ng hiÖu qu¶ x· héi l¹i cao nhÊt vµ cã kh¶ n¨ng c¶i t¹o ®Êt, ®©y lµ kiÓu sö dông ®Êt phï hîp víi ®Êt ®ai cña vïng ®åi gß. Bªn c¹nh ®ã kiÓu sö dông ®Êt thø nhÊt (Lóa xu©n, lóa mïa, ng« ®«ng), kiÓu sö dông ®Êt thø 4 (Lóa xu©n – Lóa mïa – Khoai t©y) vµ kiÓu sö dông ®Êt thø 5 (Lóa xu©n – Lóa mïa – Cµ chua) còng lµ c¸c kiÓu sö dông ®Êt cã hiÖu qu¶ cao vµ phï hîp víi ®Êt ®ai cña vïng ®åi gß. - Víi lo¹i h×nh sö dông ®Êt 1 lóa – 2 mµu th× kiÓu sö dông ®Êt thø 7 (L¹c xu©n – Lóa mïa - §Ëu t­¬ng ®«ng) vµ thø 8 (L¹c xu©n – Lóa mïa – Ng« ®«ng) lµ ®em l¹i hiÖu qu¶ cao nhÊt, c¸c kiÓu sö dông ®Êt kh¸c còng cho hiÖu qu¶ t­¬ng ®èi cao. Riªng kiÓu sö dông ®Êt thø 9 (D­a chuét xu©n – Lóa mïa – D­a chuét ®«ng) cho hiÖu qu¶ kinh tÕ rÊt cao nh­ng hiÖu qu¶ m«i x· héi l¹i lµ thÊp nhÊt vµ bªn c¹nh ®ã trong qu¸ tr×nh canh t¸c theo ng­êi d©n th× kiÓu sö dông ®Êt nµy sö dông rÊt nhiÒu thuèc trõ s©u, thuèc kÝch thÝch nªn ¶nh h­ëng rÊt lín ®Õn m«i tr­êng. - Víi lo¹i h×nh chuyªn lóa th× hiÖu qu¶ kh«ng cao do mét n¨m chØ canh t¸c ®­îc 2 vô, nh­ng nã l¹i rÊt phï hîp víi c¸c diÖn tÝch óng, tròng cña vïng ®åi gß vµ ®¶m b¶o an ninh l­¬ng thùc cho vïng. - Víi lo¹i h×nh chuyªn rau: C¸c kiÓu sö dông ®Êt cña LUT nµy ®Òu cho hiÖu qu¶ kinh tÕ rÊt cao nh­ng LUT cµ ph¸o vµ LUT (D­a chuét xu©n– Rau c¶i – Su hµo) lµ cho hiÖu qu¶ x· héi cao nhÊt, hai LUT nµy còng rÊt phï hîp víi ®iÒu kiÖn khÝ hËu vµ ®Êt ®ai cña vïng ®åi gß. Bªn c¹nh ®ã LUT (D­a chuét xu©n – Rau c¶i – Cµ chua) vµ LUT (D­a chuét xu©n – Rau c¶i – B¾p c¶i) còng rÊt phï hîp víi ®iÒu kiÖn khÝ hËu vµ ®Êt ®ai cña vïng, cho hiÖu qu¶ kinh tÕ rÊt cao mÆc dï hiÖu qu¶ x· héi lµ thÊp. Tuy nhiªn, tÊt c¶ c¸c LUT cña lo¹i h×nh chuyªn rau trong qu¸ tr×nh canh t¸c ®Òu sö dông rÊt nhiÒu ph©n bãn vµ thuèc b¶o vÖ thùc vËt, lµm ¶nh h­ëng ®Õn m«i tr­êng ®Æc biÖt lµ m«i tr­êng ®Êt vµ m«i tr­êng n­íc. Do vËy, trong qu¸ tr×nh canh t¸c, nÕu bãn ph©n vµ sö dông thuèc b¶o vÖ thùc vËt hîp lý, sö dông ®Êt ph¶i bãn c¸c lo¹i ph©n chuång, ph©n xanh, canh t¸c ®óng c¸ch th× c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt nµy sÏ lµ lo¹i h×nh rÊt tèt ®èi víi ng­êi d©n vïng ®åi gß. - §èi víi diÖn tÝch ®Êt chuyªn mµu th× nªn ph¸t huy trång c©y l¹c xen víi c©y s¾n võa cã t¸c dông b¶o vÖ ®Êt võa t¹o ra c¸c s¶n phÈm ng¾n ngµy phôc vô cuéc sèng. - Víi LUT c©y c«ng nghiÖp th× c©y chÌ lµ c©y thÕ m¹nh cña vïng, hiÖn nay diÖn tÝch trång chÌ trong vïng ®ang ngµy cµng t¨ng do thÞ tr­êng tiªu thô s¶n phÈm nµy ngµy cµng æn ®Þnh vµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn ngµy cµng ph¸t triÓn. MÆc dï LUT nµy cho gi¸ trÞ kinh tÕ cao nh­ng trong qu¸ tr×nh canh t¸c còng sö dông rÊt nhiÒu thuèc trõ s©u, lµm ¶nh h­ëng ®Õn m«i tr­êng. Do ®ã trong qu¸ tr×nh canh t¸c cÇn ¸p dông c¸c biÖn ph¸p kü thuËt canh t¸c hîp lý, h¹n chÕ sö dông thuèc trõ s©u, t¨ng c­êng sö dông ph©n h÷u c¬, ph©n xanh, canh t¸c theo ®­êng ®ång møc...nh»m c¶i thiÖn m«i tr­êng sinh th¸i, b¶o vÖ ®Êt, n­íc. -Víi LUT c©y ¨n qu¶: nªn thùc hiÖn th©m canh c©y ¨n qu¶ cã gi¸ trÞ cao nh­ c©y b­ëi diÔn. Bªn c¹nh ®ã c©y nh·n, v¶i còng lµ nh÷ng c©y cho hiÖu qu¶ cao. Trong nh÷ng n¨m tíi nÕu thÞ tr­êng æn ®Þnh vµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn ph¸t triÓn th× c¸c c©y nµy còng rÊt phï hîp trong c¸c diÖn tÝch v­ên t¹p cña vïng ®åi gß. - Víi LUT c©y l©m nghiÖp th× cho hiÖu qu¶ kinh tÕ vµ hiÖu qu¶ x· héi kh«ng cao nh­ng nã l¹i ®em l¹i hiÖu qu¶ m«i tr­êng lín, nã gãp phÇn h¹n chÕ lò lôt, ®iÒu hoµ khÝ hËu cña ®Þa ph­¬ng vµ cña c¶ khu vùc. - Víi c¸c m« h×nh kinh tÕ trang tr¹i vµ m« h×nh n«ng l©m kÕt hîp th× cho hiÖu qu¶ rÊt cao, ®©y lµ lo¹i h×nh nªn nh©n réng vµ khuyÕn khÝch ph¸t triÓn. Nã rÊt phï hîp víi ®Êt ®ai cña vïng ®åi gß vµ phï hîp víi xu thÕ ph¸t triÓn n«ng nghiÖp hµng ho¸, c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ n«ng nghiÖp, n«ng th«n. §Ó lµm ®­îc ®iÒu nµy th× cÇn ®©y m¹nh c«ng t¸c dån ®iÒn ®æi thöa, khuyÕn khÝch chuyÓn ®æi c¸c m« h×nh canh t¸c, t¹o ®iÒu kiÖn vÒ vèn vay vµ c¸c thñ tôc liªn quan. PhÇn 5: kÕt luËn vµ ®Ò nghÞ 5.1. KÕt luËn - Vïng ®åi gß huyÖn Ch­¬ng Mü chñ yÕu cã ®é dèc thÊp. §Æc ®iÓm vµ tÝnh chÊt cña ®Êt ®ai phï hîp víi ph¸t triÓn c¸c lo¹i c©y ¨n qu¶ c©y rau mµu, c©y c«ng nghiÖp ng¾n ngµy. §èi víi ruéng tròng s¶n xuÊt lóa n­íc cã kh¶ ®¶m b¶o an toµn l­¬ng thùc cho ®Þa ph­¬ng vµ s¶n xuÊt c¸c lo¹i c©y hµng ho¸ kh¸c cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao. - Vïng ®åi gß n»m trong quy ho¹ch ph¸t triÓn chuçi ®« thÞ cña quèc gia, cã 2 ®­êng quèc lé ch¹y qua, ®©y lµ ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó vïng ®åi gß ph¸t triÓn kinh tÕ hµng ho¸ vµ ph¸t triÓn kinh tÕ tæng hîp. - Tõ kÕt qu¶ ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt cho thÊy víi nhãm c©y l­¬ng thùc th× c©y khoai t©y lµ cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt víi 45,925 triÖu ®ång/ha, trong khi ®ã s¾n lµ cho hiÖu qu¶ thÊp nhÊt chØ víi 20 triÖu ®ång/ha/n¨m. §èi víi nhãm c©y thùc phÈm th× c©y b¾p c¶i lµ cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt víi gi¸ trÞ s¶n xuÊt ®¹t 88,9 triÖu ®ång/ha/n¨m, c©y rau c¶i cho hiÖu qu¶ thÊp nhÊt lµ 20,25 triÖu ®ång/ha/n¨m. §èi víi nhãm c©y c«ng nghiÖp th× c©y chÌ lµ cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt víi 150 triÖu ®ång/ha/n¨m, c©y ®Ëu t­¬ng vµ c©y l¹c th× cho hiÖu qu¶ thÊp h¬n. §èi víi nhãm c©y ¨n qu¶ th× c©y b­ëi diÔn ®ang lµ c©y trång mµ ng­êi d©n muèn lùa chän do ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ rÊt cao víi 270 triÖu ®ång/ha/n¨m. §èi víi nhãm c©y l©m nghiÖp tuy gi¸ trÞ kinh tÕ kh«ng cao nh­ng cã vai trß rÊt lín trong viÖc b¶o vÖ m«i tr­êng sinh th¸i. - Tõ kÕt qu¶ ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt cho thÊy ®èi víi m« h×nh hai lóa – mµu th× kiÓu sö dông ®Êt Lóa xu©n – Lóa mïa - §Ëu t­¬ng lµ cho hiÖu qu¶ cao nhÊt, kÕ tiÕp lµ LUT Lóa xu©n – Lóa mïa – Khoai t©y vµ Lóa xu©n – Lóa mïa – Cµ chua còng cho hiÖu qu¶ cao. §èi víi m« h×nh mét lóa – hai mµu th× LUT L¹c xu©n – Lóa mïa - §Ëu t­¬ng ®«ng lµ cho hiÖu qu¶ tæng hîp cao, cßn LUT D­a chuét xu©n – Lóa mïa – D­a chuét ®«ng lµ cho hiÖu qu¶ thÊp nhÊt do trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt sö dông nhiÒu ph©n ho¸ häc vµ thuèc trõ s©u nªn ¶nh h­ëng ®Õn chÊt l­îng ®Êt, n­íc. §èi víi LUT chuyªn lóa tuy hiÖu qu¶ thÊp nh­ng l¹i gãp phÇn ®¶m b¶o an ninh l­¬ng thùc t¹i chç. §èi víi m« h×nh chuyªn rau th× LUT D­a chuét – Rau c¶i – Xu hµo lµ cho hiÖu qu¶ tæng hîp cao nhÊt cßn c©y rau muèng th× cho hiÖu qu¶ thÊp nhÊt. §èi víi c¸c lo¹i c©y ¨n qu¶ th× c©y nh·n lµ cho hiÖu qu¶ tæng hîp cao nhÊt, tuy hiÖu qu¶ kinh tÕ kh«ng cao b»ng c©y b­ëi diÔn nh­ng hiÖu qu¶ x· héi vµ hiÖu qu¶ m«i tr­êng l¹i cao h¬n. Cßn ®èi víi c¸c m« h×nh kinh tÕ trang tr¹i vµ n«ng l©m kÕt hîp lµ cho hiÖu qu¶ tæng hîp cao nhÊt do nã c©n ®èi ®­îc c¶ 3 tiªu chÝ lµ hiÖu qu¶ kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr­êng. - Tõ kÕt qu¶ nghiªn cøu cña ®Ò tµi, mét sè kiÓu sö dông ®Êt ®­îc lùa chän cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ, x· héi cña huyÖn vµ n©ng cao ®­îc hiÖu qu¶ kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr­êng nh­ sau: + Víi lo¹i h×nh sö dông ®Êt 2 lóa – mµu: duy tr× vµ më réng LUT Lóa xu©n – Lóa mïa - §Ëu t­¬ng, Lóa xu©n – Lóa mïa – Khoai t©y, Lóa xu©n – Lóa mïa – Cµ chua; + §èi víi lo¹i h×nh sö dông ®Êt 1 lóa – 2 mµu: më réng diÖn tÝch L¹c xu©n – Lóa mïa - §Ëu t­¬ng ®éng vµ L¹c xu©n – Lóa mïa – Ng« ®«ng; + §èi víi LUT chuyªn lóa tuy hiÖu qu¶ cã thÊp h¬n so víi c¸c LUT kh¸c nh­ng vÉn ph¶i duy tr× ®Ó ®¶m b¶o an ninh l­¬ng thùc t¹i chç; + §èi víi lo¹i h×nh sö dông ®Êt chuyªn rau: Më réng diÖn tÝch LUT D­a chuét – Rau c¶i – Su hµo, D­a chuét xu©n – Rau c¶i – B¾p c¶i, cµ ph¸o; + §èi víi ®Êt chuyªn mµu: tËn dông c¸c diÖn tÝch trång s¾n ®Ó më réng diÖn tÝch s¾n xen l¹c ®Ó võa c¶i t¹o ®Êt võa cã s¶n phÈm thu ho¹ch; + §èi víi lo¹i h×nh c©y c«ng nghiÖp: më réng diÖn tÝch trång c©y chÌ, ®­a c¸c gièng chÌ míi cho n¨ng suÊt cao, h¹n chÕ sö dông ph©n ho¸ häc, thuèc trõ s©u, t¨ng c­êng bãn ph©n xanh, ph©n h÷u c¬; + §èi víi lo¹i h×nh c©y ¨n qu¶: më réng diÖn tÝch trång c©y b­ëi diÔn vµ c©y nh·n; + §èi víi lo¹i h×nh c©y l©m nghiÖp: gi÷ diÖn tÝch trång c©y l©m nghiÖp hiÖn cã vµ më réng diÖn tÝch b»ng c¸ch c¶i t¹o c¸c diÖn tÝch ®Êt ch­a sö dông; + KhuyÕn khÝch vµ cã c¸c biÖn ph¸p hç trî ®Ó nh©n réng c¸c m« h×nh trang tr¹i n«ng nghiÖp vµ n«ng l©m kÕt hîp. 5.2. §Ò nghÞ - CÇn ®­îc tiÕp tôc nghiªn cøu cã mét c¸ch hÖ thèng vÒ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt cña c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt kh¸c nhau, qua c¸c thêi gian kh¸c nhau, lµm c¬ së cho viÖc x©y dùng c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt hiÖu qu¶ h¬n. - CÇn cã c¸c nghiªn cøu s©u vÒ ®Êt ®ai cña vïng ®Ó ph©n lo¹i ®Êt thÝch hîp, x©y dùng ®­îc b¶n ®å ®¬n vÞ ®Êt lµm c¬ së cho tõng ®Þa ph­¬ng ®Çu t­ khai th¸c vµ sö dông cã hiÖu qu¶ h¬n nguån tµi nguyªn ®Êt ®ai. - §Þa ph­¬ng cÇn tËp trung vèn ®Çu t­ x©y dùng c¬ së h¹ tÇng kü thuËt, ®Æc biÖt lµ hÖ thèng giao th«ng thuû lîi. Bëi v× khi mµ nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ph¸t triÓn, viÖc n©ng cÊp ®­êng giao th«ng vµ bª t«ng ho¸ kªnh m­¬ng ®Ó gi¶m chi phÝ vËn chuyÓn, g¶m chi phÝ t­íi tiªu, h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm, t¨ng søc c¹nh tranh cña s¶n phÈm trªn thÞ tr­êng lµ mét viÖc lµm hÕt søc quan träng vµ cÇn thiÕt. - CÇn cã c¸c chÝnh s¸ch thu hót vèn ®Çu t­ ®Ó ­u tiªn ph¸t triÓn c«ng nghiÖp ®Þa ph­¬ng, ®Æc biÖt lµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng s¶n hµng ho¸, trong ®ã cã chÕ biÕn rau qu¶, nh­ vËy míi n©ng cao ®­îc gi¸ trÞ hµng ho¸ ®èi víi c¸c lo¹i n«ng s¶n phÈm cña vïng. - TËp trung tæ chøc tèt c¸c ho¹t ®éng dÞch vô n«ng nghiÖp, trong ®ã cã dÞch vô gièng c©y trång vËt nu«i vµ c¸c lo¹i vËt t­ kh¸c, dÞch vô khoa häc kü thuËt vµ dÞch vô vèn ®Çu t­ s¶n xuÊt. Thùc hiÖn tuyªn truyÒn ph­¬ng ph¸p phßng trõ dÞch h¹i tæng hîp tíi tõng hé n«ng d©n, nh»m s¶n xuÊt ra nh÷ng s¶n phÈm s¹ch, chèng ®­îc « nhiÔm m«i tr­êng ®Êt, n­íc vµ kh«ng khÝ. §¶m b¶o cho nÒn n«ng nghiÖp ph¸t triÓn m¹nh, hiÖu qu¶ vµ bÒn v÷ng. Tµi liÖu tham kh¶o Tµi liÖu tiÕng viÖt 1 NguyÔn V¨n Bµi (2005), Nghiªn cøu c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt vµ ®Ò xuÊt h­íng sö dông ®Êt n«ng nghiÖp huyÖn HiÖp Hoµ, tØnh B¾c Giang, LuËn v¨n th¹c sü n«ng nghiÖp, §¹i häc N«ng nghiÖp I, Hµ Néi 2 Bé n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n (2004), B¸o c¸o ®¸nh gi¸ n«ng th«n cã sù tham gia (PRA) 3 C¸c M¸c (1962), T b¶n, QuyÓn 3, TËp 3, NXB Sù thËt, Hµ Néi, Tr.122 4 Ng« ThÕ D©n vµ TrÇn An Phong, “Khai th¸c vµ gi÷ g×n tèt vïng ®Êt trung du vµ miÒn nói n­íc ta”, N«ng nghiÖp trung du vµ miÒn nói hiÖn tr¹ng vµ triÓn väng, NXB n«ng nghiÖp, Hµ Néi, Tr. 8 - 10 5 Hoµng Thu Hµ (2001), CÇn dÊn th©n nghiªn cøu trän vÑn mét vÊn ®Ò nµo ®ã, T¹p chÝ Tia s¸ng, sè th¸ng 3, tr. 14, 15 6 Ph¹m Xu©n Hoµn (1994), Bµi gi¶ng N«ng l©m kÕt hîp, tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp 7 Ph¹m Xu©n Hoµn vµ Ph¹m Quang Vinh (1999), B¸o c¸o dù ¸n t¨ng c­êng n¨ng lùc n«ng l©m kÕt hîp, tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp 8 NguyÔn M¹nh H­ng (2001), Nghiªn cøu, x©y dùng m« h×nh canh t¸c cã hiÖu qu¶ kinh tÕ cao trªn c¸c vïng ®Êt cña huyÖn Ch­¬ng Mü n¨m 2001, B¸o c¸o ®Ò tµi khoa häc, phßng N«ng nghiÖp huyÖn Ch­¬ng Mü, Tr.10 – 15 9 NguyÔn Thanh L©m, TrÇn An Phong (1996), Mét sè th«ng tin vÒ ®Êt dèc ë ViÖt Nam, N«ng nghiÖp trªn ®Êt dèc: th¸ch thøc vµ tiÒm n¨ng, Nhµ xuÊt b¶n n«ng nghiÖp, Hµ Néi, Tr.60-61 10 NguyÔn V¨n MÇn vµ TrÞnh V¨n ThÞnh (2000), N«ng nghiÖp bÒn v÷ng: c¬ së vµ øng dông, Nxb Thanh Ho¸ 11 Phan Sü MÉn, NguyÔn ViÖt Anh (2001), §Þnh h­íng vµ tæ chøc ph¸t triÓn nÒn n«ng nghiÖp hµng ho¸, T¹p chÝ nghiªn cøu kinh tÕ, (273), tr.21-29 12 NguyÔn Quang Mü (1992), Xãi mßn ®Êt ®åi nói vµ m«i tr­êng ®Êt ë ViÖt Nam, Héi th¶o khoa häc "Sö dông tèt tµi nguyªn ®Êt ®Ó ph¸t triÓn vµ b¶o vÖ m«i tr­êng", Héi khoa häc ®Êt ViÖt Nam, Hµ Néi th¸ng 4 n¨m 1992. 13 Hµ Häc Ng« vµ c¸c céng sù (1999), §¸nh gi¸ tiÒm n¨ng ®Êt ®ai phôc vô ®Þnh h­íng quy ho¹ch sö dông ®Êt huyÖn Ch©u Giang, tØnh H­ng Yªn, §Ò tµi 96-32-03-T§, Hµ Néi 14 Th¸i Phiªn (2000), Sö dông vµ qu¶n lý ®Êt bÒn v÷ng, §Êt ViÖt Nam, Nxb N«ng nghiÖp, Hµ Néi, Tr. 349 -360 15 Th¸i Phiªn, NguyÔn Tö Siªm (2002), Suy tho¸i m«i tr­êng ®Êt, Sö dông bÒn v÷ng ®Êt miÒn nói vµ vïng cao ViÖt Nam, Nxb N«ng nghiÖp, Hµ Néi, Tr.93 16 TrÇn An Phong vµ c¸c céng sù (1993), §Êt trèng ®åi nói träc ViÖt Nam, thùc tr¹ng, h­íng c¶i t¹o vµ sö dông cho s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ®Õn n¨m 2000, ViÖn Quy ho¹ch vµ thiÕt kÕ n«ng nghiÖp, Hµ Néi, Tr. 1 - 46 17 QuyÕt ®Þnh 272/Q§-TTg cña Thñ t­íng chÝnh phñ vÒ viÖc phª duyÖt kÕt qu¶ kiÓm kª ®Êt ®ai n¨m 2005 18 Samuelson (1989), Kinh tÕ häc, ViÖn quan hÖ quèc tÕ vµ Bé ngo¹i giao 19 §ç ThÞ T¸m (2001), §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp theo h­íng s¶n xuÊt hµng ho¸ huyÖn V¨n Giang – tØnh H­ng Yªn, LuËn v¨n th¹c sü khoa häc n«ng nghiÖp, tr­êng §¹i häc n«ng nghiÖp I, Hµ Néi 20 Chu ThÞ Th¬m, Phan ThÞ Lµi, NguyÔn V¨n Tã (2006), Kü thuËt canh t¸c trªn ®Êt dèc, Nxb Lao ®éng, Hµ Néi 21 §µo Ch©u Thu, QuyÒn §×nh Hµ, §ç Nguyªn H¶i (1997), “§¸nh gi¸ hiÖu qu¶ ¸p dông m« h×nh n«ng l©m kÕt hîp trong viÖc c¶i t¹o ®Êt ®åi träc t¹i Tam Quan, Tam §¶o, VÜnh Phóc”, T¹p chÝ khoa häc ®Êt (8), Nxb N«ng nghiÖp, Hµ Néi, Tr. 88 – 89 22 Vò ThÞ Ph­¬ng Thuþ (2000), Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p chñ yÕu n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ sö dông ®Êt canh t¸c ë ngo¹i thµnh Hµ Néi, LuËn ¸n tiÕn sü kinh tÕ, tr­êng §¹i häc n«ng nghiÖp I – Hµ Néi 23 TrÇn §øc Toµn (2006), ¶nh h­ëng cña c¬ cÊu c©y trång vµ biÖn ph¸p canh t¸c trªn ®Êt dèc tíi xãi mßn vµ ®é ph× cña ®Êt x¸m phï sa cæ, ®Êt ®á vµng trªn phiÕn th¹ch sÐt vµ ®Êt n©u ®á bazan, LuËn ¸n tiÕn sü, ViÖn khoa häc n«ng nghiÖp ViÖt Nam 24 Bïi Quang To¶n, NguyÔn V¨n ThuËn, D­¬ng V¨n Xanh, NguyÔn Khang (1993), Nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu gÇn ®©y vÒ trung du, miÒn nói, N«ng nghiÖp trung du miÒn nói hiÖn tr¹ng vµ triÓn väng, Nxb N«ng nghiÖp, Hµ Néi, Tr. 17 – 27 25 Hoµng §×nh Trµ (2002), Thùc tr¹ng vµ mét sè gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng – l©m nghiÖp vïng ®åi gß cña huyÖn Ch­¬ng Mü – tØnh Hµ T©y, LuËn v¨n th¹c sü khoa häc n«ng nghiÖp, §¹i häc N«ng nghiÖp I, Hµ Néi 26 Lý V¨n Träng, NguyÔn B¸ Ng·i, NguyÔn NghÜa Biªn, TrÇn Ngäc B×nh (1997), TËp bµi gi¶ng c¸c ph­¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ n«ng th«n, tr­êng ®¹i häc L©m nghiÖp 27 NguyÔn V¨n Tr­ng, NguyÔn Ph¸p (1993), VÊn ®Ò sinh th¸i n«ng nghiÖp ViÖt Nam, NXB n«ng nghiÖp, Hµ Néi 28 Hå C«ng Trùc, L­¬ng §øc Loan (1997), “BiÖn ph¸p b¶o vÖ chèng xãi mßn vµ æn ®Þnh ®é ph× nhiªu cña ®Êt dèc vïng T©y Nguyªn”, T¹p chÝ khoa häc ®Êt, (8), Nxb N«ng nghiÖp, Hµ Néi, Tr.34 29 NguyÔn Duy TÝnh (1995), Nghiªn cøu hÖ thèng c©y trång cïng ®ång b»ng S«ng Hång vµ B¾c Trung Bé, NXB n«ng nghiÖp, Hµ Néi 30 TrÇn §øc Viªn, “N«ng nghiÖp trªn ®Êt dèc: th¸ch thøc vµ tiÒm n¨ng”, TuyÓn tËp kÕt qu¶ nghiªn cøu 1991 – 1996, Nhµ xuÊt b¶n n«ng nghiÖp, Hµ Néi, Tr. 13 – 14 31 TrÇn §øc Viªn, Ph¹m ChÝ Thµnh (1996), “N«ng nghiÖp trªn ®Êt dèc: th¸ch thøc vµ tiÒm n¨ng”, TuyÓn tËp kÕt qu¶ nghiªn cøu 1991 – 1996, Nhµ xuÊt b¶n n«ng nghiÖp, Hµ Néi, Tr. 9 – 10 32 TrÇn §øc Viªn, Ph¹m ChÝ Thµnh (1996), N«ng nghiÖp trªn ®Êt dèc: th¸ch thøc vµ tiÒm n¨ng, TuyÓn tËp kÕt qu¶ nghiªn cøu 1991 – 1996, “HiÖn tr¹ng vµ tiÒm n¨ng ph¸t triÓn nghÒ ch¨n nu«i bß vïng ®åi gß tØnh Hµ T©y”, Nhµ xuÊt b¶n n«ng nghiÖp, Hµ Néi, Tr. 358 – 371 33 Ph¹m Quang Vinh (2001), Bµi gi¶ng ph­¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ n«ng th«n cã sù tham gia cña ngêi d©n, Tr­êng ®¹i häc L©m nghiÖp 34 ViÖn nghiªn cøu chiÕn l­îc vµ chÝnh s¸ch khoa häc vµ c«ng nghÖ (1999), Ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi vïng ®åi gß B¾c Trung Bé, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ Quèc gia, Tr.11-12 35 ViÖn nghiªn cøu chiÕn l­îc vµ chÝnh s¸ch n«ng nghiÖp (1999), Ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi vïng ®åi gß B¾c Trung Bé, Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, Tr. 173 – 179 36 NguyÔn ThÞ Vßng vµ c¸c céng sù (2001), Nghiªn cøu vµ x©y dùng quy tr×nh c«ng nghÖ ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt th«ng qua chuyÓn ®æi co cÊu c©y trång, §Ò tµi nghiªn cøu khoa häc cÊp Tæng côc, Hµ Néi 37 Lª Träng Yªn (2004), §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ vµ ®Ò xuÊt híng sö dông ®Êt n«ng – l©m nghiÖp hîp lý trªn ®Þa bµn huyÖn KR«ngPak – tØnh Daklac, LuËn v¨n th¹c sü n«ng nghiÖp, §¹i häc n«ng nghiÖp I – Hµ Néi Tµi liÖu tiÕng anh 38 FAO (1990), Land Evaluation and farming system analysis for land use planning, Working document 39 FAO (1976), Aframework for land evalution, FAO – Rome Tµi liÖu trªn m¹ng 40 M« h×nh sö dông ®Êt dèc bÒn v÷ng vµ hiÖu qu¶ theo ph­¬ng thøc n«ng l©m kÕt hîp http:/www.cres.edu.surdm/document. 41 http:/www.gso.gov.vn. Tæng côc thèng kª 42 http:/www.monre.gov.vn. Bé tµi nguyªn vµ m«i tr­êng 43 Sù xãi mßn ®Êt vµ n­íc, x©y dùng n«ng nghiÖp sinh th¸i http:/www.Laocai.gov.vn/NHDLTNTQ/content/1020004 010.htm. 44 Ch­¬ng tr×nh hç trî l©m nghiÖp http:/www.socialforestry.org.vn. 45 Héi b¶o vÖ thiªn nhiªn vµ m«i tr­êng ViÖt Nam. Tµi nguyªn ®Êt http:/www.vacne.org.vn/CD ROM/root/data/tn dat.htlm. Phô lôc Phô biÓu 1: Gi¸ mét sè vËt t­ vµ hµng ho¸ n«ng s¶n chñ yÕu STT ChØ tiªu §VT §¬n gi¸ (®ång) I. Gi¸ vËt t­ cho s¶n xuÊt n«ng nghiÖp 1 Thãc tÎ gièng (th­êng) kg 8.000 2 Ng« gièng kg 10.000 3 §Ëu t­¬ng gièng kg 12.000 4 L¹c gièng kg 30.000 5 B¾p c¶i gièng c©y 200 6 D­a chuét gièng gãi 25.000 7 Cµ chua gièng gãi 35.000 8 B­ëi diÔn C©y 100.000 9 VÞt gièng con 10.000 10 Ph©n §¹m URE kg 5.000 11 Ph©n l©n kg 1.400 12 Ph©n NPK kg 2.200 13 Ph©n Kali kg 4.500 14 Ph©n chuång kg 300 II. C«ng lao ®éng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp (thuª) c«ng 40.000 III. Gi¸ b¸n hµng ho¸ n«ng s¶n 1 Thãc tÎ th­êng kg 6.000 2 Ng« h¹t kg 5.000 3 L¹c t­¬i kg 10.000 4 §Ëu t­¬ng kg 10.000 5 B¾p c¶i c©y 4.000 6 D­a chuét kg 3.000 7 Cµ chua kg 5.000 8 B­ëi diÔn Qu¶ 10.000 9 VÞt kg 27.000 Phô biÓu 2: PhiÕu ®iÒu tra n«ng hé Sè hé: 68 Hä vµ tªn chñ hé: Cao Minh Ngäc Giíi tÝnh: Nam Tuæi: 46 §Þa chØ: Th«n Nh©n Lý, x· Nam Ph­¬ng TiÕn, huyÖn Ch­¬ng Mü Thêi gian ®iÒu tra: Ngµy 26 th¸ng 2 n¨m 2008 I. T×nh h×nh chung ChØ tiªu Sè l­îng (ng­êi) 1. Tæng sè nh©n khÈu 6 1.1. Ph©n theo giíi tÝnh - Nam 3 - N÷ 3 1.2. Ph©n theo nghÒ nghiÖp - N«ng nghiÖp 4 - Phi n«ng nghiÖp - Kh¸c (häc sinh) 2 1.3. Ph©n theo ®é tuæi - D­íi 15 tuæi 1 - Tõ d­íi 15 ®Õn 55 tuæi ®èi víi n÷ vµ 60 tuæi ®èi víi nam 3 - Trªn 55 tuæi ®èi víi n÷ vµ trªn 60 tuæi ®èi víi nam 2 2. T×nh h×nh lao ®éng hiÖn nay cña hé - Sè lao ®éng cã viÖc lµm th­êng xuyªn 2 - Sè lao ®éng kh«ng cã viÖc lµm th­êng xuyªn 1 - Sè lao ®éng ®i thuª th­êng xuyªn 0 3. Nguån thu chÝnh cña hé gia ®×nh - Thu tõ trång trät 34,265 tr.®ång - Thu tõ ch¨n nu«i 23,3 tr.®ång - Thu kh¸c (lß g¹ch) 3 ®Õn 4 tr.®ång 4. T×nh h×nh sö dông ®Êt cña hé 4.1. §Êt n«ng nghiÖp - §Êt chuyªn trång lóa 9 sµo - §Êt lóa mµu 7 sµo - §Êt chuyªn trång mµu 6 sµo - §Êt mÆt n­íc nu«i trång thuû s¶n 1 sµo - §Êt trång c©y ¨n qu¶ (B­ëi diÔn) 2 sµo - §Êt trång c©y l©m nghiÖp 1,2ha 4.2. §Êt thæ c­ - §Êt ë 1 sµo - §Êt v­ên t¹p 4 sµo II. ®Êt ®ai vµ quyÒn sö dông ®Êt 1. ¤ng (bµ) h·y cho biÕt ®Æc ®iÓm chÝnh cña c¸c khoanh ®Êt ®ang sö dông? STT Lo¹i h×nh sö dông ®Êt D.TÝch Lo¹i ®Êt §Þa h×nh T­íi Tiªu 1 2 vô lóa 9 sµo Phï sa ThÊp Chñ ®éng Tù tiªu 2 2 lóa + mµu 7 sµo Phï sa Vµn Chñ ®éng Chñ ®éng 3 Chuyªn mµu 6 sµo Phï sa Cao Chñ ®éng Chñ ®éng 4 C©y ¨n qu¶ 2 sµo §Êt x¸m Cao Chñ ®éng Tù tiªu 5 §Êt l©m nghiÖp 1,2 ha §Êt x¸m Cao N­íc trêi Tù tiªu 6 V­ên t¹p 4 sµo §Êt x¸m Cao Chñ ®éng Tù tiªu III. T×nh h×nh sö dông ®Êt cña hé 1. Trång trät C©y trång D.TÝch (sµo) N¨ng suÊt (kg/sµo) S¶n l­îng (tÊn) §¬n gi¸ (®ång) Thµnh tiÒn (triÖu ®ång) 1. C©y l­¬ng thùc - Lóa 16 220 3,52 5000 17,6 - Ng« 2 180 0,36 5000 1,8 - Khoai lang 1 220 0,22 3000 0,66 - Khoai t©y 2 300 0,60 4000 2,4 2. C©y thùc phÈm - L¹c 3 85 0,255 15000 3,825 - §Ëu t­¬ng 2 90 0,18 11000 1,98 - Cµ chua 3 400 1,2 5000 6,00 2. Ch¨n nu«i VËt nu«i Sè l­îng (con) Khèi l­îng s¶n phÈm (kg) §¬n gi¸ (ngh×n ®ång/kg) Thµnh tiÒn (triÖu ®ång) 1. Tr©u 1 5 2. Lîn 2 120 50 6 3. Gµ 30 60 55 3,3 4. VÞt, ngan 100 200 25 5 5. C¸ 4 IV. Chi phÝ s¶n xuÊt 1. Trång trät 1.1. Chi phÝ vËt chÊt §¬n vÞ: 1000 ®ång/sµo C©y trång Gièng VËt t­ §¹m L©n Kali Ph©n chuång Thuèc BVTV 1. C©y l­¬ng thùc - Lóa 20 50 40 22 50 48 - Ng« 10 35 20 15 60 48 - Khoai lang 20 60 - Khoai t©y 100 60 22 27 100 24 2. C©y thùc phÈm - L¹c 50 10 10 20 60 36 - §Ëu t­¬ng 11 50 20 20 50 36 - Cµ chua 40 50 15 36 100 60 1.2. §Çu t­ lao ®éng §¬n vÞ: ngµy c«ng/sµo C©y trång Lµm ®Êt Gieo cÊy Ch¨m sãc Thu ho¹ch Tæng céng 1. C©y l­¬ng thùc - Lóa 1 1 2 4 - Ng« 1 1 2 1 5 - Khoai lang 1 1 2 2 - Khoai t©y 1 1 1 2 5 2. C©y thùc phÈm - L¹c 1 1 1 2 5 - §Ëu t­¬ng 1 1 1 2 5 - Cµ chua 1 1 3 3 8 C«ng lao ®éng t¹i ®Þa ph­¬ng lµ: 40.000 ®ång/ngµy c«ng 2. Ch¨n nu«i VËt nu«i Sè l­îng (con) Gièng (1000®ång) Thøc ¨n (1000®ång/ngµy) Thó y (1000®ång) Lao ®éng (c«ng) 1. Tr©u 1 2. Lîn 2 400 25 3. Gµ 30 100 20 50 4. VÞt, ngan 100 500 200 200 5. C¸ 1500 10 2 V. TÌNH HÌNH TIẾP THU TIẾN BỘ KHOA HỌC KỸ THUẬT VÀ TIÊU THỤ SẢN PHẨM 1. Gia đình có được nghe phổ biến cách quản lý và sử dụng đất không? - Có [+] - Không [ ] Nếu có: - Từ hội nông dân xã - Bằng phương tiện gì: Đài [+] Tivi [ ] Họp [+] 2. Các cơ quan địa chính, khuyến nông, khuyến lâm có đến thăm tình hình sử dụng đất của gia đình không? - Có [+] - Không [ ] 3. Gia đình có được dự lớp tập huấn sản xuất nào không? - Có [ + ] - Không [ ] Nếu có: - Tập huấn nội dung gì: Cách trồng và chăm sóc cây trồng và vật nuôi - Ai trong gia đình đi học: Người chồng - Có áp dụng được vào sản xuất không?: có áp dụng 4. Gia đình có nguyện vọng tìm hiểu thêm những kỹ thuật mới trong sản xuất không? - Về trồng trọt: Có [ + ] Không [ ] - Về chăn nuôi: Có [ + ] Không [ ] - Về ngành nghề khác: Có [ + ] Không [ ] 5. Tình hình tiêu thụ nông sản phẩm trong thời gian qua? 5.1. Lương thực - Dễ tiêu thụ (>70%) [ + ] - Tiêu thụ trung bình (50 – 60%) - Tiêu thụ khó (<50%) 5.2. Cây rau màu - Dễ tiêu thụ (>70%) [ + ] - Tiêu thụ trung bình (50 – 60%) - Tiêu thụ khó (<50%) 5.3. Cây giống - Dễ tiêu thụ (>70%) - Tiêu thụ trung bình (50 – 60%) [ + ] - Tiêu thụ khó (<50%) 5.4. Cây lâm nghiệp - Dễ tiêu thụ (>70%) - Tiêu thụ trung bình (50 – 60%) [ + ] - Tiêu thụ khó (<50%) 5.5. Các sản phẩm trồng trọt khác - Dễ tiêu thụ (>70%) [ + ] - Tiêu thụ trung bình (50 – 60%) - Tiêu thụ khó (<50%) 5.6. Các sản phẩm chăn nuôi - Dễ tiêu thụ (>70%) [ + ] - Tiêu thụ trung bình (50 – 60%) - Tiêu thụ khó (<50%) 6. Nơi tiêu thụ sản phẩm và hình thức tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp - Ông (bà) thường bán sản phẩm ở đâu? Bán trực tiếp ở nhà - Hình thức bán sản phẩm: bán buôn 7. Dự định về sản xuất trong thời gian tới: tiếp tục sản xuất nhưng cần học hỏi thêm kinh nghiệm để phòng chống sâu, bệnh. 7.1. Dự định chuyển đổi cơ cấu câu trồng: Vẫn giữ nguyên cơ cấu cây trồng như hiện nay 7.2. Đất trồng cây lâu năm: - Trồng cây gì? Vẫn trồng cây bưởi diễn - Lý do: cho hiệu quả kinh tế rất cao 7.3. Đất lâm nghiệp: - Trồng cây gì? giữ nguyên diện tích keo và bạch đàn hiện có - Lý do: Hiện tại diện tích này đã tạo tán, có thể tận thu để lấy củi đun. Sau 3 hoặc 4 năm nữa sẽ được thu sản phẩm. 7.4. Chăn nuôi: - Nuôi con gì? Tiếp tục chăn nuôi như hiện nay - Lý do: sản phẩm chăn nuôi tiêu thụ thuận tiện và giá cao 8. Theo Ông (bà) loại hình sử dụng đất nào sẽ được áp dụng phổ biến trong tương lai? a. Loại hình sử dụng đất: Lúa xuân – Lúa mùa - Đậu tương - Lý do: cho thu nhập cao, dễ làm, cải tạo đất, ít phải bón phân b. Loại hình sử dụng đất: Lúa xuân – Lúa mùa – Cà chua - Lý do: cho thu nhập cao, thị trường tiêu thụ rộng, nhưng sử dụng nhiều thuốc bảo vệ thực vật nên có thể làm ô nhiễm nguồn nước. c. Loại hình sử dụng đất: Cây bưởi diễn - Lý do: Cho hiệu quả kinh tế rất cao, nhưng kỹ thuật trồng và chăm sóc rất phức tạp, cần phải được học hỏi thêm. d. Loại hình sử dụng đất: Cây lâm nghiệp - Lý do: tuy chưa thấy hiệu quả kinh tế nhưng cũng đã giải quyết nhu cầu củi đun và làm cho không khí trong lành, mát mẻ. Xác nhận của chủ hộ Người phỏng vấn ._.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docCHQL017.doc
Tài liệu liên quan