Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển hệ thống sản xuất rau an toàn trên địa bàn thành phố Bắc Giang và vùng phụ cận

Tài liệu Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển hệ thống sản xuất rau an toàn trên địa bàn thành phố Bắc Giang và vùng phụ cận: ... Ebook Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển hệ thống sản xuất rau an toàn trên địa bàn thành phố Bắc Giang và vùng phụ cận

doc115 trang | Chia sẻ: huyen82 | Ngày: 09/12/2013 | Lượt xem: 1217 | Lượt tải: 0download
Tóm tắt tài liệu Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển hệ thống sản xuất rau an toàn trên địa bàn thành phố Bắc Giang và vùng phụ cận, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o tr­êng ®¹i häc n«ng nghiÖp hµ néi ------------------ TH¢N NGäC HOµNG Nghiªn cøu thùc tr¹ng vµ ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p ph¸t triÓn hÖ thèng s¶n xuÊt rau an toµn trªn ®Þa bµn thµnh phè B¾c Giang vµ vïng phô cËn LuËn v¨n th¹c sÜ n«ng nghiÖp Chuyªn ngµnh: trång trät M· sè: 60.62.01 Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: PGs.ts. ph¹M tiÕn dòng Hµ Néi - 2008 Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan sè liÖu vµ kÕt qu¶ nghiªn cøu trong luËn v¨n nµy lµ trung thùc vµ ch­a hÒ ®­îc sö dông ®Ó b¶o vÖ mét häc vÞ nµo. Mäi sù gióp ®ì cho viÖc thùc hiÖn luËn v¨n ®· ®­îc c¸m ¬n vµ c¸c th«ng tin trÝch dÉn ®· ®­îc chØ râ nguån gèc. T¸c gi¶ luËn v¨n Th©n Ngäc Hoµng Lêi c¶m ¬n T«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi PGS - TS. Ph¹m TiÕn Dòng - Phã tr­ëng khoa N«ng häc - Tr­ëng bé m«n hÖ thèng n«ng nghiÖp, ng­êi ®· tËn t×nh gióp ®ì, h­íng dÉn t«i trong suèt thêi gian thùc hiÖn ®Ò tµi, còng nh­ trong qu¸ tr×nh hoµn chØnh luËn v¨n tèt nghiÖp. T«i xin ch©n thµnh c¸m ¬n c¸c thÇy c« gi¸o Khoa Sau §¹i häc; Khoa N«ng häc, ®Æc biÖt lµ c¸c thÇy c« trong Bé m«n HÖ thèng n«ng nghiÖp (Tr­êng §¹i häc N«ng nghiÖp Hµ Néi). Ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o Së Khoa häc vµ C«ng nghÖ tØnh B¾c Giang; Thµnh uû, Héi ®ång nh©n d©n, Uû ban nh©n d©n, Phßng Kinh tÕ, Phßng Thèng kª, Phßng Tµi nguyªn vµ M«i tr­êng, Tr¹m KhuyÕn n«ng Thµnh phè B¾c Giang; UBND c¸c x· trong vïng trång rau; bµ con n«ng d©n thµnh phè B¾c Giang tØnh B¾c Giang; c¸c b¹n bÌ, ®ång nghiÖp, gia ®×nh vµ ng­êi th©n ®· nhiÖt t×nh ñng hé, gióp ®ì t«i trong suèt thêi gian thùc hiÖn ®Ò tµi vµ hoµn chØnh luËn v¨n tèt nghiÖp. T¸c gi¶ Th©n Ngäc Hoµng Môc lôc Lêi cam ®oan i Lêi c¶m ¬n ii Môc lôc iii Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t vi Danh môc c¸c b¶ng vii Danh môc ch÷ viÕt t¾t ASEAN : HiÖp héi c¸c n­íc §«ng nam ¸ ASEANGAP : H­íng dÉn thùc hµnh n«ng nghiÖp tèt cña ASEAN BVTV : B¶o vÖ thùc vËt CCCT : C¬ cÊu c©y trång CTV : Céng t¸c viªn EC : Céng ®éng kinh tÕ ch©u ¢u §VT : §¬n vÞ tÝnh ® : §ång FAO : Tæ chøc n«ng l­¬ng thÕ giíi GAP : H­íng dÉn thùc hµnh n«ng nghiÖp tèt GDP : Tæng s¶n phÈm quèc néi Ha : HÐcta HTX : Hîp t¸c x· IPM : Ph­¬ng ph¸p phßng trõ dÞch h¹i tæng hîp KHKT : Khoa häc kü thuËt MBCR : Tû suÊt lîi nhuËn NN&PTNT : N«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n RAT : Rau an toµn TCN : Tiªu chuÈn ngµnh TCVN : Tiªu chuÈn ViÖt Nam TTCN : TiÓu thñ c«ng nghiÖp UBND : Uû ban nh©n d©n USD : §ång ®« la WHO : Tæ chøc y tÕ thÕ giíi Danh môc c¸c b¶ng STT Tªn b¶ng Trang 2.1. Møc giíi h¹n tèi ®a cho phÐp lo¹i ho¸ chÊt BVTV trong s¶n phÈm rau t­¬i 6 2.2. Møc giíi h¹n tèi ®a cho phÐp Hµm l­îng nitrat (NO3) trong s¶n phÈm rau t­¬i 6 2.3. Møc giíi h¹n tèi ®a cho phÐp mét sè kim lo¹i nÆng trong rau 7 2.4. Møc giíi h¹n tèi ®a cho phÐp mét sè vi sinh vËt trong rau 7 2.5. L­îng thuèc sö dông trªn diÖn tÝch canh t¸c ë ViÖt Nam (1990-1999) 10 2.6. T×nh h×nh sö dông thuèc BVTV trªn c¸c lo¹i c©y trång chÝnh ë ViÖt Nam n¨m 1999-2000 11 2.7. Thêi gian c¸ch ly thuèc BVTV ®· sö dông trªn rau ¨n l¸ vµ rau ¨n qu¶ ë mét sè ®Þa ph­¬ng 13 2.8. DiÖn tÝch, n¨ng suÊt, s¶n l­îng rau trªn thÕ giíi (1997 - 2001) 25 2.9. DiÖn tÝch, n¨ng suÊt, s¶n l­îng c¸c lo¹i rau ph©n theo vïng 30 2.10. Kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ tõ n¨m 1990 - 2004 (triÖu USD) 32 2.11. DiÖn tÝch s¶n xuÊt rau ë mét sè tØnh miÒn b¾c 33 4.1. §Æc ®iÓm khÝ hËu ë thµnh phè B¾c Giang (Sè liÖu trung b×nh tõ 1997 – 2007) 44 4.2. T×nh h×nh sö dông ®Êt cña thµnh phè B¾c Giang 48 4.3. Mét sè chØ tiªu lý ho¸ tÝnh cña ®Êt n«ng nghiÖp ë B¾c Giang (tÇng 0-30cm) 49 4.4. HiÖn tr¹ng sö dông ®Êt n«ng nghiÖp ë thµnh phè B¾c Giang 49 4.5. DiÖn tÝch n¨ng suÊt mét sè c©y trång chÝnh cña thµnh phè B¾c Giang qua c¸c n¨m 52 4.6. D©n sè ë thµnh phè B¾c Giang 53 4.7. DiÖn tÝch trång rau, ®Ëu cña thµnh phè B¾c Giang 57 4.8 . Chñng lo¹i rau ®­îc trång phæ biÕn ë Thµnh phè B¾c Giang 58 4.9. HiÖu qu¶ cña c©y c¶i b¾p vô ®«ng cho 1 ha 60 4.10. HiÖu qu¶ kinh tÕ cña c©y su hµo vô ®«ng cho 1 ha 61 4.11. HiÖu qu¶ kinh tÕ cña c©y supl¬ vô ®«ng cho 1 ha. 62 4.12. HiÖu qu¶ kinh tÕ cña c©y cµ chua bi vô ®«ng cho 1 ha 63 4.13. HiÖu qu¶ cña s¶n xuÊt rau c¶i cñ cho 1 ha 64 4.14. HiÖu qu¶ kinh tÕ cña c©y khoai t©y vô ®«ng cho 1 ha 65 4.15. HiÖu qu¶ kinh tÕ cña mét sè lo¹i rau trång trªn ®Þa bµn thµnh phè B¾c Giang 65 4.16. T×nh h×nh sö dông 1 sè lo¹i ph©n bãn cho rau 66 4.17. Møc ®Çu t­ ph©n bãn cho rau ë thµnh phè B¾c Giang cho 1 ha 67 4.18. Mét sè lo¹i s©u bÖnh h¹i chñ yÕu vµ thuèc dïng phæ biÕn trªn c©y rau vô ®«ng t¹i thµnh phè B¾c Giang 68 4.19. Kü thuËt sö dông thuèc BVTV cña ng­êi d©n thµnh phè B¾c Giang trªn c©y rau 69 4.20. DiÖn tÝch ®Êt cña x· Song Mai 76 4.21. DiÖn tÝch, n¨ng suÊt, s¶n l­îng mét sè c©y trång chÝnh cña x· Song mai n¨m 2007 77 4.22. §iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi cña x· Song Mai thµnh phè B¾c Giang 77 4.23. ChÊt l­îng ®Êt trång vµ nguån n­íc t­íi ë c¸nh ®ång s¶n xuÊt rau an toµn 78 4.24. Mét sè néi dung cña quy tr×nh kü thuËt trång RAT 79 4.25. Thêi gian sinh tr­ëng vµ n¨ng suÊt cña c¸c gièng rau trong m« h×nh thö nghiÖm trång RAT vô ®«ng n¨m 2007 80 4.26. KÕt qu¶ ph©n tÝch hµm l­îng nitrorat trong rau an toµn cña m« h×nh thö nghiÖm vô ®«ng n¨m 2007 81 4.27. KÕt qu¶ ph©n tÝch hµm l­îng mét sè lo¹i thuèc BVTV trong rau an toµn cña m« h×nh thö nghiÖm vô ®«ng n¨m 2007 81 4.28. HiÖu qu¶ kinh tÕ cña m« h×nh trång thö nghiÖm rau an toµn vô ®«ng cho 1 ha ( TÝnh theo gi¸ th¸ng 12 n¨m 2007) 82 4.29. So s¸nh hiÖu qu¶ kinh tÕ gi÷a rau an toµn trång ngoµi ®ång ruéng vµ rau trång theo tËp qu¸n cña ng­êi d©n 82 4.30. KÕt qu¶ trång rau c¶i ngät tr¾ng n¨m 2008 83 4.31. So s¸nh hiÖu qu¶ kinh tÕ s¶n xuÊt rau c¶i ngät tr¾ng trong nhµ l­íi víi c¶i ngät tr¾ng trång ngoµi ®ång ruéng. 84 1. Më ®Çu 1.1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Thµnh phè B¾c Giang, tØnh lþ cña TØnh B¾c Giang, lµ trung t©m chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi cña TØnh B¾c Giang. Thµnh phè B¾c Giang cã vÞ trÝ chiÕn l­îc quan träng, c¸ch thñ ®« Hµ Néi kho¶ng 50 kil«mÐt vÒ phÝa ®«ng b¾c, c¸ch thµnh phè L¹ng S¬n kho¶ng 90 kil«mÐt vÒ phÝa ®«ng nam. DiÖn tÝch tù nhiªn lµ 3.209,14 ha trong ®ã diÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp lµ 1.492,28 ha. Trong nh÷ng n¨m qua, cïng víi sù ph¸t triÓn ®i lªn cña tØnh B¾c Giang, thµnh phè B¾c Giang ®· cã b­íc chuyÓn m×nh ®¸ng kÓ trong viÖc chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ vµ ph¸t triÓn c¸c lÜnh vùc v¨n ho¸, x· héi. Trong lÜnh vùc n«ng nghiÖp, thµnh phè B¾c Giang ®· chó träng ®Õn viÖc øng dông c¸c tiÕn bé khoa häc vµ c«ng nghÖ, ®­a c¸c gièng c©y con míi vµo s¶n xuÊt lµm t¨ng n¨ng suÊt c©y trång vµ vËt nu«i. §èi víi c©y rau, mµu, hoa, c©y c¶nh ®· cã nhiÒu m« h×nh cho thu nhËp tõ 80 ®Õn 120 triÖu ®ång/ha/n¨m. MÆc dï ®· ®¹t ®­îc mét sè kÕt qu¶ ®¸ng kÓ song s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña thµnh phè B¾c Giang cßn cã khã kh¨n, tån t¹i: DiÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp ®ang bÞ thu hÑp dÇn, gi¸ trÞ s¶n xuÊt trªn mét ®¬n vÞ diÖn tÝch ®Êt ch­a cao, viÖc tæ chøc s¶n xuÊt, ¸p dông quy tr×nh kü thuËt s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm an toµn trong ®ã cã rau an toµn ch­a ®­îc quan t©m ®óng møc. §Ó khai th¸c vµ ph¸t huy tiÒm n¨ng, lîi thÕ vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn, vÞ trÝ ®Þa lý, ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi cña thµnh phè; NghÞ quyÕt §¹i héi ®¶ng bé thµnh phè B¾c Giang lÇn thø XIX nhiÖm kú 2005-2010 ®· chØ râ: “ TiÕp tôc chuyÓn ®æi c¬ cÊu s¶n xuÊt n«ng nghiÖp theo h­íng s¶n xuÊt hµng ho¸, n©ng cao gi¸ trÞ thu nhËp trªn mét ®¬n vÞ diÖn tÝch. Tèc ®é t¨ng tr­ëng trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp t¨ng 2,4 – 2,8%”. Uû ban nh©n d©n thµnh phè B¾c Giang ®· x©y dùng Ph­¬ng ¸n sè 198/PA-UBND ngµy 09 th¸ng 8 n¨m 2006 vÒ ph¸t triÓn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp hµng ho¸ giai ®o¹n 2006 – 2010 víi c¸c môc tiªu nh­ sau: - Gi¸ trÞ thu nhËp b×nh qu©n tõ 38 ®Õn 40 triÖu ®ång/ha/n¨m. - Quy ho¹ch h×nh thµnh vïng trång hoa, c©y c¶nh, rau an toµn tËp trung vµ ch¨n nu«i thuû s¶n cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao trªn mét ®¬n vÞ diÖn tÝch ë c¸c x· vïng ven thµnh phè nh­: Song Mai, §a Mai, thay thÕ cho trång lóa, mµu cã gi¸ trÞ kinh tÕ thÊp tr­íc ®©y ®¸p øng nhu cÇu thÞ tr­êng. §èi víi rau an toµn, thµnh phè B¾c Giang sÏ më réng diÖn tÝch lªn 70 ha, ®ång thêi øng dông m¹nh mÏ c¸c tiÕn bé khoa häc vµ c«ng nghÖ vµo s¶n xuÊt rau an toµn. Dùa trªn c¬ së nguån lîi tù nhiªn ®Êt ®ai, khÝ hËu vµ ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi vµ môc tiªu, nhiÖm vô ph¸t triÓn n«ng nghiÖp cña thµnh phè B¾c Giang, chóng t«i thùc hiÖn ®Ò tµi "Nghiªn cøu thùc tr¹ng vµ ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p ph¸t triÓn hÖ thèng s¶n xuÊt rau an toµn trªn ®Þa bµn thµnh phè B¾c Giang vµ vïng phô cËn”, gãp phÇn chñ ®éng khai th¸c c¸c nguån lîi tµi nguyªn, vèn, lao ®éng, thÞ tr­êng ®Ó ph¸t triÓn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng, quy ho¹ch vµ h×nh thµnh vïng chuyªn canh s¶n xuÊt rau an toµn cung cÊp s¶n phÈm rau an toµn nh»m n©ng cao chÊt l­îng cuéc sèng, t¨ng thu nhËp cho ng­êi d©n. §©y lµ mét yªu cÇu thiÕt thùc, cÊp b¸ch ®èi víi ph¸t triÓn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng cña thµnh phè vµ lµ viÖc lµm cÇn thiÕt cho tr­íc m¾t vµ l©u dµi. 1.2. Môc ®Ých nghiªn cøu Gãp phÇn lµm râ c¬ së khoa häc cho viÖc ph¸t triÓn hÖ thèng s¶n xuÊt rau an toµn. Tõ c¬ së khoa häc ®­a ra ®Þnh h­íng x©y dùng hÖ thèng s¶n xuÊt rau an toµn hµng ho¸ phï hîp víi ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ – x· héi vµ sinh th¸i cña thµnh phè B¾c Giang. 1.3. Yªu cÇu cña ®Ò tµi - Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ ®óng c¸c yÕu tè tù nhiªn vµ kinh tÕ x· héi chi phèi ®Õn s¶n xuÊt rau an toµn. - §¸nh gi¸ thùc tr¹ng s¶n xuÊt rau vµ rau an toµn, ph¸t hiÖn nh÷ng ­u ®iÓm vµ tån t¹i cÇn kh¾c phôc. - X©y dùng mét sè m« h×nh s¶n xuÊt rau an toµn, ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ cña m« h×nh vµ ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p ph¸t triÓn hÖ thèng s¶n xuÊt rau an toµn trªn ®Þa bµn thµnh phè B¾c Giang vµ mét sè vïng phô cËn. 1.4. ý nghÜa khoa häc vµ thùc tiÔn cña ®Ò tµi 1.4.1. ý nghÜa khoa häc - T×m hiÓu c¬ së khoa häc cña viÖc ¸p dông quy tr×nh kü thuËt trång rau an toµn trªn ®Þa bµn thµnh phè B¾c Giang, viÖc øng dông c¸c tiÕn bé khoa häc vµ c«ng nghÖ trong s¶n xuÊt rau an toµn. Tõ c¬ së khoa häc trªn, ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn s¶n xuÊt rau an toµn phï hîp víi ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ ®iÒu kiÖn x· héi cña thµnh phè B¾c Giang. 1.4.2. ý nghÜa thùc tiÔn Tõ kÕt qu¶ cña ®Ò tµi sÏ gãp phÇn cho viÖc nh©n réng c¸c m« h×nh s¶n xuÊt rau an toµn cho n¨ng suÊt vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, cung cÊp s¶n phÈm rau an toµn, ®Èy m¹nh s¶n xuÊt, t¨ng thu nhËp cña hé n«ng d©n thµnh phè B¾c Giang vµ nh÷ng ®Þa ph­¬ng cã ®iÒu kiÖn t­¬ng tù. 1.5. §èi t­îng nghiªn cøu vµ giíi h¹n cña ®Ò tµi 1.5.1. §èi t­îng nghiªn cøu - C¸c yÕu tè tù nhiªn gåm: KhÝ hËu, ®Êt ®ai, c¸c yÕu tè sinh vËt trong ®ã cã c©y trång vµ vËt nu«i, c¸c yÕu tè kinh tÕ - x· héi, bao gåm: §iÒu kiÖn kinh tÕ, c¬ së h¹ tÇng vµ n«ng hé cã ¶nh h­ëng ®Õn ®Ò tµi. - Thùc tr¹ng s¶n xuÊt rau, c¬ cÊu gièng rau trªn ®Þa bµn thµnh phè 1.5.2. Giíi h¹n cña ®Ò tµi §Ò tµi tËp trung nghiªn cøu thùc tr¹ng s¶n xuÊt rau trªn ®Þa bµn thµnh phè B¾c Giang, tØnh B¾c Giang. 2. Tæng quan tµi liÖu 2.1. C¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ s¶n xuÊt rau an toµn 2.1.1. Mét sè yªu cÇu vµ chØ tiªu chÊt l­îng rau s¹ch, rau an toµn S¶n phÈm rau xanh ®­îc xem lµ s¹ch hay an toµn khi chóng ph¶i ®¸p øng ®­îc c¸c yªu cÇu sau ®©y: + S¹ch, hÊp dÉn vÒ h×nh thøc: T­¬i, s¹ch bôi bÈn, t¹p chÊt, thu ®óng ®é chÝnh, khi ®¹t chÊt l­îng cao nhÊt, kh«ng cã triÖu chøng bÖnh, cã bao b× ®Ñp hÊp dÉn. + S¹ch, an toµn vÒ chÊt l­îng: Khi s¶n phÈm rau cã c¸c d­ l­îng thuèc BVTV, hµm l­îng nit¬rat, hµm l­îng kim lo¹i nÆng, sè l­îng vi sinh vËt g©y h¹i kh«ng v­ît ng­ìng cho phÐp theo tiªu chuÈn vÖ sinh y tÕ: M«i tr­êng canh t¸c vµ kü thuËt trång trät chÝnh lµ ë nh÷ng yÕu tè quyÕt ®Þnh ®Õn s¶n xuÊt rau s¹ch, rau an toµn hay rau bÞ « nhiÔm… Người ta phân biệt 3 loại rau: Rau sản xuất đại trà, rau sạch và RAT [2]. Rau sản xuất đại trà: Là các loại rau được trồng và sử dụng theo lối truyền thống, tổ chức sản xuất theo phong tục, tập quán của từng địa phương, không có quy trình thống nhất nên chất lượng cũng rất khác nhau. Để đảm bảo năng suất, người trồng rau thường áp dụng các biện pháp kü thuËt như: Phun các loại thuốc BVTV, kể cả các loại bị cấm hoặc hạn chế sử dụng trên rau. Phun thuốc liều cao quá quy định để tiêu diệt nhanh sâu bệnh. Phun thuốc trước khi thu hoạch mặc dù bao bì, nhãn thuốc có ghi thời gian cách ly. Bón phân đạm quá liều lượng tạo ra hàm lượng nit¬rat trong rau cao. Dùng các loại phân tươi chứa nhiều vi khuẩn gây bệnh đường ruột. Rau sạch: Là rau không chứa các độc tố và các tác nhân gây bệnh, an toàn cho người và gia súc. Sản phẩm rau được xem là sạch khi đáp ứng các yêu cầu như hấp dẫn về hình thức, tươi sạch, không bụi bẩn, lẫn tạp chất, thu đúng độ chín khi có chất lượng cao nhất và có bao bì hấp dẫn. Khái niệm rau “sạch” bao hàm rau có chất lượng tốt, với dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật, kim loại nặng (Cu, Pb, Cd, As), Nitrat cũng như các vi sinh vật có hại cho sức khỏe con người ở dưới mức tiêu chuẩn cho phép theo tiêu chuẩn Việt Nam hoặc tiêu chuẩn của FAO, WHO. Đây là các chỉ tiêu quan trọng nhất nhằm xác định mức độ an toàn vệ sinh thực phẩm cho mặt hàng rau, quả “sạch”. Rau sạch (sạch hoàn toàn): Là loại rau được sản xuất bằng công nghệ sinh học, hoàn toàn không sử dụng phân hóa học, hóa chất BVTV. Rau sạch được sản xuất theo quy trình vệ sinh đồng ruộng, bón phân sinh học và phòng trừ sâu bệnh bằng biện pháp sinh học. Tuy nhiên sản lượng rau loại này không đáng kể, giá thành rất cao nên chủ yếu phục vụ khách nước ngoài, các khách sạn, siêu thị lớn . Rau an toàn (RAT): Theo quy định của Bộ NN & PTNT, rau an toàn là sản phẩm rau tươi (rau ăn thân, lá, củ, hoa và quả) có chất lượng đúng như đặc tính giống vốn có của nó, hàm lượng các chất độc và mức độ ô nhiễm các vi sinh vật gây hại dưới mức tiêu chuẩn cho phép, bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng và môi trường thì được coi là rau đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, gọi tắt là rau an toàn (RAT) [45]. Các yêu cầu chất lượng của rau an toµn (RAT): Tiêu chuẩn về hình thái: Sản phẩm được thu hoạch đúng thời điểm, đúng yêu cầu của từng loại rau (đúng độ già kỹ thuật hay thương phẩm), không dập nát, hư thối, không lẫn tạp chất, sâu bệnh và có bao gói thích hợp. Về m«t sè chỉ tiêu phải đảm bảo quy định cho phép nh­ sau: - Dư lượng các loại hóa chất BVTV trong sản phẩm rau. B¶ng 2.1. Møc giíi h¹n tèi ®a cho phÐp lo¹i ho¸ chÊt BVTV trong s¶n phÈm rau t­¬i STT ChØ tiªu Mức giới hạn tối đa cho phép Phương pháp thử 1 Những hóa chất có trong CODEX Theo CODEX Theo CODEX 2 Những hóa chất không có trong CODEX Theo ASEAN hoặc Đài Loan Theo ASEAN hoặc Đài Loan (Nguån: Quyết định số 106/2007/QĐ-BNN ngày 28 tháng 12 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ N«ng nghiệp & PTNT vÒ quy ®Þnh qu¶n lý s¶n xuÊt vµ kinh doanh rau an toµn) - Hàm lượng Nitrat (NO3ˉ) tích lũy trong sản phẩm rau. B¶ng 2.2. Møc giíi h¹n tèi ®a cho phÐp Hµm l­îng nitrat (NO3) trong s¶n phÈm rau t­¬i STT Lo¹i rau Mức giới hạn tối đa cho phép (mg/ kg) Phương pháp thử 1 Xà lách 1.500 TCVN 5247:1990 2 Rau gia vị 600 - 3 Bắp cải, Su hào, Suplơ, Củ cải , tỏi 500 - 4 Hành lá, Bầu bí, Ớt cây, Cà tím 400 - 5 Ngô rau 300 - 6 Khoai tây, Cà rốt 250 - 7 Đậu ăn quả, Măng tây, Ớt ngọt 200 - 8 Cà chua, Dưa chuột 150 - 9 Dưa bở 90 - 10 Hành tây 80 - 11 Dưa hấu 60 - (Nguån: Quyết định số 106/2007/QĐ-BNN ngày 28 tháng 12 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ N«ng nghiệp & PTNT vÒ quy ®Þnh qu¶n lý s¶n xuÊt vµ kinh doanh rau an toµn) - Hàm lượng tích lũy một số kim loại nặng như: Chì (Pb), thủy ngân (Hg), asen (As), cadimi (Cd), đồng (Cu)… B¶ng 2.3. Møc giíi h¹n tèi ®a cho phÐp mét sè kim lo¹i nÆng trong rau TT ChØ tiªu Mức giới hạn tối đa cho phép (mg/ kg) Phương pháp thử 1 Asen (As) 1,0 TCVN 7601:2007; TCVN 5367:1991 2 Chì (Pb) 1,0 TCVN 7602:2007 3 Thủy Ngân (Hg) 0,3 TCVN 7604:2007 4 Đồng (Cu) 30 TCVN 5368:1991; TCVN 6541:1999 5 Cadimi (Cd) TCVN 7603:2007 - Rau ăn củ 0,05 - Xà lách 0,1 - Rau ăn lá 0,2 - Rau khác 0,02 6 Kẽm (Zn) 40 TCVN 5487:1991 7 Thiếc (Sn) 200 TCVN 5496:2007 (Nguån: Quyết định số 106/2007/QĐ-BNN ngày 28 tháng 12 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ N«ng nghiệp & PTNT vÒ quy ®Þnh qu¶n lý s¶n xuÊt vµ kinh doanh rau an toµn) - Mức độ ô nhiễm các loại vi sinh vật gây bệnh (E.coli, Salmonella sp…) và kí sinh trùng đường ruột (trứng giun đũa Ascaris sp…). B¶ng 2.4. Møc giíi h¹n tèi ®a cho phÐp mét sè vi sinh vËt trong rau TT ChØ tiªu Mức giới hạn tối đa cho phép (CFU/g) Phương pháp thử 1 Samonella 0 TCVN 4829:2005 2 Coliforms 100 TCVN 4883:1993; TCVN 6848:2007 3 Escherichia coli 10 TCVN 6846:2007 (Nguån: Quyết định số 106/2007/QĐ-BNN ngày 28 tháng 12 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ N«ng nghiệp & PTNT vÒ quy ®Þnh qu¶n lý s¶n xuÊt vµ kinh doanh rau an toµn) Sản xuất RAT là một bộ phận của ngành sản xuất nông nghiệp, bên cạnh những đặc điểm chung, sản xuất RAT còn có những yêu cầu riêng : - Phải xử lý kỹ vườn ươm để phòng chống sâu, bệnh cho cây giống. - Là loại cây trồng yêu cầu kỹ thuật cao, đầu tư vật chất cũng như lao động lớn hơn cây trồng khác. - Là sản phẩm chứa nhiều chất dinh dưỡng nên có nhiều loại sâu bệnh hại, cần phải sử dụng thuốc BVTV, phân bón đúng quy định (về liều lượng, chủng loại, thời gian…) và tổ chức sử dụng lao động hợp lý, khoa học để vừa cho năng suất, sản lượng cao vừa đảm bảo chất lượng. - Đòi hỏi của thị trường tiêu thụ rất nghiêm ngặt, người sản xuất phải tôn trọng các tiêu chuẩn chất lượng thì sản phẩm mới tồn tại được trên thị trường. - Rau an toµn là sản phẩm tươi sống có hàm lượng nước cao, cồng kềnh, dễ hư hỏng, khó vận chuyển và bảo quản nên thường được tiêu thụ tại chỗ. Tiêu thụ rau mang tính thời vô nên lượng cung cấp và giá là hai yếu tố biến động tỷ lệ nghịch với nhau. Sự khan hiếm vào đầu, cuối vụ làm cho giá bán tăng và giá bán giảm vào giữa vụ do lượng cung tăng. Sản xuất các loại RAT phải vận dụng các yêu cầu cụ thể cho từng loại rau, với điều kiện thực tế của từng địa phương. Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn thành phố Hà Nội đã ra quy định 562/Q§-KHCN về RAT, sản xuất rau an toàn phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn : - Môi trường sản xuất như: §ất, nước, không khí cần phải sạch. - Rau phải được sản xuất ở những nơi đã quy hoạch và quản lý chặt chẽ về phân bón, thuốc BVTV. - Hạt giống được kiểm định chất lượng, có khả năng kháng sâu bệnh cao, không chứa mầm bệnh hại. - Đất trồng rau không được nhiễm bẩn. Cấu trúc đất trung bình, pH từ 5,5 - 6,8. Hàm lượng mùn > 1,5%. Không chứa tàn dư sâu bệnh. - Nguồn nước sử dụng phải được lấy trực tiếp từ sông Hồng, sông Đuống hoặc từ giếng khoan. - Chỉ sử dụng phân chuång đã được ủ hoai mục. - Áp dụng nghiêm ngặt phương pháp quản lý dịch hại tổng hợp IPM. Chỉ sử dụng thuốc có độ độc thấp, thời gian phân hủy nhanh trong trường hợp cần thiết và phải đảm bảo thời gian cách ly. - Thu hoạch tại thời điểm rau đạt chất lượng tốt nhất. Rau cần được phân loại theo tiêu chí chất lượng và phải được bán ngay. 2.1.2. Mét sè nguyªn nh©n g©y mÊt an toµn trong trång rau: Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ th©m canh c©y rau, bªn c¹nh møc gia t¨ng vÒ khèi l­îng vµ chñng lo¹i th× ngµnh trång rau n­íc ta hiÖn nay ®ang béc lé nhiÒu mÆt yÕu kÐm nh­: viÖc sö dông å ¹t thuèc BVTVvµ ph©n ho¸ häc, ch­a chó träng øng dông c¸c tiÕn bé khoa häc vµ c«ng nghÖ, ®Æc biÖt lµ c«ng nghÖ sinh häc… §iÒu ®ã ®· lµm t¨ng møc ®é « nhiÔm c¸c s¶n phÈm rau xanh. §Ó x¸c ®Þnh nguyªn nh©n g©y « nhiÔm nh»m gi¶m ®Õn møc thÊp nhÊt d­ l­îng ho¸ chÊt cã trong rau xanh ®· g©y ra nh÷ng t¸c h¹i cho søc khoÎ con ng­êi, chóng ta cÇn ®¸nh gi¸ ®óng thùc tr¹ng m«i tr­êng canh t¸c cã t¸c ®éng lín ®Õn sù « nhiÔm. Qua kÕt qu¶ nghiªn cøu cña c¸c chuyªn gia ë nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nhau tõ n¨m 1990 trë l¹i ®©y cho thÊy cã c¸c nguyªn nh©n g©y mÊt an toµn trªn rau nh­ sau: MÊt an toµn do ho¸ chÊt b¶o vÖ thùc vËt (BVTV): Theo NguyÔn Ngäc Sinh vµ CTV n¨m 1999 th× l­îng thuèc BVTV ®­îc sö dông ë n­íc ta ®· kh«ng ngõng gia t¨ng, nÕu n¨m 1957 n­íc ta míi biÕt sö dông ho¸ chÊt BVTV, c¶ n­íc chØ dïng cã 100 tÊn thµnh phÈm th× ®Õn n¨m 1990 l­îng thuèc BVTV ®· t¨ng lªn ®Õn 3500- 4000 tÊn ho¹t chÊt t­¬ng ®­¬ng víi 13-15 ngh×n tÊn thµnh phÈm. So víi n¨m 1990 th× n¨m 1999 l­îng thuèc dïng cho 1 ha c©y trång t¨ng 2,17 lÇn, l­îng thuèc BVTV tiªu thô t¨ng 11,8 lÇn vµ gi¸ thuèc t¨ng 21,9 lÇn. L­îng ho¹t chÊt trªn 1 ha canh t¸c còng kh«ng ngõng gia t¨ng. L­îng thuèc BVTV sö dông trªn diÖn tÝch canh t¸c ë ViÖt Nam tõ 1990 ®Õn 1999 thÓ hiÖn ë b¶ng 2.5. B¶ng 2.5. L­îng thuèc sö dông trªn diÖn tÝch canh t¸c ë ViÖt Nam (1990-1999) N¨m DiÖn tÝch canh t¸c (triÖu ha) L­îng thuèc nhËp (tÊn thµnh phÈm) Tæng gi¸ trÞ (triÖu USD) B×nh qu©n cho 1ha TiÒn Tû lÖ % L­îng thuèc (kg) Gi¸ trÞ (USD) 1990 9,0 15.000 9,0 100,0 0,50 1,00 1991 9,4 20.300 22,5 250,0 0,67 1,00 1992 9,7 23.100 24,5 272,2 0,77 2,40 1993 9,9 24.800 33,4 371,1 0,82 3,30 1994 10,4 20.380 58,9 654,4 0,68 5,60 1995 10,5 25.666 100,4 1111,1 0,85 9,50 1996 10,5 32.751 124,3 1381,1 1,08 11,80 1997 10,5 30.406 126,0 1400,0 1,01 12,00 1998 10,5 42.738 196,7 2185,6 1,35 18,73 1999 10,5 33.715 158,7 1763,3 1,05 15,11 (Theo nguån cña Côc BVTV) Nh­ vËy l­îng thuèc BVTV ®· sö dông trªn diÖn tÝch canh t¸c ë ViÖt Nam ngµy cµng gia t¨ng. NÕu n¨m 1990 thuèc trõ s©u bÖnh chØ sö dông cho gÇn 9 triÖu ha c©y trång th× n¨m 1999 ®· cã 10,5 triÖu ha c©y trång ph¶i dïng thuèc BVTV vµ ®Ó cã l­îng thuèc trªn tÊt nhiªn chi phÝ vÒ tæng gi¸ trÞ USD lµ rÊt lín. TÝnh ®Õn n¨m 1999 n­íc ta ®· ph¶i chi mÊt 158,7 triÖu USD cho thuèc BVTV t¨ng 17,63 lÇn so víi n¨m 1990, l­îng thuèc dïng cho 1 ha c©y trång còng t¨ng gÊp 2 lÇn. L­îng thuèc BVTV ®­îc sö dông tËp trung chñ yÕu vµo c©y lóa, c©y rau, c©y mµu vµ c©y c«ng nghiÖp ng¾n ngµy kh¸c. B¶ng 2.6. T×nh h×nh sö dông thuèc BVTV trªn c¸c lo¹i c©y trång chÝnh ë ViÖt Nam n¨m 1999-2000 Vïng sö dông thuèc BVTV L­îng thuèc dïng trªn c¸c lo¹i c©y trång (kg/ha) C©y lóa C©y rau C©y mµu C©y CN ng¾n ngµy C©y CN dµi ngµy Trung b×nh §ång b»ng s«ng Hång 3,34 5,52 0,88 3,34 3,08 3,23 §«ng B¾c Bé 3,01 5,17 0,56 3,19 3,32 3,05 T©y B¾c Bé 0,24 0,42 0,08 0,38 0,39 0,30 B¾c Trung bé 0,84 3,84 0,48 2,56 2,14 2,17 Duyªn H¶i miÒn Trung 3,66 2,95 0,54 2,79 2,61 2,51 T©y Nguyªn 2,64 2,66 0,47 1,92 2,82 1,98 §«ng Nam Bé 3,95 5,51 1,24 3,20 3,96 3,57 §ång b»ng S«ng Cöu Long 3,18 5,74 0,74 3,62 3,24 3,32 Tæng hîp sè liÖu cho thÊy c¸c vïng miÒn ë n­íc ta sö dông thuèc BVTV kh«ng gièng nhau, vïng §«ng Nam Bé sö dông nhiÒu nhÊt, thø hai lµ ®ång b»ng s«ng Cöu Long, thø 3 lµ ®ång b»ng s«ng Hång, thø 4 lµ vïng §«ng b¾c, sau ®ã ®Õn vïng duyªn H¶i miÒn Trung, riªng T©y Nguyªn vµ vïng T©y B¾c sö dông Ýt nhÊt. Trong sè c¸c lo¹i c©y trång th× c©y rau vµ c©y lóa sö dông l­îng thuèc BVTV nhiÒu h¬n, tËp trung ë tÊt c¶ c¸c vïng trong c¶ n­íc; tiÕp ®Õn lµ c©y c«ng nghiÖp ng¾n ngµy vµ dµi ngµy, c©y mµu cã sö dông nh­ng sè l­îng Ýt h¬n. Theo ViÖn B¶o vÖ Thùc vËt, tõ n¨m 1998 ®Õn nay n­íc ta ®· vµ ®ang sö dông kho¶ng 270 lo¹i thuèc trõ s©u, 216 lo¹i thuèc trõ bÖnh, 160 lo¹i thuèc trõ cá, 12 lo¹i thuèc diÖt chuét vµ 26 lo¹i thuèc kÝch th­íc sinh tr­ëng víi khèi l­îng ngµy cµng gia t¨ng. Tuy chñng lo¹i thuéc BVTV nhiÒu, song do thãi quen hoÆc sî rñi ro còng nh­ do thiÕu hiÓu biÕt vÒ møc ®é ®éc h¹i cña ho¸ chÊt b¶o vÖ thùc vËt nªn ng­êi n«ng d©n chØ dïng mét lo¹i thuèc BVTV cã ®é ®éc cao ®· bÞ cÊm hoÆc h¹n chÕ sö dông nh­: Monitor, Wofatoc thËm chÝ c¶ DDT… Nguyªn nh©n lµ do c¸c lo¹i thuèc trªn gi¸ rÎ, mÆt kh¸c cã phæ diÖt s©u réng vµ hiÖu qu¶ diÖt s©u t­¬ng ®èi cao. Còng theo ®iÒu tra cña ViÖn BVTV n¨m 1998, t¹i c¸c vïng trång rau ven Hµ Néi, H¶i Phßng, B¾c Ninh, H¶i D­¬ng… MÆc dï thuèc trõ s©u Wofatox, Monitor ®· bÞ cÊm sö dông trªn rau nh­ng n«ng d©n vÉn phun víi khèi l­îng lín: 6,45 lÇn/vô trªn rau hä thËp tù vµ 5,73 lÇn trªn ®Ëu ®ç. VÒ chñng lo¹i thuèc th× ng­êi n«ng d©n sö dông phæ biÕn kho¶ng 30 lo¹i, trong ®ã miÒn B¾c dïng 13 lo¹i, miÒn Nam dïng 17 lo¹i chØ phßng trõ riªng cho s©u h¹i trªn rau hä thËp tù. Thùc hiÖn thêi gian c¸ch ly thuèc b¶o vÖ thùc vËt (BVTV): §©y lµ vÊn ®Ò tån t¹i lín nhÊt trong giai ®o¹n hiÖn nay ë n­íc ta vÒ vÖ sinh an toµn thùc phÈm trªn rau, chÌ, còng nh­ mét sè c©y thùc phÈm kh¸c, ®ã lµ kh«ng ®¶m b¶o thêi gian c¸ch ly sau sö dông thuèc BVTV. Côc B¶o vÖ Thùc vËt ®iÒu tra ë 290 hé n«ng d©n trång rau: Supl¬, su hµo, rau muèng, ®Ëu c« ve, ®Ëu ®òa, cµ chua trong n¨m 1999 ë mét sè ®Þa ph­¬ng cho biÕt c¸c n¬i ®Òu kh«ng tu©n thñ thêi gian c¸ch ly theo quy ®Þnh. HÇu hÕt c¸c hé n«ng d©n ®Òu vi ph¹m thêi gian c¸ch ly sau phun thuèc, sù vi ph¹m nhiÒu nhÊt trªn nhãm rau ¨n qu¶ nh­ cµ chua, ®Ëu ®ç, tiÕp ®ã lµ ®Õn nhãm rau ¨n l¸ vµ c©y chÌ. B¶ng 2.7. Thêi gian c¸ch ly thuèc BVTV ®· sö dông trªn rau ¨n l¸ vµ rau ¨n qu¶ ë mét sè ®Þa ph­¬ng §Þa ®iÓm Sè hé ®iÒu tra Tû lÖ (%) sè hé n«ng d©n thùc hiÖn ë c¸c kho¶ng thêi gian c¸ch ly (ngµy) 1-3 4-6 11-15 1-3 >15 Trªn rau ¨n l¸ Minh Khai , Tõ Liªm 58,0 6,9 37,9 25,9 13,8 15,5 TiÒn Phong, Mª Linh 73,0 9,6 35,6 30,1 13,7 11,0 Song Ph­îng, Hoµi §øc 60,0 10,0 46,7 18,3 15,0 10,0 Trªn rau ¨n qu¶ Minh khai, Tõ liªm 58,0 39,7 34,5 25,8 TiÒn Phong, Mª Linh 73,0 45,2 37,0 17,8 Song Ph­îng, Hoµi §øc 60,0 35,0 43,3 11,7 10,0 Sè liÖu ë b¶ng trªn cho thÊy nhiÒu ®Þa ph­¬ng phÇn lín c¸c hé n«ng d©n kh«ng tu©n thñ quy ®Þnh c¸ch ly thuèc BVTV. MÆt kh¸c nÕu nh­ tr­íc chÕ biÕn mµ chØ c¸ch ly ng¾n nh­ vËy sÏ dÉn ®Õn nguy c¬ tån ®äng d­ l­îng ho¸ chÊt trong n«ng s¶n thùc phÈm. MÆc dï biÕt lµ nguy hiÓm nh­ng chØ v× ham lîi nhuËn tr­íc m¾t mµ ng­êi n«ng d©n ®· kh«ng thùc hiÖn qu¸ tr×nh c¸ch ly sau 10-15 ngµy phun. Thùc tr¹ng vi ph¹m vÒ thêi gian c¸ch ly thuèc BVTV lµ ®iÒu ®¸ng b¸o ®éng. §©y lµ nguyªn nh©n chÝnh còng lµ nguyªn nh©n c¬ b¶n ®Ó gi¶i thÝch v× sao d­ l­îng thuèc BVTV cßn tån t¹i, chóng ®· ®Ó l¹i d­ l­îng ho¸ chÊt trong n«ng s¶n, thùc phÈm tr­íc khi chÕ biÕn lµ t­¬ng ®èi phæ biÕn vµ hÇu hÕt v­ît qu¸ møc cho phÐp. KÕt qu¶ ph©n tÝch vÒ d­ l­îng thuèc BVTV trong 728 mÉu rau ë Kh¸nh Hoµ th× cã 24,7% sè mÉu chøa d­ l­îng ho¸ chÊt BVTV v­ît tiªu chuÈn cho phÐp tõ 2-6 lÇn. KiÓm tra 180 mÉu rau ë miÒn Trung th× ®Òu cã DDT. T¹i c¸c vïng rau thuèc ngo¹i thµnh Hµ Néi, §µ L¹t do hÖ thèng sö dông ruéng ®Êt cao, thêi vô tr¶i ®Òu nªn trªn ®ång ruéng hÇu nh­ c©y trång cã quanh n¨m, ®iÒu ®ã ®· t¹o nguån thøc ¨n liªn tôc cho c¸c lo¹i s©u h¹i vµ lµm cho sù di chuyÓn cña b­ím s©u h¹i ngµy cµng gia t¨ng tõ ruéng s¾p thu ho¹ch ®Õn ruéng míi trång. Nh­ vËy kh«ng sao tr¸nh khái viÖc sö dông thuèc trõ s©u, ng­êi n«ng d©n ph¶i phun tõ 7 tíi 15 lÇn, víi sè l­îng thuèc tõ 4 - 5 kg/a.i/ha. Theo sè liÖu cña Trung t©m KiÓm ®Þnh thuèc BVTV phÝa B¾c th× d­ l­îng ho¸ chÊt tån d­ trong mét sè lo¹i n«ng s¶n nh­ rau, qu¶, chÌ… th­êng v­ît qu¸ møc cho phÐp. D­ l­îng thuèc trõ s©u kh«ng chØ tån d­ trong n«ng s¶n thùc phÈm mµ chóng cßn tån d­ trong ®Êt vµ n­íc. VÒ thêi gian c¸ch ly: Theo kÕt qu¶ ®iÒu tra kho¶ng 80% n«ng d©n ®­îc pháng vÊn th× hä kh¼ng ®Þnh r»ng s¶n phÈm rau b¸n trªn thÞ tr­êng ®­îc thu ho¹ch víi thêi gian c¸ch ly phæ biÕn lµ 3 ngµy, kh«ng ph©n biÖt ®­îc lo¹i thuèc trõ s©u g×. §a sè n«ng d©n ®­îc pháng vÊn ®Òu cho biÕt rau trång trong v­ên nhµ nÕu ®Ó ¨n th× hä kh«ng phun thuèc hoÆc phun thuèc rÊt Ýt, cßn nÕu ®Ó b¸n cÇn ph¶i cã n¨ng suÊt th× hä ®· sö dông nhiÒu ho¸ chÊt BVTV. Mét sè n«ng d©n cßn sö dông DDT trong b¶o qu¶n c¸c lo¹i rau gièng nh­ h¹t mïi, h¹t tÝa t«, h¹t rau, h¹t quÕ, h¹t muèng… HËu qña cña viÖc sö dông thuèc trõ s©u hµng n¨m ®· x¶y ra nhiÒu tr­êng hîp bÞ ngé ®éc do rau cßn tån d­ ho¸ chÊt BVTV. Ngoµi ra d­ l­îng ho¸ chÊt kh«ng g©y ®éc cÊp tÝnh còng cßn kh¸ phæ biÕn. KÕt qu¶ xÐt nghiÖm s÷a cña 47 bµ mÑ ®ang cho con bó t¹i mét x· ngo¹i thµnh Hµ Néi cã 4 tr­êng hîp cã d­ l­îng ho¸ chÊt BVTV nhãm l©n h÷u c¬ rÊt cao. MÊt an toµn do bãn qu¸ nhiÒu ph©n ®¹m lµm t¨ng hµm l­îng Nitrat (NO˘3) trong rau. Theo mét sè nhµ khoa häc th× l­îng ph©n ho¸ häc ®­îc sö dông vµo trång trät ë ViÖt Nam kh«ng vµo lo¹i cao so víi c¸c n­íc trong khu vùc vµ so víi b×nh qu©n trªn toµn thÕ giíi. Tuy nhiªn ¶nh h­ëng cña ph©n ho¸ häc, nhÊt lµ ®¹m víi sù tÝch luü nitrat trong rau còng lµ mét nguyªn nh©n lµm cho rau ®­îc xem lµ kh«ng an toµn. NO˘3 vµo c¬ thÓ ë møc trung b×nh, th­êng kh«ng g©y ngé ®éc, chØ khi hµm l­îng v­ît møc cho phÐp th× míi nguy hiÓm. Trong hÖ thèng tiªu ho¸ NO˘3 bÞ khö thµnh nitrit (NO2), Nitrit lµ mét chÊt chuyÓn biÕn oxyheamo - globin (chÊt vËn chuyÓn oxy trong m¸u) thµnh chÊt kh«ng ho¹t ®éng ®­îc gäi lµ Methaemoglobin. ë møc cao nitrit sÏ lµm gi¶m h« hÊp cña tÕ bµo, ¶nh h­ëng tíi ho¹t ®éng cña tuyÕn gi¸p, g©y ra ®ét biÕn vµ ph¸t triÓn c¸c khèi u. Trong c¬ thÓ con ng­êi nÕu l­îng nitrit ë møc ®é cao cã thÓ g©y ph¶n øng víi axit amin thµnh chÊt g©y ung th­ gäi lµ Nitrosamin. Cã thÓ nãi hµm l­îng NO˘3 v­ît ng­ìng cho phÐp lµ triÖu chøng g©y nguy hiÓm cho søc khoÎ con ng­êi, v× vËy c¸c n­íc nhËp khÈu rau t­¬i ®Òu ph¶i kiÓm tra hµm l­îng NO˘3 tr­íc khi nhËp s¶n phÈm. Tæ chøc Y tÕ thÕ giíi (WHO) vµ céng ®ång kinh tÕ ch©u ¢u (EC) ®· quy ®Þnh giíi h¹n hµm l­îng nitrat trong n­íc uèng lµ d­íi 50mg/lÝt. TrÎ em nÕu th­êng xuyªn uèng n­íc cã hµm l­îng nitrat cao h¬n 45mg/lÝt sÏ bÞ rèi lo¹n trao ®æi chÊt, gi¶m kh¶ n¨ng kh¸ng bÖnh cña c¬ thÓ. TrÎ em ¨n sóp rau mµ cã hµm l­îng NO˘3 tõ 80-1300mg/kg sÏ bÞ ngé ®éc, v× thÕ WHO khuyÕn c¸o hµm l­îng NO˘3 trong rau t­¬i kh«ng ®­îc qu¸ 300mg/kg. Theo mét sè tµi liÖu cña Mü th× hµm l­îng NO˘3 cßn phô thuéc vµo tõng lo¹i rau, vÝ dô m¨ng t©y kh«ng qu¸ 50mg/kg nh­ng cñ c¶i møc cho phÐp 360mg/kg. HiÖn nay, tµi liÖu cña Nga ®· quy ®Þnh cô thÓ vÒ hµm l­îng NO˘3 kh«ng ®­îc v­ît qu¸ c¸c sè liÖu sau ®©y ®èi víi tõng lo¹i rau (mg/kg): C¶i b¾p - 500; cµ rèt - 250; d­a chuét - 150, cµ chua -150, rau c¶i -1400, hµnh cñ -60, hµnh l¸ -400, khoai t©y -250, rau th¬m (hóng, mïi tÇu, tÝa t«) - 600, xµ l¸ch -1500 vµ supl¬ -500mg/kg. MÊt an toµn do tån d­ kim lo¹i nÆng trong s¶n phÈm rau: ViÖc l¹m dông ho¸ chÊt BVTV vµ c¸c lo¹i ph©n bãn ho¸ häc ®· lµm cho mét l­îng N,P,K vµ ho¸ chÊt BVTV bÞ röa tr«i xuèng c¸c ao hå, s«ng, suèi, chóng x©m nhËp vµo m¹ch n­íc ngÇm g©y ra « nhiÔm. C¸c kim lo¹i nÆng tiÒm Èn trong ®Êt trång cßn ®­îc thÈm thÊu tõ nguån n­íc th¶i thµnh phè vµ khu c«ng nghiÖp chuyÓn trùc tiÕp qua n­íc t­íi ®­îc rau xanh hÊp thô. Ngoµi ra viÖc bãn l©n 1 tÊn supe l©n cã thÓ chøa 50-170 g Cadimi (Cd) còng lµm t¨ng l­îng Cadimi trong ®Êt vµ trong s¶n phÈm rau. MÊt an toµn do sö dông ph©n t­¬i lµm cho tån d­ c¸c vi sinh vËt g©y h¹i trong rau xanh: ViÖc sö dông n­íc ph©n ®Ó t­íi cho rau ®· trë thµnh mét tËp qu¸n canh t¸c ë mét sè vïng, nhÊt lµ vïng trång rau chuyªn canh. §©y lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n lµm._. rau kh«ng an toµn. Sö dông rau gia vÞ, nhÊt lµ rau th¬m vµ ¨n rau sèng chÝnh lµ h×nh thøc truyÒn t¶i trøng giun vµ c¸c nguyªn nh©n g©y bÖnh ®­êng ruét vµo c¬ thÓ ng­êi. HËu qña sö dông rau t­¬i cã vi sinh vËt g©y h¹i nh­ E. coli, Samonella, trøng giun… tuy ch­a ®­îc thèng kª song t¸c h¹i trùc tiÕp víi con ng­êi ch¾c cßn cao h¬n. 2.1.3. Nh÷ng yÕu tè vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ – x· héi t¸c ®éng ®Õn c¬ cÊu c©y trång nãi chung vµ c©y rau nãi riªng Theo Mai V¨n QuyÒn (1996) [43] th×, c¸c yÕu tè c¬ b¶n t¸c ®éng ®Õn c¬ cÊu c©y trång bao gåm yÕu tè tù nhiªn (®Êt ®ai, khÝ hËu, chÕ ®é thñy v¨n, … ) vµ c¸c yÕu tè kinh tÕ x· héi, trong ®ã c¸c yÕu tè tù nhiªn võa lµ ®iÒu kiÖn, võa lµ m«i tr­êng cña s¶n xuÊt. Mçi yÕu tè ®Òu cã vai trß quan träng quyÕt ®Þnh chi phèi ®Õn chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång, do vËy ph¶i nghiªn cøu n¾m v÷ng quy luËt chuyÓn biÕn cña c¸c yÕu tè tù nhiªn mµ bè trÝ c©y trång hîp lý, lîi dông tèi ®a c¸c mÆt ­u thÕ, h¹n chÕ vµ nÐ tr¸nh nh÷ng bÊt lîi (Ph¹m ChÝ Thµnh – 2000) [21]. TrÇn §øc H¹nh vµ CTV, (1997) [15] cho r»ng, khÝ hËu lµ yÕu tè rÊt quan träng cña hÖ sinh th¸i, viÖc bè trÝ c«ng thøc lu©n canh vµ thêi vô thÝch hîp cho tõng lo¹i c©y trång ®Ó tËn dông tèi ®a mÆt thuËn lîi cña thêi tiÕt, tr¸nh nh÷ng ®iÒu kiÖn bÊt lîi sÏ cho s¶n phÈm cao nhÊt vµ còng lµ kinh tÕ nhÊt. C¸c yÕu tè khÝ hËu cã t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn sinh tr­ëng vµ n¨ng suÊt c©y trång lµ nhiÖt ®é, ®é Èm, ¸nh s¸ng, tæng tÝch «n, l­îng m­a vµ c¸c hiÖn t­îng thiªn tai nh­: b·o, lôt, h¹n, óng. * NhiÖt ®é vµ c¬ cÊu c©y trång Sù sèng cña c©y lµ mét lo¹t c¸c ph¶n øng sinh hãa häc x¶y ra trong c¬ thÓ c©y trång. C¸c ph¶n øng nµy chØ tiÕn hµnh tèt trong ph¹m vi nhiÖt ®é thÝch hîp. ë nhiÖt ®é thÊp hoÆc cao nµo ®ã c¸c ph¶n øng sinh hãa häc ngõng l¹i, sù sèng cña c©y còng ngõng theo. NÕu nhiÖt ®é trªn vµ d­íi nhiÖt ®é tèi thÝch ®ã c©y ®Òu bÞ h¹i. Tõng lo¹i c©y trång, bé phËn cña c©y (rÔ, th©n, hoa, l¸…), c¸c qu¸ tr×nh sinh lý cña c©y (quang hîp, hót n­íc, hót kho¸ng…) sÏ ph¸t triÓn tèt ë nhiÖt ®é thÝch hîp vµ chØ an toµn ë mét nhiÖt ®é nhÊt ®Þnh. NhiÖt ®é l¹i cã sù thay ®æi theo th¸ng trong n¨m. V× vËy, ®Ó bè trÝ c¬ cÊu c©y trång phï hîp víi nhiÖt ®é cña c©y, ViÖn sÜ n«ng häc §µo ThÕ TuÊn ®· chia c©y trång ra lµm ba lo¹i: C©y ­a nãng lµ th­êng sinh tr­ëng, ph¸t triÓn, ra hoa kÕt qu¶ tèt ë nhiÖt ®é 200C nh­ l¹c, lóa, ®ay, mÝa... C©y ­a l¹nh lµ nh÷ng c©y sinh tr­ëng tèt vµ ra hoa kÕt qu¶ tèt ë nhiÖt ®é d­íi 200C nh­ lóa m×, khoai t©y, su hµo, b¾p c¶i; C©y trung gian lµ nh÷ng c©y yªu cÇu nhiÖt ®é xung quanh 200C ®Ó sinh tr­ëng vµ ra hoa kÕt qu¶. (Phïng §¨ng Chinh vµ CTV, 1987) [8]. Trong bè trÝ hÖ thèng c©y trång ®Ó x¸c ®Þnh c©y trång trong mét n¨m cã thÓ ®­a ra nhiÖt ®é cña vïng vµ tæng nhiÖt ®é mét vô cña c©y trång. NÕu tÝnh c¶ thêi gian lµm ®Êt, mét vô c©y ­a l¹nh cÇn tæng tÝch «n kho¶ng 1800 - 20000C vµ c©y ­a nãng cÇn 30000C. ë ®ång b»ng B¾c bé mét n¨m s¶n xuÊt hai vô lóa vµ mét vô mµu th× cÇn tæng tÝch «n 78000C [15]. * L­îng m­a vµ c¬ cÊu c©y trång N­íc lµ yÕu tè ®Æc biÖt quan träng ®èi víi c©y trång vµ cÇn cho sù sinh tr­ëng, ph¸t triÓn cña c©y. Trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, l­îng m­a cung cÊp phÇn lín cho c©y trång mét phÇn ®¸ng kÓ l­îng n­íc, ®Æc biÖt lµ ë nh÷ng vïng kh«ng cã hÖ thèng thuû lîi chñ ®éng. §Ó s¶n xuÊt c©y trång cã hiÖu qu¶ ®ßi hái cÇn n¾m quy luËt cña m­a ®Ó tËn dông, khai th¸c vµ lùa chän c¬ cÊu c©y trång hîp lý (TrÇn §øc H¹nh vµ CTV, 1997) [15]. *§é Èm kh«ng khÝ vµ c¬ cÊu c©y trång §é Èm cã liªn quan ®Õn sinh tr­ëng vµ n¨ng suÊt c©y trång, ®é Èm qu¸ cao sù tho¸t h¬i n­íc cña c©y trång khã kh¨n, ®é më cña khÝ khæng thu hÑp l¹i, l­îng CO2 x©m nhËp vµo c©y gi¶m xuèng dÉn ®Õn lµm gi¶m c­êng ®é, gi¶m chÊt kh« tÝch lòy, do ®ã gi¶m n¨ng suÊt c©y trång. §é Èm kh«ng khÝ cao cßn t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho nhiÒu nÊm bÖnh vµ s©u h¹i ph¸t triÓn [15]. T¸c h¹i cña ®é Èm qu¸ thÊp kÌm theo nhiÖt ®é cao lµm cho c©y trång ph¶i tho¸t h¬i n­íc nhiÒu, h« hÊp t¨ng g©y tiªu hao chÊt kh«, gi¶m n¨ng suÊt sinh häc cña c©y. §é Èm kh«ng khÝ thÊp cßn lµm gi¶m søc sèng cña h¹t phÊn, c¶n trë qu¸ tr×nh thô phÊn cña c©y, do ®ã lµm gi¶m tû lÖ hoa cã Ých, t¨ng tû lÖ lÐp dÉn ®Õn gi¶m s¶n l­îng thu ho¹ch. §ã lµ tr­êng hîp nh÷ng ngµy cã giã t©y nam (giã Lµo) ë c¸c tØnh miÒn B¾c Trung bé vµ mét phÇn ®ång b»ng s«ng Hång [15]. * ¸nh s¸ng vµ c¬ cÊu c©y trång ¸nh s¸ng cung cÊp n¨ng l­îng cho qu¸ tr×nh tæng hîp chÊt h÷u c¬ cña c©y, ¸nh s¸ng lµ yÕu tè biÕn ®éng ¶nh h­ëng ®Õn n¨ng suÊt. CÇn ph©n biÖt c©y trång theo yªu cÇu vÒ c­êng ®é chiÕu s¸ng vµ kh¶ n¨ng cung cÊp ¸nh s¸ng cña tõng thêi gian trong n¨m ®Ó bè trÝ c¬ cÊu c©y trång cho phï hîp. C©y trång ph¶n øng víi c­êng ®é bøc x¹ mµ biÓu hiÖn lµ sè giê n¾ng vµ ph¶n øng quang chu kú lµ ph¶n øng cña c©y trång ®èi víi thêi gian chiÕu s¸ng trong ngµy. C¨n cø vµo bøc x¹ ng­êi ta chia c©y thµnh hai nhãm: Nhãm c©y ­a s¸ng vµ c©y bãng d©m. Cßn ®èi víi quang chu kú, ng­êi ta chia c©y trång thµnh nhãm c©y ngµy ng¾n (ra hoa, kÕt qu¶ trong ®iÒu kiÖn ngµy ng¾n - d­íi 12 giê/ngµy vµ nhãm c©y ngµy dµi (ra hoa trong ®iÒu kiÖn ngµy dµi trªn 12 giê/ngµy). Nhãm c©y trång trung gian cã ph¶n øng yÕu víi quang chu kú. C¨n cø vµo diÔn biÕn cña c¸c yÕu tè khÝ hËu trong n¨m hoÆc trong mét thêi kú, ®ång thêi c¨n cø vµo yªu cÇu vÒ nhiÖt ®é, Èm ®é, l­îng m­a, ¸nh s¸ng cña tõng lo¹i c©y trång ®Ó bè trÝ c¬ cÊu mïa vô, c¬ cÊu c©y trång thÝch hîp nh»m nÐ tr¸nh ®­îc c¸c ®iÒu kiÖn bÊt thuËn, ph¸t huy ®­îc tiÒm n¨ng n¨ng suÊt cña c©y [20]. *§Êt ®ai vµ c¬ cÊu c©y trång T¸c gi¶ Bïi Quang To¶n (1993) [28] cho r»ng: §Êt ®ãng vai trß nh­ mét t¸c nh©n tiÕp nhËn vµ tÝch lòy c¸c tµi nguyªn tõ thµnh phÇn kh¸c cña hÖ sinh th¸i. §Êt lµ m«i tr­êng sèng cña c©y, lµ n¬i cung cÊp n­íc, chÊt dinh d­ìng cho c©y, nhiÒu yÕu tè tù nhiªn t¸c ®éng ®Õn c©y trång th«ng qua m«i tr­êng ®Êt. §Êt vµ khÝ hËu hîp thµnh phøc hÖ t¸c ®éng vµo c©y trång. Do vËy, cÇn ph¶i n¾m ®­îc ®Æc ®iÓm mèi quan hÖ gi÷a c©y trång víi ®Êt th× míi x¸c ®Þnh ®­îc c¬ cÊu c©y trång hîp lý. Khi nghiªn cøu vÒ vai trß cña ®Êt ®èi víi c©y trång, ph¶i ®Æc biÖt quan t©m tíi c¸c yÕu tè: §Þa h×nh ®Êt ®ai, thµnh phÇn vËt lý, thµnh phÇn hãa häc vµ chÕ ®é n­íc cña ®Êt ®Ó bè trÝ c¬ cÊu c©y trång hîp lý. *Gièng c©y trång vµ c¬ cÊu c©y trång Gièng c©y trång lµ mét nhãm c©y trång cã ®Æc ®iÓm kinh tÕ, sinh häc vµ c¸c tÝnh tr¹ng h×nh th¸i gièng nhau, cho n¨ng suÊt cao, chÊt l­îng tèt ë c¸c vïng sinh th¸i gièng nhau vµ ®iÒu kiÖn kü thuËt phï hîp. V× vËy, gièng c©y trång ph¶i mang tÝnh khu vùc ho¸, tÝnh di truyÒn ®ång nhÊt vµ kh«ng ngõng tho¶ m·n nhu cÇu cña con ng­êi (NguyÔn V¨n HiÓn, 2000) [16]. * HiÖu qu¶ kinh tÕ cña c¬ cÊu c©y trång Sau khi x¸c ®Þnh c¬ cÊu c©y trång cÇn tÝnh to¸n gi¸ trÞ kinh tÕ. C¬ cÊu c©y trång míi ph¶i ®¹t gi¸ trÞ kinh tÕ cao h¬n c¬ cÊu c©y trång cò. TÊt nhiªn yªu cÇu kinh tÕ cao th× c¸c lo¹i c©y trång ®Òu ph¶i ®¹t n¨ng suÊt cao, nh­ng do t¨ng vô nªn cã thÓ mét sè vô, mét sè c©y trång n¨ng suÊt kh«ng cao v× h¹ch to¸n cßn chó ý ®Õn vÊn ®Ò ph©n c«ng x· héi. S¶n phÈm n«ng nghiÖp ph¶i ®¶m b¶o l­¬ng thùc, thùc phÈm, nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp, thøc ¨n cho gia sóc vµ s¶n phÈm lµm hµng hãa. §Æc ®iÓm cña s¶n xuÊt n«ng nghiÖp lµ ph¶i s¶n xuÊt ®a d¹ng, ngoµi c©y trång chñ yÕu, cÇn bè trÝ c©y trång bæ sung ®Ó tËn dông ®iÒu kiÖn tù nhiªn, x· héi cña vïng vµ cña c¬ së s¶n xuÊt. VÒ mÆt kinh tÕ c¬ cÊu c©y trång cÇn ph¶i ®¹t ®­îc c¸c yªu cÇu sau: - B¶o ®¶m yªu cÇu chuyªn canh vµ tû lÖ s¶n phÈm hµng ho¸ cao. - §¶m b¶o viÖc hç trî cho ngµnh s¶n xuÊt chÝnh vµ ph¸t triÓn ch¨n nu«i, tËn dông c¸c nguån lîi tù nhiªn. - §¶m b¶o viÖc ®Çu t­ lao ®éng vµ vËt t­ kü thuËt cã hiÖu qu¶ kinh tÕ cao. - §¶m b¶o gi¸ trÞ sö dông vµ gi¸ trÞ cao h¬n c¬ cÊu c©y trång cò. ViÖc ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ cña c¬ cÊu c©y trång cã thÓ dùa vµo mét sè chØ tiªu n¨ng suÊt, gi¸ thµnh, thu nhËp (gi¸ trÞ b¸n s¶n phÈm sau khi ®· trõ ®i chi phÝ ®Çu t­) vµ møc l·i (% cña thu nhËp so víi ®Çu t­). Khi ®¸nh gi¸ gi¸ trÞ kinh tÕ cña c¬ cÊu c©y trång cÇn dùa vµo n¨ng suÊt b×nh qu©n cña c©y trång vµ gi¸ c¶ thu mua cña thÞ tr­êng [35]. * N«ng hé vµ c¬ cÊu c©y trång Theo §µo ThÕ TuÊn (1997) [35], n«ng hé lµ ®¬n vÞ kinh tÕ tù chñ vµ ®· gãp phÇn to lín vµo sù ph¸t triÓn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña n­íc ta trong nh÷ng n¨m qua. TÊt c¶ nh÷ng ho¹t ®éng n«ng nghiÖp vµ phi n«ng nghiÖp ë n«ng th«n chñ yÕu ®­îc thùc hiÖn th«ng qua n«ng hé. Do vËy, qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång thùc chÊt lµ sù c¶i tiÕn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ë c¸c hé n«ng d©n. Do ®ã n«ng d©n lµ ®èi t­îng nghiªn cøu chñ yÕu cña khoa häc n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n. Kinh tÕ n«ng hé lµ kinh tÕ cña hé n«ng nghiÖp sèng ë n«ng th«n, bao gåm c¶ thu nhËp tõ ho¹t ®éng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp vµ phi n«ng nghiÖp. Hé n«ng d©n lµ c¸c hé gia ®×nh cã t­ liÖu s¶n xuÊt chñ yÕu lµ ruéng ®Êt, sö dông chñ yÕu lao ®éng gia ®×nh trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, n»m trong mét hÖ thèng kinh tÕ réng h¬n, nh­ng vÒ c¬ b¶n ®­îc ®Æc tr­ng b»ng viÖc tham gia ho¹t ®éng trong thÞ tr­êng víi mét tr×nh ®é Ýt hoµn chØnh. Hé n«ng d©n cã nh÷ng ®Æc ®iÓm c¬ b¶n sau: - Hé n«ng d©n lµ mét ®¬n vÞ kinh tÕ c¬ së, võa lµ mét ®¬n vÞ s¶n xuÊt, võa lµ mét ®¬n vÞ tiªu dïng. - Quan hÖ gi÷a tiªu dïng vµ s¶n xuÊt biÓu hiÖn ë tr×nh ®é ph¸t triÓn cña hé tõ tù cÊp hoµn toµn ®Õn s¶n xuÊt hµng ho¸ hoµn toµn. Tr×nh ®é nµy quyÕt ®Þnh ®Õn quan hÖ gi÷a n«ng hé víi thÞ tr­êng. - C¸c hé n«ng d©n ngoµi ho¹t ®éng n«ng nghiÖp cßn tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng phi n«ng nghiÖp víi møc ®é kh¸c nhau, nªn khã giíi h¹n ®­îc thÕ nµo lµ mét hé n«ng d©n thuÇn tuý. V× vËy, hé n«ng d©n t¸i s¶n xuÊt gi¶n ®¬n nhê vµo ruéng ®Êt th«ng qua c¶i tiÕn c¬ cÊu c©y trång, nhê ®ã mµ t¸i s¶n xuÊt më réng trong n«ng nghiÖp, phôc vô lîi Ých chung cña x· héi nªn cÇn thiÕt ph¶i cã chÝnh s¸ch x· héi ®Çu t­ thÝch hîp. Hé n«ng d©n kh«ng ph¶i lµ mét h×nh th¸i s¶n xuÊt ®ång nhÊt mµ lµ tËp hîp c¸c kiÓu n«ng hé kh¸c nhau, cã môc ®Ých vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng kh¸c nhau. C¨n cø vµo môc ®Ých vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng cña n«ng hé ®Ó ph©n biÖt c¸c kiÓu hé n«ng d©n kh¸c nhau: - KiÓu n«ng hé hoµn toµn tù cÊp: ë kiÓu hé nµy, ng­êi n«ng d©n Ýt cã ph¶n øng víi thÞ tr­êng, nhÊt lµ thÞ tr­êng lao ®éng vµ vËt t­. - KiÓu n«ng hé chñ yÕu tù cÊp, cã trao ®æi mét phÇn n«ng s¶n lÊy hµng tiªu dïng, cã ph¶n øng Ýt nhiÒu víi gi¸ c¶ (chñ yÕu gi¸ vËt t­). - KiÓu n«ng hé b¸n phÇn lín s¶n phÈm n«ng s¶n, cã ph¶n øng nhiÒu víi thÞ tr­êng. - KiÓu n«ng hé hoµn toµn s¶n xuÊt hµng ho¸, cã môc ®Ých thu lîi nhuËn. Môc tiªu s¶n xuÊt cña c¸c hé quyÕt ®Þnh sù lùa chän s¶n phÈm kinh doanh, c¬ cÊu c©y trång, quyÕt ®Þnh møc ®Çu t­, ph¶n øng víi gi¸ c¶ vËt t­, lao ®éng vµ s¶n phÈm cña thÞ tr­êng. Còng theo §µo ThÕ TuÊn (1997) [35], qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña c¸c hé n«ng d©n tr¶i qua c¸c giai ®o¹n tõ thu nhËp thÊp ®Õn thu nhËp cao. - Giai ®o¹n n«ng nghiÖp tù cÊp: N«ng d©n trång mét c©y hay mét vµi c©y l­¬ng thùc chñ yÕu, Ýt ®Çu t­ th©m canh, n¨ng suÊt thÊp, gÆp nhiÒu rñi ro. - Giai ®o¹n kinh doanh tæng hîp vµ ®a d¹ng: Khi míi chuyÓn sang s¶n xuÊt hµng ho¸, n«ng d©n b¾t ®Çu s¶n xuÊt nh÷ng lo¹i c©y trång phôc vô cho nhu cÇu cña thÞ tr­êng, thÞ tr­êng cÇn lo¹i n«ng s¶n g× th× s¶n xuÊt c©y trång ®ã vµ nªn s¶n xuÊt ®a canh ®Ó gi¶m bít rñi ro. * ChÝnh s¸ch vµ c¬ cÊu c©y trång §Ó thóc ®Èy qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång mét c¸ch cã c¨n cø khoa häc, phï hîp víi nhu cÇu cña thùc tiÔn vµ xu thÕ ph¸t triÓn cña x· héi cÇn cã chÝnh s¸ch vÒ khoa häc - c«ng nghÖ ®Ó th«ng qua nghiªn cøu, nh»m thiÕt lËp ngay trªn ®ång ruéng cña ng­êi n«ng d©n nh÷ng m« h×nh chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång cã hiÖu qu¶, ®ång thêi chuyÓn giao c¸c tiÕn bé kü thuËt cho n«ng d©n nh»m nh©n réng m« h×nh. Bªn c¹nh ®ã còng cÇn cã nh÷ng c¬ chÕ chÝnh s¸ch vÒ tµi chÝnh ®Ó hç trî cho ng­êi n«ng d©n khi míi b¾t ®Çu thùc hiÖn viÖc chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång còng nh­ chÝnh s¸ch khen th­ëng ®Ó khuyÕn khÝch nh÷ng hé, ®Þa ph­¬ng chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång thµnh c«ng, cã hiÖu qu¶ (§µo ThÕ TuÊn, 1997) [35]. * ThÞ tr­êng vµ c¬ cÊu c©y trång Theo Robert S. Pindyck, Daniel L. Rubingeld (Kinh tÕ häc vÜ m«, NXB Thèng kª, Hµ Néi, 1999) (dÉn Hå GÊm, 2003) [13] th× thÞ tr­êng lµ tËp hîp nh÷ng ng­êi mua vµ ng­êi b¸n t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau dÉn ®Õn kh¶ n¨ng trao ®æi. ThÞ tr­êng lµ trung t©m cña c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ. ThÞ tr­êng c¹nh tranh hoµn h¶o lµ thÞ tr­êng cã nhiÒu ng­êi mua vµ ng­êi b¸n, kh«ng cã mét c¸ nh©n nµo cã ¶nh h­ëng ®¸ng kÓ ®Õn ng­êi mua vµ ng­êi b¸n. Trong thÞ tr­êng c¹nh tranh hoµn h¶o th­êng phæ biÕn mét gi¸ duy nhÊt lµ gi¸ thÞ tr­êng. ThÞ tr­êng c¹nh tranh kh«ng hoµn h¶o lµ nh÷ng ng­êi b¸n kh¸c nhau cã thÓ ®Æt gi¸ kh¸c nhau cho cïng mét lo¹i s¶n phÈm, khi ®ã gi¸ thÞ tr­êng ®­îc hiÓu lµ gi¸ b×nh qu©n phæ biÕn. ThÞ tr­êng lµ ®éng lùc thóc ®Èy c¶i tiÕn c¬ cÊu c©y trång hîp lý. Theo c¬ chÕ thÞ tr­êng th× c¬ cÊu c©y trång ph¶i lµm râ ®­îc c¸c vÊn ®Ò: Trång c©y g×, ®èi t­îng phôc vô lµ ai. Th«ng qua sù vËn ®éng cña gi¸ c¶ thÞ tr­êng cã t¸c ®éng ®Þnh h­íng cho ng­êi s¶n xuÊt nªn trång c©y g×, víi sè l­îng chi phÝ nh­ thÕ nµo ®Ó ®¸p øng ®­îc nhu cÇu cña x· héi vµ thu ®­îc kÕt qu¶ cao. Th«ng qua thÞ tr­êng, ng­êi s¶n xuÊt ®iÒu chØnh quy m« s¶n xuÊt, c¶i tiÕn c¬ cÊu c©y trång, thay ®æi gièng c©y trång, c¬ cÊu mïa vô cho phï hîp ®Ó cã nhiÒu hµng ho¸ phï hîp víi thÞ tr­êng. Kinh tÕ hµng ho¸ lµ mét h×nh thøc tæ chøc kinh tÕ trong ®ã s¶n phÈm s¶n xuÊt ra dïng ®Ó mua b¸n, trao ®æi trªn thÞ tr­êng, gi¸ trÞ cña s¶n phÈm hµng ho¸ ph¶i th«ng qua thÞ tr­êng vµ ®­îc thÞ tr­êng chÊp nhËn (dÉn theo Hå GÊm, 2003) [13]. Cã thÓ sö dông tû suÊt lîi nhuËn MBCR (Marginal Benefit Cost Ratio) ®Ó ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ cña c¬ cÊu c©y trång. MBCR = Tæng thu nhËp CCCT míi - Tæng thu nhËp CCCT cò Tæng chi phÝ CCCT míi - Tæng chi phÝ CCCT cò Khi MBCR > 2 th× c¬ cÊu c©y trång cã hiÖu qu¶ kinh tÕ (dÉn Ph¹m ChÝ Thµnh, 1996) ) [22]. * Nhãm c¸c yÕu tè kinh tÕ - x· héi ¶nh h­ëng ®Õn c¬ cÊu c©y trång Theo Ph¹m ChÝ Thµnh, TrÇn §øc Viªn (1992) [20] c¸c nh©n tè kinh tÕ - x· héi chñ yÕu ¶nh h­ëng ®Õn x©y dùng hÖ thèng c©y trång hîp lý lµ c¬ së vËt chÊt kü thuËt, nguån lao ®éng, thÞ tr­êng tiªu thô, c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ, tËp qu¸n vµ kinh nghiÖm s¶n xuÊt truyÒn thèng. C¬ së vËt chÊt lµ yÕu tè quan träng, trong ®ã thuû lîi lµ yÕu tè hµng ®Çu phôc vô cho th©m canh, t¨ng vô, ®a d¹ng ho¸ mïa vô vµ c©y trång. Mét ®Æc tr­ng kh¸c biÖt n÷a lµ c¸c n«ng s¶n hµng ho¸ th­êng cã sè l­îng lín vµ t­¬i sèng, v× vËy nãi ®Õn n«ng nghiÖp hµng ho¸ lµ nãi ®Õn b¶o qu¶n chÕ biÕn, ngoµi ra c¸c yÕu tè cÇn quan t©m nh­: Giao th«ng, l­u th«ng ph©n phèi… Tãm l¹i: C¬ cÊu c©y trång chÞu t¸c ®éng cña nhiÒu yÕu tè (tù nhiªn, kinh tÕ, x· héi,…), c¸c yÕu tè ®ã kh«ng t¸c ®éng riªng lÎ, biÖt lËp mµ lu«n cã sù ®an xen phøc t¹p tíi c©y trång. NhËn thøc ®­îc tÇm quan träng vÒ mèi liªn quan h÷u c¬ cña c«ng t¸c chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång, thµnh phè B¾c Giang ®· cã nh÷ng chÝnh s¸ch nh­ dµnh kinh phÝ thÝch hîp cho viÖc x©y dùng c¸nh ®ång 50 triÖu ®ång trªn ha/n¨m vµ hç trî kinh phÝ ®Ó ®­a c¸c tiÕn bé kü thuËt vµo s¶n xuÊt, còng nh­ chó ý nghiªn cøu vÒ thÞ tr­êng, ®¶m b¶o ®Çu vµo, ®Çu ra cho s¶n phÈm cña c©y trång míi cã ®iÒu kiÖn tiªu thô vµ ®¹t hiÖu qu¶ thu nhËp cao cho ng­êi s¶n xuÊt. Bè trÝ kinh phÝ vµ tæ chøc c¸c líp huÊn luyÖn, ®µo t¹o n«ng d©n trång rau theo ph­¬ng ph¸p IPM. Nh­ vËy, vÒ ph­¬ng diÖn khoa häc kü thuËt, viÖc nghiªn cøu chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång, ®Æc biÖt lµ chó träng ®Õn hÖ thèng s¶n xuÊt c¸c lo¹i rau chÝnh trªn ®Þa bµn thµnh phè, nhÊt thiÕt ph¶i x¸c ®Þnh c¸c nh­îc ®iÓm cña hÖ thèng s¶n xuÊt cò; lùa chän c¸c gièng c©y rau vµ biÖn ph¸p kü thuËt phï hîp ®Ó s¶n xuÊt rau an toµn; trªn c¬ së ®ã x©y dùng hÖ thèng s¶n xuÊt rau an toµn ®¶m b¶o ch¾c ch¾n, cã nhiÒu ­u thÕ vÒ n¨ng suÊt vµ hiÖu qu¶ gãp phÇn æn ®Þnh vµ bÒn v÷ng m«i tr­êng sinh th¸i cña vïng vµ cña ®Ò tµi. 2.2. T×nh h×nh nghiªn cøu vÒ hÖ thèng s¶n xuÊt rau 2.2.1. T×nh h×nh s¶n xuÊt rau trªn thÕ giíi Hiện nay, 120 chủng loại rau được sản xuất ở khắp các lục địa nhưng chỉ có 12 chủng loại chủ lực được trồng trên 80% diện tích rau trên toàn thế giới. Loại rau được trồng nhiều nhất là cà chua - 3,17 triệu ha, thứ hai là hành - 2,29 triệu ha, thứ ba là bắp cải - 2,07 triệu ha (năm 1997). Ở châu Á, loại rau được trồng nhiều nhất là cà chua, hành, bắp cải, dưa chuột, cà tím, ít nhất là đậu Hà Lan . Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của con người, ngoài việc mở rộng diện tích, năng suất và sản lượng các loại rau cũng không ngừng tăng. Theo số liệu thống kê năm 2001 của FAO được thể hiện qua b¶ng sau: B¶ng 2.8. DiÖn tÝch, n¨ng suÊt, s¶n l­îng rau trªn thÕ giíi (1997 - 2001) Chỉ tiêu 1997 1998 1999 2000 2001 Diện tích (triệu ha) Thế giới Châu Á Tỷ lệ (%) 37,759 25,003 66,21 39,740 26,745 67,30 41,558 28,087 67,59 42,442 28,883 68,05 43,023 29,539 68,66 Năng suất (tạ/ha) Thế giới Châu Á Tỷ lệ (%) 161,06 163,47 101,50 158,79 159,85 100,67 160,65 160,82 100,11 163,02 165,22 101,35 162,27 164,95 101,65 Sản lượng (triệu tấn) Thế giới Châu Á Tỷ lệ (%) 608.124 408.716 67,21 631.037 427.518 67,75 667.633 451.687 67,66 691.894 477.210 68,97 698.127 487.251 69,79 Ghi chú: Tỷ lệ %: tỷ lệ châu Á/Thế giới (Nguồn: FAO - Databases, 2002) Qua số liệu bảng 2.1 ta thấy, từ năm 1997 - 2001 năng suất rau của châu Á luôn luôn đạt mức cao hơn so với năng suất chung của toàn thế giới, năm 1997 năng suất rau châu Á là 163,47 tạ/ha (bằng 101,5% của toàn thế giới), năng suất rau của thế giới chỉ đạt mức 161,06 tạ/ha. Năm 1999 năng suất rau của châu Á là 160,82 tạ/ha, cao hơn năng suất chung toàn thế giới (160,65 tạ/ ha) bằng 100,11%. Năm 2001, tỷ lệ năng suất rau của châu Á so với thế giới cao nhất qua 5 năm, đạt 101,65%, trong đó năng suất rau châu Á là 164,95 tạ/ha và thế giới chỉ đạt 162,27 tạ/ha. Diện tích trồng rau qua các năm trên thế giới và của châu Á cũng tăng nhanh, năm 1997 là 37,759 triệu ha và 25,003 triệu ha; năm 1999 tăng lên 41,558 triệu ha và 28,087 triệu ha; năm 2001 là 43,023 ha và 29,539 triệu ha. Sản lượng rau của toàn thế giới và châu Á qua các năm tương ứng đạt 608.124 và 408.716 triệu tấn vào năm 1997; đạt 667.633 và 451.687 triệu tấn vào năm 1999; đạt 698.127 và 487.251 triệu tấn vào năm 2001. Như vậy, châu Á luôn là châu lục chiếm tỷ lệ cao cả về diện tích, năng suất và sản lượng rau của toàn thế giới. Cũng theo FAO (2001), sản lượng rau tiêu thụ bình quân đầu người toàn thế giới là 78 kg/năm. Riêng châu Á sản lượng rau 2001 đạt khoảng 487.215 triệu tấn. Trong đó Trung Quốc là nước có sản lượng rau cao nhất, đạt 70 triệu tấn/năm; thứ 2 là Ấn Độ với sản lượng rau đạt 65 triệu tấn/năm. Nhìn chung, mức tăng trưởng sản lượng rau châu Á các năm qua đạt khoảng 3% năm, tương đương khoảng 5 triệu tấn/ năm . Cùng với số lượng, vấn đề chất lượng rau quả cũng đang được người tiêu dùng trên thế giới rất quan tâm. Tháng 09/2003, Tổ chức bán lẻ châu Âu (EUREP) đã đề xuất tiêu chuẩn Thực hành Nông nghiệp tốt (GAP) nhằm giải quyết mối quan hệ bình đẳng và trách nhiệm giữa người sản xuất sản phẩm nông nghiệp và khách hàng của họ. Sản xuất rau an toµn (RAT) theo hướng GAP có thể được hiểu là sản phẩm khi đưa ra thị trường phải đảm bảo 3 yêu cầu: “An toàn cho môi trường, an toàn cho người sản xuất và an toàn cho người tiêu dùng”. Dựa trên những quy định của EUREPGAP phiên bản 2 (1/2004), tại HiÖp héi c¸c n­íc §«ng Nam ¸ (ASEAN), các tiêu chuẩn về sản xuất rau đã được chuẩn hóa ở mức độ chung nhất cho khu vực, yêu cầu người nông dân phải tuân thủ và được gọi là ASEANGAP. Các tiêu chuẩn này được đưa ra phù hợp với các nước thành viên ASEAN đến năm 2020. Sản phẩm cuối cùng mà khu vực nhằm đến là môi trường, kỹ thuật canh tác và an toàn cho xã hội. 2.2.2. T×nh h×nh s¶n xuÊt rau ë ViÖt Nam Rau xanh cã rÊt nhiÒu chÊt dinh d­ìng cÇn thiÕt cho c¬ thÓ nh­ c¸c lo¹i vitamin A, C, D , kho¸ng chÊt, chÊt x¬… V× vËy rau lµ nhu cÇu kh«ng thÓ thiÕu ®­îc trong mçi b÷a ¨n hµng ngµy cña con ng­êi trªn kh¾p hµnh tinh. §Æc biÖt khi nguån l­¬ng thùc vµ c¸c lo¹i thøc ¨n giµu ®¹m ®· ®­îc ®¶m b¶o yªu cÇu ®ßi hái vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng rau xanh l¹i cµng gia t¨ng. NghÒ trång rau ë n­íc ta ra ®êi tõ xa x­a, tr­íc c¶ nghÒ trång lóa n­íc, ViÖt Nam chÝnh lµ trung t©m khëi nguyªn cña nhiÒu lo¹i rau trång, nhÊt lµ c¸c c©y thuéc hä bÇu bÝ. Song do chÞu ¶nh h­ëng cña mét nÒn n«ng nghiÖp l¹c hËu vµ sù tù tóc trong nhiÒu thÕ kû qua, cho nªn sù ph¸t triÓn rau xanh ë n­íc ta kÐm xa so víi tr×nh ®é canh t¸c cña thÕ giíi. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y mÆc dï ngµnh trång rau cã khëi s¾c, nh­ng trªn thùc tÕ vÉn ch­a theo kÞp nhiÒu ngµnh kh¸c trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. Trong ®Ò ¸n ph¸t triÓn rau qu¶ vµ hoa, c©y c¶nh giai ®o¹n 1999-2010 do Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn N«ng th«n ®Ò ra môc tiªu cho ngµnh s¶n xuÊt rau ®· ®­îc Thñ t­íng ChÝnh phñ phª duyÖt ngµy 3/9/1999 lµ: "§¸p øng nhu cÇu rau cã chÊt l­îng cao phôc vô cho tiªu dïng trong n­íc, nhÊt lµ vïng d©n c­ tËp trung (®« thÞ, khu c«ng nghiÖp…) vµ xuÊt khÈu. PhÊn ®Êu ®Õn n¨m 2010 ®¹t møc tiªu thô b×nh qu©n ®Çu ng­êi lµ 85kg rau trªn 1 n¨m, gi¸ trÞ kim ng¹ch xuÊt khÈu ®¹t 690 triÖu USD". (Ph¹m ThÞ Thuú -2006) [41] Theo sè liÖu thèng kª n¨m 2000 th× diÖn tÝch trång rau c¶ n­íc lµ 445 ngh×n ha, t¨ng 70% so víi n¨m 1990 (261.090ha). B×nh qu©n mçi n¨m t¨ng 14,8 ngh×n ha (møc t¨ng 7%/n¨m) trong ®ã c¸c tØnh phÝa B¾c cã 249.200ha, chiÕm 56% diÖn tÝch canh t¸c, c¸c tØnh phÝa Nam 196.000ha chiÕm 44%. N¨ng suÊt rau xanh nãi chung cßn thÊp vµ bÊp bªnh . N¨m 1998 cã n¨ng suÊt cao nhÊt lµ 144,8 t¹/ha b»ng 80% so víi møc trung b×nh toµn thÕ giíi (xÊp xØ 180 t¹/ha). NÕu so víi n¨m 1990 lµ 123,5 t¹ th× n¨ng suÊt b×nh qu©n c¶ n­íc trong 10 n¨m chØ t¨ng 11,5 t¹/ha. Hµ Néi, VÜnh Phóc, H¶i Phßng, TP Hå ChÝ Minh, §µ L¹t- L©m §ång… lµ c¸c tØnh cã n¨ng suÊt rau cao h¬n c¶ nh­ng còng chØ ®¹t møc 160 t¹/ha. N¨ng suÊt thÊp nhÊt lµ c¸c tØnh ë miÒn Trung, chØ b»ng mét nöa n¨ng suÊt trung b×nh cña c¶ n­íc. Cã nhiÒu nguyªn nh©n lµm cho n¨ng suÊt rau ë n­íc ta cßn thÊp, song nguyªn nh©n chñ yÕu vÉn lµ do thiÕu ®Çu t­ cho thuû lîi, ph©n bãn... Ngoµi ra n­íc ta vÉn ch­a cã bé gièng rau chuÈn vµ tèt. HÖ thèng nh©n gièng vµ s¶n xuÊt h¹t gièng rau còng ch­a ®­îc h×nh thµnh. PhÇn lín h¹t gièng rau do d©n tù ®Ó gièng hoÆc nhËp néi kh«ng qua kh¶o nghiÖm kü, ®iÒu nµy còng ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn n¨ng suÊt vµ chÊt l­îng cña rau xanh. S¶n l­îng rau cao nhÊt lµ vµo n¨m 2000 ®¹t 6,007 triÖu tÊn so víi n¨m 1990 (2,3 triÖu tÊn), t¨ng 81%. Møc t¨ng s¶n l­îng trung b×nh hµng n¨m 10 n¨m qua lµ xÊp xØ 260 ngh×n tÊn, vïng trång rau ë n­íc ta tËp trung chñ yÕu ®­îc h×nh thµnh tõ hai vïng chÝnh: - Vïng rau chuyªn canh ven thµnh phè vµ c¸c khu c«ng nghiÖp, chiÕm 38-40% diÖn tÝch vµ 45-50% s¶n l­îng. T¹i ®©y, rau ®­îc tËp trung phôc vô cho d©n c­ lµ chñ yÕu víi chñng lo¹i rau rÊt phong phó vµ ®¹t chÊt l­îng cao. - Vïng rau lu©n canh víi c©y l­¬ng thùc ®­îc trång chñ yÕu trong vô ®«ng xu©n t¹i c¸c tØnh phÝa B¾c, ®ång b»ng s«ng Cöu Long vµ miÒn §«ng Nam Bé. §©y lµ vïng rau hµng ho¸ lín cung cÊp nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp chÕ biÕn ph¸t huy ®­îc lîi thÕ nµy th× ngµnh s¶n xuÊt rau sÏ cã tèc ®é ph¸t triÓn nh¶y vät. Víi gÇn 12 triÖu hé d©n ë n«ng th«n cã diÖn tÝch trång rau gia ®×nh b×nh qu©n kho¶ng 30 m2/hé (c¶ rau c¹n vµ rau mÆt ao hå) th× tæng s¶n l­îng rau cña c¶ n­íc hiÖn nay kho¶ng 6,6 triÖu tÊn, b×nh qu©n sè l­îng rau xanh tÝnh trªn ®Çu ng­êi ë n­íc ta vµo kho¶ng 84kg/ng­êi/n¨m. So víi nhu cÇu dinh d­ìng th× khèi l­îng trªn cßn rÊt thÊp, chØ víi møc s¶n xuÊt 100kg/ng­êi/n¨m (tiªu thô 80kg) nh­ kÕ ho¹ch ®Ò ra n¨m 2000 th× n­íc ta míi chØ ®¹t chØ tiªu vÒ khèi l­îng rau cho tiªu dïng trong n­íc vµ mét phÇn cho xuÊt khÈu, chø ch­a ®¶m b¶o nhu cÇu xuÊt khÈu. Thùc tÕ cho thÊy nh÷ng n¨m gÇn ®©y rau xanh ë n­íc ta ph¸t triÓn nhanh c¶ vÒ diÖn tÝch, n¨ng suÊt vµ s¶n l­îng, tuy nhiªn trªn rau vÉn cßn d­ l­îng ho¸ chÊt, ®iÒu nµy ®· ®Ó l¹i nh÷ng hiÖu qu¶ xÊu cho ng­êi tiªu dïng. Theo số liệu thống kê, tính đến năm 2004, diện tích trồng rau của cả nước là 614,5 nghìn ha, gấp đôi năm 1994 (297,3 nghìn ha), chiếm khoảng 7% đất nông nghiệp và 10% đất cây hàng năm. Với năng suất 144,1 tạ/ha (bằng 90% năng suất trung bình toàn thế giới), sản lượng rau cả nước đạt 8,855 triệu tấn/ha, gấp 2,5 lần so với năm 1994 (3,52 triệu tấn). Như vậy, trong 10 năm, mức tăng bình quân đạt 13,57%/năm. Tính đến năm 2004, khối lượng rau bình quân đầu người ở nước ta đạt 107 kg/năm, tương đương bình quân toàn thế giới và vượt mức chi tiêu kế hoạch năm 2010 (85 kg/người) trong Đề án Phát triển rau, quả, hoa, cây cảnh đã được Chính phủ phê duyệt. Tính đến năm 2005, tổng diện tích rau các loại trên cả nước đạt 635,8 nghìn ha, sản lượng là 9640,3 nghìn tấn; so với năm 1999, diện tích tăng 175,5 nghìn ha (tốc độ tăng 3,61%/năm), sản lượng tăng 3071,5 nghìn tấn (tốc độ tăng 7,55%/năm). Trong đó, vùng sản xuất rau lớn nhất là Đồng bằng sông Hồng (chiếm 24,9% diện tích và 29,6% sản lượng rau cả nước), tiếp đến là Đồng bằng sông Cửu Long (chiếm 25,9% diện tích và 28,3 sản lượng rau cả nước). Theo báo cáo của Văn phòng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, diện tích gieo trồng rau, đậu cả nước tăng lên liên tục từ quý III năm 2006, vượt so với cùng kỳ năm 2005. Năm 2006 cả nước đã gieo trồng được 675 nghìn ha rau đậu các loại, tăng 3,3% so với năm 2005. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, diện tích trồng rau trên đất nông nghiệp cả năm 2006 của Việt Nam là 644,0 nghìn ha; năng suất trung bình cao nhất từ trước đến nay (149,9 tạ/ha). Tổng sản lượng rau cả nước đạt 9,65 triệu tấn, đạt 144 nghìn tỷ đồng, chiếm 9% GDP ngành nông nghiệp trong khi diện tích chỉ chiếm 6% . B¶ng 2.9. DiÖn tÝch, n¨ng suÊt, s¶n l­îng c¸c lo¹i rau ph©n theo vïng STT Vùng Diện tích (1.000 ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lượng (1.000 tấn) 1999 2005 1999 2005 1999 2005 Cả nước 459,6 635,1 126 151,8 5792,2 9640,3 1 §BSH 126,7 158,6 157 179,9 1988,9 2852,8 2 Trung du, MNPB 60,7 91,1 105,1 110,6 637,8 1008 3 B¾c trung bé 52,7 68,5 81,2 97,8 427,8 670,2 4 Nam trung bé 30,9 44 109 140,1 336,7 616,4 5 T©y nguyªn 25,1 49 177,5 201,7 445,6 988,2 6 §«ng nam bé 64,2 59,6 94,2 129,5 604,9 772,1 7 §BSCL 99,3 164,3 136 166,3 1350,5 2732,6 Nguồn: Tổng cục Thống kê (2005) Ở nước ta, rau được sản xuất theo 2 phương thức là tự cung tự cấp và sản xuất hàng hóa. Trong đó rau hàng hóa tập trung chủ yếu ở 2 vùng chính: Vùng rau chuyên canh: Tập trung ven đô thị, khu đông dân cư vµ khu c«ng nghiÖp chiếm 38 - 40% diện tích và 45 - 50% sản lượng. Sản phẩm chủ yếu cung cấp cho dân phi nông nghiệp, với nhiều chủng loại rau phong phú (gần 80 loài với 15 loài chủ lực), hệ số sử dụng đất cao (4,3 vụ/năm), trình độ thâm canh khá. Tuy nhiên, mức độ không an toàn sản phẩm rau xanh cao và thường gây ra ô nhiễm môi trường. Vùng rau luân canh: Là vùng có diện tích và sản lượng lớn. Cây rau được trồng luân canh với cây lương thực trong vụ đông xuân tại các tỉnh phía Bắc, Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và tỉnh Lâm Đồng. Tiêu thụ sản phẩm rau rất đa dạng, phục vụ rau tươi cho cư dân trong vùng, ngoài vùng, cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu. Hiện nay, sản xuất rau theo hướng nông nghiệp công nghệ cao đã bước đầu được hình thành, các phương thức áp dụng như sản xuất trong nhà màn, nhà lưới chống côn trùng, sản xuất trong nhà plastic không cố định để hạn chế các yếu tố môi trường bất lợi, trồng rau bằng kỹ thuật thủy canh, màng dinh dưỡng, nhân giống và sản xuất các loại cây quý hiếm, năng suất cao bằng công nghệ nhà kính của Israel có kiểm soát các điều kiện môi trường… [43] Tại các đô thị, diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp (Hà Nội mỗi năm mất khoảng 1.000 ha, TP. Hồ Chí Minh đến năm 2010 giảm 24.420 ha so với năm 2000), mặt khác năng suất rau còn thấp, chỉ bằng 87% so với năng suất trung bình thế giới, tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch khá cao (20 - 30%), nên sản xuất rau theo hướng công nghệ cao là một hướng đi đúng (theo Trần Khắc Thi, Viện Nghiên cứu Rau quả TW). Về mặt tiêu thụ, nhìn chung, ngành trồng rau đã đóng góp một khối lượng sản phẩm đáng kể cho xuất khẩu ở nước ta. Từ năm 1957, rau quả Việt Nam đã có mặt tại Trung Quốc. Thời kỳ 1986 - 1990, thực hiện Hiệp định hợp tác đã ký giữa hai Chính phủ Việt Nam và Liên Xô cũ (tháng 01/1985) về xuất khẩu sản phẩm rau quả sang Liên Xô, một khối lượng lớn rau đã được bán, góp phần không nhỏ vào kim ngạch xuất khẩu cho đất nước. Thời kỳ 1992 - 1994 xuất khẩu rau quả bị khủng hoảng do thị trường truyền thống bị mất trong khi thị trường mới chưa được thiết lập. Cùng với chính sách mở cửa, hòa nhập thương mại quốc tế, từ 1995 - 2004 xuất khẩu rau của Việt Nam đã vươn tới thị trường của trên 40 quốc gia và lãnh thổ. Thị trường xuất khẩu rau chủ yếu của Việt Nam hiện nay là: Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Australia, Singapore, Hàn Quốc, Mỹ… B¶ng 2.10. Kim ng¹ch xuÊt khÈu rau qu¶ tõ n¨m 1990 - 2004 (triÖu USD) Năm Kim ngạch Năm Kim ngạch 1990 52,3 1997 68,2 1991 33,3 1998 53,0 1992 32,2 1999 104,9 1993 23,6 2000 213,126 1994 20,8 2001 329,972 1995 56,1 2002 218,521 1996 102,2 2003 182,554 (Nguồn: Tổng cục Thống kê) Tính đến n¨m 2002, nước ta đã có khoảng 60 cơ sở chế biến rau quả với tổng công suất 290.000 tấn sản phẩm/năm, trong đó, doanh nghiệp nhà nước chiếm khoảng 50%, doanh nghiệp t­ nh©n 16% và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài 34%. Ngoài ra còn có hàng chục ngàn hộ gia đình làm chế biến rau quả với quy mô nhỏ [10]. Hiện nay, sản phẩm rau tươi tiêu thụ chủ yếu ở thị trường trong nước, sản phẩm chế biến chiếm tỷ lệ không đáng kể. Năm 2005, rau quả chế biến xuất khẩu chỉ đạt 235 triệu USD, trong đó phần lớn là sản phẩm quả chế biến. Sản phẩm rau xuất khẩu rất hạn chế về chủng loại, hiện chỉ có một số chủng loại như: Cà chua, ngô ngọt, ngô rau, ớt, dưa hấu… ë dạng sấy khô, đóng lọ, đóng hộp, muối mặn, cô đặc, đông lạnh và chỉ có một số là xuất khẩu tươi. Tiêu thụ rau quả chế biến trong nước không nhiều và giá cả thất thường phụ thuộc vào lượng hàng nông sản cung cấp. Mức tiêu thụ hạn chế dẫn đến tình trạng bấp bênh, có năm mặt hàng nông sản rất đắt, có năm lại rất rẻ, ảnh hưởng tới tính bền vững trong sản xuất. Thùc tÕ cho thÊy nh÷ng n¨m gÇn ®©y rau xanh ë n­íc ta ph¸t triÓn nhanh c¶ vÒ diÖn tÝch, n¨ng suÊt vµ s¶n l­îng, tuy nh._.As) 0,0078 0,1 Chì (Pb) 0,06 0,1 (Nguån: kÕt qu¶ ph©n tÝch mÉu) KÕt qu¶ ph©n tÝch m«i tr­êng ®Êt vµ n­íc t¹i c¸nh ®ång trång rau an toµn ë x· Song Mai Thµnh phè thµnh phè B¾c Giang cho thÊy: C¸c chØ tiªu hµm l­îng kim lo¹i nÆng trong ®Êt trång vµ n­íc t­íi ®Òu n»m trong ng­ìng cho phÐp, ®¶m b¶o ®ñ tiªu chuÈn quy ho¹ch vïng trång rau an toµn. 4.3.2.3. M« t¶ quy tr×nh trång rau an toµn B¶ng 4.24. Mét sè néi dung cña quy tr×nh kü thuËt trång RAT TT Néi dung Lo¹i c©y B¾p c¶i Su hµo Cµ chua 1 Thêi vô: ChÝnh vô Gieo th¸ng 9 ®Õn trung tuÇn th¸ng 10 Gieo th¸ng 9, 10 trång th¸ng 10, 11 Gieo trång th¸ng 9 ®Õn trung tuÇn th¸ng 10 2 Ph©n bãn cho 1 ha: - Ph©n chuång - N - P205 - K20 20 – 25 tÊn 120 – 140 kg 80 – 100 kg 100 – 120 kg 20 – 25 tÊn 100 – 110 kg 90 – 100 kg 120 – 140 kg 20 – 25 tÊn 120 – 130 kg 60 – 90 kg 130 – 170 kg 3 Kho¶ng c¸ch, mËt ®é trång cho 1 ha - Kho¶ng c¸ch hµng - Kho¶ng c¸ch c©y - MËt ®é 50 – 60 cm 35 – 40 cm 2,8 – 3,3 v¹n c©y 35 – 40 cm 25 – 30 cm 5,5 – 7,5 v¹n c©y 65 – 70 cm 40 – 50 cm 3,3 – 3,5 v¹n c©y 4.3.2.4 .KÕt qu¶ m« h×nh trång rau an toµn trªn ®ång ruéng Trªn c¬ së lÊy mÉu ph©n tÝch chÊt l­îng ®Êt trång, n­íc t­íi, vµ quy ho¹ch vïng trång rau, chóng t«i tiÕn hµnh trång 3 lo¹i rau: B¾p c¶i, su hµo, cµ chua ¸p dông theo quy tr×nh trång rau an toµn. KÕt qu¶ cô thÓ trång c¸c lo¹i rau nh­ sau: B¶ng 4.25. Thêi gian sinh tr­ëng vµ n¨ng suÊt cña c¸c gièng rau trong m« h×nh thö nghiÖm trång RAT vô ®«ng n¨m 2007 Lo¹i c©y Gièng Ngµy trång Ngµy thu ho¹ch Thêi gian sinh tr­ëng (ngµy) N¨ng suÊt (t¹/ha) M« h×nh thùc nghiÖm trång theo quy tr×nh trång RAT B¾p c¶i NScross 20/9 30/12 100 395,7 Su hµo Winer 15/10 25/12 70 288,2 Cµ chua HT144 25/10 25/2 90 401,6 §èi chøng trång theo tËp qu¸n cña ng­êi d©n B¾p c¶i NScross 20/9 5/1 105 385 Su hµo Winer 15/10 28/12 75 275 Cµ chua HT 144 25/10 30/2 95 380 Qua kÕt qu¶ b¶ng 4.25 cho thÊy trång rau theo quy tr×nh an toµn thêi gian sinh tr­ëng cña c¸c gièng b¾p c¶i, cµ chua, su hµo ®Òu ng¾n h¬n so víi trång theo quy tr×nh b×nh th­êng cña ng­êi d©n tõ 5 – 7 ngµy. N¨ng suÊt cña m« h×nh trång rau an toµn ®Òu cao h¬n n¨ng suÊt trång rau cïng lo¹i theo tËp qu¸n cña ng­êi d©n; Cô thÓ nh­ rau b¾p c¶i trång theo quy tr×nh an toµn cã n¨ng suÊt cao h¬n rau b¾p c¶i trång theo tËp qu¸n cña ng­êi d©n lµ: 10,7 t¹/ha. N¨ng suÊt su hµo cao h¬n lµ 13,2 t¹/ha; N¨ng suÊt cµ chua bi cao h¬n 21,6 t¹/ha - KÕt qu¶ ph©n tÝch chÊt l­îng rau an toµn B¶ng 4.26. KÕt qu¶ ph©n tÝch hµm l­îng nit¬rat trong rau an toµn cña m« h×nh thö nghiÖm vô ®«ng n¨m 2007 Lo¹i c©y NO3- trong s¶n phÈm (Mg/kg) NO3- møc tèi ®a cho phÐp (Mg/kg) B¾p c¶i 162,8 500 Su hµo 383,2 500 Cµ chua 144,8 150 KÕt qu¶ ph©n tÝch hµm l­îng nitrorat trong rau cña m« h×nh trång rau an toµn cho thÊy ®Òu thÊp h¬n møc giíi h¹n tèi ®a cho phÐp. Ph©n tÝch d­ l­îng thuèc b¶o vÖ thùc vËt, kÕt qu¶ ®­îc thÓ hiÖn ë b¶ng sau: B¶ng 4.27. KÕt qu¶ ph©n tÝch hµm l­îng mét sè lo¹i thuèc BVTV trong rau an toµn cña m« h×nh thö nghiÖm vô ®«ng n¨m 2007 Lo¹i c©y Padan Sherpa Regent Trong s¶n phÈm (Mg/kg) Møc tèi ®a cho phÐp (Mg/kg) Trong s¶n phÈm (Mg/kg) Møc tèi ®a cho phÐp (Mg/kg) Trong s¶n phÈm (Mg/kg) Møc tèi ®a cho phÐp (Mg/kg) B¾p c¶i 0 0,2 0 0,2 0 0,2 Su hµo 0 0,2 0 0,2 0 0,2 Cµ chua 0 0,2 0 0,2 0 0,2 KÕt qu¶ ph©n tÝch cho thÊy do ¸p dông quy tr×nh s¶n xuÊt rau an toµn, phun thuèc ®óng lóc, ®óng c¸ch, ®óng liÒu l­îng, ®¶m b¶o thêi gian c¸ch ly do vËy kh«ng cßn tån d­ hµm l­îng th­èc BVTV trong rau. 4.3.2.5. TÝnh to¸n hiÖu qu¶ kinh tÕ cña m« h×nh s¶n xuÊt rau an toµn B¶ng 4.28. HiÖu qu¶ kinh tÕ cña m« h×nh trång thö nghiÖm rau an toµn vô ®«ng cho 1 ha ( TÝnh theo gi¸ th¸ng 12 n¨m 2007) TT Lo¹i rau Tæng thu (®ång) Tæng chi phÝ (®ång) Thu nhËp (®ång) Thu nhËp thuÇn (®ång) 1 B¾p c¶i 59.355.000 26.010.300 41.654.700 33.344.700 2 Su hµo 51.870.600 27.118.300 30.292.300 24.752.300 3 Cµ chua 100.400.000 50.746.400 66.966.100 49.653.600 Sau khi thu ho¹ch rau an toµn, chóng t«i ®· më 3 ®iÓm b¸n rau. Gi¸ b¸n lÎ t¹i thêi ®iÓm th¸ng 12 n¨m 2007 lµ: Cµ chua bi 2500 ®ång/kg; b¾p c¶i 1500 ®ång/kg; su hµo 1800 ®ång/kg. Qua kÕt qu¶ ë b¶ng 4.28 cho thÊy thu nhËp thuÇn trong trång 3 lo¹i rau an toµn ®¹t tõ 24,752 triÖu ®ång ®Õn 49,653 triÖu ®ång/ha. B¶ng 4.29. So s¸nh hiÖu qu¶ kinh tÕ gi÷a rau an toµn trång ngoµi ®ång ruéng vµ rau trång theo tËp qu¸n cña ng­êi d©n TT Lo¹i rau Tæng thu (®ång) Tæng chi phÝ (®ång) Thu nhËp (®ång) Thu nhËp thuÇn (®ång) Rau an toµn 1 B¾p c¶i 59.355.000 26.010.300 41.654.700 33.344.700 2 Su hµo 51.870.600 27.118.300 30.292.300 24.752.300 3 Cµ chua 100.400.000 50.746.400 66.966.100 49.653.600 Rau th­êng 1 B¾p c¶i 46.200.000 33.350.800 26.006.700 12.849.200 2 Su hµo 41.250.000 24.625.300 25.627.200 16.624.700 4 Cµ chua 76.000.000 60.469.100 52.408.400 28.170.900 Qua b¶ng trªn cho thÊy: Trång rau an toµn cho thu nhËp cao h¬n rau th­êng lµ do gi¶m ®­îc chi phÝ ph©n ho¸ häc, thuèc BVTV, c«ng ch¨m sãc. Gi¸ b¸n rau an toµn cao h¬n gi¸ rau th­êng. Gi¸ rau b¾p c¶i th­êng chØ b¸n ®­îc 1200 ®ång/kg trong khi ®ã rau b¾p c¶i an toµn b¸n 1500 ®ång/kg (gÊp 1,25 lÇn). 4.3.3. KÕt qu¶ m« h×nh thö nghiÖm trång rau an toµn trong nhµ l­íi HiÖn nay diÖn tÝch nhµ l­íi trªn ®Þa bµn thµnh phè B¾c Giang míi cã 1250 m2 ®­îc x©y dùng xong th¸ng 8 n¨m 2008. §Ó triÓn khai ®Ò tµi, do thêi gian cã h¹n, chóng t«i tiÕn hµnh x©y dùng m« h×nh thö nghiÖm trång rau an toµn trong nhµ l­íi thuéc ®Þa bµn 2 x· phô cËn thµnh phè ®ã lµ: X· T©n Mü, x· §ång S¬n huyÖn Yªn Dòng (lµ vïng phô cËn víi thµnh phè B¾c Giang) víi diÖn tÝch lµ 500 m2. Nhµ l­íi ë ®©y ®­îc x©y dùng xong n¨m 2007. M¸i che b»ng l­íi nilon, xung quanh che b»ng l­íi ch¾n c«n trïng. §Ò tµi tiÕn hµnh thùc nghiÖm trång gièng c¶i ngät tr¾ng trong nhµ l­íi chØ trong 1 vô hÌ n¨m 2008. B¶ng 4.30. KÕt qu¶ trång rau c¶i ngät tr¾ng n¨m 2008 Tªn gièng Ngµy trång Ngµy thu ho¹ch Cao c©y (cm) N¨ng suÊt (tÊn/ha) C¶i ngät tr¾ng trång trong nhµ l­íi theo quy tr×nh RAT 22/5 17/6 35 - 40 17,5 C¶i ngät tr¾ng trång ngoµi ®ång ruéng theo tËp qu¸n cña ng­êi d©n 22/5 27/6 30 - 35 15,5 Qua b¶ng trªn cho thÊy thêi gian sinh tr­ëng cña gièng c¶i ngät tr¾ng trong nhµ l­íi chØ kho¶ng 25 – 30 ngµy trong vô xu©n hÌ, trong khi ®ã trång ngoµi ®ång ruéng ph¶i tõ 35 – 40 ngµy míi cho thu ho¹ch. ChiÒu cao c©y trång trong nhµ l­íi cao h¬n trång ngoµi ®ång ruéng tõ 5 – 10 cm. N¨ng suÊt cao h¬n 20 t¹/ha. §Ó tÝnh to¸n vµ so s¸nh hiÖu qu¶ kinh tÕ c©y c¶i ngät tr¾ng cña m« h×nh thö nghiÖm chóng t«i tr×nh bµy ë b¶ng sau. B¶ng 4.31. So s¸nh hiÖu qu¶ kinh tÕ s¶n xuÊt rau c¶i ngät tr¾ng trong nhµ l­íi víi c¶i ngät tr¾ng trång ngoµi ®ång ruéng. Lo¹i rau N¨ng suÊt (tÊn/ha) Gi¸ b¸n (®ång/kg) Tæng thu (®ång/ha) Tæng chi (®ång/ha) Thu nhËp thuÇn (®ång/ha) C¶i ngät tr¾ng trång trong nhµ l­íi 17,5 4000 70.000.000 11.500.000 59.500.000 C¶i ngät tr¾ng trång ngoµi ®ång ruéng 15,5 3000 46.500.000 14.850.000 31.650.000 Qua b¶ng trªn cho thÊy: §èi víi rau ¨n l¸ nh­ c¶i ngät tr¾ng trång trong nhµ l­íi cho thu nhËp tõ 55 ®Õn 60 triÖu ®ång/ha/vô. Nh­ vËy 1 n¨m trång 6 vô ( tõ th¸ng 3 ®Õn th¸ng 9) sÏ cho thu nhËp tõ 330 ®Õn 360 triÖu ®ång/ha. Rau c¶i ngät tr¾ng trång ngoµi ®ång ruéng chi phÝ vÒ c«ng lao ®éng, thuèc BVTV cao h¬n, trång tr¸i vô gÆp thêi tiÕt bÊt thuËn, rñi ro cao. 4.4 . §¸nh gi¸ chung vÒ thùc tr¹ng s¶n xuÊt rau vµ rau an toµn trªn ®Þa bµn thµnh phè B¾c Giang, tØnh B¾c Giang - DiÖn tÝch rau vµ n¨ng suÊt c¸c lo¹i rau cña thµnh phè trong mÊy n¨m gÇn ®©y cho xu h­íng t¨ng lªn, n¨m 2005 n¨ng suÊt lµ 150,8 t¹/ha n¨m 2007 lµ 153,4 t¹/ha - C«ng t¸c chuyÓn giao khoa häc kü thuËt ®· ®­îc quan t©m. Hµng n¨m, thµnh phè ®· tæ chøc hµng chôc líp tËp huÊn kü thuËt ng¾n h¹n cho bµ con n«ng d©n trång c¸c lo¹i rau vµ tõ 2 –3 líp tËp huÊn ®µo t¹o kü thuËt ¸p dông IPM cho c©y rau. - TÊt c¶ c¸c x·, ph­êng trªn ®Þa bµn thµnh phè ®Òu ®· ®­îc sö dông n­íc s¹ch. Qua kÕt qu¶ ph©n tÝch mÉu ®Êt, n­íc ë khu vùc trång rau cho thÊy c¸c chØ tiªu ph©n tÝch ®Òu ®¹t tiªu chuÈn ®Ó quy ho¹ch thµnh vïng s¶n xuÊt rau an toµn. - Th«ng qua viÖc triÓn khai c¸c m« h×nh thö nghiÖm s¶n xuÊt rau an toµn cho thÊy, ng­êi d©n ë ®Þa bµn thùc hiÖn ®Ò tµi hoµn toµn cã thÓ tiÕp thu vµ ¸p dông quy tr×nh kü thuËt trång rau an toµn. N¨ng suÊt cña m« h×nh trång rau an toµn ®Òu cao h¬n so víi trång theo tËp qu¸n th«ng th­êng cña ng­êi d©n. ViÖc tæ chøc tiªu thô s¶n phÈm rau cña m« h×nh thö nghiÖm th«ng qua viÖc më c¸c cöa hµng b¸n lÎ, gi¸ s¶n phÈm rau an toµn ®· b¸n ®­îc gi¸ cao h¬n so víi rau th­êng, do vËy hiÖu qu¶ kinh tÕ cao h¬n so víi s¶n phÈm rau th­êng. B­íc ®Çu giíi thiÖu s¶n phÈm rau an toµn cho ng­êi tiªu dïng cña thµnh phè. Tuy nhiªn, s¶n xuÊt rau ë thµnh phè B¾c Giang cßn nh÷ng tån t¹i vµ bÊt cËp nh­ sau: 1- DiÖn tÝch trång rau cña thµnh phè cßn manh món, ch­a quy ho¹ch ®­îc vïng trång rau. 2- Qua kÕt qu¶ ®iÒu tra vµ so s¸nh víi kÕt qu¶ cña m« h×nh thö nghiÖm trång rau an toµn cho thÊy chÊt l­îng rau cña thµnh phè ®Òu v­ît qu¸ tiªu chuÈn cho phÐp vÒ hµm l­îng nitr¬r¸t, d­ l­îng thuèc BVTV (do tËp qu¸n cña ng­êi d©n bãn qu¸ nhiÒu ph©n ®¹m urª, phun thuèc BVTV qu¸ liÒu l­îng, ch­a ®¶m b¶o thêi gian c¸ch ly). 3- C«ng t¸c chuyÓn giao KHKT vÒ trång rau cho ng­êi d©n ch­a ®­îc quan t©m ®óng møc vµ ch­a ®¸p øng nhu cÇu cña s¶n xuÊt rau trªn ®Þa bµn thµnh phè. Tû lÖ hé n«ng d©n ®­îc tham gia huÊn luyÖn IPM cho c©y rau vµ kü thuËt trång rau an toµn cßn qu¸ Ýt. 4- Ch­a cã quy ho¹ch, kÕ ho¹ch vµ chÝnh s¸ch cô thÓ cho c«ng t¸c kiÓm tra, gi¸m s¸t chØ ®¹o s¶n xuÊt vµ tiªu thô rau vµ rau an toµn. 5- Thµnh phè ch­a cã m« h×nh s¶n xuÊt vµ tiªu thô rau an toµn. 6- C«ng t¸c qu¶n lý kinh doanh thuèc BVTV, ®Æc biÖt lµ thuèc cÊm, thuèc ngoµi danh môc ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn chÊt l­îng rau ch­a ®­îc quan t©m ®óng møc. 7- C«ng t¸c th«ng tin tuyªn truyÒn vÒ s¶n xuÊt vµ tiªu thô rau an toµn cßn yÕu. NhËn thøc cña ng­êi tiªu dïng vÒ rau an toµn cßn ch­a cao. §Ó kh¾c phôc nh÷ng tån t¹i nªu trªn, qua nghiªn cøu vµ thùc nghiÖm chóng t«i xin ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p ph¸t triÓn s¶n xuÊt rau an toµn trªn ®Þa bµn thµnh phè B¾c Giang nh­ sau: 4.5. §Ò xuÊt gi¶i ph¸p ph¸t triÓn hÖ thèng s¶n xuÊt rau an toµn trªn ®Þa bµn thµnh phè B¾c Giang C¨n cø vµo kÕt qu¶ ®iÒu tra thùc tr¹ng vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ x· héi, kÕt qu¶ ®iÒu tra vÒ t×nh h×nh s¶n xuÊt rau, kÕt qu¶ c¸c m« h×nh thö nghiÖm; Chóng t«i ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p ph¸t triÓn hÖ thèng s¶n xuÊt rau an toµn trªn ®Þa bµn thµnh phè B¾c Giang nh­ sau: 4.5.1. X¸c ®Þnh vµ quy ho¹ch vïng ®ñ ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt rau an toµn ViÖc quy ho¹ch vïng s¶n xuÊt rau an toµn tËp trung lµ hÕt søc quan träng. Cã quy ho¹ch ®­îc vïng ®ñ ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt míi bè trÝ ®­îc c¬ cÊu gièng vµ mïa vô rau cho hîp lý, thuËn tiÖn cho c«ng t¸c chØ ®¹o, gi¸m s¸t kü thuËt, h×nh thµnh vïng nguyªn liÖu, thuËn tiÖn cho viÖc tiªu thô s¶n phÈm. Qua nghiªn cøu chóng t«i thÊy nªn quy ho¹ch vïng s¶n xuÊt rau an toµn t¹i x· Song Mai, x· DÜnh KÕ lµ phï hîp v×: DiÖn tÝch canh t¸c, ®Êt trång vµ n­íc t­íi ®ñ tiªu chuÈn cho s¶n xuÊt rau an toµn, tr×nh ®é canh t¸c cña ng­êi d©n n¬i ®©y lµ kh¸ cao (nªn ­u tiªn quy ho¹ch vïng s¶n xuÊt rau an toµn tËp trung nhiÒu ë x· Song Mai). DiÖn tÝch quy ho¹ch cho mçi vïng s¶n xuÊt tõ nay ®Õn n¨m 2010 tõ 5 – 10 ha. 4.5.2. H×nh thµnh c¸c m« h×nh liªn doanh, liªn kÕt ®Ó s¶n xuÊt vµ tiªu thô rau an toµn nh­: Nhãm hé gia ®×nh, Hîp t¸c x·, C«ng ty cæ phÇn Trong thêi ®iÓm hiÖn nay, viÖc s¶n xuÊt theo ph­¬ng thøc kinh tÕ hé rÊt khã kiÓm so¸t ®­îc viÖc tu©n thñ quy tr×nh canh t¸c. Do vËy viÖc h×nh thµnh c¸c m« h×nh liªn doanh, liªn kÕt s¶n xuÊt vµ tiªu thô sÏ ®¶m b¶o c¸c ®iÒu kiÖn: - C¸c thµnh viªn tham gia võa s¶n xuÊt, võa tæ chøc tiªu thô sÏ cã tr¸ch nhiÖm tù gi¸m s¸t lÉn nhau trong c¸c kh©u cña quy tr×nh s¶n xuÊt v× s¶n phÈm an toµn vµ v× quyÒn lîi chung vµ cña mçi c¸ nh©n. - Tæ chøc theo m« h×nh nµy míi ®ñ kh¶ n¨ng vÒ vèn ®Ó tæ chøc s¶n xuÊt, s¬ chÕ, bao gãi, b¶o qu¶n vµ b¶o hiÓm khi cã rñi ro. - Tæ chøc nµy cã thÓ tham gia ®iÒu tiÕt gi¸ c¶ trong quan hÖ cung cÇu mµ kh«ng chÞu søc Ðp tõ trung gian. 4.5.3. Gi¶i ph¸p vÒ kü thuËt * §Çu t­ hç trî x©y dùng c¬ së h¹ tÇng cho vïng trång rau: - Hç trî x©y dùng ®­êng bª t«ng néi ®ång. - X©y dùng hÖ thèng nhµ l­íi. - HÖ thèng t­íi tiªu, kªnh m­¬ng. - HÖ thèng v­ên ­¬m c©y gièng. - HÖ thèng nhµ thu gom, s¬ chÕ, giíi thiÖu s¶n phÈm. - HÖ thèng c¸c bÓ chøa vá bao b× thuèc BVTV trªn ®ång ruéng. * T¨ng c­êng tËp huÊn kü thuËt cho n«ng d©n s¶n xuÊt rau an toµn. - §µo t¹o ®éi ngò gi¸o viªn IPM nh­ c¸n bé kü thuËt cã tr×nh ®é, cã t©m huyÕt ®Ó truyÒn ®¹t ph­¬ng ph¸p IPM vµo s¶n xuÊt rau an toµn nh»m ®¹t hiÖu qu¶ cao. Më c¸c líp huÊn luyÖn vÒ s¶n xuÊt rau an toµn cho n«ng d©n trong vïng s¶n xuÊt ®Ó t¹o khèi liªn kÕt ban ®Çu. * T¨ng c­êng kiÓm tra gi¸m s¸t trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt rau an toµn - Mçi x· cã vïng ®ñ ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt rau an toµn cÇn bè trÝ 1 c¸n bé kü thuËt, 1 kü thuËt viªn cña x· chÞu tr¸ch nhiÖm chØ ®¹o, h­íng dÉn vµ gi¸m s¸t n«ng d©n s¶n xuÊt rau an toµn. - CÇn ph¶i gi¸m s¸t mét c¸ch cã hiÖu qu¶ vÒ viÖc kinh doanh, sö dông thuèc BVTV trong phßng trõ dÞch h¹i. §Æc biÖt lµ thuèc cÊm dïng c¸c thuèc ngoµi luång sö dông víi môc ®Ých t¨ng lîi nhuËn. * Thö nghiÖm vµ chuyÓn giao øng dông tiÕn bé kü thuËt míi vµo s¶n xuÊt rau an toµn - Ph­¬ng thøc chuyÓn giao lµ: KÕt hîp tËp huÊn kü thuËt víi x©y dùng m« h×nh thö nghiÖm vµ øng dông tiÕn bé kü thuËt cã sù tham gia cña ng­êi d©n. - Lùa chän c¸c tiÕn bé kü thuËt míi ®Ó ®­a vµo øng dông thö nghiÖm nh­: + Kü thuËt che phñ nilon trªn mÆt luèng rau nh»m h¹n chÕ cá d¹i, h¹n chÕ nguån s©u bÖnh ph¸t sinh tõ ®Êt, h¹n chÕ tho¸t h¬i n­íc, gi¶m chi phÝ t­íi. + Kü thuËt lµm vßm che phñ nilon nh»m h¹n chÕ t¸c h¹i cña thêi tiÕt bÊt lîi, chñ ®éng trong s¶n xuÊt, phï hîp víi s¶n xuÊt rau ¨n l¸ tr¸i vô ë nh÷ng vïng ch­a cã nhµ l­íi, gióp t¨ng n¨ng suÊt, chÊt l­îng rau. + Kü thuËt t­íi phun tù ®éng + øng dông ph©n bãn vi sinh, chÕ phÈm sinh häc, thuèc trõ s©u sinh häc cã hiÖu qu¶ cao, an toµn ®Ó phun vµ bãn cho rau. + øng dông c¸c gièng rau míi cho n¨ng suÊt, chÊt l­îng cao. + øng dông c¸c thiªn ®Þch, bÉy pheromone phßng trõ s©u h¹i rau. + øng dông tiÕn bé kü thuËt s¶n xuÊt rau gièng theo ph­¬ng ph¸p gieo trªn khay. + øng dông biÖn ph¸p phßng trõ tæng hîp s©u bÖnh trªn c©y rau. 4.5.4. Gi¶i ph¸p vÒ tiªu thô vµ xóc tiÕn th­¬ng m¹i - X©y dùng 2 chî ®Çu mèi t¹i 2 x· cã vïng s¶n xuÊt rau an toµn. HiÖn t¹i thµnh phè cã 11 chî chÝnh vËy ®Ò nghÞ thµnh phè quy ho¹ch cho mçi chî bè trÝ 1 cöa hµng b¸n rau an toµn. - Thµnh phè vµ Së N«ng nghiÖp &PTNT cÇn kÕt hîp chÆt chÏ trong viÖc chØ ®¹o kiÓm tra, gi¸m s¸t qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ cÊp giÊy chøng nhËn s¶n phÈm rau an toµn. - X©y dùng th­¬ng hiÖu rau an toµn cña thµnh phè. - Tæ chøc c¸c héi chî, triÓn l·m, qu¶ng c¸o giíi thiÖu s¶n phÈm rau an toµn - Liªn kÕt víi c¸c c¬ së chÕ biÕn ®Ó tiªu thô s¶n phÈm rau an toµn. - T¨ng c­êng th«ng tin tuyªn truyÒn ®Ó n©ng cao nhËn thøc cho ng­êi tiªu dïng vÒ s¶n phÈm rau an toµn. 5. KÕt luËn vµ ®Ò nghÞ 5.1. KÕt luËn 1- Thµnh phè B¾c Giang lµ tØnh lþ cña tØnh B¾c Giang cã ®iÒu kiÖn tù nhiªn, thêi tiÕt khÝ hËu vµ ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi thuËn lîi cho viÖc ph¸t triÓn s¶n xuÊt rau an toµn. 2- Trong mÊy n¨m gÇn ®©y, diÖn tÝch vµ n¨ng suÊt, s¶n l­îng c©y rau cã nh÷ng chuyÓn biÕn ®¸ng kÓ. Tuy nhiªn diÖn tÝch cßn manh món, nhá lÎ. HÖ thèng tæ chøc s¶n xuÊt rau vµ rau an toµn ë thµnh phè B¾c Giang cßn nhiÒu bÊt cËp trong c«ng t¸c chØ ®¹o gi¸m s¸t quy tr×nh kü thuËt, quy ho¹ch, trong viÖc ¸p dông tiÕn bé khoa häc vµ c«ng nghÖ… Thµnh phè ch­a quy ho¹ch ®­îc vïng rau an toµn còng nh­ ch­a cã m« h×nh s¶n xuÊt vµ tiªu thô rau an toµn. 3- Thùc tr¹ng s¶n xuÊt c¸c lo¹i rau ë thµnh phè cho thÊy: - C©y rau lµ c©y chñ lùc cña thµnh phè chØ ®øng thø 2 sau c©y lóa. DiÖn tÝch gieo trång lóa n¨m 2007 lµ 1.561 ha; diÖn tÝch c©y rau lµ 469 ha trªn tæng sè 2.291 ha gieo trång c©y hµng n¨m. - Trªn thµnh phè cã 7 lo¹i rau ®­îc trång phæ biÕn: B¾p c¶i, su hµo, cµ chua, sópl¬, rau muèng, khoai t©y, hµnh, tái. - Cã 2 vïng s¶n xuÊt rau chÝnh ®ã lµ x· Song Mai vµ x· DÜnh KÕ. 2 vïng nµy cã chÊt l­îng ®Êt trång rau vµ n­íc t­íi cho rau ®Òu ë ng­ìng cho phÐp vµ ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó quy ho¹ch thµnh vïng s¶n xuÊt rau an toµn cho thµnh phè. 4- Quy tr×nh kü thuËt s¶n xuÊt rau vµ chÊt l­îng rau cña thµnh phè: - Quy tr×nh kü thuËt trång rau ch­a ®¶m b¶o, cô thÓ nh­: L­îng ph©n chuång bãn Ýt tõ 10 – 16 tÊn trong khi ®ã theo quy tr×nh trång rau an toµn lµ bãn tõ 20 – 25 tÊn. L­îng ph©n ®¹m, l©n, kali bãn qu¸ cao gÊp tõ 1,08 ®Õn 1,58 lÇn so víi quy ®Þnh. Sö dông thuèc BVTV ch­a ®óng quy tr×nh, thêi gian c¸ch ly ch­a ®¶m b¶o. - ChÊt l­îng rau cña thµnh phè: ViÖc ¸p dông quy tr×nh kü thuËt ch­a ®óng quy ®Þnh s¶n xuÊt rau an toµn do vËy s¶n phÈm rau cña thµnh phè cã hµm l­îng nitr¬r¸t, d­ l­îng thuèc BVTV cao, kh«ng ®¶m b¶o tiªu chuÈn an toµn. 5- KÕt qu¶ triÓn khai m« h×nh thùc nghiÖm trång 3 lo¹i rau an toµn ngoµi ®ång ruéng: B¾p c¶i, su hµo, cµ chua cho thÊy quy tr×nh trång rau an toµn cã thÓ ¸p dông vµ hoµn toµn phï hîp víi tr×nh ®é th©m canh cña ng­êi n«ng d©n thµnh phè B¾c Giang. N¨ng suÊt cña m« h×nh cao h¬n so víi trång rau theo tËp qu¸n cò tõ 10,7 t¹/ha ®Õn 21,6 t¹/ha. M« h×nh thö nghiÖm trång rau trong nhµ l­íi cho n¨ng suÊt cao h¬n 20 t¹/ha. KÕt qu¶ kiÓm tra d­ l­îng thuèc b¶o vÖ thùc vËt cña c¸c lo¹i rau trång trong m« h×nh thö nghiÖm ®Òu kh«ng cã, hµm l­îng NO3- ®Òu thÊp h¬n so víi giíi h¹n cho phÐp cña Bé Y tÕ. 6- S¶n xuÊt rau an toµn cã tæng chi phÝ thÊp h¬n, (thÊp vÒ ph©n bãn, thÊp vÒ thuèc b¶o vÖ thùc vËt, chi phÝ c«ng lao ®éng) nªn s¶n xuÊt rau an toµn cã thu nhËp thuÇn cao h¬n rau s¶n xuÊt cña theo tËp qu¸n cña ng­êi d©n. 7- CÇn cã c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn s¶n xuÊt rau an toµn cho hiÖn t¹i vµ t­¬ng lai: Quy ho¹ch vïng rau, tæ chøc s¶n xuÊt liªn doanh, liªn kÕt, ¸p dông ®ång bé c¸c gi¶i ph¸p kü thuËt, ®Èy m¹nh tiªu thô vµ xóc tiÕn th­¬ng m¹i 5.2. §Ò nghÞ 1- TiÕp tôc ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng s¶n xuÊt rau vµ rau an toµn ë c¸c vïng kh¸c cña tØnh. Më réng m« h×nh s¶n xuÊt rau an toµn ngoµi ®ång ruéng vµ trong nhµ l­íi víi quy m« réng h¬n ë c¸c ®Þa ph­¬ng kh¸c ®Ó kÕt luËn ch¾c ch¾n vÒ hiÖu qu¶ cña m« h×nh trång rau an toµn. 2- §Ò nghÞ cho tiÕp tôc chØ ®¹o s¶n xuÊt rau an toµn víi c¸c lo¹i rau cßn l¹i ë thµnh Phè B¾c Giang. 3- §Ò nghÞ tiÕp tôc nghiªn cøu x©y dùng quy tr×nh cô thÓ cho tõng lo¹i rau võa ®¶m b¶o hiÖu qu¶ kinh tÕ cao võa ®¶m b¶o tiªu chuÈn vÖ sinh an toµn thùc phÈm. Tµi liÖu tham kh¶o A. Tµi liÖu tiÕng ViÖt §ç ¸nh (2003), §é ph× nhiªu cña ®Êt vµ dinh d­ìng c©y trång, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi. NguyÔn ThÞ An (2007), b¸o c¸o kÕt qu¶ thùc hiÖn ®Ò tµi khoa häc Nghiªn cøu øng dông c¸c gi¶i ph¸p khoa häc c«ng nghÖ tiªn tiÕn ®Ó s¶n xuÊt rau an toµn tr¸i vô t¹i Hµ Néi, m· sè 01C-05/02-2007-2 Nguyễn Hồng Chính, Đánh giá thực trạng sản xuất và đề xuất một số giải pháp góp phần sản xuất rau an toàn tại Đông Anh – Hà Nội, Luận văn Thạc sỹ Khoa học nông nghiệp – ĐH Nông nghiệp, (Tr. 18). T¹ ThÞ Thu Cóc (1996) , Gi¸o tr×nh c©y rau, Nhµ xuÊt b¶n n«ng nghiÖp Tạ Thị Thu Cúc, Trồng rau ăn lá, NXB Phụ Nữ, 2007 Côc BVTV (2000) , Tiªu chuÈn d­ l­îng thuèc BVTV trªn rau qu¶. B¸o c¸o t¹i héi th¶o khoa häc vÒ chÊt l­îng rau qu¶ t¹i Hµ Néi vµ Thµnh phè Hå ChÝ Minh T«n ThÊt ChiÓu, §ç §×nh ThuËn (1996), §Êt ViÖt Nam, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi, tr. 36 – 39. Phïng §¨ng Chinh, Lý Nh¹c (1987), Canh t¸c häc, NXBNN, Hµ Néi Lª Träng Cóc, TrÇn §øc Viªn (1995), Ph¸t triÓn hÖ thèng canh t¸c, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi. §­êng Hång DËt (2002) Sæ tay ng­êi trång rau, NXB Hµ Néi Bïi Huy §¸p (1977), C¬ së khoa häc c©y vô ®«ng, NXB Khoa häc Kü thuËt, Hµ Néi. Bïi Huy §¸p,(1985), Hoa Mµu l­¬ng thùc, NXB n«ng th«n. Hå GÊm (2003), Nghiªn cøu gãp phÇn chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång theo h­íng s¶n xuÊt hµng hãa t¹i huyÖn Dak Mil, tØnh Dak Lak, LuËn v¨n Th¹c sü N«ng nghiÖp, §¹i häc N«ng nghiÖp I, Hµ Néi. Ph¹m ThÞ H­¬ng, Ph¹m TiÕn Dòng (2005), HÖ thèng n«ng nghiÖp (Bµi gi¶ng cao häc n«ng nghiÖp), Tr­êng §HNNI, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi. TrÇn §øc H¹nh, §oµn V¨n §iÕm, NguyÔn V¨n ViÕt (1997), Lý thuyÕt vÒ khai th¸c hîp lý nguån tµi nguyªn khÝ hËu N«ng nghiÖp, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi. NguyÔn V¨n HiÓn (2000), Chän gièng c©y trång, NXB Gi¸o dôc, Hµ Néi. Cao Liªm, TrÇn §øc Viªn (1990), Sinh th¸i häc n«ng nghiÖp vµ b¶o vÖ m«i tr­êng, NXB §¹i häc vµ Gi¸o dôc chuyªn nghiÖp, Hµ Néi. TrÇn §×nh Long (chñ biªn) (1997), Chän gièng c©y trång. NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi. TrÇn V¨n Minh, NguyÔn Minh HiÕu, Lª ThÞ Hoa (Chñ biªn), Sæ tay ngµnh trång trät, Tr­êng §¹i häc N«ng L©m HuÕ 1996 Ph¹m ChÝ Thµnh, TrÇn §øc Viªn (1992), "Ph­¬ng ph¸p luËn trong nghiªn cøu x©y dùng hÖ thèng canh t¸c ë miÒn B¾c ViÖt Nam”, T¹p chÝ ho¹t ®éng khoa häc, tr. 10 - 13. Ph¹m ChÝ Thµnh (1996), HÖ thèng n«ng nghiÖp, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi Ph¹m ChÝ Thµnh, Ph¹m TiÕn Dòng, §µo Ch©u Thu, TrÇn §øc Viªn (1996), HÖ thèng n«ng nghiÖp (Bµi gi¶ng cao häc n«ng nghiÖp), Tr­êng §HNNI, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi Ph¹m ChÝ Thµnh, TrÇn §øc Viªn (2000), ChuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi NguyÔn V¨n Th¾ng, Bïi ThÞ Mú (1996), Kü thuËt trång cµ chua, khoai t©y vµ tái ta, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi. Lª Duy Th­íc (1991), “VÒ khÝ hËu ®Êt ®ai vµ vÊn ®Ò bè trÝ c©y trång ë miÒn B¾c ViÖt Nam”, T¹p chÝ Tæ quèc, (sè 297), tr. 17. Lª Duy Th­íc (1997), N«ng l©m kÕt hîp, Gi¸o tr×nh cao häc n«ng nghiÖp, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi §µo Ch©u Thu, §ç Nguyªn H¶i (1990), §¸nh gi¸ tiÓu vïng sinh th¸i ®Êt b¹c mµu Hµ Néi, Tµi liÖu héi nghÞ hÖ thèng canh t¸c ViÖt Nam 1990, tr. 151 - 163 Bïi Quang To¶n (1993), N«ng nghiÖp trung du miÒn nói, hiÖn tr¹ng vµ triÓn väng, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi, tr. 59-68. Trung t©m kh¶o kiÓm nghiÖm gièng c©y trång Quèc gia (1996) Kü thuËt trång c©y trång míi n¨ng suÊt cao, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi §µo ThÕ TuÊn (1962), Bè trÝ c¬ cÊu c©y trång hîp lý ë hîp t¸c x·, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi. §µo ThÕ TuÊn (1977), C¬ së khoa häc cña viÖc x¸c ®Þnh c¬ cÊu c©y trång hîp lý, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi. §µo ThÕ TuÊn (1978), C¬ së khoa häc cña viÖc x¸c ®Þnh c¬ cÊu c©y trång hîp lý, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi. §µo ThÕ TuÊn (1984), C¬ së khoa häc cña viÖc x¸c ®Þnh c¬ cÊu c©y trång hîp lý, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi. §µo ThÕ TuÊn (1984) , HÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi §µo ThÕ TuÊn (1997), Kinh tÕ hé n«ng d©n, NXB ChÝnh trÞ Quèc gia, Hµ Néi. D­¬ng H÷u TuyÒn (1990) “C¸c hÖ thèng canh t¸c 3 vô, 4 vô/n¨m ë vïng trång lóa ®ång b»ng s«ng Hång”, Tµi liÖu héi nghÞ HÖ thèng canh t¸c ViÖt Nam 1990, tr. 143 – 150. NguyÔn Duy TÝnh (1995), Nghiªn cøu hÖ thèng c©y trång vïng ®ång b»ng s«ng Hång vµ B¾c Trung bé, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi. TrÇn Kh¾c Thi, NguyÔn C«ng Hoan (1995), Kü thuËt trång rau xuÊt khÈu, Nhµ xuÊt b¶n n«ng nghiÖp Trần Khắc Thi, Nguyễn Công Hoan, Kỹ thuật trồng rau sạch, rau an toàn và chế biến rau xuất khẩu, NXB Thanh Hóa, 2005 (Tr. 9, 10). Ph¹m ThÞ Thuú (2004) C«ng nghÖ sinh häc trong b¶o vÖ thùc vËt , Nhµ xuÊt b¶n §¹i häc Quèc Gia Ph¹m ThÞ Thuú (2006) S¶n xuÊt rau an toµn theo tiªu chuÈn thùc hµnh n«ng nghiÖp tèt, Nhµ xuÊt b¶n n«ng nghiÖp NguyÔn Duy Trang (1999), Nghiªn cøu x©y dùng quy tr×nh phßng trõ dÞch h¹i trong s¶n xuÊt rau an toµn, B¸o c¸o t¹i héi th¶o khoa häc vÒ chÊt l­îng rau qu¶ Hµ Néi, th¸ng 9/1999. Mai V¨n QuyÒn (1996), Nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn hÖ thèng canh t¸c, hÖ thèng n«ng nghiÖp, ViÖn Khoa häc Kü thuËt N«ng nghiÖp MiÒn Nam, TP. Hå ChÝ Minh. Bïi ThÞ X« (1994), X¸c ®Þnh c¬ cÊu c©y trång hîp lý ë ngo¹i thµnh Hµ Néi, LuËn ¸n Phã TiÕn sÜ khoa häc n«ng nghiÖp, ViÖn Khoa häc kü thuËt N«ng nghiÖp ViÖt Nam, tr. 18 – 19. Ng« KiÒu Oanh (2005) , X©y dùng hÖ thèng th«ng tin khoa häc vÒ an toµn ho¸ chÊt BVTV, B¸o c¸o ®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc c«ng nghÖ phôc vô qu¶n lý nhµ n­íc vÒ b¶o vÖ m«i tr­êng. NguyÔn V¨n UyÓn (1998) , Vïng rau s¹ch, m« h×nh n«ng nghiÖp sinh th¸i, B¸o c¸o ®Ò tµi cÊp bé vµ Thµnh phè HCM Trần Thị Thúy Vân, Hiệu quả sản xuất rau an toàn trên địa bàn thành phố Hà Nội, Luận văn Thạc sỹ Kinh tế - ĐH Nông nghiệp Hà Nội, 2005, (Tr. 6, 13). Bé n«ng nghiÖp &PTNT (2007) QuyÕt ®Þnh sè 106/2007/Q§-BNN ngµy 28/12/2007cña Bé tr­ëng Bé n«ng nghiÖp & PTNT Ban hµnh quy ®Þnh vÒ qu¶n lý s¶n xuÊt vµ kinh doanh rau an toµn Trung t©m ph©n tÝch vµ kiÓm ®Þnh thuèc BVTV phÝa b¾c, Côc BVTV (1999) , D­ l­îng thuèc BVTV trªn mét sè mÉu n«ng s¶n. B¸o c¸o t¹i héi th¶o khoa häc vÒ chÊt l­îng rau qu¶ Hµ Néi Së Tµi nguyªn M«i tr­êng tØnh B¾c Giang (2000), B¸o c¸o tæng hîp ph­¬ng ¸n ®iÒu tra, nghiªn cøu bæ sung x©y dùng b¶n ®å thæ nh­ìng phôc vô s¶n xuÊt vµ qu¶n lÝ nguån tµi nguyªn ®Êt cña tØnh (B¶n ®å ph©n lo¹i ®Êt theo môc ®Ých sö dông) tû lÖ 1: 100.000 theo ph­¬ng ph¸p FAO – UNESCO. Bé m«n Thæ nh­ìng - N«ng hãa, Khoa qu¶n lý ruéng ®Êt n¨m 2000. Thµnh uû thµnh phè B¾c Giang (2005), V¨n kiÖn ®¹i héi ®¹i biÓu §¶ng bé thµnh phè lÇn thø XX (nhiÖm kú 2005 – 2010), Uû ban nh©n d©n Thµnh phè B¾c Giang (2000), Quy ho¹ch ®Êt ®ai n¨m 2000 - 2010. B. Tµi liÖu tiÕng Anh 52 Annan Pattanathanes (2004), Liªn kÕt ngµnh GAP c¸c tØnh miÒn t©y Th¸i Lan. Senior consultant ß Agricultural Deparment, Thailand 53 EUREPGAP (2003), EUREPGAP Néi dung c¸c vÊn ®Ò qu¶n lý vµ tiªu chuÈn quy ®Þnh ®èi víi rau qu¶, Copyrigt: Eurepgap c/c, Food Plus GmbH, Spichernstr 55D – 50672 Koln, Germany 54 The Global Parnership for safe and suistainable Agriculture 2003, EURAPGAP “ Fruit and Vegetables” Food Plus GmBH 55 Champer, Robert, Paccy, Amold (1989), Farm inovation and Agrgicultural Research Intermediate Technology, Publications LonDon. 56 FAO (1992), Land evaluation and farming systems analysis for land use planning, Workshop Documents, FAO-ROMA. 57 Bui Huy Hien, Nguyen Trong Thi (2001), Rice based cropping system in Red River Delta and Mekong River Delta, 2001 IFA Regional Conference for Asia and Pacific, Hanoi, Vietnam, 10 – 13 December 2000, pp. 1 – 24. 58 International Rice Research Institute (1984), Cropping System in Asia, on- farm research and management, Manila, Philippine. 59 Zandstra H.G., F.C. Price, E.C.Litsinger J.A and Morris (1981), Methodology for on farm cropping system rescarch. IRRI. Philippinne, .31-35. Phô lôc BiÓu 1: PhiÕu ®iÒu tra n«ng hé Chñ hé: ………………………………………………….Tuæi:……… §Þa chØ: …………………………………………………………………. Lo¹i hé (®¸nh dÊu vµo «) : Giµu: ‹ Kh¸: ‹ Trung b×nh : ‹ NghÌo ‹ Sè nh©n khÈu: ……………………………………………… ……. Sè lao ®éng: ………………………………………………. Hä vµ tªn ng­êi ®iÒu tra:……………………………………. Ngµy…….th¸ng……..n¨m 200 Chñ hé Ng­êi ®iÒu tra (KÝ tªn) (KÝ tªn) I.DiÔn biÕN c©y trång trong n¨m (Bè trÝ c©y trång tÝnh tõ ®Çu n¨m víi c¸c m¶nh ruéng cña hé n«ng d©n hiÖn cã) Ruéng Khu ®ång DiÖn tÝch (m2) C©y trång qua c¸c vô trong n¨m T×nh h×nh n­íc t­íi (®¸nh dÊu X) Vô 1 Vô 2 Vô 3 Vô 4 Chñ ®éng t­íi Phô thuéc n­íc trêi A B C D E G H I K 1 2 3 4 5 6 7 Céng diÖn tÝch II- DiÔn biÕn thu nhËp cña gia ®×nh qua c¸c vô trong thêi gian 1 n¨m Ruéng ChØ tiªu DiÖn tÝch (m2) DiÔn biÕn qua c¸c vô Ghi chó Vô 1 Vô 2 Vô 3 Vô 4 A B C D E G H I 1 Tªn c©y trång 2 ChÊt l­îng gièng 3 Th¸ng gieo trång 4 Th¸ng thu ho¹ch 5 DiÖn tÝch (m2) 6 N¨ng suÊt (kg/ha) 7 S¶n phÈm chÝnh (kg) 8 S¶n phÈm phô (kg) I Chi phÝ vËt chÊt 1 Gièng (kg hoÆc ®ång) 2 Ph©n chuång (kg) 3 Ph©n urª (kg) 4 Ph©n l©n (kg) 5 Ph©n kali (kg) 6 Ph©n kh¸c 7 V«i bét (kg) 8 Thuèc trõ s©u bÖnh (®) 9 Ni lon che phñ 10 Giµn (®) 11 Nhiªn liÖu (®) 12 Chi phÝ vËt liÖu kh¸c A B C D E G H I Chi phÝ lao ®éng 1 - Lµm Lµm ®Êt (c«ng) 2 - c«n- Gieo trång 3 Ch¨m sãc 4 - - Phßng trõ s©u bÖnh 5 Thu ho¹ch C«ng Chi kh¸c II Chi phÝ s¶n xuÊt (®) 1 Thuû lîi phÝ (®) 2 Thuû lîi nhá (®) 3 Chi phÝ HTX (®) 4 Chi phÝ kh¸c (®) III Tæng chi phÝ (®) Ghi chó: Gia ®×nh cho biÕt gi¸ c«ng lao ®éng 1 ngµy ë ®Þa ph­¬ng lµ bao nhiªu tiÒn trªn 1 ngµy: …………… ® III. C¸c biÖn ph¸p kü thuËt ¸p dông trong trång rau 1. Gièng, thêi vô gieo trång, n¨ng suÊt TT Lo¹i rau Gièng Thêi gian sinh tr­ëng N¨ng suÊt (t¹/sµo) Trång, gieo Thu ho¹ch 1 B¾p c¶i 2 Su hµo 3 Cµ chua 4 Sópl¬ 5 Rau muèng 6 C¶i cñ 7 C¶i ngät 8 Khoai t©y 9 Hµnh, tái 2. Møc ®Çu t­ th©m canh ph©n bãn cho mét sè lo¹i rau Lo¹i rau V«i (kg/sµo) Ph©n chuång (kg/sµo) Ph©n ®¹m (kg/sµo) Ph©n l©n (kg/sµo) Ph©n Kali (kg/sµo) Ph©n bãn kh¸c (kg/sµo) B¾p c¶i Su hµo Cµ chua Sópl¬ Rau muèng C¶i cñ C¶i ngät Khoai t©y Hµnh, tái - Ch¨n nu«i cã ®ñ ph©n chuång ®Ó bãn kh«ng: Cã [ ], ph¶i mua [ ] - Ph©n ®­îc ñ [ ], bãn trùc tiÕp [ ] - Cã sö dông s¶n phÈm phô ñ lµm ph©n hay kh«ng Kh«ng [ ], cã [ ], khèi l­îng ………….kg/n¨m 3. T×nh h×nh s©u, bÖnh h¹i trªn rau/vô TT Lo¹i rau C¸c lo¹i s©u bÖnh th­êng gÆp Lo¹i thuèc BVTV th­êng dïng Sè lÇn phun thuèc Thêi gian phun Thêi gian c¸ch ly 1 B¾p c¶i 2 Su hµo 3 Cµ chua 4 Sópl¬ 5 Rau muèng 6 C¶i cñ 7 C¶i ngät 8 Khoai t©y 9 Hµnh, tái 4. T×nh h×nh tiªu thô mét sè lo¹i rau TT Lo¹i rau H×nh thøc tiªu thô B¸n bu«n B¸n cho ®¹i lý B¸n lÎ 1 B¾p c¶i 2 Su hµo 3 Cµ chua 4 Sópl¬ 5 Rau muèng 6 C¶i cñ 7 C¶i ngät 8 Khoai t©y 9 Hµnh, tái BiÓu 2: B¶ng gi¸ mét sè vËt t­, hµng ho¸, lao ®éng ( TÝnh theo gi¸ th¸ng 12 n¨m 2007) Tªn vËt t­, hµng ho¸ §VT Thµnh tiÒn Tªn vËt t­, hµng ho¸ §¬n vÞ tÝnh Thµnh tiÒn 1. §¹m Urª ®/kg 6.000 12. Gièng khoai t©y VT2 ®/kg 8.000 2. Kaliclorua ®/kg 5.000 13. Gièng d­a chuét (F1) ®/ha 2.400.000 3. L©n supe ®/kg 2000 14. B¶o vÖ, thuû lîi phÝ ®/ha 1.385.000 4. Ph©n chuång ®/t¹ 50.000 15. C«ng lao ®éng ®/c«ng 25.000 5. Thuèc BVTV ®/kg 100.000 16. B¾p c¶i ®/kg 1.200 6. V«i bét ®/kg 800 17. Su hµo ®/kg 1.500 7. B¹t plastic ®/c 360.000 18. Supl¬ ®/kg 1.800 8. Thuèc trõ cá ®/kg 13.000 19. Cµ chua bi ®/kg 2.000 9. Ni lon 0,007mm ®/kg 36.000 20. C¶i cñ ®/kg 2.000 10. Gièng c¶i b¾p ®/ha 3.200.000 21. Khoai t©y diamant ®/kg 1.200 11. Gièng khoai t©y Hµ Lan ®/kg 10.000 ._.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docLuận văn up.doc
Tài liệu liên quan