Học thuyết hình thái Kinh tế - Xã hội với việc nhận thức tính tất yếu sự lựa chọn con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội của Việt Nam

Tài liệu Học thuyết hình thái Kinh tế - Xã hội với việc nhận thức tính tất yếu sự lựa chọn con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội của Việt Nam: ... Ebook Học thuyết hình thái Kinh tế - Xã hội với việc nhận thức tính tất yếu sự lựa chọn con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội của Việt Nam

doc24 trang | Chia sẻ: huyen82 | Lượt xem: 1606 | Lượt tải: 0download
Tóm tắt tài liệu Học thuyết hình thái Kinh tế - Xã hội với việc nhận thức tính tất yếu sự lựa chọn con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội của Việt Nam, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Më ®Çu C¸ch ®©y mét n¨m khi cßn lµ mét häc sinh phæ th«ng t×nh cê mét lÇn t«i ®äc ®­îc trªn b¸o mét ®o¹n viÕt r»ng. "Sù ph¸t triÓn cña x· héi loµi ng­êi lµ mét qu¸ tr×nh vËn ®éng vµ ph¸t triÓn kh«ng ngõng cña c¸c h×nh th¸i kinh tÕ - x· héi, nã gièng nh­ nh÷ng b­íc tr­ëng thµnh cña mét ®øa trÎ vËy. Tr¶i qua nhiÒu b­íc th¨ng trÇm kh¸c nhau vµ ®Æc biÖt lµ tr­íc nh÷ng biÕn ®éng to lín cña thÕ gií, ®øa trÎ Êy vÉn tõng ngµy lín lªn, vµ víi mçi giai ®o¹n nã vËn cho m×nh nh÷ng bé trang phôc kh¸c nhau, 5 chiÕc ¸o Êy lÇn l­ît mang tªn: Céng s¶n nguyªn thuû, chiÕm h÷u n« lÖ, phong kiÕn, T­ b¶n chñ nghÜa, chñ nghÜa céng s¶n. Nh­ mét quy luËt tÊt yÕu kh¸ch quan, con ng­êi ta kh«ng thÓ mÆc m·i cho m×nh mét chiÕc ¸o ®· qu¸ cò vµ chËt. X· héi ®· tù t×m cho m×nh nh÷ng b­íc ®i phï hîp, c¸c h×nh th¸i kinh tÕ - x· héi ®· tõng b­íc ra ®êi vµ thÕ chç cho nhau vµ víi mçi b­íc chuyÓn m×nh Êy, x· héi l¹i gång m×nh vµ lín lªn mét chót..." Qu¶ thËt, khi ®äc ®o¹n b¸o trªn, t«i ®· thùc sù bÞ l«i cuèn. Nh÷ng g× mµ bµi b¸o viÕt ®· gîi lªn cho t«i mét niÒm ®am mª vµ høng thó, t«i kh«ng biÕt ph¶i gäi nã lµ g×? nh­ng tõ s©u th¼m trong t«i mét c¸i g× ®ã rÊt míi ®· ®­îc h×nh thµnh, mét kh¸t väng, mét hoµi b·o ®­îc kh¸m ph¸ nh÷ng bÝ Èn trong sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña x· héi loµi ng­êi. Tuy nhiªn, ngµy Êy kiÕn thøc cßn qu¸ non trÎ, nh÷ng g× mµ t«i hiÓu míi chØ lµ bÒ næi cña vÊn ®Ò vÉn Êp ñ trong m×nh nh÷ng hoµi b·o Êy, t«i b­íc ch©n vµo cæng tr­êng §¹i häc, ë ®©y ®­îc tiÕp cËn víi nhiÒu c¸i míi, ®Æc biÖt lµ ®­îc trang bÞ nh÷ng kiÕn thøc lý luËn toµn diÖn vÒ chñ nghÜa M¸c - Lªnin, t«i ®· lín lªn rÊt nhiÒu trong suy nghÜ vµ còng hiÓu r»ng "18 tuæi: NÕu b¹n ®ñ tr­ëng thµnh ®Ó chÕt v× tæ quèc th× b¹n còng ®· ®ñ tr­ëng thµnh ®Ó gióp ®iÒu hµnh nã" Víi quan ®iÓm nh­ vËy, h«m nay t«i xin m¹nh d¹n chän ®Ò tµi: "Häc thuyÕt h×nh th¸i kinh tÕ x· héi víi viÖc nhËn thøc tÝnh tÊt yÕu cña sù lùa chän con ®­êng ®i lªn chñ nghÜa x· héi cña ViÖt Nam" Hy väng r»ng t«i cã thÓ gãp mét chót g× ®ã trong viÖc gi¶i thÝch nh÷ng v­íng m¾c ®èi víi c«ng cuéc ®æi míi còng nh­ sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ ë n­íc ta. DÉu vËy, víi t­ c¸ch lµ mét ng­êi ®ang chËp ch÷ng b­íc ®i ®Çu tiªu, kiÕn thøc cßn qu¸ non trÎ vµ h¹n hÑp, ch¾c ch¾n sÏ kh«ng tr¸nh khái nh÷ng h¹n chÕ vµ thiÕu sãt. V× vËy, t«i ch©n thµnh mong ®­îc sù ®ãng gãp cña c¸c thÇy c« vµ c¸c b¹n ®Ó gãp phÇn lµm cho bµi tiÓu luËn ®Çy ®ñ néi dung vµ s©u s¾c h¬n. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n! néi dung I-lý luËn h×nh th¸i kinh tÕ x· héi Vµo cuèi thÕ kû XX nh©n lo¹i ph¶i chøng kiÕn mét biÕn cè ®au lßng, ®ã lµ sù tan r· cña Liªn X« vµ chÕ ®é x· héi chñ nghÜa ë c¸c n­íc §«ng ¢u. DÉu biÕt “ C¸c x· héi sinh ra kh«ng ph¶i trong mét thÓ hoµn chØnh, chñ nghÜa x· héi còng kh«ng lµ tr­êng hîp ngo¹i lÖ cña logic lÞch sö nµy.” (Gi¸o s­-tiÕn sü AlÏcxang®¬ lilop), nh­ng thùc tÕ ®ã ®ßi hái chóng ta ph¶i nghiªm tóc nhËn thøc l¹i vÊn ®Ò. ë ®©y t«i kh«ng muèn ®i s©u vµo nhgiªn cøu nguyªn nh©n khiÕn c¸c n­íc x· héi chñ nghÜa l¹i l©m vµo t×nh tr¹ng khñng ho¶ng kÐo dµi vÒ kinh tÕ- x· héi nh­ vËy.Song thiÕt nghÜ, ph¶i ch¨ng ngoµi nh÷ng lÝ do kh¸ch quan kh¸c, Liªn X« vµ c¸c n­íc x· héi chñ nghÜa ë §«ng ¢u ®· thiÕu ®i cho m×nh mét c¬ së lÝ luËn lµm nÒn t¶ng v÷ng ch¾c. Nã còng gièng nh­ viÖc th¶ diÒu: Con diÒu dï cã bay bæng ®Õn ®©u, vÉn ph¶i g¾n liÒn víi mÆt ®Êt b»ng mét sîi d©y v÷ng ch¾c. MÆt ®Êt Êy ph¶i ch¨ng chÝnh lµ häc thuyÕt vÒ h×nh th¸i kinh tÕ x· héi cña Mac vÒ quy luËt vËn ®éng c¬ b¶n cña x· héi, lµ ph­¬ng ph¸p duy nhÊt khoa häc ®Ó gi¶i thÝch lÞch sö. ChØ víi sù hiÓu ®óng vµ vËn dông ®óng häc thuyÕt th× míi gióp mét x· héi tån t¹i vµ ®óng v÷ng tr­íc nh÷ng biÕn ®éng v« cïng to lín cña thÕ giíi ®ang diÔn ra quyÕt liÖt tõng ngµy tõng giê. VËy th× t¹i sao ta kh«ng mét lÇn xem xÐt l¹i mét c¸ch th¹t sù nghiªm tóc vÒ häc thuyÕt h×nh th¸i kinh tÕ-x· héi cña Mac. Häc thuyÕt h×nh th¸i kinh tÕ-x· héi lµ mét ph¹m trï lÞch sö cña chñ nghÜa duy vËt lÞch sö dïng ®Ó chØ x· héi ë tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn lÞch sö nhÊt ®Þnh, víi nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt cña nã thÝch øng víi lùc l­îng s¶n xuÊt ë mét tr×nh ®é nhÊt ®Þnh vµ víi mét kiÕn tróc th­îng tÇng ®­îc x©y dùng trªn nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt ®ã. B»ng sù kÕ thõa cã chän läc tÊt c¶ nh÷ng thµnh qu¶ vÒ triÕt häc x· héi cña c¸c bËc tiÒn bèi b»ng nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu tØ mØ vÒ qu¸ tr×nh lÞch sö loµi ng­êi, nhÊt lµ lÞch sö x· héi t­ b¶n, C.Mac ®· x©y dùng nªn häc thuyÕt vÒ h×nh th¸i kinh tÕ-x· héi bao gåm nh÷ng quan ®iÓm c¬ b¶n sau: - S¶n xuÊt vËt chÊt lµ c¬ së cña sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn x· héi. Lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt. C¬ së h¹ tÇng vµ kiÕn tróc th­îng tÇng. Häc thuyÕt ®· ®Ò cËp ®Õn ®­îc toµn bé c¸c mÆt cña thêi ®¹i: chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n ho¸, khoa häc kü thuËt.Tõ ®ã kh¸i qu¸t ®­îc kÕt cÊu c¬ b¶n phæ biÕn cña mäi x· héi, v¹ch ra quy luËt vËn ®éng vµ ph¸t triÓn tÊt yÕu cña x· héi. Nh­ nh÷ng g× ®· nãi ë phÇn më ®Çu, bµi b¸o mµ t«i ®äc ®­îc ®· thùc sù gîi cho t«i mét sù thÝch thó vµ trÝ tß mß. T«i ®· tù ®Æt cho m×nh c©u hái: C¸i g× ®· khiÕn cho x· héi lu«n lu«n biÕn ®æi, khiÕn cho c¸c h×nh th¸i kinh tÕ x· héi lÇn l­ît ra ®êi vµ thÕ chç cho nhau? Nã cã ®i theo mét quy luËt nµo kh«ng? Vµ liÖu h×nh th¸i x· héi hiÖn t¹i cã tån t¹i m·i kh«ng hay lµ nã sÏ tiÕp tôc ®­îc thay thÕ b»ng nh÷ng h×nh th¸i kinh tÕ x· héi míi tiÕn bé h¬n?. Nh÷ng th¾c m¾c Êy cho ®Õn nay míi chØ mét phÇn nµo ®­îc gîi më. Nh÷ng g× mµ häc thuyÕt kinh tÕ x· héi ®Ò cËp ®Õn víi t­ c¸ch lµ “hßn ®¸ t¶ng” ®· cho phÐp chóng ta h×nh dung qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña lÞch sö x· héi lµ mét qu¸ tr×nh lÞch sö tõ thÊp ®Õn cao, mµ theo Lenin: “ChØ cã ®em quy nh÷ng quan hÖ x· héi vµo nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt, vµ ®em quy nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt vµo mét tr×nh ®é cña lùc l­îng s¶n xuÊt th× ng­êi ta míi cã mét c¬ së v÷ng ch¾c ®Ó quan niÖm sù ph¸t triÓn cña nh÷ng h×nh th¸i x· héi lµ mét qu¸ tr×nh lÞch sö tù nhiªn.”. Víi ý nghÜa nh­ vËy, ta hiÓu r»ng hinh th¸i kinh tÕ x· héi cã tÝnh lÞch sö, cã sù ra ®êi, ph¸t triÓn vµ diÖt vong. Nghiªn cøu con ®­êng tæng qu¸t cña sù ph¸t triÓn lÞch sö ®­îc quy ®Þnh bëi quy luËt chung cña sù vËn ®éng cña nÒn s¶n xuÊt vËt chÊt chóng ta sÏ nh×n thÊy ®­îc logic cña lÞch sö thÕ giíi. Më ®Çu t«i xin ®ùoc tiÕp cËn ®Õn khÝa c¹nh c¬ b¶n ®Çu tiªn cña häc thuyÕt : S¶n xuÊt vËt chÊt lµ c¬ së cña sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn x· héi Ng­êi ta nãi: “ TiÒn ®Ò ®Çu tiªn cña toµn bé lÞch sö nh©n lo¹i th× dÜ nhiªn lµ sù tån t¹i cña nh÷ng c¸ nh©n con ng­êi ®ang sèng”. C.Mac vµ Ph.Angghen ®· dùa trªn tiÒn ®Ò Êy ®Ó x©y dùng nªn quan niÖm duy vËt lÞch sö cho häc thuyÕt cña m×nh. Ta biÕt r»ng, x· héi nµo dï d­íi bÊt kú h×nh thøc nµo còng lµ sù liªn hÖ vµ t¸c ®éng gi÷a con ng­êi víi con ng­êi. Mçi con ng­êi lµ mét thùc thÓ cña x· héi, lµ ®¬n vÞ ®Çu tiªn vµ c¬ b¶n cÊu thµnh nªn x· héi. Mäi ho¹t ®éng cña x· héi dï ®¬n gi¶n hay phøc t¹p, b»ng c¸ch nµy hay c¸ch kh¸c ®Òu lµ nh÷ng biÓu hiÖn trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp c¸c hµnh vi cña con ng­êi. Ngay tõ khi míi ra ®êi, con ng­êi ®· cã nh÷ng nhu cÇu t×m hiÓu thÕ giíi xung quanh. Nã ®· trë thµnh mét c¸i g× ®ã nh­ lµ b¶n n¨ng sèng thóc ®Èy con ng­êi t×m tßi vµ kh¸m ph¸ thÕ giíi. §· cã rÊt nhiÒu c¸c nhµ t­ t­ëng ®· tõng tiÕp cËn víi vÊn ®Ò con ng­êi d­íi nhiÒu gãc ®é vµ cã nhiÒu ®ãng gãp quý b¸u, ph¸t hiÖn ra nhiÒu thuéc tÝnh, phÈm chÊt, n¨ng lùc phong phó, kú diÖu cña con ng­êi vÒ mÆt sinh häc, x· héi còng nh­ t©m lý-ý thøc. Trªn c¬ së ®ã ®· kiÕn gi¶i vµ ®Ò xuÊt ®­îc nh÷ng con ®­êng, biÖn ph¸p h­íng con ng­êi ®Õn cuéc sèng tèt ®Ñp. Song do cã nh÷ng h¹n chÕ lÞch sö, mµ c¸c nhµ t­ t­ëng tr­íc ®©y ch­a cã c¸i nh×n ®Çy ®ñ vÒ sù tån t¹i cña con ng­êi còng nh­ lÞch sö x· héi loµi ng­êi. M·i cho ®Õn khi triÕt häc Mac ra ®êi víi nh÷ng nghiªn cøu tØ mØ trªn c¬ së nh÷ng g× ®· cã s½n ®· cã nh÷ng ph¸t hiÖn míi vµ nh÷ng ®ãng gãp míi. LÇn ®Çu tiªn Mac v¹ch ra ph­¬ng thøc tån t¹i cña con ng­êi, kh«ng ph¶i c¸i g× kh¸c mµ chÝnh lµ ho¹t ®éng cña hä, c¸i quy ®Þnh hµnh vi lÞch sö ®Çu tiªn vµ còng lµ ®éng lùc thóc ®Èy con ng­êi trong suèt lÞch sö cña m×nh lµ nhu cÇu vµ lîi Ých. Nhu cÇu tån t¹i, h×nh thµnh mét c¸ch kh¸ch quan vµ cã nhiÒu thang bËc mµ tr­íc hÕt lµ nhu cÇu sèng (¨n, uèng, mÆc, ë ... ), nhu cÇu giao tiÕp vµ tham gia sinh ho¹t céng ®ång, nhu cÇu ph¸t triÓn t©m hån, trÝ tuÖ, nhu cÇu ph¸t triÓn tÝnh c¸ch vµ tù kh¼ng ®Þnh m×nh. Nhu cÇu trë thµnh ®éng lùc bªn trong cña tÝnh tÝch cùc vµ høng thó. Tõ nhu cÇu, con ng­êi n¶y sinh nh÷ng ho¹t ®éng nh»m thùc hiÖn viÖc tho· m·n nhu cÇu. Tõ ®©y mét tiÒn ®Ò míi ®­îc h×nh thµnh, ®ã lµ s¶n xuÊt. S¶n xuÊt lµ ho¹t ®éng ®Æc tr­ng riªng cã cña con ng­êi vµ x· héi loµi ng­êi. §ã lµ qu¸ tr×nh lao ®éng cã môc ®Ých vµ kh«ng ngõng s¸ng t¹o cña con ng­êi. Mµ theo Angghen: “ §iÓm kh¸c biÖt c¨n b¶n giòa x· héi loµi ng­êi víi x· héi loµi vËt lµ ë chç : loµi vËt may m¾n l¾m chØ h¸i l­îm, trong khi con ng­êi cã s¶n xuÊt.” §êi sèng x· héi vÒ thùc chÊt vèn cã tÝnh thùc tiÔn. Do vËy ®Ó tån t¹i vµ ph¸t triÓn, x· héi kh«ng ngõng ho¹t ®éng ®Ó s¶n xuÊt vµ t¸i s¶n xuÊt ra: b¶n th©n con ng­êi, cña c¶i vËt chÊt, c¸c quan hÖ x· héi vµ n¨ng lùc tinh thÇn-trÝ tuÖ. Trong ®Êy s¶n xuÊt vËt chÊt lµ yÕu tè nÒn t¶ng v× chÝnh nã t¹o ra nh÷ng ®iÒu kiÖn vËt chÊt cho x· héi tßn t¹i, lµ ®äng lùc ph¸t triÓn cña x· héi, chi phèi c¸c yÕu tè kh¸c trong cÊu tróc x· héi, lµ c¬ së lÞch sö cña loµi ng­êi. Theo Mac: “S¶n xuÊt vËt chÊt lµ qu¸ tr×nh con ng­êi sö dông c«ng cô lao ®éng t¸c ®éng ( trùc tiªp vµ gi¸n tiÕp ) vµo tù nhiªn, c¶i biÕn c¸c d¹ng vËt chÊt cña giíi tù nhiªn ®Ó t¹o ra cña c¶i x· héi, nh»m tho¶ m·n nhu cÇu tån t¹i vµ phÊt triÓn-nhu cÇu phong phó vµ v« tËn cña con ng­êi.” Nãi nh­ vËy, ta cã thÓ hiÓu r»ng b»ng ho¹t ®éng s¶n xuÊt vËt chÊt con ng­êi t¹o ra cho m×nh nh÷ng t­ liÖu sinh ho¹t vµ tõ ®ã gi¸n tiÕp s¶n xuÊt ra chÝnh ®êi sèng vËt chÊt cña m×nh, nghÜa lµ ngoµi chøc n¨ng ®Çu tiªn vµ trùc tiÕp ®ã “ Lao ®éng cßn lµ mét c¸i g× v« cïng lín lao h¬n thÕ n÷a”, lµ ®iÒu kiÖn c¬ b¶n ®Çu tiªn cña toµn bé ®êi sèng loµi ng­êi (Angghen). H·y t­ëng t­îng mét ngµy nµo ®ã b¹n thøc dËy vµ thÊy xung quanh m×nh lµ mét x· héi hoµn toµn bÊt ®éng, kh«ng cßn lao ®éng, kh«ng cßn s¶n xuÊt, con nh­êi chØ nh­ nh÷ng ngän ®Ìn dÇu leo l¾t ch¸y, g­îng gÞu cho ®Õn khi giät nhiªn liÖu cuèi cïng c¹n kiÖt th× còng vôt t¾t, biÕn mÊt vµ ch¼ng ®Ó l¹i g×. Vèn dÜ con ng­êi sinh ra ®· g¾n liÒn víi lao ®éng. ChÝnh nhê cã lao ®éng s¶n xuÊt ra cña c¶i vËt chÊt mµ con ng­êi míi duy tr× d­îc sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña m×nh, ®ång thêi s¸ng t¹o ra toµn bé ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn cña x· héi víi tÊt c¶ sù phong phó vµ phøc t¹p cña nã. Mét lÇn n÷a xin ®­îc nhÊn m¹nh r»ng: Dï d­íi bÊt kú h×nh thøc nµo ®i ch¨ng n÷a, trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp th× s¶n xuÊt vËt chÊt vÉn lu«n ®ãng vai trß lµ c¬ së, nÒn t¶ng cho sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña x· héi, Bëi thÕ c¸c hiÖn t­îng cña ®êi sèng x· héi, ng­êi ta chØ cã thÓ ®¹t ®Õn mét sù gi¶i thÝch cã c¨n cø, nÕu b»ng c¸ch nµy hay c¸ch kh¸c, sù gi¶i thÝch Êy ®­îc xuÊt ph¸t tõ nÒn s¶n xuÊt vËt chÊt x· héi. 2) BiÖn chøng cña lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt Nh­ chóng ta ®· biÕt s¶n xuÊt vËt chÊt t¹o ra nh÷ng t­ liÖu sinh ho¹t ®¸p øng nhu cÇu sèng cña con ng­êi, t¹o ra nh÷ng t­ liÖu s¶n xuÊt mµ nh÷ng t­ liÖu s¶n xuÊt nµy tõ ®Êy ®· v¹ch ra nh÷ng thêi ®¹i lÞch sö cña loµi ng­êi. C.Mac ®· tõng nhÊn m¹nh: “ Nh÷ng thêi ®¹i kinh tÕ kh¸c nhau kh«ng ph¶i lµ ë chç chóng s¶n xuÊt ra c¸i g×, mµ lµ ë chç chóng s¶n xuÊt b»ng c¸ch nµo, víi nh÷ng t­ liÖu lao ®éng nµo.” Qu¶ thËt lµ vËy, ®èi víi sù vËn ®éng cña lÞch sö loµi ng­êi, còng nh­ sù vËn ®éng cña mçi x· héi cô thÓ, sù thay ®æi vÒ ph­¬ng thøc s¶n xuÊt bao giê còng lµ sù thay ®æi cã tÝnh chÊt c¸ch m¹ng. Trong sù thay ®æi ®ã, c¸c qu¸ tr×nh kinh tÕ x· héi ®­îc chuyÓn sang mét d¹ng míi. Ph­¬ng thøc s¶n xuÊt kh¸c nhau sÏ ®Æc tr­ng cho c¸c thêi ®¹i kinh tÕ kh¸c nhau. Nã lµ sù thèng nhÊt gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt ë mét tr×nh ®é nhÊt ®Þnh vµ mét quan hÖ s¶n xuÊt t­¬ng øng. Bëi lÏ mét x· héi bao giê còng lµ mét thÓ thèng nhÊt bao gåm nhiÒu mÆt, nhiÒu mèi liªn hÖ trong ®ã næi lªn hai mèi quan hÖ c¬ b¶n: Quan hÖ kinh tÕ-kü thuËt mµ ta cã thÓ hiÓu n«m na lµ quan hÖ giòa con ng­êi víi tù nhiªn, mèi quan hÖ thø hai lµ quan hÖ kinh tÕ- x· héi, tøc quan hÖ gi÷a con ng­êi víi con ng­êi, hai mèi quan hÖ Êy ®­îc Mac kh¸i qu¸t lªn thµnh lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt. Lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt lµ kh«ng ph¶i lµ hai bé phËn mµ lµ hai lo¹i quan hÖ trong mét thùc thÓ thèng nhÊt cÊu thµnh nªn ph­¬ng thøc s¶n xuÊt. VÒ mÆt nhËn thøc luËn ®ã lµ hai gãc ®é tiÕp cËn ®Ó xem xÐt mét thùc thÓ. Tøc lµ nÕu chóng ta ph©n tÝch ph­¬ng thøc s¶n xuÊt theo quan hÖ gi÷a con ng­êi víi giíi tù nhiªn th× ®ã lµ ph©n tÝch lùc l­îng s¶n xuÊt, nÕu ph©n tÝch ph­¬ng thøc s¶n xuÊt theo quan hÖ giòa ng­êi víi ng­êi th× ®ã lµ ph©n tÝch quan hÖ s¶n xuÊt. Lùc l­îng s¶n xuÊt nãi lªn n¨ng lùc thùc tÕ cña con ng­êi trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t¹o ra cña c¶i x· héi. Nã bao gåm t­ liÖu s¶n xuÊt do x· héi t¹o ra mµ tr­íc hÕt lµ c«ng cô lao ®éng, thø hai lµ ng­êi lao ®éng víi nh÷ng kinh nghiÖm s¶n xuÊt, thãi quen lao ®éng, biÕt sö dông t­ liÖu s¶n xuÊt dÓ t¹o ra cña c¶i vËt chÊt. Ngµy nay, khi khoa häc kü thuËt ®ang ngµy cµng ph¸t triÓn th× lùc l­îng s¶n xuÊt ®· ®­îc ®Èy lªn mét giai ®o¹n ph¸t triÓn hoµn toµn míi. Kh«ng chØ cßn lµ nh÷ng lao ®éng ch©n tay b×nh th­êng n÷a, mµ ®ßi hái mét c¸i g× lín lao h¬n thÕ, ®ã lµ lao ®éng cã trÝ tuÖ vµ lao ®éng trÝ tuÖ. Hµm l­îng trÝ tuÖ trong lao ®éng ®· lµm cho con ng­êi trë thµnh mét nguån lùc ®Æc biÖt cña s¶n xuÊt, lµ nguån lùc’ c¬ bÈn vµ v« tËn. Vµ hiÓn nhiªn khi con ng­êi ®ang ®i ®Õn m«t tr×nh ®é míi th× còng ®ßi hái c«ng cô lao ®éng t­¬ng øng-vèn lµthµnh tè c¬ b¶n cña lùc l­îng s¶n xuÊt còng ph¶i ®¹t tíi mét cai g× ®ã míi mÎ h¬n, tiÕn bé h¬n. Vèn dÜ c«ng cô lao ®éng theo Angghen lµ “ khÝ quan cña bé ãc con ng­êi”, “lµ søc m¹nh cña tri thøc ®· ®­îc vËt thÓ ho¸” cã t¸c dông “nèi dµi bµn tay” vµ nh©n lªn søc m¹nh trÝ tuÖ cña con ng­êi, do vËy khi ®· ®Õn mét tr×nh ®é tin häc ho¸,tù ®éng ho¸ ... th× vai trß cña khÝ quan vËt chÊt Êy ngµy cµng trë nªn hÕt søc kú diÖu, bëi lÏ vËy mµ trong t¸c phÈm “ Sù khèn cïng cña cña triÕt häc” C. Mac ®· nhÊn m¹nh: “ Nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt ®Òu g¾n liÒn víi nh÷ng lùc l­îng s¶n xuÊt. Do cã ®­îc nh÷ng lùc l­îng s¶n xuÊt míi, loµi ng­êi ®· thay ®æi ph­¬ng thøc s¶n xuÊt cña m×nh vµ do thay ®æi ph­¬ng thøc s¶n xuÊt, c¸ch kiÕm sèng cña m×nh, loµi ng­êi thay ®æi tÊt c¶ nh÷ng quan hÖ x· héi cña m×nh. C¸i cèi xay quay b»ng tay ®­a l¹i x· héi cã l·nh chóa, c¸i cèi xay ch¹y b»ng h¬i ®ua l¹i x· héi cã nhµ t­ b¶n chñ nghÜa.” Sù chuyÓn ®æi, c¶i tiÕn vµ hoµn thiÖn kh«ng ngõng cña lùc l­îng s¶n xuÊt ®· g©y ra nhiÒu biÕn ®æi trong x· héi mµ xÐt ®Õn cïng nã lµ nguyªn nh©n s©u xa cña mäi c¶i biÕn cña thêi ®¹i. §©y còng lµ mét trong nh÷ng c¬ s¬r rÊt quan träng ®ãng vai trß lµ kim chØ nam cho mäi cuéc c¸ch m¹ng khoa häc kü thuËt. Lµ nÒn t¶ng cho mét n­íc thùc hiÖn ®æi míi trong ph­¬ng thøc s¶n xuÊt cña m×nh x©y dùng nªn nh÷ng h×nh th¸i ý thøc x· héi, ®ång thêi còng dùa trªn nh÷ng lËp luËn nh­ vËy, Mac ®· chØ râ : “ Lùc l­îng s¶n xuÊt hµng ®Çu cña tßn thÓ nh©n lo¹i lµ c«ng nh©n, lµ ng­êi lao ®éng.”, chØ cã c«ng nh©n-lao ®éng míi thùc sù cã ®Çy ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó t¹o ra mét ph­¬ng thøc s¶n xuÊt phï hîp víi thêi ®¹i lÞch sö cña m×nh. Nh­ ®É nãi ë trªn, trong x· héi vèn tån t¹i hai mèi quan hÖ, bªn c¹nh mét lùc l­îng s¶n xuÊt tÊt yÕu ph¶i cã mét quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp. ChÝnh v× vËy, trong t¸c phÈm “ lao ®éng vµ ng­êi lµm thuª” C,Mac còng ®É viªt: “Trong s¶n xuÊt, ng­êi ta kh«ng chØ quan hÖ víi giíi tù nhiªn. Ng­êi ta kh«ng thÓ s¶n xuÊt ®­îc nÕu kh«ng kÕt hîp víi nhau theo mét c¸ch nµo ®ã ®Ó ho¹t ®éng chung vµ ®Ó trao ®æi víi nhau. Muèn s¶n xu©t d­îc, ng­êi ta ph¶i cã nh÷ng mèi liªn hÖ vµ qu©n hÖ nhÊt ®Þnh víi nhau, vµ quan hÖ cña hä víi giíi tù nhiªn, tøc lµ viÖc s¶n xuÊt” Nh­ vËy, quan hÖ s¶n xuÊt ®ãng mét vai trß hÕt søc quan träng trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt ra cña c¶i vËt chÊt x· héi. Bëi vèn dÜ con ng­êi kh«ng ph¶i lµ mét thùc thÓ t¸ch biÖt, khÐp kÝn, mµ “ con ng­êi lµ mét thùc thÓ x· héi, ®êi sèng sinh ho¹t cña con ng­êi lµ mét qu¸ tr×nh x· héi, xÐt vÒ thùc chÊt. Qu¸ tr×nh nµy ®­îc thùc hiÖn nh­ lµ tæng hoµ c¸c quan hÖ con ng­êi víi c¸c quan hÖ x· héi”(C.Mac). Vµ còng chÝnh b»ng c¸c mèi quan hÖ nµy trªn c¬ së ho¹t ®éng x· héi, ho¹t ®éng c¶i t¹o thÕ giíi, ho¹t ®éng thùc tiÔn con ng­êi ®· kh«ng chØ ph¸t triÓn vµ hoµn thiÖn chÝnh b¶n th©n m×nh mµ cßn th«ng qua lùc l­îng n xuÊt s¸ng t¹o ra lÞch sö cña chÝnh m×nh-lÞch sö x· héi loµi ng­êi. Con ng­êi chinh phôc tù nhiªn, c¶i biÕn tù nhiªn kh«ng ph¶i víi t­ c¸ch lµ nh÷ng c¸ nh©n riªng l¶ mµ víi t­ c¸ch lµ nh÷ng thµnh viªn cña mét céng ®ång x· héi. Víi t­ c¸ch ®ã, sèng trong céng ®ång x· héi, con ng­êi ph¶i lu«n cã quan hÖ víi nhau, trao ®æi ho¹t ®éng víi nhau-®iÒu ®ã ®· trë thµnh quy luËt tÊt yÕu, kh¸ch quan mµ dï muèn hay kh«ng con ng­êi vÉn ph¶i duy tr× vµ thùc hiÖn nh÷ng quan hÖ nhÊt ®Þnh víi nhau. Víi c¸ch hiÓu nh­ vËy, ta cã thÓ xem xÐt quan hÖ s¶n xuÊt d­íi ba gãc ®é sau: §ã lµ quan hÖ së h÷u cña con ng­êi ®èi víi t­ liÖu s¶n xuÊt. Lµ c¸c quan hÖ gi÷a con ng­êi víi nhau trong tæ chøc vµ qu¶n lý s¶n xuÊt. Lµ c¸c quan hÖ trong ph©n phèi s¶n phÈm lao ®éng. Ba mÆt quan hÖ ®ã trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lu«n g¾n nã víi nhau t¹o thµnh mét hÖ thèng mang tÝng æn ®Þnh t­¬ng ®èi so víi sù vËn ®éng kh«ng ngõng cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Vµ trong c¸i chØnh thÓ thèng nhÊt Êy, mçi mÆt cña hÖ thèng quan hÖ s¶n xuÊt l¹i cã nh÷ng vai trß vµ ý nghÜa riªng biÖt, x¸c ®Þnhkhi nã t¸c ®éng ®Õn nÒn s¶n xuÊt x· héi nãi riªng vµ tíi toµn bé tiÕn tr×nh lÞch sö nãi chung. YÕu tè ®Çu tiªn ta cÇn ph¶i kÓ ®Õn lµ quan hÖ së h÷u ®èi víi t­ liÖu s¶n xuÊt ®­îc biÓu hiÖn thµnh chÕ ®é së h÷u. §©y lµ mét ®Æc tr­ng c¬ b¶n cña quan hÖ s¶n xuÊt còng nh­ ph­¬ng thøc s¶n xuÊt, bëi lÏ chØ trªn c¬ së, nÒn t¶ng lµ quan hÖ së h÷u c¸c quan hÖ x· héi kh¸c míi ®­îc ph¸t sinh vµ h×nh thµnh. Quan hÖ së h÷u vÒ thùc chÊt vèn lµ quan hÖ gi÷a c¸c tËp ®oµn ng­êi trong viÖc chiÕm h÷u c¸c t­ liÖu s¶n xuÊt vµ tõ ®Êy quy ®Þnh ®Þa vÞ cña tõng tËp ®oµn trong hÖ thèng s¶n xuÊt x· héi. Tuy nhiªn kh«ng chØ ®¬n thuÇn cã vËy, c¸i c¸ch thøc mµ c¸c tËp doµn trao ®æi ho¹t ®éng cho nhau l¹i quy ®Þnh c¸ch thøcqu¶n lý x· héi trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, vµ cuèi cïng chÝnh quan hÖ së h÷u Êy l¹i lµ quy ®Þnh ph­¬ng thøc ph©n phèi s¶n phÈm cho c¸c tËp ®oµn ng­êi theo ®Þa vÞ cña hä ®èi víi hÖ thèng s¶n xuÊt x· héi. Víi ý nghÜa nh­ vËy, quan hÖ së h÷u trë thµnh quan hÖ xuÊt ph¸t, quan hÖ c¬ b¶n, quan hÖ trung t©m cña c¸c quan hÖ x· héi. §©y còng lµ mét trong nh÷ng c¬ së, nÒn t¶ng cho viÖc ®¸nh gi¸, ph©n tÝch c¸c chÕ ®é x· héi kh¸c nhau. Bªn c¹nh quan hÖ së h÷u ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh, trong hÖ thèng c¸c quan hÖ s¶n xuÊt th× quan hÖ vÒ mÆttæ chøc qu¶n lý x¶n xuÊt vµ quan hÖ ph©n phèi s¶n phÈm lao ®éng còng cã ý nghÜa hÕt søc quan träng, cã kh¸i niÖm quy ®Þnh trùc tiÕp quy m«, tèc ®é, hiÖu qu¶ vµ xu h­íng cña mçi nÒn s¶n xuÊt cô thÓ vµ tõ ®ã cã ¶nh h­ëng to lín ®Õn sù vËn ®éng cña toµn bé nÒn kinh tÕ x· héi nãi chung. Tãm l¹i, còng nh­ lùc l­îng s¶n xuÊt, quan hÖ s¶n xuÊt lµ nh©n tè kh«ng thÓ thiÕu ®Ó cÊu thµnh nªn mét ph­¬ng thøc s¶n xuÊt hoµn chØnh s¶n xuÊt hoµn chØnh. Gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt lu«n lu«n tån t¹i mèi quan hÖ song trïng. Chóng quy ®Þnh chÕ ­íc, t¸c ®éng qua l¹i vµ thóc ®Èy lÉn nhau ph¸t triÓn. Sù t¸c ®éng qua l¹i gi÷a quan hÖ s¶n xuÊt víi lùc l­îng s¶n xuÊt ®­îc biÓu hiÖn thµnh mèi quan hÖ mang tÝnh chÊt biÖn chøng. Quan hÖ nµy biÓu hiÖn thµnh quy luËt c¬ b¶n nhÊt cña sù vËn ®éng cña ®êi sèng x· héi-quy luËt vÒ sù phï hîp cña quan hÖ s¶n xuÊt víi tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Trong quy luËt nµy Mac chØ râ vÒ sù phï hîp vµ kh«ng phï hîp ( tr¹ng th¸i m©u thuÉn) gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt víi quan hÖ s¶n xuÊt. Nh­ ta ®· biÕt lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt lµ hai yÕu tè cÊu thµnh nªn ph­¬ng thøc s¶n xuÊt, trong ®ã lùc l­îng s¶n xuÊt ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh, lµ yÕu tè c¸ch m¹ng nhÊt cµn quan hÖ s¶n xuÊt vµ lµ yÕu tè t­¬ng ®èi æn ®Þnh. Së dÜ mét qu¸ tr×nh s¶n xuÊt x· héi cã thÓ diÔn ra mét c¸ch b×nh th­êng chÝnh lµ v× trong sù s¶n xuÊt ®ã, mèi quan hÖ gi÷a con ng­êi víi con ng­êi tån t¹i thèng nhÊt víi mèi quan hÖ gi÷a con ng­êi víi giíi tù nhiªn, tøc quan hÖ s¶n xuÊt. §©y lµ mÆt phï hëptong néi dung quy luËt, mµ ë ®Êy quan hÖ s¶n xuÊt trë thµnh ®Þa bµn ®Çy ®ñ cho lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn, ë tr¹ng th¸i nµy c¶ ba mÆt cña quan hÖ s¶n xuÊt ®¹t tíi thÝch øng víi tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt t¹o ®iÒu kiÖn tèi ­u cho viÖc sö dông vµ kÕt hîp gi÷a lao ®éng vµ t­ liÖu s¶n xuÊt. Víi tr¹ng th¸i phï hîp nh­ vËy, lùc l­îng s¶n xuÊt sÏ cã c¬ së ®Ó ph¸t triÓn hÕt kh¶ n¨ng cña nã. Song, sù phï hîp gi÷a lao ®éng vµ t­ liÖu s¶n xuÊt kh«ng tån t¹i m·i m·i. Khuynh h­íng chung cña sù ph¸t s¶n xuÊt x· héi lµ kh«ng ngõng biÕn ®æi theo chiÒu h­íng tiÕn bé. Sù biÕn ®æi ®ã bao giê còng b¾t ®Çu b»ng sù biÕn ®æi vµ ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt mµ tr­íc hÕt lµ c«ng cô lao ®éng. Khi c«ng cô lao ®éng ph¸t triÓn sÏ dÉn ®Õn m©u thuÉn gay g¾t víi quan hÖ s¶n xuÊt xuÊt, tõ ®ã h×nh thµnh quan hÖ s¶n xuÊt míi. Quan hÖ s¶n xuÊt vèn dÜ lµ mét h×nh thøc ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt, gi÷a chóng cã sù thèng nhÊt t­¬ng ®èi víi nhau, nh­ng do m©u thuÉn cña lùc l­îng s¶n xuÊt ( vèn lµ yÕu tè ®ång nhÊt, c¸ch m¹ng nhÊt) víi quan hÖ s¶n xuÊt( yÕu tè t­¬ng ®èi æn ®Þnh) nªn quan hÖ s¶n xuÊt quay trë l¹i thµnh xiÒng xÝch k×m h·m sù ph¸t triÓn cu¶ lùc l­îng s¶n xuÊt khi nã kh«ng cßn phï hîp n÷a. Vµ ®©y chÝnh lµ mÆt kh«ng phï hîp hoÆc m©u thuÉn biÖn chøng gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt. Vµ dï phï hîp vµ kh«ng phï hîp th× quan hÖ s¶n xuÊt vÉn lu«n cã t¸c ®éng trë l¹i ®èi víi lùc l­îng s¶n xuÊt, quy ®Þnh môc ®Ých x· héi cña s¶n xuÊt, xu h­íng ph¸t triÓn cña quan hÖ lîi Ých, tõ ®ã h×nh thµnh nh÷ng yÕu tån t¹i thóc ®Èy vµ k×m h·m sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Sù t¸c ®éng trë l¹i nãi trªn bao giê còng th«ng qua c¸c quy luËt kinh tÕ-x· héi ®Æc biÖt lµ quy luËt kinh tÕ c¬ b¶n phï hîp vµ kh«ng phï hîp gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt lµ kh¸ch quan vµ phæ biÕn cña ph­¬ng thøc s¶n xuÊt. ViÖc xo¸ bá mét quan hÖ s¶n xuÊt cò, thay thÕ nã b»ng quan hÖ s¶n xuÊt míi còng cã nghÜa l©tswj diÖt vong cña mét ph­¬ng thøc s¶n xuÊt lçi thêi vµ sù ra ®êi cña mét ph­¬ng thøc s¶n xuÊt míi. ChÝnh v× vËy C.Mac ®· nhËn ®Þnh: “ T«i mét giai ®o¹n ph¸t triÓn nµo ®ã cña chóng, c¸c lùc l­îng s¶n xuÊt vËt chÊt cña x· héi m©u thuÉn víi nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt hiÖn cã... trong ®ã tõ tr­íc ®Õn nay c¸c lùc l­îng s¶n xuÊt vÉn ph¸t triÓn. Tõ chç lµ h×nh thøc ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt, nh÷ng quan hÖ Êy trë thµnh xiÒng xÝchcña lùc l­îng s¶n xuÊt. Khi ®ã b¾t ®Çu thêi ®¹i cña mét cuéc c¸ch m¹ng x· héi.” LÞch sö còng ®· chøng minh do sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt, mµ loµi ng­êi ®· bèn lÇn thay ®æi quan hÖ s¶n xuÊt g¾n liÒn víi bèn cuéc c¸ch m¹ng dÉn ®Õn sù ra ®êi nèi tiÕp cña c¸c h×nh th¸i kinh tÕ-x· héi. VÝ dô: Do c«ng cô s¶n xuÊt b»ng ®¸ th« s¬, tr×nh ®é hiÓu biÕt h¹n hÑp, ®Ó duy tr× sù chèng l¹i mäi tai ho¹ cña thiªn nhiªn con ng­êi ph¶i lao ®éng theo céng ®éng do vËy ®· h×nh thµnh nªn quan hÖ s¶n xuÊt cäng s¶n nguyªn thuû. C«ng cô b»ng kim lo¹i ra ®êi thay thÕ cho c«ng cô ®å ®¸, lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng, s¶n phÈm thÆng d­ xuÊt hiÖn, chÕ ®é chiÕm h÷u n« lÖ dùa trªn quan hÖ s¶n xuÊt t­ h÷u ®Çu tiªn ra ®êi sau ®ã do c¸c c­ìng bøc tµn b¹o trùc tiÕp cña chñ n« víi n« lÖ ®· ®Èy ®Õn m©u thuÉn gay g¾t gi÷a hä, quan hÖ s¶n xuÊt phong kiÕn thay thÐ quan hÖ s¶n xuÊt chiÕn h÷u n« lÖ. Vµo giai ®o¹n cuèi cïng x· héi phong kiÕn ë c¸c n­íc T©y ¢u, lùc l­îng s¶n xuÊt ®· mang yÕu tè x· héi ho¸ g¾n víi quan hÖ s¶n xu¸t phong kiÕn. MÆc dï h×nh thøc bãc lét cña c¸c l·nh chóa phong kiÕn ®­îc thay ®æi liªn tôc tõ ®Þa t« lao dÞch ®Õn ®i¹ t« hiÖn vËt, ®Þa t« b»ng ®iÒn xong quan hÖ s¶n xuÊt phong kiÕn chËt hÑp vÉn chøa ®ùng ®­îc néi dung míi cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Quan hÖ s¶n xuÊt cña t­ b¶n chñ nghÜa ra ®êi thay thÕ cho quan hÖ s¶n xuÊt phong kiÕn. Trong lßng nÒn s¶n xuÊt t­ b¶n, lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn cïng víi sù ph©n c«ng lao ®éng vµ tÝnh chÊt x· héi ho¸ c«ng cô s¶n xuÊt h×nh thµnh lao ®éng chung cña ng­êi d©n cã tri thøc vµ tr×nh ®é chuyªn m«n ho¸ cao. Sù lín m¹nh nµy cña lùc l­îng s¶n xuÊt dÉn ®Õn m©u thuÉn gay g¾t víi chÕ ®é së h÷u t­ nh©n cña TBCN. Gi¶i quyÕt m©u thuÉn ®ã ®ßi hái ph¶i xo¸ bá quan hÖ s¶n xuÊt tù nhiªn TBCN, x¸c lËp quan hÖ s¶n xuÊt míi, quan hÖ s¶n xuÊt XHCN. Nh­ vËy, chÝnh do sù t¸c ®éng cña quy luËt x· héi nµy ®· dÉn ®Õn sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn kÕ tiÕp nhau tõ thÊp ®Õn cao cña c¸c ph­¬ng thøc s¶n xuÊt hay chÝnh lµ cña c¸c h×nh th¸i kinh tÕ- x· héi. N¾m vµ hiÓu ®­îc néi dung cña quy luËt sÏ gióp ta hiÓu râ ®­îc toµn bé tiÕn tr×nh cña lÞch sö nh©n lo¹i, tõ ®ã lµm c¬ së, nÒn t¶ng cho mäi cuéc c¸ch m¹ng x· héi, ®Æc biÖt lµ c«ng cô ®æi míi vµ ph¸t triÓn toµn diÖn nÒn kinh tÕ x· héi cña ®Êt n­íc. Víi ý nghÜa nh­ vËy, quy luËt phï hîp gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt cña Mac ®· trë thµnh c¬ së lÝ luËn thùc tiÔn thµnh kim chØ nam ®Þnh h­íng hµnh ®éng vµ lµ sîi chØ ®á xuyªn suèt dong ch¶y tiÕn ho¸ cña lÞch sö kh«ng nh÷ng trong lÜnh vùc kinh tÕ mµ c¶ c¸c lÜnh vùc ngoµi kinh tÕ, phi kinh tÕ. 3) BiÖn chøng gi÷a c¬ së h¹ tÇng vµ kiÕn tróc th­îng tÇng: X· héi vèn lµ mét hÖ thèng cÊu tróc cùc kú phøc t¹p bao hµm trong nã nhiÒu yÕu tè, nhiÒu mèi quan hÖ víi nhiÒu cÊp ®é kh¸c nhau. §Ó cã ®­îc mét c¸i nh×n tæng thÓ vÒ x· héi lµ mét vÊn ®Ò hÕt søc khã kh¨n ®ßi hái chóng ta ph¶i xem xÐt n¬ trªn nhiÒu ph­¬ng diÖn, tÝnh to¸n t¸c ®éng cña nhiÒu tham sè vµ hîp phÇn ®a d¹ng, v¹ch ra ®­îc nh÷ng bé ph©n chñ uyÕ vµ c¸c mèi liªn hÖ gi÷a chóng. C¸c nhµ triÕt häc vµ x· héi tr­íc Mac ®· tõng cã nh÷ng nghiªn cøu, tiÕp cËn x· héi víi nhiÒu ph­¬ng ph¸p kh¸c nhau, song nh÷ng g× mµ hä cã ®­îc cã ®­îc chØ lµ sù ph¶n ¸nh ®¸nh gÝa x· héi trªn c¬ së bé phËn nµy hay bé phËn kh¸c, nhÊn m¹nh mét yÕu tè nµo ®ã vµ g¾n nã víi tÝnh quy ®Þnh, do ®ã ®· kh«ng ®­a ra ®­äac mét m« h×nh x· héi trong mét chØnh thÓ chän vÑn cña nã. ChØ cho ®Õn khi triÕt häc Mac ra ®êi trªn c¬ së lµ chñ nghÜa duy vËt lÞch sö ®· xem xÐt x· héi mét c¸ch hÖ thèng, toµn diÖn bao gåm bèn lÜnh vùc c¬ b¶n sau: LÜnh vùc kinh tÕ cña ®êi sèng kinh tÕ x· héi, tøc quan hÖ s¶n xuÊt mµ trong ®ã quan hÖ kinh tÕ gi÷ vai trß lµ quan hÖ ban ®Çu, c¬ b¶n vµ quy ®Þnh tÊt c¶ c¸c quan hÖ x· héi kh¸c. LÜnh vùc x· héi, tøc c¸c quan hÖ gia ®×nh, tÇng líp x· héi, giai cÊp d©n téc trong ®ã quan hÖ giai cÊp ®ãng vai trß chi phèi. LÜnh vùc chÝnh trÞ cña ®êi sèng x· héi, tøc c¸c quan hÖ tæ chøc vµ thiÕt chÕ quyÒn lùc, hÖ thãng ph¸p luËt vµ t­ t­ëng chÝnh trÞ lÜnh vùc tinh thÇn cña ®êi sèng x· héi Bèn lÜnh vùc c¬ b¶n trªn ®· ®­îc C.Mac kh¸i qu¸t,c« ®äng trong cÊu tróc x· héi. §ã lµ c¬ së h¹ tÇng vµ kiÕn tróc th­îng tÇng, lµ quy luËt c¬ së h¹ tÇng quyÕt ®Þnh kiÕn tróc th­äng tÇng vµ t¸c ®éng trë lai cña kiÕn tróc th­îng tÇng ®Õn kiÕn tróc th­îng tÇng. C¬ së h¹ tÇng theo Mac lµ toµn bé nh÷ng qua hÖ s¶n xuÊt hîp thµnh h×nh th¸i kinh tÕ cña ®êi sèng hinh tÕ x· héi. c¬ së h¹ tÇng cña mét x· héi cô thÓ bao gåm nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt thèng trÞ vµ nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt lµ tµn d­ cña x· héi tr­íc vµ c¶ nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt lµ mÇm mèng cña mét x· héi sau. gi÷a c¸c quan hÖ s¶n xuÊt nµy cã mét mèi liªn hÖ nhÊt ®Þnh víi nhau, trong ®ã quan hÖ s¶n xuÊt thèng trÞ gi÷ vai trß chñ ®¹o, lµ ®Æc tr­ng cho tÝnh chÊt cña mét c¬ së h¹ tÇng, nã chi phèi c¸c thµnh phÇn kinh tÕ vµ c¸c kiÓu quan hÖ s¶n xuÊt kh¸c, t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn xu h­íng cña toµn bé ®êi sèng kinh tÕ. Trong x· héi cã giai cÊp ®èi kh¸ng, tÝnh chÊt giai cÊp cña c¬ së h¹ tÇng lµ do kiÓu quan hÖ s¶n xuÊt thèng trÞ quy ®Þnh. TÝnh chÊt ®èi kh¸ng giai cÊp vµ sù xung ®ét giai cÊp b¾t nguån ngay tõ trong c¬ së h¹ tÇng. LÏ dÜ nhiªn, mét x· héi kh«ng chØ ®Æc tr­ng bëi nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt mµ nã cßn ®Æc tr­ng bëi mét kiÕn tróc th­îng tÇng x©y dùng trªn nh÷ng quan hÖ s¶n xu¸t cña chÝnh nã. Trªn c¬ së ®ã, Mac ®· kh¸i qu¸t vµ ph¸t triÓn nã nh­ sau: KiÕn tróc th­îng tÇng lµ toµn bé nh÷ng quan ®iÓm t­ t­ëng x· héi víi thiÕt chÕ t­¬ng øng vµ nh÷ng néi t¹i cña chóng ®­îc h×nh thµnh trªn mét c¬ së h¹ tÇng nhÊt ®Þnh. §ã lµ nh÷ng quan ®iÓm t­ t­ëng chÝnh trÞ, ph¸p quyÒn, ®¹o ®øc, t«n gi¸o nghÖ thuËt, triÕt häc vµ c¸c thiÕt chÕ t­¬ng øng nh­ nhµ n­íc, ®¶ng ph¸i, gi¸o héi vµ toµn thÓ quÇn chóng. Mçi yÕu tè cña kiÕn tróc th­îng tÇng ®Òu cã nh÷ng ®Æc ®iÓm riªng, cã quy luËt ph¸t triÓn riªng nh­ng kh«ng tån t¹i t¸ch rêi nhau mµ liªn hÖ t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau vµ ®Òu n¶y sinh trªn c¬ së h¹ tÇng ph¶n ¸nh c¬ së h¹ tÇng. Song kh«ng ph¶i tÊt c¶ c¸c yÕu tè cña kiÕn tróc th­îng tÇng ®Òu liªn hÖ nh­ nhau ®èi víi c¬ së h¹ tµng cña nã. Tr¸i l¹i mét bé phËn nh­ c¸c tæ chøc chÝnh trÞ, ph¸p luËt cã liªn hÖ trùc tiÕp víi c¬ së h¹ tÇng, cÇn cã c¸c yÕu tè kh¸c nh­ triÕt häc, nhgÖ thuËt, t«n gi¸o th× ë xa c¬ së h¹ tÇng vµ chØ liªn hÖ gi¸n tiÕp víi nã. Mét ®Æc tr­ng cña kiÕn tróc th­îng tÇng lµ sù thèng trÞ vÒ t­ t­ëng cña giai cÊp thèng trÞ: Trong x· héi cã ®èi kh¸ng giai cÊp th× c¬ së h¹ tÇng tån t¹i nh÷ng quan hÖ ®èi víi giai cÊp ®èi kh¸ng vµ kiÕn tróc th­îng tÇng còng mang tÝnh chÊt ®èi kh¸ng, ph¶n ¸nh tÝnh ®èi kh¸ng cña c¬ së h¹ tÇng, biÓu hiÖn ë xung ®ét vÒ quan ®iÓm t­ t­ëng vµ ë cuéc ®Êu tranh t­ t­ëng cña c¸c giai cÊp ®èi kh¸ng, giai cÊp nµo thèng trÞ vÒ mÆt kinh tÕ vµ n¾m gi÷ chÝnh quyÒn nhµ n­íc thèng trÞ. Nã quy ®Þnh vµ t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn xu h­íng cña toµn bé ®êi sèng tinh thÇn x· héi vµ gi¶ ®Þnh c¶ tÝnh chÊt ®Æc tr­ngc¬ b¶n cña toµn bé kiÕn tróc th­îng tÇng x· héi. Nh­ vËy, gi÷a c¬ së ho¹t ®éng vµ kiÕn tróc th­îng tÇng lu«n cã mèi quan hÖ biÖn chøng tíi nhau, trong ®ã c¬ së h¹ tÇng lu«n ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh. Mét c¬ së h¹ tÇng nh­ thÕ nµo tÊt yÕu sÏ sinh ra mét kiÕn tróc th­îng tÇng nh­ thÕ Êy(giai cÊp nµo gi÷ vai trß thèng trÞ th× vÒ mÆt kinh tÕ th× còng ®ång thêi lµ giai cÊp thèng trÞ x· héi vÒ tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc kh¸c). Vµ hiÓn nhiªn nh÷ng biÕn ®æi trong c¬ së h¹ tÇng dï sím hay muén, b»ng c¸ch nµy hay c¸ch kh¸c còng sÏdÉn ®Õn nh÷ng biÕn ®æi trong kiÕn tróc th­îng tÇng míi phï hîp víi nã còng xuÊt hiÖn theo. Nh­ vËy sÏ h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña kiÕn tróc th­îng tÇng lµ do c¬ së h¹ t©ng quy ®Þnh, tÝnh quy ®Þnh ®ã diÔn ra rÊt phøc t¶ptong qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ tõ h×nh th¸i kinh tÕ x· héi nµy sang h×nh th¸i kinh tÕ x· héi kh¸c. Tuy nhiªn, kiÕn tróc th­îng tÇng kh«ng ph¶i lµ mét yÕu tè bÞ ®éng. Gi÷a kiÕn tróc th­îng tÇng vµ c¬ së h¹ tÇng kh«ng ®¬n thuÇn chø kh«ng chØ lµ mèi quan hÖ mét chiÒu, mµ trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña chóng cã sù t¸c ®éng qua l¹i víi nhau. Sù t¸c ®éng tÝch cùc cña kiÕn tróc th­îng tÇng ®èi víi c¬ së h¹ tÇng. Sù t¸c ®éng tÝch cùc cña kiÕn tróc th­îng tÇng ®èi víi c¬ së h¹._.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • doc10224.doc
Tài liệu liên quan